Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 7:40

Αν και τούτο δεν στερείται βαρύτητας, το να μαρτυρεί δηλαδή κανείς για τον εαυτό του, λέγοντας ότι: «Πνεύμα Θεού υπάρχει μέσα μου, και έχοντας καταστεί σοφός διά της χάριτος που προέρχεται από αυτό, αναπέμπω τη δόξα». Διότι στον Παύλο αρμόζει ο λόγος: «Διότι νομίζω ότι και εγώ έχω Πνεύμα Θεού». Και πάλι: «Φύλαξε την καλή παρακαταθήκη διά του Αγίου Πνεύματος που ενοικεί μέσα μας»· και για τον Δανιήλ: «ότι Άγιο Πνεύμα Θεού υπάρχει μέσα του»· και αν κάποιος είναι παρόμοιος με εκείνους ως προς την αρετή.

Του ίδιου αγίου Κυρίλλου, αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, λίγα αποσπάσματα στη Β' Προς Κορινθίους Επιστολή. Τόμος Α', Λόγος Α'. «Παύλος, απόστολος του Ιησού Χριστού διά θελήματος Θεού, και Τιμόθεος ο αδελφός.» Ο σοφότατος απόστολος Παύλος, έχοντας εκλεγεί για τη διακονία του Χριστού, λέγει ότι έχει προαχθεί σε αυτήν διά θελήματος Θεού, απορρίπτοντας ως ασεβή τη δοξασία των ψευδοπροφητών και των ψευδαποστόλων, και λαλώντας εν Πνεύματι, και έχοντας τον ίδιο τον Ιησού να κατοικεί μέσα στη δική του ψυχή· ώστε να λέγει από τη μία: «Νομίζω δε ότι και εγώ έχω Πνεύμα Θεού», και από την άλλη: «Αφού ζητάτε απόδειξη ότι ο Χριστός λαλεί δι' εμού». Λέγει ότι είναι δούλος Του, καίτοι ο Θεός εξουσιάζει τα πάντα και μόνος αυτός κυριαρχεί· διότι έχει ειπωθεί προς αυτόν: «Διότι τα σύμπαντα είναι δούλα σου». Πώς λοιπόν δεν Του απονέμει ξεκάθαρα τη φυσική και αληθώς θεοπρεπέστατη δόξα της κυριότητας;

Για να αποδείξει λοιπόν σαφώς ότι την έννοια της ετερότητας δεν θέλει να την κατανοούμε με κανέναν άλλον τρόπο παρά μόνο κατά το ότι υπάρχει ως ιδιαίτερη υπόσταση· διότι το Πνεύμα είναι Πνεύμα και όχι Υιός, ακριβώς όπως ο Υιός είναι Υιός και όχι Πατέρας. Αφού είπε ότι θα αποσταλεί ο Παράκλητος, υπόσχεται ότι θα έρθει ο ίδιος, δείχνοντας ότι το Πνεύμα δεν είναι κάτι διαφορετικό από ό,τι είναι ο ίδιος, επειδή εκπορεύεται από τον Πατέρα ως ίδιον Πνεύμα και θεωρείται δικό του. Για τον λόγο αυτό έχει ονομαστεί και νους του. Γι' αυτό εξάλλου ο Παύλος, δηλώνοντας ακριβώς αυτό, λέει: «Εμείς όμως έχουμε νου Χριστού». Κατανοώντας λοιπόν ορθά και χωρίς πλάνη, και απορρίπτοντας ως άπρεπη κάθε παρέκκλιση από το ορθό, και ακολουθώντας τα λόγια της θεόπνευστης Γραφής, λέμε ότι δεν είναι κάτι διαφορετικό από αυτόν, όσον αφορά τη φυσική ταυτότητα, αν και υφίσταται διακριτά και ως ιδιαίτερη υπόσταση. Διότι πιστεύω ότι, κατανοώντας το αυτό, και ο θεσπέσιος Παύλος συχνά τα συνυφαίνει και τα παρουσιάζει το καθένα ως το αυτό, εννοώ τον Παράκλητο και τον Υιό. Διότι θα τον βρεις να λέει: «Αν κάποιος δεν έχει Πνεύμα Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε αυτόν» και αμέσως μετά: «Αν όμως ο Χριστός είναι μέσα σας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε Πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης». Ακούς πώς ομολογεί ρητά ότι έχουν τον Χριστό όσοι έλαβαν το Πνεύμα του; Και σε άλλο σημείο λέει: «Διότι νομίζω ότι και εγώ έχω Πνεύμα Θεού».

ΑΛΛΟ. Καθορίζοντας τους νόμους σχετικά με τις γυναίκες, ο Παύλος λέει: «Η γυναίκα είναι δεσμευμένη για όσο χρόνο ζει ο άνδρας της. Εάν όμως πεθάνει ο άνδρας, είναι ελεύθερη να παντρευτεί όποιον θέλει, αρκεί μόνο να γίνει εν Κυρίω. Είναι όμως πιο μακάρια, εάν παραμείνει έτσι, κατά τη δική μου γνώμη. Διότι νομίζω ότι και εγώ έχω Πνεύμα Θεού.» Τι συμπεραίνουμε, λοιπόν, από αυτά; Εάν το να νομοθετεί αρμόζει μόνο στον Θεό, και ο Παύλος νομοθετεί επειδή έχει το Πνεύμα του Θεού, άρα το Πνεύμα που βρίσκεται μέσα του είναι Θεός, αυτό που τον παρακινεί να καθορίζει νόμους.

