Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 8:11

Το μαρτυρεί δε και ο Απόστολος, λέγοντας άλλοτε μεν: «Αλλά αυτό να κρίνετε μάλλον, το να μη βάζετε πρόσκομμα στον αδελφό ή σκάνδαλο»· άλλοτε δε, με εκτενέστερη επιχειρηματολογία, απαγορεύοντας εντονότερα την άτοπη συμπεριφορά με τα εξής λόγια: «Διότι, εάν κάποιος δει εσένα, που έχεις τη γνώση, να παρακάθεσαι σε γεύμα μέσα σε ειδωλολατρικό ναό, η συνείδησή του, η οποία είναι ασθενής, δεν θα ενθαρρυνθεί στο να τρώει τα ειδωλόθυτα; Και εξαιτίας της δικής σου γνώσης θα χαθεί ο ασθενής αδελφός, για τον οποίο πέθανε ο Χριστός». Στα οποία προσθέτει: «Αμαρτάνοντας δε κατ' αυτόν τον τρόπο απέναντι στους αδελφούς και πληγώνοντας την ασθενή συνείδησή τους, αμαρτάνετε απέναντι στον Χριστό. Γι' αυτό, εάν το φαγητό σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας ποτέ στον αιώνα, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου». Και αλλού, αφού είπε: «Ή μόνο εγώ και ο Βαρνάβας δεν έχουμε το δικαίωμα να μην εργαζόμαστε;», στη συνέχεια προσθέτει: «Αλλά δεν κάναμε χρήση αυτού του δικαιώματος, αντιθέτως τα υπομένουμε όλα, για να μην προκαλέσουμε κανένα εμπόδιο στο Ευαγγέλιο του Χριστού». Εφόσον, λοιπόν, αποδείχθηκε τόσο φοβερό το να σκανδαλίζει κανείς τον αδελφό με πράγματα για τα οποία έχει το δικαίωμα, τι θα μπορούσε να πει κανείς για εκείνους που σκανδαλίζουν κάνοντας ή λέγοντας τα απαγορευμένα;

Κεφάλ. Γ΄. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Σχετικά λοιπόν με τη βρώση των ειδωλοθύτων, γνωρίζουμε ότι κανένα είδωλο δεν έχει πραγματική υπόσταση στον κόσμο, και ότι δεν υπάρχει άλλος Θεός παρά μόνο ένας. Διότι, έστω κι αν υπάρχουν οι λεγόμενοι θεοί, είτε στον ουρανό είτε στη γη (όπως άλλωστε υπάρχουν πολλοί θεοί και πολλοί κύριοι), για εμάς όμως υπάρχει ένας Θεός, ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα και εμείς υπάρχουμε για αυτόν· και ένας Κύριος, ο Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν τα πάντα και εμείς υπάρχουμε μέσω αυτού. Όμως, αυτή η γνώση δεν υπάρχει σε όλους. Μερικοί, επειδή η συνείδησή τους είναι προσκολλημένη έως τώρα στο είδωλο, τρώνε το κρέας ως ειδωλόθυτο, και η συνείδησή τους, ούσα ασθενής, μολύνεται. Η τροφή, ωστόσο, δεν μας συνιστά στον Θεό. Διότι ούτε εάν φάμε πλεονεκτούμε σε κάτι, ούτε εάν δεν φάμε υστερούμε. Προσέχετε, όμως, μήπως αυτό το δικαίωμά σας γίνει πρόσκομμα στους ασθενείς στην πίστη. Διότι, εάν κάποιος δει εσένα, που έχεις τη γνώση, να παρακάθεσαι σε γεύμα μέσα σε ναό ειδώλων, δεν θα ενθαρρυνθεί η συνείδησή του, ενώ είναι ασθενής, στο να τρώει τα ειδωλόθυτα; Και έτσι, εξαιτίας της δικής σου γνώσης χάνεται ο ασθενής αδελφός, για τον οποίο πέθανε ο Χριστός. Αμαρτάνοντας δε με αυτόν τον τρόπο απέναντι στους αδελφούς και πληγώνοντας την ασθενή συνείδησή τους, αμαρτάνετε απέναντι στον ίδιο τον Χριστό.

