Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 7:8

Αλλ' όπως ακριβώς οι ναύτες και οι κυβερνήτες, όταν δουν τη θάλασσα να αρχίζει να ταράζεται από αντίθετους ανέμους, γρήγορα και χωρίς αναβολή κατευθύνονται προς τα λιμάνια και αποφεύγουν τον κίνδυνο, ενώ αν παραμείνουν έξω κινδυνεύουν, έτσι κι εσύ, όταν τα οστά των λογισμών σου ταράζονται από τους ανέμους της φιληδονίας, τρέξε γρήγορα στο λιμάνι της εκκλησίας, για να ακούσεις περί σωφροσύνης και αγνείας από τις Γραφές και τους δασκάλους ότι «πόρνους και μοιχούς θα κρίνει ο Θεός», ότι «είναι τίμιος ο γάμος», ότι λέει στους αγάμους και στις χήρες ο απόστολος: «Καλό είναι γι' αυτούς αν μείνουν όπως κι εγώ, διότι θα οδηγηθούν στον Βασιλιά ως παρθένες», ότι «υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνούχισαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών». Και πριν από την πορνεία, αφού εξομολογηθείς στον Θεό τα σπέρματα της πορνείας, δηλαδή της επιθυμίας, πες: «Ελέησόν με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής», καθώς φέρεις πάνω σου την ασθένεια της φύσεως. «Γιάτρεψέ με, Κύριε, διότι ταράχθηκαν τα οστά μου», δηλαδή οι λογισμοί της ψυχής, που με αιχμαλωτίζουν στην ασέλγεια και την αμαρτία· «διότι ο λογισμός του ανθρώπου θα εξομολογηθεί σε σένα». Το ότι δε δεν μιλάει για τα οστά του σώματος, το φανερώνουν τα όσα ακολουθούν.

Όταν, λοιπόν, διατηρούμε τα μέλη του σώματος χωρίς να έχουν τον μολυσμό της φιλοσαρκίας, τότε και ο Κύριος θα είναι στο σώμα· διότι κατοικεί στους αγίους, όντας άγιος κατά φύσιν ως Θεός. <Λέγω δε στους αγάμους και στις χήρες, καλό είναι γι' αυτούς αν μείνουν όπως κι εγώ.> Οι εκ του Ισραήλ αποδεικνύονταν πολύ επιπόλαιοι και ευεπηρέαστοι προς καθετί που τους προκαλούσε ηδονή· γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, δικαίως τους είχε αφαιρεθεί με νόμο το δικαίωμα να γνωμοδοτούν· διότι σ' αυτά, λέει, δεν επιτρέπεται να προστεθεί τίποτα, και από αυτά δεν επιτρέπεται να αφαιρεθεί τίποτα. Αντιθέτως, οι εισηγητές των ευαγγελικών θεσπισμάτων, έχοντας τον νου τους σταθερό στο αγαθό, και έχοντας τον ίδιο τον Χριστό να λαλεί μέσα τους, εύλογα πήραν το θάρρος να διατυπώνουν με πολλή εξουσία τους λόγους της διδασκαλίας τους, ακόμη και αν κάτι από τα πρακτέα δεν συμπεριλαμβανόταν στα ιερά γράμματα· τέτοιος ακριβώς όντας και ο θεσπέσιος Παύλος, λέει: Λέγω δε στους αγάμους και στις χήρες, καλό είναι γι' αυτούς αν μείνουν όπως κι εγώ, και τα εξής· διότι, όπου μεν δεν έχουμε θείο νόμο, έθεσε αναγκαστικά το Λέγω· όπου όμως πρόσταζε ο Χριστός, χρησιμοποιεί το Παραγγέλλω, προσθέτοντας αμέσως το Όχι εγώ, αλλά ο Κύριος. Τι λοιπόν από τα αναγκαία έχει παραβλέψει ο Χριστός όταν νομοθετούσε; Μήπως οι μυσταγωγοί επινοούν κάτι το καλύτερο; Καίτοι, πώς δεν είναι εντελώς αμαθές και παράλογο να νομίζει κανείς ότι δεν είναι άρτια τα όσα προέρχονται από τον Χριστό; Τι λοιπόν θα πούμε;