Και το μεν πρώτο είναι σαφές, ενώ ως προς το δεύτερο, γνωρίζουμε ότι ο Θεός είναι ελεήμων, εάν με όλη μας την ψυχή μετανοήσουμε για τα παραπτώματά μας. Διότι κρατά στο χέρι Του τη ζωή, τη σωτηρία και τη φιλανθρωπία. Και το τι πράττει Εκείνος είναι μόνο σε Αυτόν γνωστό, πλην του ότι δεν υπάρχει ζημία από τη μετάνοια, ούτε απορρίπτεται αυτός που μετανοεί για όλα τα σφάλματά του. Πόσο μάλλον εκείνος που έχει συνδεθεί νόμιμα με δεύτερη γυναίκα; Και η μεν πρώτη γυναίκα έχει οριστεί από τον Θεό, ενώ η δεύτερη προέρχεται από την ανθρώπινη αδυναμία, και αν ακόμη συνδεθεί με περισσότερες, η αδυναμία πάντοτε αντιμετωπίζεται με συγκατάβαση. Διότι λέγει: «Η γυναίκα δεσμεύεται από τον νόμο για όσο χρόνο ζει ο άνδρας της. Εάν όμως πεθάνει ο άνδρας της, είναι ελεύθερη να παντρευτεί όποιον θέλει, 〈αρκεί αυτό να γίνει εν Κυρίω〉». Έχοντας αποφανθεί αναντίρρητα ότι μετά τον θάνατο του άνδρα υπάρχει ελευθερία από την αμαρτία, μέσω της προσθήκης υποδηλώνει * με το «εν Κυρίω»· ότι δεν καθίσταται ξένη προς τον Κύριο εκείνη που, μετά τον θάνατο του άνδρα της, συνάπτει γάμο με άλλον άνδρα, ούτε εκείνος που, μετά τον θάνατο της γυναίκας του, συνάπτει γάμο με δεύτερη γυναίκα, «αρκεί αυτό να γίνει εν Κυρίω», όπως λέγει ο απόστολος. Και αναφέρει 〈μεν〉 «πιο μακάρια όμως είναι, εάν παραμείνει έτσι», * το δε «εν Κυρίω» σημαίνει να μην είναι σε πορνεία, ούτε σε μοιχεία, ούτε σε κλεψιγαμία, αλλά σε νομιμότητα, με παρρησία, σε σεμνό γάμο, εμμένοντας στην πίστη, στις εντολές, στις ευεργεσίες, στην ευλάβεια, στις νηστείες, στην ευταξία, στις ελεημοσύνες, στον ζήλο και στην αγαθοεργία.

Όταν αποκλειστεί από όλα τα επίγεια, του έχουν ετοιμαστεί φτερά σαν του αετού, θα επιστρέψει στον οίκο Εκείνου που προΐσταται αυτού, θα πετάξει ψηλά προς τον Θεό. Ας αναφέρω το ουσιώδες: Δύο είναι τα ακαταμάχητα, ο Θεός και ο άγγελος· και το τρίτο είναι ο φιλόσοφος, άυλος μέσα στην ύλη, απερίγραπτος μέσα στο σώμα, ουράνιος πάνω στη γη, απαθής μέσα στα πάθη, ηττημένος στα πάντα εκτός από το φρόνημα, νικώντας με το να νικιέται εκείνους που νομίζουν ότι επικρατούν. Επειδή δε ο λόγος μάς περιέγραψε τον φιλόσοφο, αρχίζοντας από εκεί που είπα, εμπρός, ας εξετάσουμε τα δικά μας σε σύγκριση με αυτόν (διότι νομίζω ότι και εγώ έχω Πνεύμα Θεού, και ας δούμε αν είμαι ευάλωτος και αλώσιμος σε κάτι από αυτά)· ώστε, αν μεν με βρουν ηττημένο εκείνοι που με μισούν και με πολεμούν, να συγχωρεθούν τουλάχιστον για το εγχείρημά τους, αν όχι για την προαίρεσή τους. Αν όμως με βρουν ανώτερο και υψηλότερο από αυτούς που με πολεμούν, είτε να απαλλαγούν από την κακία τους, είτε να επινοήσουν κάποια νεότερη οδό αδικίας, εφόσον η τωρινή περιφρονείται, ώστε να μην κατηγορούνται, εκτός από την κακία, και για ανοησία, καθώς παρανομούν εντελώς μάταια, μη γνωρίζοντας ούτε καν πώς να διαπράξουν την αδικία που με τόσο ζήλο επιδιώκουν.

Εάν όμως οι μακροσκελείς λόγοι και τα νέα ψαλτήρια και τα αντίφωνα προς τον Δαβίδ και η χάρη των μέτρων θεωρούνται τρίτη Διαθήκη, τότε και εμείς θα ψαλμωδήσουμε και θα γράψουμε πολλά και θα συνθέσουμε σε μέτρο. Επειδή θεωρούμε ότι και εμείς έχουμε Πνεύμα Θεού· εάν βέβαια αυτό είναι χάρη του Πνεύματος, και όχι ανθρώπινη καινοτομία.