Διότι το ίδιο το γνώρισμα της ουσίας του Πατρός, το οποίο διήκει φυσικά στον Υιό, φανερώνει σε Αυτόν τον Πατέρα. Και πάλι, ο Πατέρας έχει μέσα Του τον Υιό, ριζωμένο στην απαράλλακτη ταυτότητα της ουσίας, και ο οποίος προέρχεται μεν από Αυτόν, αλλά όχι με μερισμό ή τοπικό διαχωρισμό, παρά ενυπάρχει και συνυπάρχει πάντοτε. Έτσι, λοιπόν, με περισσότερη ευσέβεια θα αποδεχθούμε το ότι ο Υιός βρίσκεται στους κόλπους του Πατρός, και όχι όπως το εξέλαβαν ορισμένοι από αυτούς που συνηθίζουν να θεομαχούν, «των οποίων η καταδίκη είναι δίκαιη». Διότι διαστρέφουν όλα τα ορθά, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, παραλύοντας τις ακοές των πιο απλοϊκών και «αμαρτάνοντας απερίσκεπτα εις βάρος των αδελφών, για τους οποίους πέθανε ο Χριστός».

Θα μπορούσε κανείς να πει, και πολύ δικαιολογημένα, το «σπείρετε για τους εαυτούς σας εις δικαιοσύνην» και τα όσα ακολουθούν αυτό, όχι μόνο στους λάτρεις των ειδώλων, αλλά βεβαίως και σε εκείνους που απομακρύνονται από την ορθή πίστη και προσκολλώνται μάλλον σε «πνεύματα πλάνης, εν υποκρίσει δαιμονίων, έχοντας καυτηριασμένη τη συνείδησή τους», όπως ακριβώς γράφει ο σοφότατος Παύλος. Αυτοί σπέρνουν μεν αφιερώνοντας κόπους στη γνώση και τη φιλομάθεια, πλην όμως όχι για έργα δικαιοσύνης, αλλά για αδικία και ασέβεια, «πλανώντας και πλανώμενοι», και «πλήττοντας την ασθενή συνείδηση των αδελφών, για τους οποίους πέθανε ο Χριστός». Τρυγούν, λοιπόν, όχι για καρπό ζωής – πώς θα μπορούσαν άλλωστε; – αλλά για κόλαση και κρίση. Και γι' αυτό έλεγε ο Χριστός ότι: «Όποιος σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς που πιστεύουν σε εμένα, τον συμφέρει να κρεμαστεί μυλόπετρα γύρω από τον τράχηλό του και να καταποντιστεί στο πέλαγος της θάλασσας». Επομένως, ας αγαπήσουν την αλήθεια· αυτό είναι το φως της γνώσης· έτσι αναζητείται ο Θεός. Από εκεί θα ανατείλουν για αυτούς καρποί δικαιοσύνης εις ζωήν, και θα τρυγηθεί οίνος, όχι σωματικός, αλλά μάλλον νοητός και μέσω του Πνεύματος, ο οποίος ευφραίνει και την καρδιά και τον νου. <Γιατί αποσιωπήσατε την ασέβεια, και τρυγήσατε τις αδικίες της, και φάγατε καρπό ψευδή;>

