Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 7:9

Διότι δεν είναι πλέον δύο, αλλά μία σάρκα. Ώστε μέσω της γυναίκας, η αδελφή μεταβαίνει στη συγγένεια του ανδρός. Διότι, όπως ακριβώς δεν θα λάβει ως σύζυγο τη μητέρα της γυναίκας του ούτε την κόρη της γυναίκας του, επειδή δεν λαμβάνει ούτε τη δική του μητέρα ούτε τη δική του κόρη, έτσι δεν μπορεί να λάβει ούτε την αδελφή της γυναίκας του, επειδή δεν λαμβάνει ούτε τη δική του αδελφή. Και αντιστρόφως, ούτε στη γυναίκα θα επιτρέπεται να συνοικήσει με τους συγγενείς του ανδρός. Διότι τα δίκαια της συγγένειας είναι κοινά και για τους δύο. Εγώ, εξάλλου, προς καθέναν που σκέπτεται τον γάμο διακηρύσσω ότι παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου και ο καιρός είναι συνεσταλμένος, «ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν». Αν όμως κάποιος μου προβάλλει το «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε», περιγελώ αυτόν που δεν διακρίνει τους καιρούς των νομοθεσιών. Παραμυθία της πορνείας είναι ο δεύτερος γάμος, όχι εφόδιο για ασέλγεια. «Αν δεν μπορούν να εγκρατευθούν, ας παντρευτούν», λέγει· όχι όμως, παντρευόμενοι, να παρανομούν.

Και οι μονόγαμοι επίσης ας μην αποδοκιμάζουν εκείνους που έχουν συνάψει δεύτερο γάμο. Διότι καλό και θαυμαστό πράγμα είναι η εγκράτεια· είναι όμως συγχωρητέο το να προχωρήσει κανείς σε δεύτερο γάμο, προκειμένου να μην πέσουν σε πορνεία οι αδύναμοι. Διότι «καλό είναι γι' αυτούς αν μείνουν όπως κι εγώ», λέει ο Απόστολος· «εάν όμως δεν μπορούν να εγκρατευθούν, ας παντρευτούν· διότι είναι προτιμότερο να παντρευτούν παρά να φλέγονται».

Προς αδελφό: έχει ειπωθεί ο λόγος ότι είναι καλύτερο να παντρεύεται κανείς παρά να φλέγεται. Παραίνεση 44. Άκου τον Απόστολο που λέει: θέλω όλοι οι άνθρωποι να είναι όπως εγώ· αλλά ο καθένας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό· ο ένας έτσι και ο άλλος αλλιώς. Είναι προφανές ότι έκανε αυτή τη διάκριση αναφερόμενος στους κοσμικούς και στους αποτακτικούς, λέγοντας: ο καθένας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό· ο ένας έτσι, ο άλλος αλλιώς.

Δύο, λοιπόν, πεδία αγώνα παρουσίασε ο λόγος, όπως έχει προειπωθεί. Εσύ, λοιπόν, μοναχέ, γνώρισε και δες σε ποιο τάγμα έχεις καταταχθεί, και ποιο είναι το σημείο με το οποίο έχεις ντυθεί, και ποιες είναι οι υποσχέσεις και οι συμφωνίες που έχεις συνάψει με τον Θεό. Σύμφωνα με αυτές θα απαιτηθεί και η λογοδοσία, όπως είπε ο Σωτήρας: «Από το στόμα σου θα σε κρίνω». Όπως, λοιπόν, προείπαμε, στους κοσμικούς επέτρεψε να νυμφεύονται νόμιμα, ενώ σε εκείνους που έχουν απαρνηθεί τον κόσμο να εγκρατεύονται. Αν, βέβαια, ο λόγος είχε επιτρέψει σε όλους το «καλύτερα να νυμφεύεται κανείς παρά να φλέγεται από επιθυμία», κανένας δεν θα είχε ασκήσει την αρετή: ούτε ο Ηλίας ο Θεσβίτης, ούτε ο Ελισσαίος, ούτε ο Ιωάννης, ούτε όσοι έκαναν ευνούχους τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών, και διατήρησαν αγνή τη σάρκα τους για τον Θεό. Ούτε και ο ίδιος ο Απόστολος θα επιδείκνυε εγκράτεια, αν δεν απέβλεπε στην ανταμοιβή. Και ας μη θεωρήσουμε σωστό να λέμε, όπως προφασίζονται μερικοί: «Εκείνοι», λένε, «ήταν δίκαιοι, ενώ εγώ είμαι αμαρτωλός». Διότι έγιναν δίκαιοι επειδή διήγαγαν την παρούσα ζωή τους με δικαιοσύνη και οσιότητα. Τι θα πούμε λοιπόν; Ότι οι δίκαιοι ήταν ασώματοι και ότι οι ίδιοι δεν περιβάλλονταν από σώμα;

Ας προσέχουμε λοιπόν, αγαπητοί αδελφοί, μήπως, θέλοντας να ικανοποιήσουμε την επιθυμία μας, αποδώσουμε την αιτία στην αποστολική παραγγελία, μη κατανοώντας το βαθύτερο νόημα του λόγου. Διότι είναι γραμμένο: οι δόλιες ψυχές πλανώνται μέσα στις αμαρτίες. Και πάλι: για τον αμαρτωλό άνθρωπο υπάρχει μεγάλη παγίδα, ενώ ο δίκαιος θα βρίσκεται σε χαρά και ευφροσύνη. Άκουσες ότι είναι καλύτερο να παντρεύεται κανείς παρά να κατακαίγεται από το πάθος, αλλά δεν άκουσες αυτό που προσθέτει, λέγοντας: ο καιρός είναι πλέον σύντομος, ώστε και αυτοί που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και αυτοί που κλαίνε σαν να μην κλαίνε, και αυτοί που χαίρονται σαν να μη χαίρονται, και αυτοί που αγοράζουν σαν να μην κατέχουν, και αυτοί που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται· διότι το σχήμα τούτου του κόσμου παρέρχεται.