Γι' αυτό λέει: «Ανέβηκα κατόπιν αποκαλύψεως», και πήρε μαζί του τον Βαρνάβα και τον Τίτο, ώστε να γίνουν μάρτυρες του κηρύγματός του. «Και τους εξέθεσα το Ευαγγέλιο που κηρύττω στα έθνη», δηλαδή το Ευαγγέλιο χωρίς την περιτομή· «ιδιαιτέρως δε σε εκείνους που είχαν κύρος». Τι θέλει να πει με το «ιδιαιτέρως»; Καίτοι βέβαια αυτός που επιδιώκει να διορθώσει κοινές δοξασίες, δεν τις εκθέτει ιδιαιτέρως, αλλά δημόσια. Ο Παύλος όμως δεν έπραξε έτσι· διότι δεν ήθελε να μάθει κάτι και να το διορθώσει, αλλά να αναιρέσει την πρόφαση εκείνων που ήθελαν να εξαπατούν. Αλλά, επειδή στα Ιεροσόλυμα όλοι σκανδαλίζονταν αν κάποιος παρέβαινε τον νόμο, ή αν κάποιος εμπόδιζε την τήρηση της περιτομής· γι' αυτό και έλεγε: «Βλέπεις, αδελφέ, πόσες μυριάδες πιστών υπάρχουν; Και όλοι αυτοί έχουν πληροφορηθεί για σένα, ότι διδάσκεις αποστασία από τον νόμο». Επειδή, λοιπόν, σκανδαλίζονταν, δεν ανέχθηκε να εμφανιστεί με παρρησία και να αποκαλύψει το δικό του κήρυγμα δημόσια· το εξέθεσε όμως ιδιαιτέρως σε εκείνους που είχαν κύρος, παρουσία του Βαρνάβα και του Τίτου, ώστε αυτοί να γίνουν αξιόπιστοι μάρτυρες προς όσους τον κατηγορούσαν, αποδεικνύοντας ότι το κήρυγμά του ούτε στους αποστόλους φάνηκε αντίθετο, αλλά απεναντίας επιβεβαιώνουν ένα τέτοιο κήρυγμα. Όταν δε λέει, «σε εκείνους που είχαν κύρος», δεν το λέει αναιρώντας το ότι αυτοί ήταν πράγματι σπουδαίοι· επειδή και για τον εαυτό του λέει: «Νομίζω δε ότι και εγώ έχω Πνεύμα Θεού»· πράγμα που αποτελεί έκφραση εκείνου που δείχνει μετριοφροσύνη, και όχι εκείνου που αναιρεί το ότι το έχει. Έτσι συμβαίνει και εδώ.

αʹ. Οι προφήτες, θέλοντας να καταδείξουν την αξιοπιστία των λεγομένων τους, πριν από όλα τα άλλα λένε τούτο: «Όραση, την οποία είδε ο Ησαΐας»· και πάλι, «Λόγος Κυρίου, που έγινε προς τον Ιερεμία»· και πάλι, «Αυτά λέει ο Κύριος», και όλα τα παρόμοια. Πολλοί δε βλέπουν και τον ίδιο τον Θεό να κάθεται, όσο τους είναι δυνατόν να Τον δουν. Ο Παύλος όμως, επειδή δεν Τον είδε να κάθεται, αλλά είχε μέσα του τον Χριστό να ομιλεί, αντί του «Αυτά λέει ο Κύριος», έλεγε: «Μήπως ζητάτε απόδειξη ότι μιλάει μέσα μου ο Χριστός;»· και πάλι, «Παύλος, απόστολος του Ιησού Χριστού», δείχνοντας ότι τίποτα δεν είναι δικό του· διότι ο Απόστολος εκφωνεί τα λόγια εκείνου που τον απέστειλε. Και πάλι, «Νομίζω δε ότι και εγώ έχω Πνεύμα Θεού». Όλα εκείνα λοιπόν τα εξέφραζε μέσω του Πνεύματος, αλλά αυτό που λέει τώρα, το άκουσε και ρητώς από τον Θεό· όπως ακριβώς και εκείνο που έλεγε όταν συνομιλούσε με τους πρεσβυτέρους των Εφεσίων, «Είναι μακάριο μάλλον να δίνει κανείς παρά να λαμβάνει», το άκουσε ως άγραφο λόγο. Ας δούμε λοιπόν τι λέει και τώρα. «Διότι τούτο σας το λέμε ως λόγο του Κυρίου, ότι εμείς οι ζωντανοί, που θα έχουμε απομείνει έως την παρουσία του Κυρίου, δεν θα προηγηθούμε από εκείνους που έχουν κοιμηθεί· επειδή ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου, και με την έσχατη σάλπιγγα θα κατεβεί από τον ουρανό». Αυτό ακριβώς που και ο Χριστός λέει για τότε: «Οι δυνάμεις των ουρανών θα σαλευθούν». Γιατί άραγε με σάλπιγγα; Διότι και στο όρος Σινά αυτό βλέπουμε, και αγγέλους επίσης εκεί.

Δ'. Ας ακούσουν οι γυναίκες (διότι κυρίως για αυτόν τον λόγο μίλησα για όσους έχουν αναχωρήσει από τη ζωή), εκείνες που συνάπτουν δεύτερο γάμο και φθείρουν την κλίνη του νεκρού συζύγου, ενώ είχαν αγαπήσει τον πρώτο. Τα λέω αυτά, όχι για να απαγορεύσω τον δεύτερο γάμο, ούτε λέγοντας ότι είναι ακολασία· διότι δεν με αφήνει ο Παύλος, βάζοντας χαλινάρι στο στόμα μου και λέγοντας στις γυναίκες: «Αν όμως και παντρευτεί, δεν αμάρτησε». Αλλά ας δούμε και τη συνέχεια: «Είναι όμως πιο μακάρια, αν μείνει έτσι»· τούτο είναι πολύ καλύτερο από εκείνο. Γιατί; Για πολλούς λόγους. Διότι, αν το να μην παντρευτεί κάποιος καθόλου είναι καλύτερο από το να παντρευτεί, πολύ περισσότερο αυτό είναι καλύτερο από εκείνο. Αλλά μερικές, λέει, δεν άντεξαν τη χηρεία, παρά περιέπεσαν σε συμφορές· διότι δεν κατάλαβαν τι είναι η χηρεία. Δεν είναι αυτό χηρεία, το να μη συνάψει κανείς δεύτερο γάμο, όπως ακριβώς ούτε παρθενία είναι απλώς το να είναι κανείς άπειρος γάμου· αλλά τι είναι; Όπως εκεί ζητείται η ευσχημοσύνη και η απερίσπαστη αφοσίωση, έτσι και εδώ το να μένει μόνη, το να εγκαρτερεί στις δεήσεις, το να έχει απαλλαγεί από την καλοπέραση και τη σπατάλη· διότι, «εκείνη που ζει μέσα στη σπατάλη», λέει, «ενώ ζει, είναι νεκρή».