Διότι «αμαρτάνοντας απέναντι στους αδελφούς, για τους οποίους ο Χριστός πέθανε», αδικούν τον ίδιο τον Χριστό, στον οποίο εξάπαντος και με κάθε τρόπο θα εκτίσουν την ποινή για τα παραπτώματα που διέπραξαν εις βάρος του. «Ιδού, εγώ τους εγείρω από τον τόπο, όπου τους πουλήσατε εκεί, και θα ανταποδώσω την πράξη σας στα κεφάλια σας. Και θα πουλήσω τους γιους σας και τις θυγατέρες σας στα χέρια των υιών του Ιούδα, και εκείνοι θα τους πουλήσουν στην αιχμαλωσία σε έθνος μακρινό, διότι ο Κύριος μίλησε.» Λέει, λοιπόν, ολοκάθαρα ότι οι μηχανορραφίες των Τυρίων και οι επινοήσεις της κακοτροπίας τους εναντίον των Ισραηλιτών θα αποβούν άπρακτες, και αντιστρόφως η συμφορά θα πλήξει εκείνους που αδίκησαν, και θα περιπέσουν στα ίδια δεινά, καθώς η ισόρροπη θεία δίκη σχεδόν πέφτει στο κεφάλι όσων διέπραξαν ανόσια παραπτώματα. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι αιχμαλώτισαν το γένος του Ιούδα και έπειτα τους παρέδωσαν σε δουλεμπόρους, λέγοντάς τους να τους μεταφέρουν σε μακρινό έθνος, έτσι και τα δικά τους τέκνα, λέει, θα πουληθούν από τα χέρια των Ιουδαίων. Και για να επιβεβαιώσει ότι οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο θα συμβούν αυτά, προσθέτει λέγοντας: «Διότι ο Κύριος μίλησε.» Καθώς απολύτως τίποτα από όσα λέει ο Θεός δεν μένει ανεκπλήρωτο. Γι' αυτό άλλωστε και ο Χριστός είπε: «Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, τα δε λόγια μου δεν θα παρέλθουν.»

Αυτό ακριβώς θα συμβεί και στους εφευρέτες των αιρέσεων, οι οποίοι υποκρινόμενοι ότι βλέπουν, και ισχυριζόμενοι ότι μπορούν να κατανοήσουν καθαρά το μυστήριο του Χριστού, ψευδολογούν οι άθλιοι, και σχεδόν ενσταλάζουν τη βλάβη της απάτης στις καρδιές των πιο απλοϊκών, και έπειτα τους απομακρύνουν από τα δόγματα της αλήθειας. Θα γίνει λοιπόν γι' αυτούς η όραση νύχτα και σκοτάδι, διότι θα καταλήξουν στο εξώτερο σκοτάδι, «αμαρτάνοντας απέναντι στους αδελφούς και πληγώνοντας την ασθενή συνείδησή τους για τους οποίους ο Χριστός πέθανε». <Και θα ντροπιαστούν αυτοί που βλέπουν τα όνειρα, και θα χλευαστούν οι μάντεις, και θα τους κατακρίνουν όλοι αυτοί, διότι δεν θα υπάρχει κανείς που να τους υπακούει.> Διότι αυτοί μάντευαν ότι η ειρήνη θα είναι πολλή, και με ανόητα όνειρα παρασύροντας αυτούς που τους πλησίαζαν, τους προετοίμαζαν να πιστεύουν ότι όλα θα τους πάνε ευνοϊκά, και θα επικρατήσουν όσα εύχονταν. Επειδή όμως η εμπειρία έδειξε ότι η έκβαση των πραγμάτων αντιμαχόταν αυτά που έλεγαν, και γι' αυτούς η ελπίδα κατέληξε στο εντελώς αντίθετο, καταδικάζονταν λοιπόν αναγκαστικά ως ψεύτες, ως βωμολόχοι και απατεώνες· και μάλιστα κατρακύλησαν σε τέτοια κακοφημία, ώστε κανείς να μην θέλει να τους δίνει σημασία· διότι πώς, ή από πού;

Διότι τίποτα δεν θα μπορούσε ποτέ να εξισωθεί με αυτό αναφορικά με την αρετή. Εάν δηλαδή αναλογιστείς και μόνο, ότι αυτός, τον οποίο παραβλέπεις και προσπερνάς, έχει αξιωθεί τόσης τιμής από τον Δεσπότη σου, ώστε για χάρη του δεν αρνήθηκε να χύσει ακόμη και το ίδιο Του το αίμα (καθώς λέει και ο Παύλος: «Και θα χαθεί εξαιτίας της δικής σου γνώσης ο αδύναμος αδελφός, για τον οποίο πέθανε ο Χριστός;»)· πώς δεν θα καταχώσεις τον εαυτό σου μέσα στη γη;

Επομένως, η επιβουλή δεν είναι αποτέλεσμα μόνο της δικής του αδυναμίας, αλλά και της δικής σου άκαιρης συμπεριφοράς· διότι εσύ τον καθιστάς ασθενέστερο. Και θα χαθεί ο ασθενής αδελφός εξαιτίας της δικής σου βρώσεως, για τον οποίο πέθανε ο Χριστός. Διότι δύο είναι αυτά που σε στερούν από τη συγγνώμη για αυτήν τη βλάβη: και το ότι είναι ασθενής, και το ότι είναι αδελφός· μάλλον δε υπάρχει και ένα τρίτο, το πιο φοβερό από όλα.