Και κάτι τέτοιο ισχύει γενικά και στη σκιά του νόμου. Διότι από τη μια πρόσταξε να τελούνται τα είδη των θυσιών προς δόξαν Θεού, άλλοτε για αμαρτίες και αγνοήματα, και άλλοτε για καθαρισμό και αποβολή της ακαθαρσίας, καθώς επίσης και εκείνες του Σαββάτου, της νουμηνίας και των εορτών. Επιπλέον όμως επέτρεπε σε κάποιους να προσφέρουν και εκούσια, δηλαδή να προσφέρουν στον Θεό προαιρετικά. Και οι εκούσιες θυσίες ήταν αυτές που ξεπερνούσαν τον νόμο, ως καρποί αγαθής και φιλόθεης προθυμίας. Και ενώ δεν επιτρεπόταν να αμελήσει κανείς τις θυσίες που είχε διατάξει ο νόμος, ωστόσο ο Θεός θεωρούσε άξιους επαίνου εκείνους που πρόσθεταν σε αυτές και θυσίες από τα δικά τους μέσα και από δική τους βούληση. Αυτό ακριβώς λέμε ότι έχει οικονομηθεί και τώρα. Διότι ο Χριστός δεν απαγόρευσε, εάν κάποιος το επιλέξει, να συνάψει και τη νόμιμη συζυγική κοινωνία. Αλλά τίποτα δεν θα μας εμποδίσει να κατορθώσουμε το ανώτερο, εάν φροντίζουμε να επιδιώκουμε την τέλεια δόξα. Πολύ ορθά λοιπόν ο Παύλος λέει στους αγάμους και στις χήρες, ότι είναι καλό για αυτούς εάν μείνουν όπως και εγώ. Στους νυμφευμένους όμως παραγγέλλει, όχι εγώ αλλά ο Κύριος, και τα εξής. Και προβάλλει ως πρότυπο της εκλεκτής και απερίσπαστης ζωής το δικό του παράδειγμα, προκρίνοντας οπωσδήποτε την αγαμία έναντι της άλλης οδού. Επομένως, εάν κάποιος απέβαλε τον ζυγό του νόμου, ας παραμείνει, λέει, στην εγκράτεια. Διότι έτσι θα κληρονομήσει τη βασιλεία των ουρανών.

Και οι μονόγαμοι επίσης ας μην αποδοκιμάζουν εκείνους που έχουν συνάψει δεύτερο γάμο. Διότι καλό και θαυμαστό πράγμα είναι η εγκράτεια· είναι όμως συγχωρητέο το να προχωρήσει κανείς σε δεύτερο γάμο, προκειμένου να μην πέσουν σε πορνεία οι αδύναμοι. Διότι «καλό είναι γι' αυτούς αν μείνουν όπως κι εγώ», λέει ο Απόστολος· «εάν όμως δεν μπορούν να εγκρατευθούν, ας παντρευτούν· διότι είναι προτιμότερο να παντρευτούν παρά να φλέγονται».