ε'. Αυτά τα λέμε όχι θεσπίζοντας ως κανόνα την αποστροφή του δεύτερου γάμου, αλλά προτρέποντας και συμβουλεύοντας να αρκείται κανείς με σωφροσύνη στον πρώτο. Άλλο πράγμα είναι το να προτρέπεις και να συμβουλεύεις, και άλλο το να νομοθετείς. Διότι εκείνος μεν που προτρέπει και συμβουλεύει, αφήνει τον ακροατή κύριο της επιλογής επί των όσων τον συμβουλεύει· ενώ εκείνος που νομοθετεί, του αφαιρεί αυτή την εξουσία. Όμως η Εκκλησία δεν νομοθετεί αυτά, αλλά μόνο προτρέπει· διότι και ο Παύλος επέτρεψε τον δεύτερο γάμο, λέγοντας τα εξής: «Η γυναίκα δεσμεύεται από τον νόμο για όσο χρόνο ζει ο άνδρας της· εάν όμως ο άνδρας της κοιμηθεί, είναι ελεύθερη να παντρευτεί όποιον θέλει, αρκεί αυτό να γίνει εν Κυρίω· πιο μακάρια όμως είναι, εάν παραμείνει έτσι». Όπως, λοιπόν, ο γάμος είναι καλός, αλλά η παρθενία είναι ανώτερη, έτσι καλός είναι και ο δεύτερος γάμος, αλλά ανώτερός του είναι ο πρώτος και μοναδικός. Επομένως, ούτε απορρίπτουμε τον δεύτερο γάμο, ούτε τα νομοθετούμε αυτά, αλλά προτρέπουμε, εάν κάποιος μπορεί να επιδείξει σωφροσύνη, να παραμείνει στον πρώτο. Προτρέπουμε δε και συμβουλεύουμε ακόμη και για την ίδια την ασφάλεια της οικογένειας· διότι πολλές φορές ο δεύτερος γάμος έχει γίνει αρχή και αφορμή για διαμάχες και καθημερινούς πολέμους.

Άραγε, λοιπόν, έχουν στερηθεί τους στεφάνους του μαρτυρίου; Και ποιος θα τολμούσε να το πει αυτό; Διότι προπάντων, και αυτός ο ίδιος ο τρόπος του θανάτου τους είναι ικανός να πείσει τους πάντες ότι συγκαταλέγονται στους πρώτους των μαρτύρων. Εάν δε ζητάς να δεις και θεϊκή απόφαση να έχει εκδοθεί υπέρ αυτών, άκουσε τι λέει ο Παύλος· διότι όσα εκείνος ομιλεί, είναι φανερό ότι προέρχονται από το Πνεύμα. «Διότι νομίζω», λέει, «ότι και εγώ έχω Πνεύμα Θεού». Τι λέει λοιπόν αυτός; Αρχίζοντας από τον Άβελ και λέγοντας ότι ο Άβελ προσέφερε στον Θεό ανώτερη θυσία παρά ο Κάιν, και μέσω αυτής, αν και πέθανε, ακόμη λαλεί· έπειτα προχωρώντας στους προφήτες, και φθάνοντας έως τον Ιωάννη, και λέγοντας: «Πέθαναν με σφαγή μαχαίρας, άλλοι δε ετυμπανίσθησαν»· και αφού διηγήθηκε πολλούς και διάφορους θανάτους, πρόσθεσε τα εξής: «Λοιπόν και εμείς, έχοντας γύρω μας ένα τόσο μεγάλο νέφος μαρτύρων, αποθέτοντας κάθε βάρος, ας τρέχουμε με υπομονή». Βλέπεις ότι και τον Άβελ ονόμασε μάρτυρα, και τον Νώε, και τον Αβραάμ, και τον Ισαάκ, και τον Ιακώβ. Διότι κάποιοι μεν από αυτούς πέθαναν κατ' αυτόν τον τρόπο για τον Θεό· όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Καθημερινά πεθαίνω»· μολονότι δεν πέθαινε πραγματικά, αλλά μόνο με την προαίρεσή του υπέμενε κάτι τέτοιο.