Έστησε στη μέση ένα παιδί και λέει: «Γίνετε σαν τα παιδιά»· και, «Όποιος δεχτεί ένα τέτοιο παιδί, εμένα δέχεται»· και, «Όποιος τα σκανδαλίσει, θα υποστεί τα έσχατα δεινά». Και δεν αρκέστηκε στο παράδειγμα της μυλόπετρας, αλλά πρόσθεσε και το «αλίμονο», και διέταξε να αποκόπτονται οι τέτοιοι άνθρωποι, έστω κι αν έχουν για εμάς τη θέση χεριών και ματιών. Επίσης, τους καθιστά αξιοσέβαστους αναφέροντας πάλι τους αγγέλους, στους οποίους έχουν εμπιστευθεί αυτούς ακριβώς τους ταπεινούς αδελφούς· και αναφέροντας το δικό Του θέλημα και το πάθος (διότι, όταν λέει, «Ήρθε ο Υιός του ανθρώπου να σώσει το απολωλός», υποδηλώνει και τον σταυρό, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος, όταν μιλάει για τον αδελφό: «Για τον οποίο πέθανε ο Χριστός»)· και αναφέροντας το θέλημα του Πατέρα, διότι ούτε σε Εκείνον είναι αρεστό να χαθεί κανείς· και τέλος, μέσα από την καθημερινή πρακτική, ότι ο ποιμένας, εγκαταλείποντας τα σωσμένα πρόβατα, αναζητά το χαμένο· και όταν βρει το πλανημένο, χαίρεται πάρα πολύ για την εύρεση και τη σωτηρία του.

Διότι, ακόμη και αν ήταν μόνο δέκα, ακόμη και αν ήταν πέντε, ακόμη και αν ήταν δύο, ακόμη και αν ήταν μόνο ένας αυτός που έπασχε, ούτε και έτσι θα έπρεπε να επιδείξουμε περιφρόνηση. Διότι, έστω και αν είναι ένας, και ευτελής, και περιφρονημένος, εντούτοις είναι αδελφός, για τον οποίο πέθανε ο Χριστός.

Αυτό είναι το μεγαλύτερο από όλα τα κατορθώματα, αυτό είναι το αποκορύφωμα κάθε αρετής. Και πολύ εύλογα· διότι, εάν ο Χριστός έχυσε το ίδιο Του το αίμα για τη δική μας σωτηρία και ο Παύλος φωνάζει, λέγοντας για εκείνους που προκαλούν σκάνδαλα και βλάπτουν τη συνείδηση όσων τα βλέπουν, ότι «χάνεται εξαιτίας της γνώσης σου ο αδύναμος αδελφός, για τον οποίο πέθανε ο Χριστός», εάν λοιπόν ο Δεσπότης σου έχυσε το αίμα Του για αυτόν, πώς δεν είναι δίκαιο ο καθένας από εμάς να προσφέρει τουλάχιστον την παρότρυνση των λόγων του και να απλώσει το χέρι σε εκείνους που από ραθυμία έχουν πέσει στις παγίδες του διαβόλου; Όμως, ότι θα το πράξετε αυτό, επειδή τρέφετε στοργή απέναντι στα μέλη σας, και ότι με κάθε προθυμία θα επαναφέρετε τους αδελφούς σας στην κοινή μητέρα, είμαι απολύτως πεπεισμένος, καθώς γνωρίζω ότι, δια της χάριτος του Θεού, εφόσον είστε συνετοί, έχετε τη δύναμη να νουθετείτε και άλλους.