Μετά δε από αυτούς είναι όσοι, σε αριθμό μυριάδων, ζώντας στον κόσμο ως μοναχοί, προερχόμενοι από μοναστήρια και παρθενώνες, κατέκτησαν το κλέος αυτού του αγώνα, οι οποίοι δεν έσμιξαν με γυναικεία σώματα, αλλά άθλησαν σε αγώνα τελειότατο· όπως ακριβώς βρίσκεται και ο Ηλίας στην Παλαιά Διαθήκη και ο Παύλος που λέει: «λέω δε στους αγάμους ότι είναι καλό γι' αυτούς, εάν παραμείνουν έτσι όπως κι εγώ· εάν όμως δεν εγκρατεύονται, ας νυμφευθούν». Πώς λοιπόν ο ίδιος παρέμεινε; Εάν βέβαια ήταν ακρωτηριασμένος (ευνουχισμένος), και παρέμειναν σαν αυτόν εξομοιούμενοι με εκείνον, για να εκπληρώσουν το «όπως κι εγώ», πώς κάποιος που έχει ακρωτηριαστεί θα μπορούσε να νυμφευθεί, εάν δεν μπορούσε πλέον να εγκρατευθεί, σύμφωνα με το «ας νυμφευθούν για να μην καταφλέγονται»; Βλέπεις ότι κάνει λόγο περί εγκρατείας και όχι περί αφαιρέσεως μελών. Εάν δε ισχυρίζονται αυτοί ότι κατέστησαν τους εαυτούς τους ευνούχους για τη βασιλεία των ουρανών, πώς θα αποξενώσουν τον εαυτό τους από τον λόγο που έχει ειπωθεί, ότι δηλαδή «υπάρχουν κάποιοι που ευνουχίσθηκαν από τους ανθρώπους»; Διότι, εάν ο ίδιος ευνουχίζει τον εαυτό του με τα ίδια του τα χέρια, είναι άνθρωπος και τα χέρια του διέπραξαν αυτό το αθέμιτο έργο· εάν πάλι δεν μπόρεσε ο ίδιος να το πράξει στον εαυτό του, αλλά ευνουχίσθηκε από άλλους, δεν θα είναι πλέον για τη βασιλεία των ουρανών, λόγω του ότι ευνουχίσθηκε από ανθρώπους, είτε από τον εαυτό του είτε από εκείνους που το διέπραξαν.

Ο απόστολος, λοιπόν, βλέποντας τη ζημία που προκαλείται από την υπερβολική αυστηρότητα, έδωσε την άδεια λέγοντας «εάν κάποιος θέλει να δώσει σε γάμο την παρθένο κόρη του», και δεν είπε «τη δική του παρθενία», διότι δεν μιλούσε για το δικό του σώμα, αλλά για τον πατέρα που προστατεύει την παρθένο. Εάν βέβαια με τη φράση «τη δική του παρθένο» εννοεί το ίδιο του το σώμα, τίποτα δεν τον εμποδίζει. Λέει, λοιπόν: «Εκείνος που παραμένει σταθερός στην απόφασή του και οφείλει να το πράξει, ας παντρευτεί, δεν αμαρτάνει. Ας παντρευτεί, με όποιον μπορεί, δεν αμαρτάνει». Και για αυτό τον λόγο λέει: «Έχεις συνδεθεί με γυναίκα; Μην αναζητάς διαζύγιο. Έχεις χωρίσει από γυναίκα; Μην αναζητάς γυναίκα». Εκείνος που λέει «θέλω όλοι να είναι όπως εγώ» έλεγε επίσης «εάν δεν μπορούν να εγκρατευτούν, ας παντρευτούν». 6. Πάλι, προτρέποντας τους άγαμους έλεγε: «Λέω δε στους άγαμους και στις χήρες, καλό είναι γι' αυτούς εάν μείνουν όπως κι εγώ». Πώς, λοιπόν, πάλι έλεγε «έχεις συνδεθεί με γυναίκα, μην αναζητάς διαζύγιο»; Ή πώς δεν θα βρεθεί να νομοθετεί αντίθετα προς τον ίδιο τον Κύριό του, ο οποίος λέει «όποιος δεν εγκαταλείψει πατέρα και μητέρα και αδελφούς και γυναίκα και τέκνα και θυγατέρες, δεν είναι μαθητής μου»; Και πώς εκείνος που λέει ότι πρέπει να εγκαταλείψει κανείς μία σεμνή γυναίκα και τον πατέρα, ο ίδιος πάλι λέει «τίμα τον πατέρα και τη μητέρα· διότι αυτή είναι η πρώτη εντολή που συνοδεύεται από υπόσχεση» και «εκείνο που ο Θεός συνέζευξε, ο άνθρωπος ας μην το χωρίζει»;