Διότι, βέβαια, και όταν ομιλεί περί της γυναίκας που βρίσκεται σε χηρεία, λέγει: «Πιο μακάρια είναι, εάν μείνει έτσι, κατά τη δική μου γνώμη». Έπειτα, για να μη νομίσεις, ακούγοντας το «κατά τη δική μου γνώμη», ότι ο συλλογισμός είναι ανθρώπινος, απέκοψε την υποψία με την προσθήκη, λέγοντας: «Νομίζω δε ότι και εγώ έχω Πνεύμα Θεού». Όπως, λοιπόν, ενώ φθέγγεται τα λόγια του Πνεύματος, λέγει ότι είναι δική του γνώμη και δεν θα πούμε εξαιτίας αυτού ότι η απόφαση είναι ανθρώπινη, έτσι και τώρα, όταν λέγει: «Εγώ λέγω, όχι ο Κύριος», μη νομίσεις εξαιτίας αυτού ότι ο λόγος είναι του Παύλου. Διότι είχε τον Χριστό να ομιλεί μέσα του και δεν θα τολμούσε να θεσπίσει με απόφασή του ένα τόσο σπουδαίο δόγμα, εάν δεν μας έφερνε τον νόμο από εκεί. Διότι θα μπορούσε να του πει κάποιος: «Δεν ανέχομαι, ενώ εγώ είμαι πιστός, να συνυπάρχω με την άπιστη, ο καθαρός με την ακάθαρτη. Εσύ ο ίδιος προτρέχοντας είπες ότι αυτά τα λες εσύ και όχι ο Κύριος. Από πού, λοιπόν, αντλώ εγώ την ασφάλεια και τη βεβαιότητα;». Αλλά ο Παύλος θα του έλεγε: «Μη φοβάσαι· διότι γι' αυτόν τον λόγο είπα ότι έχω τον Χριστό να ομιλεί μέσα μου και ότι “Νομίζω ότι έχω Πνεύμα Θεού”, για να μην υποπτευθείς ότι οτιδήποτε από όσα λέγονται είναι ανθρώπινο. Διότι εάν δεν συνέβαινε αυτό, δεν θα έδινα τόσο μεγάλη εξουσία στους δικούς μου συλλογισμούς. Επειδή οι συλλογισμοί των θνητών είναι δειλοί και οι επινοήσεις τους επισφαλείς».

Και ο ίδιος ο Παύλος, απαριθμώντας τα δικά του κατορθώματα, μεταξύ αυτών μνημόνευσε και την εγκράτεια. Διότι, αφού είπε: «Με πολλή υπομονή, με θλίψεις, με ανάγκες, με διωγμούς, με στενοχώριες, με πληγές, με φυλακίσεις, με κόπους, με ακαταστασίες, με αγρυπνίες, με νηστείες», πρόσθεσε «με αγνότητα», πράγμα που δεν θα το έκανε, εάν αυτό ήταν χάρισμα. Τι άλλο λοιπόν; Ακόμη και κατακρίνει όσους δεν την διαθέτουν, αποκαλώντας τους ακρατείς. Και γιατί αυτός που δεν δίνει σε γάμο την παρθένο του πράττει το καλύτερο; Και για ποιον λόγο είναι πιο μακάρια η χήρα, εάν παραμείνει σε αυτήν την κατάσταση; Διότι, όπως ακριβώς προανέφερα, οι μακαρισμοί δεν δίνονται για τα θαύματα αλλά για τα έργα, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τις τιμωρίες.

ΣΤΟ: Η γυναίκα δεσμεύεται από τον νόμο για όσο χρόνο ζει ο άνδρας της· εάν όμως εκείνος κοιμηθεί, είναι ελεύθερη να παντρευτεί όποιον θέλει, αρκεί αυτό να γίνει εν Κυρίω. Πιο μακάρια όμως είναι, εάν παραμείνει έτσι. α΄. Για τον γάμο νομοθετούσε προηγουμένως σε εμάς ο μακάριος Παύλος, καθώς και για τα δικαιώματα του γάμου, γράφοντας και λέγοντας τα εξής στους Κορινθίους: «Σχετικά με όσα μου γράψατε, καλό είναι για τον άνθρωπο να μην αγγίζει γυναίκα· εξαιτίας όμως των πορνειών, ο καθένας ας έχει τη δική του γυναίκα, και η καθεμία ας έχει τον δικό της άνδρα». Γι' αυτόν τον λόγο και εμείς αφιερώσαμε ολόκληρη την ομιλία μας σε αυτά τα λόγια.

Επομένως, είναι αναγκαίο και σήμερα να σας ομιλήσω πάλι για το ίδιο θέμα, επειδή και σήμερα για τα ίδια θέματα ομιλεί ο ίδιος ο Παύλος. Διότι τον ακούσατε να διακηρύσσει και να λέγει: «Η γυναίκα είναι δεμένη με τον νόμο για όσο χρόνο ζει ο άνδρας της· εάν όμως κοιμηθεί ο άνδρας της, είναι ελεύθερη να παντρευτεί όποιον θέλει, αρκεί αυτό να γίνει εν Κυρίω. Θα είναι όμως μακαριότερη, εάν παραμείνει έτσι, κατά τη δική μου γνώμη· και νομίζω ότι και εγώ έχω Πνεύμα Θεού». Ας τον ακολουθήσουμε, λοιπόν, και σήμερα, και ας ομιλήσουμε για αυτό το θέμα· διότι, ακολουθώντας τον Παύλο, μέσω αυτού θα ακολουθήσουμε οπωσδήποτε τον Χριστό, επειδή και αυτός, ακολουθώντας όχι τον εαυτό του αλλά Εκείνον, έγραφε τα πάντα.