Πρώτα λοιπόν, ο ίδιος ο Επιφάνης, μαζί με τον πατέρα του και προστάτη της αιρέσεως Καρποκράτη και τους οπαδούς του, νομοθέτησε ότι οι γυναίκες των ανθρώπων πρέπει να είναι κοινές, παίρνοντας την αφορμή από την «Πολιτεία» του Πλάτωνα και εκπληρώνοντας τη δική του επιθυμία. Από εκεί κάνει την αρχή, λέγοντας ότι, όπως αναφέρεται στο Ευαγγέλιο όπου ο Σωτήρας δηλώνει πως υπάρχουν τρία είδη ευνούχων –εκείνος που ευνουχίζεται από τους ανθρώπους, εκείνος που είναι εκ γενετής και εκείνος που ευνουχίζει εκουσίως τον εαυτό του για τη βασιλεία των ουρανών– λέει τα εξής: «Εκείνοι λοιπόν που ευνουχίζονται από ανάγκη, δεν γίνονται ευνούχοι σύμφωνα με τον Λόγο. Εκείνοι όμως που ευνουχίζουν τους εαυτούς τους ένεκα της βασιλείας των ουρανών, εξαιτίας όσων συνεπάγεται ο γάμος, όπως λένε, υιοθετούν αυτόν τον συλλογισμό, επειδή φοβούνται την ασχολία γύρω από την εξασφάλιση των αναγκαίων προς το ζην. Και ως προς το "είναι καλύτερο να παντρευτείς παρά να καίγεσαι, για να μη ρίξεις την ψυχή σου στη φωτιά", ισχυρίζεται ότι ο Απόστολος εννοεί: να αντιστέκεσαι μέρα και νύχτα και να φοβάσαι, μήπως εκπέσεις από την εγκράτεια. Διότι η ψυχή που αναλώνεται στο να αντιστέκεται, αποκόπτεται από την ελπίδα». «Να προσκολλάσαι λοιπόν», όπως ήδη προείπα, φέρνοντας στο προσκήνιο τα λόγια της παραίνεσης, αναφέρει κατά λέξη ο Ισίδωρος στα *Ηθικά* του, «σε μια μάχιμη γυναίκα, για να μην αποσπαστείς από τη χάρη του Θεού, και αφού αποβάλεις το πυρ της επιθυμίας μέσω της αποσπερμάτισης, να προσεύχεσαι με αγαθή συνείδηση.»

Μετά δε από αυτούς είναι όσοι, σε αριθμό μυριάδων, ζώντας στον κόσμο ως μοναχοί, προερχόμενοι από μοναστήρια και παρθενώνες, κατέκτησαν το κλέος αυτού του αγώνα, οι οποίοι δεν έσμιξαν με γυναικεία σώματα, αλλά άθλησαν σε αγώνα τελειότατο· όπως ακριβώς βρίσκεται και ο Ηλίας στην Παλαιά Διαθήκη και ο Παύλος που λέει: «λέω δε στους αγάμους ότι είναι καλό γι' αυτούς, εάν παραμείνουν έτσι όπως κι εγώ· εάν όμως δεν εγκρατεύονται, ας νυμφευθούν». Πώς λοιπόν ο ίδιος παρέμεινε; Εάν βέβαια ήταν ακρωτηριασμένος (ευνουχισμένος), και παρέμειναν σαν αυτόν εξομοιούμενοι με εκείνον, για να εκπληρώσουν το «όπως κι εγώ», πώς κάποιος που έχει ακρωτηριαστεί θα μπορούσε να νυμφευθεί, εάν δεν μπορούσε πλέον να εγκρατευθεί, σύμφωνα με το «ας νυμφευθούν για να μην καταφλέγονται»; Βλέπεις ότι κάνει λόγο περί εγκρατείας και όχι περί αφαιρέσεως μελών. Εάν δε ισχυρίζονται αυτοί ότι κατέστησαν τους εαυτούς τους ευνούχους για τη βασιλεία των ουρανών, πώς θα αποξενώσουν τον εαυτό τους από τον λόγο που έχει ειπωθεί, ότι δηλαδή «υπάρχουν κάποιοι που ευνουχίσθηκαν από τους ανθρώπους»; Διότι, εάν ο ίδιος ευνουχίζει τον εαυτό του με τα ίδια του τα χέρια, είναι άνθρωπος και τα χέρια του διέπραξαν αυτό το αθέμιτο έργο· εάν πάλι δεν μπόρεσε ο ίδιος να το πράξει στον εαυτό του, αλλά ευνουχίσθηκε από άλλους, δεν θα είναι πλέον για τη βασιλεία των ουρανών, λόγω του ότι ευνουχίσθηκε από ανθρώπους, είτε από τον εαυτό του είτε από εκείνους που το διέπραξαν.