«Και πάλι να συνέρχεστε, για να μη σας πειράζει ο Σατανάς». Διότι, για να μη φανεί ότι το ζήτημα αποτελεί επιβολή νόμου, προσθέτει και την αιτία. Ποια είναι δε αυτή; «Για να μη σας πειράζει ο Σατανάς». Και για να μάθεις ότι δεν είναι μόνο ο διάβολος που απεργάζεται το αμάρτημα της μοιχείας, πρόσθεσε: «Εξαιτίας της ακράτειάς σας». «Αυτό όμως το λέω κατά συγκατάβαση, όχι ως προσταγή. Διότι θέλω όλοι οι άνθρωποι να είναι, όπως κι εγώ, εγκρατείς». Αυτό το κάνει σε πολλά σημεία, όταν συμβουλεύει για πράγματα δύσκολα: προβάλλει τον εαυτό του και λέει: «Να γίνεστε μιμητές μου». «Αλλά ο καθένας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό, άλλος έτσι, και άλλος αλλιώς». Επειδή δηλαδή τους κατηγόρησε αυστηρά λέγοντας «εξαιτίας της ακράτειάς σας», τους παρηγόρησε πάλι προσθέτοντας: «Ο καθένας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό»· χωρίς να δηλώνει με αυτό ότι το κατόρθωμα δεν έχει ανάγκη από τη δική μας προσπάθεια, αλλά, όπως ήδη προείπα, για να τους παρηγορήσει. Διότι, εάν πρόκειται απλώς για χάρισμα, και ο άνθρωπος δεν συνεισφέρει τίποτα σε αυτό, πώς προσθέτεις: «Λέω δε στους άγαμους και στις χήρες· καλό είναι για αυτούς εάν μείνουν όπως κι εγώ. Εάν όμως δεν μπορούν να εγκρατευτούν, ας παντρευτούν»;

Πολλοί, λοιπόν, περιφέρουν και κάποια άλλα χωρία από τις Γραφές, μεταφέροντάς τα διαστρεβλωμένα. Διότι, λέει κάποιος, είναι γραμμένο: «Εάν φλέγεσαι, παντρέψου»· πουθενά όμως δεν είναι αυτό γραμμένο έτσι· αλλά πρόσεξε πώς έχει διατυπωθεί: «Λέγω δε στους αγάμους και στις χήρες, καλό είναι γι' αυτούς εάν παραμείνουν όπως κι εγώ· εάν όμως δεν εγκρατεύονται, ας παντρευτούν· διότι είναι προτιμότερο να παντρευτούν, παρά να φλέγονται». Δεν είναι, λοιπόν, λέει, το ίδιο το «εάν φλέγεσαι, παντρέψου»; Καταρχάς, ακόμη και αν ήταν το ίδιο το «εάν φλέγεσαι, παντρέψου», δεν θα έπρεπε αυτοί, εγκαταλείποντας την υγιή διατύπωση της Γραφής, να τη διαστρέφουν και να εκφέρουν τα νοήματα της Γραφής με δικά τους λόγια· τώρα, όμως, θα διαπιστώσουμε ότι υπάρχει και μεγάλη διαφορά μεταξύ τους.