Αν όμως επιλέξει να τηρήσει τις υποσχέσεις της προς εκείνον που έχει αναχωρήσει από τη ζωή, θα πληροφορηθεί για τα στεφάνια που της έχουν αποταμιευθεί, και θα αντλήσει μεγαλύτερη προθυμία. Διότι, λέει, είναι πιο μακάρια εάν παραμείνει έτσι. δ'. Βλέπεις πώς ο λόγος είναι χρήσιμος σε όλους, συγκαταβαίνοντας αφενός στην αδυναμία εκείνων, και μην αποστερώντας αφετέρου αυτές από τους οικείους επαίνους; Επειδή ό,τι ακριβώς έκανε για τον γάμο και για την παρθενία, αυτό έκανε και για τον πρώτο και τον δεύτερο γάμο. Όπως δηλαδή εκεί δεν απέκλεισε τον γάμο, για να μην επιβαρύνει τους ασθενέστερους, ούτε όμως επέβαλε αναγκαιότητα, για να μη στερήσει όσους επιθυμούν την παρθενία από τα στεφάνια που τους περιμένουν, αλλά έδειξε μεν ότι ο γάμος είναι καλός, φανέρωσε δε ότι η παρθενία είναι ανώτερη· έτσι λοιπόν και εδώ πάλι μάς θέτει διαφορετικές βαθμίδες, δείχνοντας ότι η κατάσταση της χηρείας είναι σπουδαιότερη και υψηλότερη, ενώ δεύτερη και κατώτερη είναι εκείνη των δεύτερων γάμων, ενισχύοντας αφενός τους ισχυρότερους και όσους δεν θέλουν να μεταβάλλουν την κατάστασή τους, και μην αφήνοντας αφετέρου τους ασθενέστερους να πέσουν. Διότι, αφού είπε «Είναι πιο μακάρια εάν παραμείνει έτσι», για να μη νομίσεις, ακούγοντας το «Κατά τη δική μου γνώμη», ότι ο νόμος αυτός είναι ανθρώπινος, πρόσθεσε: «Νομίζω δε ότι κι εγώ έχω Πνεύμα Θεού». Δεν μπορείς, επομένως, να πεις ότι η γνώμη είναι ανθρώπινη, αλλά ότι είναι απόφαση της χάριτος του Πνεύματος, και ο νόμος είναι θείος. Ας μη νομίζουμε λοιπόν ότι αυτά τα λέει ο Παύλος, αλλά ότι μας τα νομοθετεί ο Παράκλητος.

Εάν πάλι λέει, «Νομίζω», δεν το λέει επειδή στερείται του Πνεύματος, αλλά επειδή εκφράζεται με μετριοφροσύνη και ταπεινώνει τον εαυτό του. Το ότι λοιπόν είναι πιο μακάρια, το είπε· το πώς όμως είναι πιο μακάρια, δεν το πρόσθεσε, καθώς παρέσχε ως επαρκή απόδειξη το γεγονός ότι κομίζει την απόφαση εκ του Πνεύματος. Εάν όμως θέλεις να το εξετάσεις και με συλλογισμούς, θα βρεις εδώ μεγάλη αφθονία αποδείξεων· και θα δεις ότι η χήρα είναι πιο μακάρια, όχι μόνο κατά τον μέλλοντα αιώνα, αλλά και κατά τον παρόντα βίο. Και αυτό ακριβώς το γνωρίζει πάρα πολύ καλά ο Παύλος, πράγμα το οποίο υπαινίχθηκε μιλώντας και για τις παρθένους.

Το να τις κατηγορήσω, λοιπόν, και να τις καταδικάσω για αυτόν τον γάμο, ούτε ο ίδιος το τολμώ ούτε σε άλλον το συνιστώ, επειδή ούτε ο μακάριος Παύλος έχει αυτήν τη γνώμη, ή μάλλον ούτε το Άγιο Πνεύμα. Διότι, αφού είπε: «Η γυναίκα είναι δεσμευμένη από τον νόμο για όσο χρόνο ζει ο άνδρας της· εάν όμως κοιμηθεί ο άνδρας της, είναι ελεύθερη να παντρευτεί όποιον θέλει, αρκεί μόνο αυτό να γίνει εν Κυρίω», και αφού επέτρεψε στη χήρα να παντρευτεί πάλι εάν το επιθυμεί, και αφού είπε: «Είναι όμως πιο μακάρια, εάν παραμείνει έτσι», για να μην νομίσει κανείς ότι η εντολή αυτή είναι ανθρώπινη, πρόσθεσε: «Νομίζω δε ότι και εγώ έχω Πνεύμα Θεού», δηλώνοντας ότι τα έγραψε αυτά διά του Πνεύματος.