Ο απόστολος, λοιπόν, βλέποντας τη ζημία που προκαλείται από την υπερβολική αυστηρότητα, έδωσε την άδεια λέγοντας «εάν κάποιος θέλει να δώσει σε γάμο την παρθένο κόρη του», και δεν είπε «τη δική του παρθενία», διότι δεν μιλούσε για το δικό του σώμα, αλλά για τον πατέρα που προστατεύει την παρθένο. Εάν βέβαια με τη φράση «τη δική του παρθένο» εννοεί το ίδιο του το σώμα, τίποτα δεν τον εμποδίζει. Λέει, λοιπόν: «Εκείνος που παραμένει σταθερός στην απόφασή του και οφείλει να το πράξει, ας παντρευτεί, δεν αμαρτάνει. Ας παντρευτεί, με όποιον μπορεί, δεν αμαρτάνει». Και για αυτό τον λόγο λέει: «Έχεις συνδεθεί με γυναίκα; Μην αναζητάς διαζύγιο. Έχεις χωρίσει από γυναίκα; Μην αναζητάς γυναίκα». Εκείνος που λέει «θέλω όλοι να είναι όπως εγώ» έλεγε επίσης «εάν δεν μπορούν να εγκρατευτούν, ας παντρευτούν». 6. Πάλι, προτρέποντας τους άγαμους έλεγε: «Λέω δε στους άγαμους και στις χήρες, καλό είναι γι' αυτούς εάν μείνουν όπως κι εγώ». Πώς, λοιπόν, πάλι έλεγε «έχεις συνδεθεί με γυναίκα, μην αναζητάς διαζύγιο»; Ή πώς δεν θα βρεθεί να νομοθετεί αντίθετα προς τον ίδιο τον Κύριό του, ο οποίος λέει «όποιος δεν εγκαταλείψει πατέρα και μητέρα και αδελφούς και γυναίκα και τέκνα και θυγατέρες, δεν είναι μαθητής μου»; Και πώς εκείνος που λέει ότι πρέπει να εγκαταλείψει κανείς μία σεμνή γυναίκα και τον πατέρα, ο ίδιος πάλι λέει «τίμα τον πατέρα και τη μητέρα· διότι αυτή είναι η πρώτη εντολή που συνοδεύεται από υπόσχεση» και «εκείνο που ο Θεός συνέζευξε, ο άνθρωπος ας μην το χωρίζει»;

«Και πάλι να συνέρχεστε, για να μη σας πειράζει ο Σατανάς». Διότι, για να μη φανεί ότι το ζήτημα αποτελεί επιβολή νόμου, προσθέτει και την αιτία. Ποια είναι δε αυτή; «Για να μη σας πειράζει ο Σατανάς». Και για να μάθεις ότι δεν είναι μόνο ο διάβολος που απεργάζεται το αμάρτημα της μοιχείας, πρόσθεσε: «Εξαιτίας της ακράτειάς σας». «Αυτό όμως το λέω κατά συγκατάβαση, όχι ως προσταγή. Διότι θέλω όλοι οι άνθρωποι να είναι, όπως κι εγώ, εγκρατείς». Αυτό το κάνει σε πολλά σημεία, όταν συμβουλεύει για πράγματα δύσκολα: προβάλλει τον εαυτό του και λέει: «Να γίνεστε μιμητές μου». «Αλλά ο καθένας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό, άλλος έτσι, και άλλος αλλιώς». Επειδή δηλαδή τους κατηγόρησε αυστηρά λέγοντας «εξαιτίας της ακράτειάς σας», τους παρηγόρησε πάλι προσθέτοντας: «Ο καθένας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό»· χωρίς να δηλώνει με αυτό ότι το κατόρθωμα δεν έχει ανάγκη από τη δική μας προσπάθεια, αλλά, όπως ήδη προείπα, για να τους παρηγορήσει. Διότι, εάν πρόκειται απλώς για χάρισμα, και ο άνθρωπος δεν συνεισφέρει τίποτα σε αυτό, πώς προσθέτεις: «Λέω δε στους άγαμους και στις χήρες· καλό είναι για αυτούς εάν μείνουν όπως κι εγώ. Εάν όμως δεν μπορούν να εγκρατευτούν, ας παντρευτούν»;

Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: Είναι προτιμότερο να παντρευτεί κανείς, παρά να φλέγεται· και ο Χριστός: Όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει.

Πολλοί, λοιπόν, περιφέρουν και κάποια άλλα χωρία από τις Γραφές, μεταφέροντάς τα διαστρεβλωμένα. Διότι, λέει κάποιος, είναι γραμμένο: «Εάν φλέγεσαι, παντρέψου»· πουθενά όμως δεν είναι αυτό γραμμένο έτσι· αλλά πρόσεξε πώς έχει διατυπωθεί: «Λέγω δε στους αγάμους και στις χήρες, καλό είναι γι' αυτούς εάν παραμείνουν όπως κι εγώ· εάν όμως δεν εγκρατεύονται, ας παντρευτούν· διότι είναι προτιμότερο να παντρευτούν, παρά να φλέγονται». Δεν είναι, λοιπόν, λέει, το ίδιο το «εάν φλέγεσαι, παντρέψου»; Καταρχάς, ακόμη και αν ήταν το ίδιο το «εάν φλέγεσαι, παντρέψου», δεν θα έπρεπε αυτοί, εγκαταλείποντας την υγιή διατύπωση της Γραφής, να τη διαστρέφουν και να εκφέρουν τα νοήματα της Γραφής με δικά τους λόγια· τώρα, όμως, θα διαπιστώσουμε ότι υπάρχει και μεγάλη διαφορά μεταξύ τους.

Ότι παλαιότερα μεν ο γάμος είχε δύο σκοπούς, τώρα όμως έχει μόνον έναν. Δόθηκε λοιπόν ο γάμος και για την τεκνοποιία· πολύ περισσότερο όμως για να σβήσει την πύρωση της φύσεως. Και μάρτυρας είναι ο Παύλος που λέει: «Εξαιτίας όμως των πορνειών ο καθένας ας έχει τη δική του γυναίκα», όχι εξαιτίας της τεκνοποιίας. Και πάλι παραγγέλλει να συνέρχονται, όχι για να γίνουν πατέρες πολλών παιδιών, αλλά τι; «Για να μη σας πειράζει ο σατανάς», λέει. Και προχωρώντας δεν είπε: «Εάν επιθυμούν παιδιά», αλλά τι; «Εάν δεν εγκρατεύονται, ας νυμφευθούν». Διότι στην αρχή βέβαια, όπως είπα, είχε αυτές τις δύο αιτίες· αργότερα όμως, όταν γέμισε και η γη και η θάλασσα και ολόκληρη η οικουμένη, απομένει ένας μόνο λόγος για αυτόν, η εξάλειψη της ακολασίας και της ασέλγειας.

Γιατί στους μεν εγγάμους δίνει τόση πολλή παρηγοριά, ενώ την παρθένο δεν την αναπαύει από τους κόπους; Πώς, λοιπόν, γίνεται αυτό; Στους μεν εγγάμους δίνει πολλή παρηγοριά, ώστε να μην αποστερείται ο ένας τον άλλον παρά τη θέληση του ετέρου, ούτε να παρατείνουν για πολύ την από κοινού συμφωνημένη στέρηση. Και επιπλέον επέτρεψε και δεύτερο γάμο, εάν το επιθυμούν, προκειμένου να μην καταφλέγονται από τα πάθη. Στους παρθενεύοντες, όμως, δεν έδωσε καμία τέτοια παρηγοριά. Αντιθέτως, ενώ τους πρώτους, αφού τους αναπαύσει τόσο, τους αφήνει και πάλι ελεύθερους, την παρθένο, δίχως να της επιτρέπει να αναπνεύσει ούτε στο ελάχιστο, αλλά ενώ αγωνίζεται ολοκληρωτικά, την αφήνει να στέκεται διαρκώς στο ύψος της και να βάλλεται από τις επιθυμίες, και δεν της επιτρέπει να λάβει ούτε μια μικρή ανακωχή. Γιατί, άραγε, δεν είπε και σε αυτήν: «Εάν δεν μπορεί να εγκρατευτεί, ας έλθει σε γάμο»; Διότι ούτε και στον αθλητή θα έλεγε κανείς, αφού πετάξει το ιμάτιό του, αλειφθεί με λάδι, εισέλθει στο στάδιο και πασπαλιστεί με τη σκόνη της παλαίστρας: «Αποχώρησε και απόφυγε τον αντίπαλο». Απεναντίας, είναι πλέον ανάγκη να συμβεί ένα από τα δύο: είτε να αποχωρήσει στεφανωμένος είτε, αφού πέσει, να φύγει καταντροπιασμένος. Διότι, όταν βρίσκεται υπό την καθοδήγηση του προπονητή στην παλαίστρα, όπου η άσκηση γίνεται με τους δικούς του ανθρώπους και συμπλέκεται με τους φίλους του σαν να ήταν αντίπαλοι, είναι ο ίδιος κύριος του αν θα κοπιάσει ή όχι. Όταν όμως εγγραφεί στους αγώνες, συγκεντρωθεί το πλήθος στο θέατρο, παρίσταται ο αγωνοθέτης, καθίσουν οι θεατές, και εισαχθεί και παραταχθεί απέναντί του ο αντίπαλος, τότε ο νόμος των αγώνων τούς έχει αφαιρέσει κάθε τέτοια εξουσία.

Και για την παρθένο, λοιπόν, εφόσον προηγουμένως συλλογίζεται εάν πρέπει να παντρευτεί ή να μην παντρευτεί, ο γάμος είναι ακίνδυνος. Όταν όμως πάρει την απόφαση και εγγραφεί στην τάξη των παρθένων, έχει εισαγάγει η ίδια τον εαυτό της στο στάδιο του αγώνα. Ποιος, λοιπόν, θα τολμήσει, ενώ έχει συγκροτηθεί το θέατρο και οι άγγελοι παρακολουθούν από ψηλά, ενώ αγωνοθέτης είναι ο Χριστός και ο διάβολος μαίνεται και τρίζει τα δόντια του και συμπλέκεται στην πάλη κατέχοντας το μέσον, να προσέλθει στη μέση και να πει: «Απόφυγε τον εχθρό, υποχώρησε στους κόπους, εγκατέλειψε τη λαβή, μην καταβάλεις ούτε να βάλεις τρικλοποδιά στον αντίπαλο, αλλά παραχώρησέ του τη νίκη»; Και τι τα λέω αυτά για τις παρθένους; Ούτε για τις χήρες δεν θα τολμούσε κανείς να ξεστομίσει τέτοια λόγια, αλλά αντί για αυτά, θα ανέφερε εκείνη τη φοβερή φράση: «Εάν κυριευθούν από σαρκικές ορμές ενάντια στον Χριστό και θελήσουν να παντρευτούν, θα καταδικαστούν, διότι αθέτησαν την πρώτη τους πίστη». Και μάλιστα ο ίδιος ο απόστολος λέει: «Λέω στους αγάμους και στις χήρες ότι είναι καλό για αυτούς εάν παραμείνουν όπως κι εγώ· εάν όμως δεν μπορούν να εγκρατευθούν, ας παντρευτούν». Και πάλι: «Εάν κοιμηθεί ο σύζυγός της, είναι ελεύθερη να παντρευτεί όποιον θέλει, αρκεί αυτό να γίνει εν Κυρίω».