Γ΄. Αν, όμως, μάθεις σε ποιους απευθύνεται ο Παύλος, ότι δηλαδή δεν απευθύνεται απλώς σε όλους, αλλά σε εκείνους που δεν έχουν ακόμη δώσει υποσχέσεις, θα μπορέσεις να καταργήσεις αυτή την επιβλαβή και ολέθρια άδεια. Διότι, λέει: «Απευθύνομαι στους αγάμους και στις χήρες», όχι σε εκείνες που έχουν υποσχεθεί χηρεία, αλλά σε εκείνες που δεν έχουν αποφασίσει οριστικά ούτε το ένα ούτε το άλλο, αλλά βρίσκονται σε κάποιο μεταίχμιο μεταξύ των δύο επιλογών. Για παράδειγμα: Έχασε κάποια τον άνδρα της, λέει· δεν έχει ακόμη κρίνει μέσα της ούτε έχει αποφασίσει οριστικά, αν πρέπει να επιλέξει τη χηρεία ή να πάρει δεύτερο σύζυγο· σε αυτήν, λέει, συνιστώ ότι είναι καλό να παραμείνει ως έχει· αν όμως δεν μπορεί να σηκώσει το φορτίο, ας παντρευτεί. Ωστόσο, για εκείνες που έχουν ήδη επιδοθεί και έχουν εγγραφεί στην υπομονή της χηρείας και έχουν συνάψει συμφωνίες με τον Θεό, λέει ότι δεν έχουν πλέον το δικαίωμα να προχωρήσουν σε δεύτερο γάμο. Γι' αυτόν τον λόγο, γράφοντας στον Τιμόθεο για αυτές, λέει περίπου τα εξής: «Τις νεότερες, όμως, χήρες να τις αποφεύγεις. Διότι, όταν κυριευθούν από επιθυμίες που τις απομακρύνουν από τον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν, φέροντας πάνω τους καταδίκη, επειδή αθέτησαν την πρώτη τους πίστη». Βλέπεις πώς εδώ τις κολάζει και τις τιμωρεί, και λέει ότι είναι υπόλογες στη θεία δίκη και καταδίκη, επειδή αθέτησαν τις συμφωνίες τους με τον Θεό και διέψευσαν την υπόσχεσή τους; Ώστε, από αυτό καθίσταται σαφές ότι εκείνο το χωρίο δεν έχει ειπωθεί για όσες έχουν δώσει υπόσχεση.

Πώς, εξάλλου, επιμένει να προτρέπει πάλι για τα ίδια πράγματα, εάν το ζήτημα δεν εξαρτιόταν από εμάς και δεν απαιτούσε, μετά τη συνδρομή του Θεού, και τη δική μας προθυμία; Διότι, αφού είπε: «Θέλω όλοι οι άνθρωποι να είναι όπως και εγώ» ως προς την εγκράτεια, λέει πάλι: «Λέω δε στους αγάμους και στις χήρες, καλό είναι γι' αυτούς εάν παραμείνουν όπως κι εγώ». Προβάλλει, λοιπόν, και πάλι τον εαυτό του για την ίδια αιτία. Διότι, έχοντας το παράδειγμα κοντινό και οικείο, θα τολμούσαν με μεγαλύτερο θάρρος να επωμιστούν τους κόπους της παρθενίας. Εάν δε, λέγοντας και πιο πάνω: «Θέλω όλοι να είναι όπως και εγώ», και εδώ: «Καλό είναι γι' αυτούς εάν παραμείνουν όπως κι εγώ», δεν προσθέτει πουθενά την αιτία, μην απορήσεις. Διότι δεν το πράττει αυτό από αυθάδεια, αλλά επειδή θεωρεί ως επαρκή αιτία τη δική του προαίρεση, με την οποία κατόρθωσε αυτό το έργο.