Τι συμβαίνει λοιπόν, λέει, εάν είναι πολύ νέα κοπέλα και χάρηκε τον σύζυγό της για σύντομο χρονικό διάστημα; Διότι τα λόγια μου αυτά απευθύνονται στις νέες κοπέλες, όχι στις ηλικιωμένες· επειδή με εκείνες που προβαίνουν σε αυτό δεν πρόκειται καν να συζητήσω. Διότι, εάν ο πολύς χρόνος και η ηλικία και όλα τα υπόλοιπα δεν τις έπεισαν να απόσχουν από τον δεύτερο γάμο, είναι απολύτως βέβαιο ότι δεν θα τις πείσει ούτε ο δικός μου λόγος· απεναντίας, ολόκληρος ο λόγος μου απευθύνεται σε αυτές τις νέες. Τι συμβαίνει λοιπόν, λέει, εάν είναι νέα κοπέλα και, αφού συζούσε μόνο για έναν χρόνο με τον πρώτο σύζυγο, παντρεύεται πάλι με δεύτερον; Για ποιον λόγο θα την προτιμήσεις από εκείνην που έχει αναλώσει είκοσι και τριάντα χρόνια μέσα στον γάμο; Δεν την προτιμώ εγώ βέβαια, αλλά ο μακάριος Παύλος· διότι εκείνος λέει: «Είναι δε πιο μακάρια, εάν παραμείνει έτσι». Διότι τι σημασία έχει, εάν εκείνη έζησε επί πολύ χρόνο με τον άνδρα της, εφόσον συζούσε με έναν και τον αυτόν και τον μοναδικό, με τον οποίο είχε ενωθεί εξ αρχής; Αυτή εδώ όμως παραχώρησε τον εαυτό της σε δύο άνδρες, και μάλιστα μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Και: «Τις νεότερες δε», λέει, «χήρες να τις αποφεύγεις». Έπειτα προσθέτει και την αιτία: «Διότι, όταν αποσκιρτήσουν από τον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν.» Διότι με αυτή τη φράση μάς υπονοεί ότι εκείνες που έχασαν τους συζύγους τους, αντί για εκείνους, ενώνονται με τον Χριστό. Έπειτα, δεικνύοντας ότι αυτή η ένωση είναι πράα και επιεικής, παραθέτει τούτο λέγοντας: «Διότι, όταν αποσκιρτήσουν από τον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν», σαν να επρόκειτο για κάποιον επιεική σύζυγο που δεν τις μεταχειρίζεται με αυταρχικότητα, αλλά τις αφήνει να ζουν με ελευθερία. Και δεν σταμάτησε τον λόγο του μέχρι εκεί, αλλά και αλλού πάλι έδειξε πολλή φροντίδα για αυτήν λέγοντας: «Εκείνη δε που ζει μέσα στην τρυφή, αν και ζει, είναι νεκρή· ενώ η πραγματική χήρα, που έχει μείνει ολομόναχη, έχει στηρίξει την ελπίδα της στον Θεό, και παραμένει αφοσιωμένη στις δεήσεις και τις προσευχές ημέρα και νύχτα.» Και γράφοντας προς τους Κορινθίους λέει: «Πιο μακάρια όμως είναι, εάν μείνει έτσι.» Είδες πόσα είναι τα εγκώμια της χηρείας, και μάλιστα στην Καινή Διαθήκη, την εποχή που έλαμψε και το αγαθό της παρθενίας; Αλλά ωστόσο ούτε και τότε η λαμπρότητα της τελευταίας μπόρεσε να αποκρύψει τις ακτίνες της πρώτης, αλλά διαλάμπει και έτσι, διαθέτοντας τη δική της αρετή. Όταν, λοιπόν, κάνουμε λόγο μεταξύ μας για τη χηρεία, μην αποθαρρύνεσαι, ούτε να νομίζεις ότι η κατάσταση αυτή είναι ντροπή· διότι, εάν αυτό είναι επονείδιστο, πολύ περισσότερο θα ήταν η παρθενία. Αλλά δεν είναι, δεν είναι, μη γένοιτο.

«Εκείνος όμως που στέκεται σταθερός στην καρδιά του, μη έχοντας ανάγκη, και έχει εξουσία στο δικό του θέλημα, και έχει κρίνει τούτο στην καρδιά του, το να διατηρήσει την παρθένο του, πράττει καλά. Ώστε και εκείνος που τη δίνει σε γάμο πράττει καλά, ενώ εκείνος που δεν τη δίνει σε γάμο πράττει καλύτερα. Η γυναίκα δεσμεύεται από τον νόμο για όσο χρόνο ζει ο σύζυγός της. Αν όμως κοιμηθεί ο σύζυγός της, είναι ελεύθερη να παντρευτεί όποιον θέλει, αρκεί τούτο να γίνει εν Κυρίω. Αλλά είναι μακαριότερη αν παραμείνει έτσι, κατά τη δική μου γνώμη· και νομίζω ότι και εγώ έχω Πνεύμα Θεού». Ο λόγος αυτός δεν έχει ειπωθεί μόνο για τους δούλους, αλλά και για τους ελεύθερους. Διότι είναι δυνατόν κάποιος που είναι δούλος να μην είναι δούλος, και κάποιος που είναι ελεύθερος να είναι δούλος.

Οι απόστολοι, λέγει, δεν ανάγκασαν τον Τίτο να περιτμηθεί, μολονότι ήταν απερίτμητος, παρόλο που οι παρείσακτοι ψευδάδελφοι παρακολουθούσαν στενά αυτό το ζήτημα και εξανάγκαζαν στην περιτομή· αποκαλώντας ως κατασκόπους αυτούς που ήταν αποξενωμένοι από την αλήθεια. «Για να μας υποδουλώσουν». Δηλαδή, λέγει, για να μας εισαγάγουν πάλι στη δουλεία του νόμου. Γι' αυτό και αλλού λέγει: «Ο Χριστός μας εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου». «Στους οποίους ούτε προς στιγμήν δεν υποχωρήσαμε με υποταγή, ώστε η αλήθεια του Ευαγγελίου να παραμείνει σε εσάς». Ούτε για λίγο, λέγει, δεν υποταχθήκαμε σε αυτούς, δηλαδή στους παρείσακτους, ώστε να μη βρεθούμε να λέμε άλλα για το Ευαγγέλιο και άλλα να πράττουμε. Και τι είπε σχετικά με το Ευαγγέλιο; «Ώστε, αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση». Και, «Τα παλαιά πέρασαν, ιδού, τα πάντα έγιναν καινούργια». Και, «Ο Χριστός μάς ελευθέρωσε με την ελευθερία». «Από δε αυτούς που θεωρούνται ότι είναι κάτι, το ποιοι ήσαν κάποτε δεν με ενδιαφέρει καθόλου· ο Θεός δεν προσωποληπτεί. Διότι αυτοί που θεωρούνται σπουδαίοι, δεν μου προσέθεσαν τίποτα απολύτως». Το «εκείνων που θεωρούνται» [δοκούντων] τίθεται αντί του «εκείνων που πραγματικά είναι» [όντων]· όπως ακριβώς είπε και για τον εαυτό του: «Νομίζω [δοκώ] δε ότι και εγώ έχω Πνεύμα Θεού». Το δε νόημα είναι το εξής: Δεν γνωρίζω, λέγει, με ποιο σκεπτικό ο Πέτρος και οι περί αυτόν συγκατέβαιναν στην περιτομή, ούτε και φιλονικώ γι' αυτό το ζήτημα· αυτοί το γνωρίζουν, καθώς θα δώσουν λόγο στον Θεό. Ένα όμως γνωρίζω: ότι, όταν πήγα σε αυτούς, δεν μου είπαν τίποτα περισσότερο σχετικά με το κήρυγμα.