Επομένως, δεν απευθύνεται σε αυτές, αλλά σε εκείνες, λέγοντας: «Αν όμως δεν μπορούν να εγκρατευθούν, ας έλθουν σε γάμο· διότι είναι προτιμότερο να παντρευτεί κανείς παρά να φλέγεται». Βλέπεις ότι πουθενά ο γάμος δεν επαινείται καθαυτός, αλλά εξαιτίας των πορνειών, εξαιτίας των πειρασμών, εξαιτίας της ακρασίας; Διότι παραπάνω τα αναφέρει όλα αυτά, εδώ όμως, επειδή τους έψεξε σφοδρότατα με τις επικρίσεις, ονομάζει πάλι το ίδιο πράγμα με λέξεις πιο ευπρεπείς, αποκαλώντας το εμπρησμό και πύρωση. Αλλά ούτε και εδώ ανέχθηκε να προσπεράσει χωρίς να πλήξει τον ακροατή. Διότι δεν είπε: «αν υφίστανται κάποια βία από την επιθυμία, αν ανατρέπονται, αν δεν μπορούν». Τίποτα από αυτά, τα οποία χαρακτηρίζουν όσους πάσχουν και είναι άξιοι συγγνώμης. Αλλά τι λέει; «Αν όμως δεν εγκρατεύονται», πράγμα που χαρακτηρίζει αυτούς που δεν θέλουν να καταβάλουν προσπάθεια εξαιτίας της ραθυμίας τους. Διότι αποδεικνύει ότι, αν και είναι κύριοι της καταστάσεως, επειδή ακριβώς δεν θέλουν να κοπιάσουν, δεν το κατορθώνουν. Αλλά όμως, ούτε και έτσι τους κολάζει, ούτε τους καθιστά υπόλογους σε τιμωρία, αλλά, αφού τους στερήσει τον έπαινο, επιδεικνύει τη σφοδρότητά του μόνο μέχρι τον λεκτικό ψόγο. Δεν μνημονεύει πουθενά την παιδοποιία, την ευπρόσωπη και σεμνή αιτία του γάμου, αλλά την πύρωση, την ακρασία, την πορνεία και τον σατανικό πειρασμό, και επιτρέπει το πράγμα προκειμένου να μη συμβαίνουν αυτά.

Και τι με αυτό; λέει. Διότι, εφόσον αυτό μας απαλλάσσει από την τιμωρία, εύκολα θα υπομείνουμε κάθε κατάκριση και κάθε όνειδος· αρκεί μόνο να μας επιτρέπεται να απολαμβάνουμε τις ηδονές και συνεχώς να ικανοποιούμε τις επιθυμίες μας. Τι γίνεται λοιπόν, άριστε μου, αν δεν επιτρέπεται ούτε η απόλαυση των ηδονών, και το μόνο που θα αποκομίσουμε είναι ο ονειδισμός; Και πώς, λέει, δεν επιτρέπεται η απόλαυση, εφόσον ο Παύλος λέει: «Εάν όμως δεν μπορούν να εγκρατευθούν, ας νυμφευθούν»; Αλλά άκουσε και όσα προστίθενται σε αυτό. Έμαθες ότι είναι προτιμότερο να νυμφευθεί κάποιος παρά να φλέγεται από το πάθος· αποδέχθηκες το ευχάριστο, επαίνεσες την παραχώρηση, θαύμασες τον απόστολο για τη συγκατάβασή του· αλλά μην σταματήσεις μέχρις εδώ, δέξου και όσα ακολουθούν· διότι και τα δύο παραγγέλματα προέρχονται από τον ίδιο. Τι λέει, λοιπόν, μετά από αυτά; «Στους δε νυμφευμένους παραγγέλλω, όχι εγώ αλλά ο Κύριος, να μην χωρίζεται η γυναίκα από τον άνδρα της· εάν όμως και χωριστεί, ας παραμένει άγαμη, ή ας συμφιλιωθεί με τον άνδρα της· και ο άνδρας να μην εγκαταλείπει τη γυναίκα του.»

Και γιατί άραγε; Επειδή από αυτήν την εγκράτεια γεννιούνται μεγάλα κακά, και πορνείες, και μοιχείες, και συχνά έχουν προκληθεί από αυτό καταστροφές οικογενειών. «...και στην προσευχή· και πάλι να επανέρχεστε στη συζυγική σχέση, για να μην επιχειρεί ο Σατανάς να σας βάλει σε πειρασμό εξαιτίας της ακρασίας σας. Αυτό όμως το λέω κατά συγκατάβαση». Εδώ εννοεί την προσευχή που γίνεται με μεγαλύτερη ζέση. «Όχι ως επιταγή· θέλω δε να είναι όλοι οι άνθρωποι όπως ακριβώς και εγώ». Στην εγκράτεια, δηλαδή. Και αυτό το κάνει σε πολλά σημεία, όταν δίνει συμβουλές για δύσκολα ζητήματα. «Αλλά ο καθένας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό· άλλος έτσι και άλλος αλλιώς. Λέω δε στους αγάμους και στις χήρες: είναι καλό γι' αυτούς να παραμείνουν όπως και εγώ». Επειδή τους κατηγόρησε αυστηρά, λέγοντας «εξαιτίας της ακρασίας σας», πάλι τους παρηγόρησε, λέγοντας ότι έχουν χάρισμα από τον Θεό. «Αν όμως δεν εγκρατεύονται, ας έλθουν σε γάμο». Δεν εξαναγκάζει εκείνον που δεν μπορεί να φτάσει στην εγκράτεια, επειδή φοβάται μήπως υποπέσει σε παράπτωμα. «Διότι είναι προτιμότερο να παντρεύεται κανείς παρά να φλέγεται. Στους νυμφευμένους παραγγέλλω, όχι εγώ, αλλά ο Κύριος: η γυναίκα να μην χωρίζεται από τον άνδρα της. Αν όμως χωριστεί, ας παραμείνει άγαμη, ή ας συμφιλιωθεί με τον άνδρα της· και ο άνδρας να μην εγκαταλείπει τη γυναίκα του. Στους δε υπολοίπους λέω εγώ, όχι ο Χριστός». Φανέρωσε πόσο μεγάλη είναι η τυραννία της επιθυμίας. Και αυτό που λέει σημαίνει το εξής: Αν υφίστασαι μεγάλη βία και πύρωση, απαλλάξου από τους πόνους και τους ιδρώτες, μήπως τυχόν και παρεκτραπείς. «

Ο άνδρας ας αποδίδει στη γυναίκα την οφειλόμενη στοργή. Παρομοίως δε και η γυναίκα στον άνδρα. Η γυναίκα δεν εξουσιάζει το δικό της σώμα, αλλά ο άνδρας· παρομοίως δε και ο άνδρας δεν εξουσιάζει το δικό του σώμα, αλλά η γυναίκα. Μην στερείτε ο ένας τον άλλον, παρά μόνο με κοινή συμφωνία για ορισμένο χρόνο, προκειμένου να αφοσιωθείτε στην προσευχή, και έπειτα να είστε και πάλι μαζί, ώστε να μην σας πειράζει ο Σατανάς εξαιτίας της ακρασίας σας. Λέω δε στους άγαμους και στις χήρες: καλό είναι γι' αυτούς εάν παραμείνουν όπως κι εγώ. Εάν όμως δεν μπορούν να εγκρατευθούν, ας παντρευτούν.

Διότι είναι προτιμότερο να έρχονται σε γάμο, παρά να φλέγονται από τα πάθη. Στους παντρεμένους παραγγέλλω, όχι εγώ, αλλά ο Κύριος, η γυναίκα να μη χωρίζεται από τον άνδρα της. Εάν όμως και χωριστεί, ας παραμένει άγαμη, ή ας συμφιλιωθεί με τον άνδρα της· και ο άνδρας να μην αφήνει τη γυναίκα του. Όσον αφορά δε τους παρθένους δεν έχω προσταγή του Κυρίου, αλλά καταθέτω τη γνώμη μου, ως άνθρωπος που έχει ελεηθεί από τον Κύριο ώστε να είναι πιστός. Νομίζω λοιπόν ότι αυτό είναι καλό εξαιτίας της παρούσας ανάγκης, ότι δηλαδή είναι καλό στον άνθρωπο να παραμένει ως έχει. Είσαι δεμένος με γυναίκα; Μην αναζητάς διαζύγιο· είσαι ελεύθερος από γυναίκα; Μην αναζητάς γυναίκα. Εάν όμως και παντρευτείς, δεν αμάρτησες, και εάν παντρευτεί η παρθένος, δεν αμάρτησε. Οι άνθρωποι αυτοί όμως θα έχουν θλίψη στη σάρκα». Και πάλι: «Θέλω να είστε αμέριμνοι. Ο άγαμος μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς θα αρέσει στον Κύριο. Ο παντρεμένος, όμως, μεριμνά για τα του κόσμου, πώς θα αρέσει στη γυναίκα του, και είναι μοιρασμένος. Η γυναίκα η άγαμη και η παντρεμένη. Η άγαμη μεριμνά για τα του Κυρίου, ώστε να είναι άγια και στο σώμα και στο πνεύμα· η παντρεμένη, όμως, μεριμνά για τα του κόσμου, πώς θα αρέσει στον άνδρα της. Αυτό το λέγω για το δικό σας συμφέρον, όχι για να σας βάλω θηλιά, αλλά αποσκοπώντας στην ευσχημοσύνη και στην αναπόσπαστη προσήλωση στον Κύριο.» «Εκείνος που αγαπά τη γυναίκα του, τον εαυτό του αγαπά.»

Εκείνος που αρέσκει στους ανθρώπους, είναι φυσικό να έχει τους επαίνους τους ως ανταμοιβή· από τον Θεό όμως δεν πρόκειται να λάβει απολύτως τίποτα. Πολλοί, λέει, θέλησαν να πράξουν το δίκαιο. Διότι πρόβαλαν την πρόθεση να ασκητέψουν, αλλά δεν μπόρεσαν να την εκτελέσουν. Γι' αυτόν τον λόγο ο Θεός τους άφησε να χαθούν, επειδή από ανθρωπαρέσκεια φορούν σάκκινα ενδύματα, περπατούν ανυπόδητοι, και αφήνουν μακριά τα μαλλιά της κεφαλής τους, επιδεικνύοντας στους ανθρώπους τα κατορθώματά τους, επειδή θέλουν να ονομάζονται άγιοι και να τους αποδίδουν όλοι τιμές ως ευλαβείς. Βλέπεις, λοιπόν, το εξωτερικό τους σχήμα και νομίζεις ότι τα πράττουν όλα κατά Θεόν. Αγνοείς όμως τι κρύβει η καρδιά τους. Ο Θεός, όμως, που ερευνά καρδιές και νεφρούς, γνωρίζει την προαίρεσή τους και τους αφήνει να εγκαταλειφθούν και να εκπέσουν, ώστε να γίνουν φανερές οι προθέσεις τους. Διότι όσοι μεταβαίνουν στον ενάρετο βίο από ανθρωπαρέσκεια, αυτοί είναι που περιπίπτουν και σε σφάλματα. Όσοι όμως θέλουν να ασκητέψουν ορθά κατά Θεόν, δεν εγκαταλείπονται ποτέ από τον Θεό, καθώς είπε ο προφήτης: Νέος ήμουν και πράγματι γέρασα, και δεν είδα δίκαιο εγκαταλελειμμένο. Διότι οι δίκαιοι ζουν αιώνια, και η ανταμοιβή τους βρίσκεται στον Κύριο, και η ελπίδα τους είναι στον Ύψιστο. Πολλοί μοναχοί, λοιπόν, αφού έσφαλαν, στράφηκαν στον γάμο, παρερμηνεύοντας το ρητό του Αποστόλου: Αν δεν μπορούν να εγκρατευθούν, ας νυμφευθούν.

Εκείνη δε, εξομαλύνοντας και λειαίνοντας πλήρως τον δρόμο για αυτόν, είπε: «Γιατί λες τέτοια πράγματα εσύ, που είσαι γεμάτος από κάθε σοφία; Γιατί αποκάλεσες την πράξη αυτή μόλυσμα και αισχρή ένωση; Διότι ούτε εγώ είμαι αμύητη στα χριστιανικά βιβλία· αντιθέτως, στην πατρίδα μου διάβασα πολλά συγγράμματα και έχω ακούσει πολλούς Χριστιανούς να μου μιλούν. Δεν είναι γραμμένο, λοιπόν, σε κάποιο από τα δικά σας βιβλία: "Τίμιος είναι ο γάμος και η κοίτη αμίαντη"; Και: "Καλύτερα να παντρεύεται κανείς παρά να φλέγεται"; Και: "Αυτούς που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην τους χωρίζει"; Δεν διδάσκουν οι Γραφές σας ότι όλοι οι παλαιοί δίκαιοι, πατριάρχες και προφήτες, ενώθηκαν με τον δεσμό του γάμου; Δεν είναι γραμμένο ότι εκείνος ο Πέτρος, που λέτε ότι υπήρξε κορυφαίος των αποστόλων, είχε σύζυγο; Σε ποιους, λοιπόν, πείθεσαι εσύ και το αποκαλείς αυτό μόλυσμα; Μου φαίνεται απολύτως, κύριέ μου, ότι αποπλανάσαι από την αλήθεια των δογμάτων σας».

Διότι, τι θα μπορούσε να γίνει πιο οικείο σε έναν άνδρα από την ίδια του τη γυναίκα, ή μάλλον από την ίδια του τη σάρκα; Επειδή δεν είναι πλέον δύο, αλλά μία σάρκα, ώστε μέσω της γυναίκας η αδελφή της μεταβαίνει στην οικειότητα του άνδρα. Όπως δηλαδή δεν θα πάρει για σύζυγο τη μητέρα της γυναίκας του, ούτε την κόρη της, διότι δεν μπορεί να πάρει τη δική του μητέρα, ούτε τη δική του κόρη· έτσι δεν θα πάρει ούτε την αδελφή της γυναίκας του, διότι δεν μπορεί να πάρει ούτε τη δική του αδελφή. Και αντίστροφα, ούτε στη γυναίκα θα επιτρέπεται να συνοικήσει με τους συγγενείς του άνδρα της· διότι τα δικαιώματα της συγγένειας είναι κοινά και για τους δύο. Εγώ, εξάλλου, διαβεβαιώνω τον καθέναν που σκέφτεται περί γάμου, ότι παρέρχεται το σχήμα τούτου του κόσμου και ο καιρός είναι λιγοστός, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν. Εάν δε μου προβάλει το χωρίο «αυξάνεσθε και πληθύνεσθε», περιγελώ αυτόν που δεν διακρίνει τους καιρούς των νομοθεσιών. Ο δεύτερος γάμος είναι θεραπεία της πορνείας, όχι εφόδιο για ασέλγεια. Αν δεν μπορούν να εγκρατευτούν, ας παντρευτούν, λέει, όχι όμως και παντρευόμενοι να παρανομούν. Αυτοί, όμως, που έχουν τυφλωμένη την ψυχή από το πάθος της ατιμίας, ούτε στη φύση αποβλέπουν, η οποία από παλιά έχει διακρίνει τις ονομασίες της συγγένειας. Με ποια συγγένεια θα ονομάσουν αυτούς που θα γεννηθούν; Θα τους αποκαλέσουν αδέλφια μεταξύ τους ή ξαδέλφια; Διότι και τα δύο θα τους ταιριάζουν εξαιτίας της σύγχυσης.

Ερμηνεία. Ο παρών Κανόνας ορίζει ότι ο ιερέας δεν πρέπει να καθίσει να φάει στον γάμο του διγάμου, επειδή ο δίγαμος υπόκειται σε αμαρτία και επιτίμιο. Αν ο ιερέας καθίσει και φάει, δείχνει με αυτό ότι συναινεί και συγχαίρει και ο ίδιος αυτόν τον γάμο που βρίσκεται υπό αμαρτία και κατάκριση. Διότι ο πρώτος γάμος, κατά τον Γρηγόριο τον Θεολόγο, είναι νόμος. Επειδή μία είναι η νόμιμη συζυγία, και της γυναίκας προς τον άνδρα και του άνδρα προς τη γυναίκα, η οποία νομοθετήθηκε με τη θεία φωνή και παρουσία στον γάμο της Κανά. Γι' αυτό, επειδή είναι ακατάκριτος, στεφανώνεται και μεταλαμβάνει τα θεία Μυστήρια (και βλέπε την υποσημείωση του 13ου κανόνα της ΣΤ'). Ο δεύτερος γάμος, όμως, είναι παραχώρηση. Διότι η τέλεσή του γίνεται κατά παραχώρηση και συγκατάβαση. Επειδή και εκείνο που λέει ο Παύλος για τις χήρες, «Αν όμως δεν μπορούν να εγκρατευτούν, ας παντρευτούν», ο Χρυσόστομος ερμηνεύοντάς το λέει ότι το αναφέρει κατά συγκατάβαση και όχι ως προσταγή (με τον ίδιο τρόπο δηλαδή που συνεχώρησε και τη συχνή συνουσία αυτών που παντρεύτηκαν για πρώτη φορά, εξαιτίας της ακρασίας τους). Αν λοιπόν γίνεται κατά παραχώρηση, είναι φανερό ότι δεν είναι ούτε εύλογος ούτε ακατάκριτος, αλλά υπόκειται σε κατάκριση και αμαρτία. Επομένως, σύμφωνα με τον 4ο κανόνα του Μεγάλου Βασιλείου, εμποδίζεται από τα θεία Μυστήρια για ένα ή δύο χρόνια, ενώ σύμφωνα με τον 2ο κανόνα του Νικηφόρου, ούτε καν στεφανώνεται.

Λέει, δηλαδή, ότι όταν ο απόστολος είπε: «Καλύτερα να παντρευτεί κανείς παρά να πυρώνεται», ονόμασε πύρωση αυτήν που οδηγεί στην ασέλγεια, λέγοντας ότι είναι καλύτερο να ανακουφίσει κανείς την αδυναμία της φύσεως με τον νόμιμο γάμο, παρά, αποφεύγοντας αυτόν, να αναφλεγεί προς την ασέλγεια μέσω της πυρώσεως. Επίσης, ότι το χωρίο «Κανείς όταν πειράζεται ας μη λέει ότι πειράζομαι από τον Θεό» και τα εξής, αυτός το ερμηνεύει ειδικά αναφορικά με τον πειρασμό της πορνείας. Διότι, λέει, ο καθένας, αφού δεχθεί την επιθυμία μέσω της όρασης, προξενεί ο ίδιος τον πειρασμό στον εαυτό του, έχοντας τον πειρασμό όχι μόνο να τον πολεμά από έξω, αλλά και να αναφλέγεται από μέσα, από τον ίδιο του τον εαυτό.

Η διγαμία, λοιπόν, έχει σαφώς παραχωρηθεί από τον ιερό απόστολο και μέσω αυτού από τον Χριστό, όχι βέβαια ως νόμος, όπως λέει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, αλλά ως παραχώρηση. Και η παραχώρηση αυτή δεν θα μπορούσε να δοθεί για κάτι το άμεμπτο και αναμάρτητο (διότι πώς και γιατί θα γινόταν αυτό;), αλλά εξαιτίας κάποιας ήττας και επιλήψιμης πράξης. Διότι αυτό ακριβώς υπονόησε ο θείος απόστολος λέγοντας: «αν δεν μπορούν να εγκρατευτούν, ας παντρευτούν». Η δε ακράτεια, έχοντας απολέσει τη δύναμη της ανδρείας, είναι γέννημα ήττας και πτώσης. Ορμώμενοι από αυτό, οι θείοι πατέρες υπέβαλαν σε επιτίμιο τους διγάμους, οι μεν της συνόδου της Λαοδικείας αορίστως, λέγοντας: «ορίσαμε, αφού παρέλθει λίγος χρόνος και αφοσιωθούν στις προσευχές και τις νηστείες, να τους αποδίδεται η Θεία Κοινωνία κατά συγκατάβαση», ο δε Μέγας Βασίλειος το όρισε με ακρίβεια. Διότι λέει: «για τους τριγάμους και τους πολυγάμους όρισαν τον ίδιο κανόνα, οι πατέρες προφανώς, τον οποίο όρισαν αναλόγως και για τους διγάμους· δηλαδή ένα έτος για τους διγάμους, ενώ άλλοι δύο έτη».