Γι' αυτό λέει: Η τροφή δεν θα μας παραστήσει στον Θεό. «Διότι ούτε εάν φάμε υστερούμε». Δηλαδή, δεν έχουμε κάτι λιγότερο. «Ούτε εάν δεν φάμε περισσεύουμε». Δηλαδή, δεν αποκτούμε εύνοια ενώπιον του Θεού, ωσάν να πράξαμε κάτι αγαθό και μεγάλο. «Προσέχετε όμως μήπως αυτή η εξουσία σας γίνει πρόσκομμα στους αδυνάτους». Δεν είπε, η γνώση σας, ούτε, η τελειότητά σας, αλλά, η εξουσία, πράγμα το οποίο φαίνεται να αποτελεί μάλλον προπέτεια και αυθάδεια. Και δεν είπε, στους αδελφούς, αλλά στους αδυνάτους, αυξάνοντας την κατηγορία εναντίον των αδελφών: διότι δεν σπλαχνίζονται ούτε τους ασθενούντες, και μάλιστα ενώ είναι αδελφοί. «Διότι εάν κάποιος δει εσένα, που έχεις τη γνώση, να παρακάθεσαι σε ειδωλολατρικό ναό, δεν θα οικοδομηθεί η συνείδησή του, επειδή είναι αδύνατος, ώστε να τρώει τα ειδωλόθυτα;» Δηλαδή εσένα τον τέλειο. «Και έτσι θα χαθεί εξαιτίας της δικής σου γνώσης ο αδύνατος αδελφός, για τον οποίο πέθανε ο Χριστός». Θέτει τέσσερα εγκλήματα και μάλιστα πάρα πολύ μεγάλα: ότι είναι αδύνατος, ότι είναι αδελφός, ότι ο Χριστός νοιάστηκε τόσο πολύ γι' αυτόν ώστε να πεθάνει για χάρη του, και ότι μετά από όλα αυτά χάνεται εξαιτίας της τροφής. «Αμαρτάνοντας δε κατ' αυτόν τον τρόπο απέναντι στους αδελφούς, και πλήττοντας την αδύνατη συνείδησή τους, αμαρτάνετε απέναντι στον Χριστό». Δες πώς, λίγο-λίγο, ανέβασε το αμάρτημα στην ίδια την κορυφή της παρανομίας.

Αν και θα άρμοζε στους συνετούς ανθρώπους, σε κάθε τους πράξη, να μην εξετάζουν μόνο εάν θα προκύψει από αυτήν κάποιο όφελος, αλλά να ερευνούν και εάν κάπου αυτό συγκρούεται με το πραγματικό συμφέρον· και εάν μεν υπερισχύουν τα καλύτερα, να την επικυρώνουν και να την ολοκληρώνουν, εάν όμως συμβαίνει το αντίθετο, να σταματούν. Εσύ όμως, γνωρίζεις μεν ότι από τα χρήματα αυτά θα παρέχεις χορηγίες στους φτωχούς και τα παρόμοια, δεν συλλογίζεσαι όμως ότι, εξαιτίας της δικής σου γνώσης, θα χαθεί ο ασθενικός αδελφός για τον οποίο πέθανε ο Χριστός; Και αμαρτάνοντας με αυτόν τον τρόπο απέναντι στους αδελφούς και πληγώνοντας την αδύναμη συνείδησή τους, αμαρτάνεις απέναντι στον Χριστό. Δεν φρίττεις στο άκουσμα αυτών; Δεν σου φαίνεται ότι αυτά είναι άξια μεγαλύτερης φροντίδας από την πρόνοια για τους πένητες και τους φτωχούς, και από ό,τι άλλο παρόμοιο κοινωφελές και φιλάνθρωπο έργο θα μπορούσες να αναφέρεις; Τι τόσο κερδίζεις από το ένα, όσο χάνεις από το άλλο; Δεν είναι το μεν όφελος των ψυχών αυτό που ζημιώνεις, ενώ το δε είναι η σωτηρία των σωμάτων για χάρη της οποίας προδίδεις τα σπουδαιότερα; Δεν είναι το πρώτο αποκλειστικά δικό σου έργο και αυτών που είναι όμοιοι με εσένα, ενώ το δεύτερο ανήκει και σε πολλούς άλλους; Γιατί άραγε δεν αναλογίζεσαι ποιος είναι ο σκοπός για τον οποίο κατέχεις αυτόν τον θρόνο;