Ω, το μεγαλείο των μυστηρίων! Διότι πόσο θαυμαστό είναι να σμίξει ο νους του Χριστού με τον δικό μας νου, και η θέλησή μας να αναμειχθεί με εκείνη τη θέληση, και το σώμα με το σώμα, και το αίμα με το αίμα. Ποιος γίνεται ο νους μας όταν επικρατήσει ο θείος νους, και ποια η θέλησή μας όταν κυριαρχήσει η μακάρια θέληση, και ποιο γίνεται το χώμα μας όταν το υπερνικήσει εκείνο το πυρ! Και βέβαια, ότι αυτά συμβαίνουν κατ' αυτόν τον τρόπο, το αποδεικνύει ο Παύλος, δηλώνοντας ότι ο ίδιος δεν έχει ούτε δικό του νου ούτε θέληση ούτε ζωή, αλλά ότι όλα αυτά έγιναν γι' αυτόν ο Χριστός. Διότι λέει: «Έχουμε νου Χριστού», και «Ζητάτε απόδειξη», λέει, «ότι μιλάει μέσα μου ο Χριστός», και «Νομίζω ότι έχω Πνεύμα Θεού», και «Σας αγαπώ με τα σπλάγχνα του Ιησού Χριστού», από όπου ήταν φανερό ότι είχε την ίδια θέληση με Εκείνον. Και συνοψίζοντάς τα όλα λέει: «Δεν ζω πια εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός».

Ή το «να μην έχει ανάγκη» θα μπορούσε να υποδηλώσει και το εξής: «να μην έχει», λέει, «ανάγκη» να το πράξει αυτό, είτε επειδή την έχει ήδη αφιερώσει στον Θεό και την έχει τάξει να παραμείνει παρθένος, είτε επειδή η κόρη τον αναγκάζει σε αυτό. Διότι για εκείνον που έχει ανάγκη από κάποιο από τα προαναφερθέντα να μην την παντρέψει, δεν είναι δυνατόν να αποφασίσει διαφορετικά, ούτε να μελετήσει άλλη απόφαση στην καρδιά του. Αλλά και αν το πράξει, ο έπαινος δεν είναι τόσο μεγάλος, όσο η καταδίκη εάν δεν το πράξει, αλλά πολλαπλάσια. Εκείνος όμως που χωρίς ανάγκη έχει κρίνει στην καρδιά του να το πράξει αυτό, διατηρώντας την παρθένο, πέτυχε μεγάλο κατόρθωμα, ενώ εάν την παντρέψει, δεν αμάρτησε καθόλου. 1 Κορ 7,40 «Κατά τη δική μου γνώμη»: σύμφωνα με τη δική μου παραίνεση και συμβουλή, όχι σύμφωνα με κάποια ανάγκη νομοθεσίας. Έπειτα, για να μην πει κάποιος: «λοιπόν, αν δεν είναι νομοθεσία, γιατί πρέπει γενικά κάποιος να πράττει σύμφωνα με την παραίνεση;», πρόσθεσε ότι και αυτά τα προτρέπουμε εκ του Παναγίου Πνεύματος, έστω και αν δεν περιορίζουμε τη συμβουλή σε ανάγκη νόμου εξαιτίας της αδυναμίας σας. 1 Κορ 8,4 «Κανένα είδωλο δεν υπάρχει στον κόσμο», δηλαδή το είδωλο δεν είναι τίποτα από τα όντα που υπάρχουν στον κόσμο, αλλά ένα πλάσμα και αποτύπωμα μάταιης επινόησης. Γι' αυτό η ύπαρξη των ειδώλων εδραιώνεται μόνο στις διάνοιες τέτοιων ανθρώπων, καθώς δεν μπορούν να έχουν υπόσταση σε κανένα άλλο πράγμα. 1 Κορ 9,2 Έπειτα, για να μην λένε: «Αν και είσαι απόστολος, ωστόσο κανένα έργο δεν επέδειξες». Πώς;

Ποιες ακριβώς είναι αυτές; Το «Εμείς έχουμε νου Χριστού». Άραγε θεωρείτε, θα τους έλεγα, ότι αυτό αποτελεί υπερβολή υπερηφάνειας; Το «Από αυτό γνωρίζουμε ότι μένει μέσα μας, από το Πνεύμα που μας έδωσε»; Και αυτό πώς θα το ερμηνεύατε εις βάρος εκείνου που το λέει; Αλλά και το «Μήπως ζητάτε απόδειξη του Χριστού που μιλάει μέσα μου;»· και το «Φρονώ ότι έχω Πνεύμα Θεού»· και το «Εμείς όμως δεν λάβαμε πνεύμα δουλείας για να πέσουμε πάλι στον φόβο, αλλά Πνεύμα υιοθεσίας, μέσω του οποίου ανακράζουμε: Αββά, ο Πατέρας»· και το «Ο Θεός, ο οποίος προσέταξε να λάμψει φως μέσα από το σκοτάδι, είναι εκείνος που έλαμψε στις καρδιές μας»; Όλα αυτά, λοιπόν, θα θεωρηθούν από εσάς ως λόγια υπερηφάνειας; Ω της ανοησίας!