Αλλά η παρθένος δεν ιλίγγιασε μπροστά σε αυτή την παράταξη ούτε απέφυγε τη σύγκρουση, η οποία στους πολλούς φαίνεται ότι είναι τόσο ανυπόφορη, αλλά στάθηκε γενναία και ανέλαβε τον αγώνα ενάντια στη φύση. Πώς, λοιπόν, θα μπορούσε κανείς να τη θαυμάσει επάξια, όταν οι μεν άλλοι έχουν ανάγκη και από δεύτερο γάμο για να μην κατακαίγονται, ενώ αυτή, χωρίς να έχει συνάψει ούτε έναν, παραμένει διαπαντός αγία και άτρωτη; Γι' αυτούς τους λόγους, και πριν από αυτούς για τους μισθούς που επιφυλάσσονται στους ουρανούς για τη χηρεία, εκείνος που είχε τον Χριστό να ομιλεί μέσα του, έλεγε: «Είναι καλό γι' αυτούς εάν παραμείνουν όπως κι εγώ». Δεν μπόρεσες να ανεβείς στην ανώτατη κορυφή; Τουλάχιστον μην εκπέσεις από την αμέσως επόμενη· ας έχει η παρθένος αυτό μόνο το πλεονέκτημα απέναντί σου, ότι δηλαδή εκείνη δεν την κατέβαλε ούτε μία φορά η επιθυμία, ενώ εσένα, μολονότι σε κυρίευσε προηγουμένως, δεν μπόρεσε να σε κρατήσει παντοτινά. Και εσύ μεν νίκησες μετά την ήττα, εκείνη όμως έχει τη νίκη της καθαρή από κάθε ήττα, και ενώ στο τέλος εξισώνεται μαζί σου, υπερέχει μόνο ως προς την αρχή.

Και για την παρθένο, λοιπόν, εφόσον προηγουμένως συλλογίζεται εάν πρέπει να παντρευτεί ή να μην παντρευτεί, ο γάμος είναι ακίνδυνος. Όταν όμως πάρει την απόφαση και εγγραφεί στην τάξη των παρθένων, έχει εισαγάγει η ίδια τον εαυτό της στο στάδιο του αγώνα. Ποιος, λοιπόν, θα τολμήσει, ενώ έχει συγκροτηθεί το θέατρο και οι άγγελοι παρακολουθούν από ψηλά, ενώ αγωνοθέτης είναι ο Χριστός και ο διάβολος μαίνεται και τρίζει τα δόντια του και συμπλέκεται στην πάλη κατέχοντας το μέσον, να προσέλθει στη μέση και να πει: «Απόφυγε τον εχθρό, υποχώρησε στους κόπους, εγκατέλειψε τη λαβή, μην καταβάλεις ούτε να βάλεις τρικλοποδιά στον αντίπαλο, αλλά παραχώρησέ του τη νίκη»; Και τι τα λέω αυτά για τις παρθένους; Ούτε για τις χήρες δεν θα τολμούσε κανείς να ξεστομίσει τέτοια λόγια, αλλά αντί για αυτά, θα ανέφερε εκείνη τη φοβερή φράση: «Εάν κυριευθούν από σαρκικές ορμές ενάντια στον Χριστό και θελήσουν να παντρευτούν, θα καταδικαστούν, διότι αθέτησαν την πρώτη τους πίστη». Και μάλιστα ο ίδιος ο απόστολος λέει: «Λέω στους αγάμους και στις χήρες ότι είναι καλό για αυτούς εάν παραμείνουν όπως κι εγώ· εάν όμως δεν μπορούν να εγκρατευθούν, ας παντρευτούν». Και πάλι: «Εάν κοιμηθεί ο σύζυγός της, είναι ελεύθερη να παντρευτεί όποιον θέλει, αρκεί αυτό να γίνει εν Κυρίω».

Διότι περί αυτού ο Χριστός νομοθέτησε ξεκάθαρα, εμποδίζοντας το ζήτημα να λάβει τον χαρακτήρα αναγκαστικής επιταγής. Διότι το «Όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει», δείχνει ότι καθιστά τον ακροατή κύριο της επιλογής του. Ομιλώντας λοιπόν περί της εγκρατείας, λέγει: «Θέλω όλοι οι άνθρωποι να είναι όπως ακριβώς και εγώ» ως προς την εγκράτεια. Και πάλι: «Λέγω δε στους αγάμους και στις χήρες, ότι είναι καλό για αυτούς εάν παραμείνουν όπως και εγώ.» Στους λόγους του όμως περί της παρθενίας, πουθενά δεν προέβαλε τον εαυτό του. Για τον λόγο αυτόν ομιλεί με μεγάλη συγκατάβαση και με πολλή συστολή· διότι τούτο δεν είχε κατορθωθεί από τον ίδιο· «Δεν έχω επιταγή», λέγει.

Εξάλλου, το ζήτημα αποτελεί γνώμη και όχι προσταγή· διότι συμβουλεύω, δεν νομοθετώ. Το να φέρνει όμως κανείς στο μέσον και να προτείνει τα όσα θεωρεί συμφέροντα για τον καθένα, κανένας νόμος δεν θα μπορούσε να το εμποδίσει, και μάλιστα όταν αυτό γίνεται κατόπιν παρακλήσεως των ακροατών, όπως ακριβώς συνέβη και με εσάς. «Νομίζω», λέγει λοιπόν, «ότι αυτό είναι καλό». Βλέπεις πάλι πόσο μετριοπαθής είναι ο λόγος του και στερημένος από κάθε εξουσιαστικό ύφος; Αν και θα μπορούσε να μιλήσει ως εξής: Επειδή ο Κύριος δεν επέταξε την παρθενία, για τον λόγο αυτό δεν το πράττω ούτε εγώ. Σας συμβουλεύω όμως και σας προτρέπω να την επιδιώκετε με ζήλο, διότι είμαι και απόστολός σας. Όπως ακριβώς και αργότερα, απευθυνόμενος σε αυτούς, έλεγε: «Εάν για άλλους δεν είμαι απόστολος, τουλάχιστον για εσάς είμαι». Αλλά εδώ δεν λέγει τίποτα από αυτά, παρά χρησιμοποιεί τις λέξεις με πολλή φειδώ· αντί για το «συμβουλεύω» λέγει «δίνω γνώμη», και αντί για το «ως δάσκαλος» λέγει «ως άνθρωπος που έχει ελεηθεί από τον Κύριο ώστε να είναι πιστός». Και σαν να μην αρκούσαν ούτε αυτά για να καταστήσουν τον λόγο του συνεσταλμένο, αρχίζοντας τη συμβουλή περιορίζει πάλι την εξουσία, μη εκφέροντας απλώς μια απόφανση, αλλά προσθέτοντας και αιτία. Διότι λέγει: «Νομίζω ότι αυτό είναι καλό εξαιτίας της παρούσας ανάγκης». Καίτοι, όταν μιλούσε για την εγκράτεια, δεν χρησιμοποίησε ούτε το «νομίζω» ούτε κάποια αιτία, παρά είπε απλώς: «Είναι καλό γι' αυτούς εάν παραμείνουν όπως κι εγώ»· εδώ όμως αναφέρει: «Νομίζω λοιπόν ότι αυτό είναι καλό εξαιτίας της παρούσας ανάγκης».

Και γιατί άραγε; Επειδή από αυτήν την εγκράτεια γεννιούνται μεγάλα κακά, και πορνείες, και μοιχείες, και συχνά έχουν προκληθεί από αυτό καταστροφές οικογενειών. «...και στην προσευχή· και πάλι να επανέρχεστε στη συζυγική σχέση, για να μην επιχειρεί ο Σατανάς να σας βάλει σε πειρασμό εξαιτίας της ακρασίας σας. Αυτό όμως το λέω κατά συγκατάβαση». Εδώ εννοεί την προσευχή που γίνεται με μεγαλύτερη ζέση. «Όχι ως επιταγή· θέλω δε να είναι όλοι οι άνθρωποι όπως ακριβώς και εγώ». Στην εγκράτεια, δηλαδή. Και αυτό το κάνει σε πολλά σημεία, όταν δίνει συμβουλές για δύσκολα ζητήματα. «Αλλά ο καθένας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό· άλλος έτσι και άλλος αλλιώς. Λέω δε στους αγάμους και στις χήρες: είναι καλό γι' αυτούς να παραμείνουν όπως και εγώ». Επειδή τους κατηγόρησε αυστηρά, λέγοντας «εξαιτίας της ακρασίας σας», πάλι τους παρηγόρησε, λέγοντας ότι έχουν χάρισμα από τον Θεό. «Αν όμως δεν εγκρατεύονται, ας έλθουν σε γάμο». Δεν εξαναγκάζει εκείνον που δεν μπορεί να φτάσει στην εγκράτεια, επειδή φοβάται μήπως υποπέσει σε παράπτωμα. «Διότι είναι προτιμότερο να παντρεύεται κανείς παρά να φλέγεται. Στους νυμφευμένους παραγγέλλω, όχι εγώ, αλλά ο Κύριος: η γυναίκα να μην χωρίζεται από τον άνδρα της. Αν όμως χωριστεί, ας παραμείνει άγαμη, ή ας συμφιλιωθεί με τον άνδρα της· και ο άνδρας να μην εγκαταλείπει τη γυναίκα του. Στους δε υπολοίπους λέω εγώ, όχι ο Χριστός». Φανέρωσε πόσο μεγάλη είναι η τυραννία της επιθυμίας. Και αυτό που λέει σημαίνει το εξής: Αν υφίστασαι μεγάλη βία και πύρωση, απαλλάξου από τους πόνους και τους ιδρώτες, μήπως τυχόν και παρεκτραπείς. «

Ο άνδρας ας αποδίδει στη γυναίκα την οφειλόμενη στοργή. Παρομοίως δε και η γυναίκα στον άνδρα. Η γυναίκα δεν εξουσιάζει το δικό της σώμα, αλλά ο άνδρας· παρομοίως δε και ο άνδρας δεν εξουσιάζει το δικό του σώμα, αλλά η γυναίκα. Μην στερείτε ο ένας τον άλλον, παρά μόνο με κοινή συμφωνία για ορισμένο χρόνο, προκειμένου να αφοσιωθείτε στην προσευχή, και έπειτα να είστε και πάλι μαζί, ώστε να μην σας πειράζει ο Σατανάς εξαιτίας της ακρασίας σας. Λέω δε στους άγαμους και στις χήρες: καλό είναι γι' αυτούς εάν παραμείνουν όπως κι εγώ. Εάν όμως δεν μπορούν να εγκρατευθούν, ας παντρευτούν.

Αν πάλι πολλοί από τους ιερούς Αποστόλους ήταν συζευγμένοι με γυναίκα, τι το παράδοξο υπάρχει σε αυτό; Ομοίως, πολλοί από αυτούς ήταν άγαμοι και παρθένοι: ο αγαπημένος Ιωάννης, ο οποίος κατ' εξοχήν ονομάζεται και παρθένος, ο πρωτόκλητος Ανδρέας, ο αδελφόθεος Ιάκωβος, και ο ίδιος ο έξαρχος των αποστόλων Παύλος, ο οποίος μάλιστα, υπερεπαινώντας την παρθενία, επιθυμεί να γίνουν όλοι μιμητές του, λέγοντας: «Λέγω δε στους άγαμους και στις χήρες, καλό είναι γι' αυτούς εάν μείνουν όπως κι εγώ»· και αλλού προστάζει ότι και αυτοί που θα φθάσουν να συνδεθούν με γυναίκα, πρέπει να ζουν με τόση σωφροσύνη και καθαρότητα, σαν να μην είχαν γυναίκα καθόλου: «Ο καιρός είναι συνεσταλμένος, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που χρησιμοποιούν τον κόσμο τούτο σαν να μην τον καταχρώνται· διότι παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου».