Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 8:13

Ερώτηση ΞΔ'. Εφόσον ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέγει, «Τον συμφέρει να κρεμαστεί μύλος ονικός γύρω από τον λαιμό του και να ριφθεί στη θάλασσα, παρά να σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς»· τι σημαίνει το να σκανδαλίζει κανείς; Ή πώς μπορούμε να προφυλαχθούμε από αυτό, ώστε να μην έλθει επάνω μας αυτό το τόσο φοβερό κρίμα; Απόκριση. Σκανδαλίζει κανείς παρανομώντας με λόγο ή με έργο και παρακινώντας κάποιον άλλον στην παρανομία, όπως ο όφις την Εύα και η Εύα τον Αδάμ· ή εμποδίζοντας την εκπλήρωση του θελήματος του Θεού, όπως ο Πέτρος τον Κύριο, όταν του είπε: «Ίλεώς σοι, Κύριε, δεν πρόκειται να σου συμβεί αυτό»· και άκουσε: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά, μου είσαι σκάνδαλο, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων»· ή ενισχύοντας το φρόνημα του ασθενούς σε κάτι από τα απαγορευμένα, σύμφωνα με τα γεγραμμένα από τον Απόστολο, ο οποίος λέγει: «Διότι, εάν κάποιος δει εσένα, που έχεις γνώση, να παρακάθεσαι σε ειδωλείο, δεν θα ενθαρρυνθεί η συνείδησή του, εφόσον είναι ασθενής, στο να τρώγει τα ειδωλόθυτα;». Και σε αυτά προσθέτει: «Γι' αυτό, εάν ένα φαγητό σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάγω κρέας ποτέ στον αιώνα, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου». Προκύπτει δε το σκάνδαλο εξαιτίας πολλών αιτιών. Διότι το σκάνδαλο προέρχεται είτε από εκείνον που σκανδαλίζει, είτε το να σκανδαλιστεί κανείς συμβαίνει με υπαιτιότητα εκείνου που σκανδαλίζεται.

Αφήστε τους· είναι τυφλοί οδηγοί τυφλών. Και αν τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν σε λάκκο. Και πολλά τέτοια θα μπορούσε να βρει κανείς και στα Ευαγγέλια και στον Απόστολο. Όταν όμως κάποιος προσκόπτει ή σκανδαλίζεται σε όσα εναπόκεινται στη δική μας εξουσία, πρέπει τότε να θυμηθούμε τα λόγια του Κυρίου προς τον Πέτρο, όταν είπε: «Άρα λοιπόν οι υιοί είναι ελεύθεροι· για να μην τους σκανδαλίσουμε όμως, πήγαινε στη θάλασσα, ρίξε αγκίστρι, και πιάσε το πρώτο ψάρι που θα ανεβεί· και ανοίγοντας το στόμα του, θα βρεις έναν στατήρα· πάρε τον και δώσε τον σε αυτούς για εμένα και για εσένα»· καθώς και τις επιστολές του Αποστόλου προς τους Κορινθίους, στις οποίες λέει: «Δεν θα φάω κρέας ποτέ, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου»· και πάλι: «Καλό είναι να μη φας κρέας, ούτε να πιείς κρασί, ούτε να κάνεις κάτι στο οποίο ο αδελφός σου προσκόπτει ή σκανδαλίζεται ή ασθενεί». Το πόσο φοβερό είναι, σε όσα φαίνεται ότι εναπόκεινται στην εξουσία μας, να παραβλέπουμε τον αδελφό που σκανδαλίζεται από αυτά, το δείχνει η παραγγελία του Κυρίου, ο οποίος απαγορεύει γενικώς κάθε τρόπο σκανδαλισμού, λέγοντας: «Προσέξτε να μην καταφρονήσετε κανέναν από αυτούς τους μικρούς· διότι σας λέω ότι οι άγγελοί τους βλέπουν διαρκώς το πρόσωπο του Πατέρα μου, του εν ουρανοίς».

Το μαρτυρεί δε και ο Απόστολος, λέγοντας άλλοτε μεν: «Αλλά αυτό να κρίνετε μάλλον, το να μη βάζετε πρόσκομμα στον αδελφό ή σκάνδαλο»· άλλοτε δε, με εκτενέστερη επιχειρηματολογία, απαγορεύοντας εντονότερα την άτοπη συμπεριφορά με τα εξής λόγια: «Διότι, εάν κάποιος δει εσένα, που έχεις τη γνώση, να παρακάθεσαι σε γεύμα μέσα σε ειδωλολατρικό ναό, η συνείδησή του, η οποία είναι ασθενής, δεν θα ενθαρρυνθεί στο να τρώει τα ειδωλόθυτα; Και εξαιτίας της δικής σου γνώσης θα χαθεί ο ασθενής αδελφός, για τον οποίο πέθανε ο Χριστός». Στα οποία προσθέτει: «Αμαρτάνοντας δε κατ' αυτόν τον τρόπο απέναντι στους αδελφούς και πληγώνοντας την ασθενή συνείδησή τους, αμαρτάνετε απέναντι στον Χριστό. Γι' αυτό, εάν το φαγητό σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας ποτέ στον αιώνα, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου». Και αλλού, αφού είπε: «Ή μόνο εγώ και ο Βαρνάβας δεν έχουμε το δικαίωμα να μην εργαζόμαστε;», στη συνέχεια προσθέτει: «Αλλά δεν κάναμε χρήση αυτού του δικαιώματος, αντιθέτως τα υπομένουμε όλα, για να μην προκαλέσουμε κανένα εμπόδιο στο Ευαγγέλιο του Χριστού». Εφόσον, λοιπόν, αποδείχθηκε τόσο φοβερό το να σκανδαλίζει κανείς τον αδελφό με πράγματα για τα οποία έχει το δικαίωμα, τι θα μπορούσε να πει κανείς για εκείνους που σκανδαλίζουν κάνοντας ή λέγοντας τα απαγορευμένα;

Γι' αυτό, εάν το φαγητό σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας ποτέ στον αιώνα, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου. Μήπως δεν έχουμε το δικαίωμα να φάμε και να πιούμε; Μήπως δεν έχουμε το δικαίωμα να παίρνουμε μαζί μας μια αδελφή σύζυγο, όπως και οι υπόλοιποι απόστολοι, και οι αδελφοί του Κυρίου, και ο Κηφάς; Ή μόνο εγώ και ο Βαρνάβας δεν έχουμε το δικαίωμα να μην εργαζόμαστε; Ποιος στρατεύεται ποτέ με δικά του έξοδα; Ποιος φυτεύει αμπελώνα και δεν τρώει από τον καρπό του; Ή ποιος ποιμαίνει ποίμνιο και δεν τρέφεται από το γάλα του ποιμνίου; Και τα εξής.

Υπάρχουν δε περιπτώσεις κατά τις οποίες πρέπει να απέχουμε ακόμη και από τα επιτρεπόμενα και αναγκαία για τη ζωή, όταν η αποχή αυτή εφαρμόζεται κατ' οικονομίαν προς ωφέλεια των αδελφών μας. Όπως λέει ο Απόστολος: «Εάν η τροφή σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας ποτέ».

Πιο εκτεταμένα, βέβαια, τα εκθέσαμε στα πρώτα ερωτήματα, όπου και εξετάστηκαν με μεγαλύτερη σαφήνεια οι συμπεριφορές εκείνων που σκανδαλίζονται. Γι' αυτό ο Απόστολος, αναφορικά με τα επιτρεπόμενα, λέει: «Είναι καλό το να μη φας κρέας, ούτε να πιεις κρασί, ούτε να κάνεις κάτι στο οποίο ο αδελφός σου προσκόπτει ή σκανδαλίζεται ή ασθενεί»· και πάλι, ενώ αλλού λέει ότι «κάθε κτίσμα του Θεού είναι καλό, και τίποτα δεν είναι απορριπτέο, όταν λαμβάνεται με ευχαριστία», ωστόσο προσθέτει: «Δεν θα φάω κρέας ποτέ στον αιώνα, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου». Εάν, λοιπόν, για τα επιτρεπόμενα υπάρχει τέτοιο κρίμα, τι θα μπορούσε να πει κανείς για τα απαγορευμένα; Γι' αυτό μας παιδαγωγεί με πιο καθολικό τρόπο, λέγοντας: «Να μην γίνεστε πρόσκομμα ούτε στους Ιουδαίους ούτε στους Έλληνες ούτε στην Εκκλησία του Θεού, όπως κι εγώ σε όλα προσπαθώ να αρέσω σε όλους, μη ζητώντας το δικό μου συμφέρον, αλλά το συμφέρον των πολλών, για να σωθούν».

Και ο ίδιος μέσα στο βάθος της σοφίας του αυτά ακριβώς δογματίζει. Διότι εκείνος που ονόμασε όλα τα πράγματα καλά και κανένα απορριπτέο, εάν λαμβάνεται μετ' ευχαριστίας, κάποιες φορές, εξαιτίας της συνειδήσεως του αδυνάτου, αθετεί πάλι μερικά από αυτά που αποδέχτηκε και προτρέπει να τα αποφεύγουμε. Διότι «εάν», λέει, «εξαιτίας κάποιου φαγητού σκανδαλίζεται ο αδελφός μου, ποτέ πια δεν θα φάω κρέας στον αιώνα». Αυτό λοιπόν κάνει και ο μιμητής του Παύλου, ο οποίος, βλέποντας την απάτη εκείνων που δογματίζουν το «ανόμοιο» μέσω αυτού του ρήματος να ισχυροποιείται από την πονηρή χρήση της λέξεως «αγέννητος» από την αίρεση, συμβούλευε να διασώζεται βέβαια στις ψυχές η ευσεβής έννοια περί του αγεννήτου, όμως να μην επιδιώκεται με υπερβολικό ζήλο η ίδια η λέξη, επειδή είχε γίνει εφόδιο αμαρτίας για όσους οδεύουν προς την απώλεια. Διότι η προσωνυμία του Πατρός, σύμφωνα με ένα ορισμένο νόημα, δημιουργεί επαρκώς μέσα μας και τη σημασία του αγεννήτου. Επειδή, ακούγοντας τον όρο «Πατέρας», αμέσως νοήσαμε τον αίτιο της υπάρξεως των πάντων, ο οποίος, αν είχε κάποια άλλη υπερκείμενη αιτία, δεν θα ονομαζόταν κυρίως Πατέρας, εφόσον η κύρια κλήση του Πατρός θα αναγόταν στην αιτία που θα είχε επινοηθεί προηγουμένως. Εάν όμως ο ίδιος είναι αίτιος των πάντων και από αυτόν προέρχονται τα πάντα, καθώς λέει ο απόστολος, είναι προφανές ότι τίποτα δεν μπορεί να νοηθεί πριν από τη δική του ύπαρξη. Και αυτό ακριβώς σημαίνει να πιστεύουμε ότι υπάρχει αγεννήτως.

Ας μην εξετάζουμε, λοιπόν, εάν σκανδαλίζονται κάποιοι, αλλά εάν αυτό συμβαίνει δικαίως και εάν γίνεται χωρίς δική μας βλάβη. Λέει: «Εάν το φαγητό σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας ποτέ». Δικαιολογημένα· διότι το να μη φάει δεν τον έβλαπτε καθόλου. Εάν, όμως, τον σκανδαλίζει το ότι θέλω να αποταχθώ από τον κόσμο, δεν πρέπει πλέον να τον υπολογίζω. Και ποιον, λέει, σκανδαλίζει αυτό; Πολλούς, όπως γνωρίζω εγώ. Όταν, λοιπόν, το εμπόδιο είναι κάτι το αδιάφορο, ας γίνεται· διότι, εάν επρόκειτο να αποβλέπουμε μόνο σε αυτό, θα έπρεπε να απέχουμε από πολλά· όπως ακριβώς ισχύει και το αντίθετο: εάν επρόκειτο να το περιφρονούμε, θα οδηγούσαμε πολλούς στην απώλεια. Επειδή και ο Παύλος προνόησε για την αποφυγή του σκανδάλου· και άκουσε πώς: «Για να μη μας κατηγορήσει κανείς», λέει, «για την πλούσια αυτή εισφορά που διακονείται από εμάς»· διότι δεν προκαλούσε καμία βλάβη το να εξαλείψει την υποψία. Όταν όμως περιπέσουμε σε τέτοια ανάγκη, ώστε να προκληθούν μεγάλα κακά εξαιτίας του σκανδαλισμού του άλλου, τότε ας τον παραβλέψουμε. Διότι εκείνος μεν είναι αίτιος για τον εαυτό του, ενώ εμείς δεν είμαστε πλέον υπεύθυνοι· αφού δεν ήταν δυνατόν να τον προφυλάξουμε χωρίς να βλαφτούμε οι ίδιοι. Σκανδαλίστηκαν πολλοί, επειδή κάποιοι πιστοί παρακάθονταν σε ειδωλολατρικούς ναούς, ενώ δεν έπρεπε να παρακάθονται· αλλά κακώς το έπραξαν, διότι δεν θα προέκυπτε καμία βλάβη από την αποχή τους. Σκανδαλίζονταν, επειδή ο Πέτρος συνέτρωγε με τους εθνικούς· αλλά εκείνος μεν υποχώρησε, αυτός (ο Παύλος) όμως όχι πλέον.

δ΄. Αυτό το ιλαστήριο ήταν λαμπρότερο και από τον ουρανό, καθώς δεν καταυγαζόταν από την ποικιλία των άστρων ούτε από τις ηλιακές ακτίνες, αλλά είχε τον ίδιο τον Ήλιο της δικαιοσύνης να εκπέμπει από εκεί τις ακτίνες του. Και αυτόν μεν τον ουρανό, ένα σύννεφο που περνά από κάτω τον κάνει κάποιες φορές πιο σκοτεινό, εκείνο όμως το στήθος κανένας τέτοιος χειμώνας δεν το σκίασε ποτέ· ή μάλλον, πολλές φορές το χτύπησαν πολλοί χειμώνες, αλλά δεν σκοτείνιασαν το φως του, παρά μέσα στον πειρασμό και στους κινδύνους το φως αυτό εξέλαμπε. Γι' αυτό και ο ίδιος, αν και ήταν δεμένος με αλυσίδα, βροντοφώναζε: «Ο λόγος του Θεού δεν δένεται». Έτσι, πάντοτε μέσα από εκείνη τη γλώσσα εξέπεμπε τις ακτίνες του· και ούτε ο φόβος ούτε ο κίνδυνος έκαναν ποτέ εκείνο το στήθος σκυθρωπό. Ίσως το στήθος να φαίνεται ότι ξεπερνά τα πόδια· αλλά και εκείνα ήταν ωραία ως πόδια, και τούτο ως στήθος. Θέλεις να δεις και ωραία κοιλιά; Άκουσε τι λέει γι' αυτήν: «Εάν το φαγητό σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας ποτέ στον αιώνα». «Καλό είναι να μη φας κρέας, ούτε να πιεις κρασί, ούτε να κάνεις κάτι στο οποίο ο αδελφός σου προσκόπτει ή σκανδαλίζεται ή ασθενεί». «Τα φαγητά είναι για την κοιλιά, και η κοιλιά για τα φαγητά». Τι θα μπορούσε να υπάρξει πιο ωραίο από αυτή την κοιλιά, η οποία έχει κατ' αυτόν τον τρόπο εκπαιδευτεί να ηρεμεί, και έχει διδαχθεί κάθε σωφροσύνη, και γνωρίζει και να πεινά και να λιμοκτονεί και να διψά;

Εάν, ενώ εσύ δεν δίνεις καμία αφορμή, υπάρχουν εκείνοι που σε κατηγορούν, τότε ο μισθός σου είναι ακόμη μεγαλύτερος, όπως ακριβώς συνέβαινε και με τους αποστόλους και με εκείνους τους γενναίους άνδρες. Πρέπει όμως να γνωρίζουμε και τούτο, ότι έστω και αν κάποιος μιλάει άσχημα για κάποιο ζήτημα για το οποίο η συνείδησή μας δεν μας κατακρίνει, δεν πρέπει εξαιτίας αυτού να περιφρονούμε τον κατήγορο αδιαφορώντας για τη δική του βλάβη, αλλά να πράττουμε τα πάντα με την πρέπουσα προσοχή, ώστε να εξαλείφουμε ακόμη και την παράλογη πρόφαση. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος, σε ό,τι αφορά τα χρήματα, έστελνε πολλούς για να μεταφέρουν τις προσφορές για τη διατροφή των φτωχών· και παραθέτει την αιτία λέγοντας: «Για να μη μας κατηγορήσει κανείς σε σχέση με αυτήν τη μεγάλη προσφορά που διακονείται από εμάς». Διότι, βλέποντας ότι επρόκειτο να σκανδαλιστούν αδικαιολόγητα, δεν τους παρέβλεψε ούτε τους περιφρόνησε· αλλά, επειδή ήταν στο χέρι του να άρει το σκάνδαλο, προνόησε και για τους ίδιους που σκανδαλίζονταν. Και πάλι αλλού λέει: «Εάν κάποιο φαγητό σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας στον αιώνα, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου». Μολονότι αυτά ήταν αδιάφορα πράγματα· ωστόσο, εάν προκαλείται σκάνδαλο, λέει, έστω κι αν αυτό δεν βλάπτει εμένα τον ίδιο, δεν περιφρονώ τη σωτηρία εκείνων που σκανδαλίζονται.

Πες μου, λοιπόν, ποια εύλογη πρόφαση θα μπορούσε να προβάλει εκείνος που σκανδαλίζεται με αυτόν που τρώει κρέας και πίνει κρασί; Διότι αυτόν τον νόμο μας τον έθεσε εξ αρχής ο Θεός. Αλλά όμως, ακόμη κι αν κάποιος σκανδαλίζεται με αυτά, ο Παύλος απέχει και από αυτά. «Διότι δεν πρόκειται να φάω κρέας», λέει, «ούτε να πιω κρασί, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου». Και δεν είπε αυτά τα οποία λέτε εσείς, ότι «Εγώ θα είμαι υπεύθυνος για την παραλογία των άλλων; Και αν κάποιος νομίσει απλώς ότι σκανδαλίστηκε, εγώ αξίζει να λογοδοτήσω;». Καίτοι, ακόμη κι αν τα έλεγε, θα τα είχε πει με πολύ μεγαλύτερο δίκιο από εσάς. Διότι εκείνος που σκανδαλίζεται με εκείνα είναι παράλογος και σφόδρα ανόητος· ενώ εκείνος που σκανδαλίζεται με τούτα, θα μπορούσε να προβάλει πολλές δίκαιες και εύλογες αιτίες. Όμως, παρόλο που ο Παύλος θα μπορούσε να μιλήσει πιο δίκαια από εσάς, αν ήθελε, δεν το έπραξε, αλλά απέβλεψε σε ένα μόνο πράγμα: στη σωτηρία του πλησίον. Και πρόσεξε την υπέρβαση που κάνει· διότι δεν είπε: «Μία ή δύο φορές, ή για τόσο χρονικό διάστημα», αλλά λέει: «Ποτέ εις τον αιώνα δεν πρόκειται να φάω», εάν επρόκειτο να σκανδαλιστεί ο άλλος. Και για να μη νομίσεις ότι περιορίστηκε μόνο σε αυτά, πρόσθεσε και κάτι άλλο επιπλέον· διότι, αφού είπε «Καλό είναι να μη φάει κανείς κρέας, ούτε να πιει κρασί», προσέθεσε και εκείνο: «Ούτε να κάνει κάτι με το οποίο ο αδελφός σου προσκόπτει ή σκανδαλίζεται ή ασθενεί.»

Πώς όμως αμαρτάνουν απέναντι στον Χριστό; Κατά πρώτον, διότι ο Ίδιος οικειοποιείται όσα αφορούν τους δούλους Του. Κατά δεύτερον, διότι αυτοί που πλήττονται αποτελούν το δικό Του σώμα και μέλος. Κατά τρίτον, διότι καταστρέφουν το έργο Του, το οποίο Εκείνος οικοδόμησε με τη δική Του σφαγή. «Γι' αυτό, εάν κάποια τροφή σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν πρόκειται να φάω κρέας ποτέ στον αιώνα, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου». Αυτό είναι το γνώρισμα του άριστου δασκάλου, το να διδάσκει μέσω του εαυτού του αυτά που λέει. Και δεν είπε «είτε δικαίως είτε αδίκως», αλλά «με οποιονδήποτε τρόπο».

«Είναι καλύτερο για σένα να εισέλθεις στη ζωή μονόφθαλμος, παρά, έχοντας δύο μάτια, να ριχθείς στη γέεννα του πυρός». «Είπε ο Κύριος προς τους μαθητές: Είναι αδύνατο να μην έλθουν τα σκάνδαλα· αλίμονο όμως σε εκείνον μέσω του οποίου έρχονται. Τον συμφέρει καλύτερα να του κρεμάσουν μια μυλόπετρα στον λαιμό του και να ριχτεί στη θάλασσα, παρά να σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς». «Προσέχετε μήπως αυτό το δικαίωμά σας γίνει πρόσκομμα στους αδυνάτους. Εάν η τροφή σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας ποτέ στον αιώνα, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου». «Να μην γίνεστε αιτία προσκόμματος ούτε στους Ιουδαίους, ούτε στους Έλληνες, ούτε στην Εκκλησία του Θεού, όπως κι εγώ σε όλα προσπαθώ να αρέσω σε όλους, μη ζητώντας το δικό μου συμφέρον, αλλά το συμφέρον των πολλών, για να σωθούν. Να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ είμαι του Χριστού». Είναι καλό να μην αποτελεί κανείς σκάνδαλο ή πρόσκομμα στους πολλούς ούτε αμαρτάνοντας ούτε δίνοντας λαβή για υποψίες, εφόσον γνωρίζουμε, ακόμη και για όσους έχουν σκανδαλίσει έστω και έναν από αυτούς τους μικρούς, πόσο αναπότρεπτη και βαρύτατη είναι η τιμωρία από τον αψευδή Θεό. ΤΙΤΛΟΣ ΙΑ΄. — Περί σαρκικών ανθρώπων.

Αν βέβαια όσα του επιτρέπονται, συμφέρουν και σε όλους, καλώς· αν όσα του επιτρέπεται να πράττει, οικοδομούν όλα την Εκκλησία του Χριστού· αν επιτάσσεται να ζητεί το δικό του και όχι το συμφέρον όλων· αν μόνο και μόνο για να υπερασπίζεται το δικό του μεγαλείο έχει εγκαθιδρυθεί σε εκείνον τον αποστολικό θρόνο· αν όλα όσα θελήσει ως πρώτος καταρτίζουν και δεν καθαιρούν, τότε πρέπει να γίνονται αποδεκτά από όλους και είναι άξια σεβασμού. «Αν όμως όλα μου επιτρέπονται, λέει κάπου το σκεύος της εκλογής, αλλά δεν συμφέρουν όλα· όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν οικοδομούν όλα», και σε συνέχεια αυτών προσθέτει, «κανείς ας μη ζητεί το δικό του, αλλά ο καθένας το συμφέρον του πλησίον»· και άλλοτε μεν λέει, για την εξουσία που μας έδωσε ο Κύριος, ότι είναι για οικοδομή και όχι για καθαίρεση· άλλοτε πάλι, «δεν έκανα χρήση, λέει, της εξουσίας, για να μη φέρουμε κανένα εμπόδιο στο Ευαγγέλιο του Χριστού»· και άλλοτε, «έτσι ας μας λογαριάζει ο άνθρωπος, ως υπηρέτες του Χριστού και οικονόμους των μυστηρίων του Θεού»· και ότι «ως Κύριο μεν κηρύττουμε τον Χριστό, και τους εαυτούς μας δούλους σας διά τον Χριστό»· και άλλοτε, «αν η τροφή σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας στον αιώνα, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου». Ας μιμείται λοιπόν και αυτός τον απόστολο, και, ενώ έχει εξουσία, είτε ας μην την χρησιμοποιεί σε όσα δεν προάγουν το Ευαγγέλιο, είτε ας την χρησιμοποιεί μεν, πλην όμως για οικοδομή και όχι για καθαίρεση. Διότι, ως έχουν τώρα τα πράγματα, ποιο είναι το κέρδος που προκύπτει σε εκείνον από αυτήν την αδούλωτη ανωτερότητα;

Φιλονίκησε κάποιος άλλος και έσπευσε να διαπράξει ένα αδιόρθωτο κακό; Εσύ ας φιλονικήσεις για να επανορθώσεις αυτό που έγινε, σαν να μην είχε συμβεί καθόλου. Άκουσα από κάποιον εκ των δικών σας σοφών ότι χάριν οικονομίας και για τη διόρθωση μερικών που δεν είχαν υγιή πίστη, επινοήθηκε εξαρχής αυτή η προσθήκη. Επομένως, ας αφαιρεθεί πάλι χάριν οικονομίας, για να κερδίσετε και πάλι τους αδελφούς, από τον χωρισμό των οποίων είναι απόλυτα επόμενο να σπαράσσεστε, εκτός κι αν είστε εντελώς ανάλγητοι. Φέρε στο μυαλό σου τα αίματα των Χριστιανών που χύνονται καθημερινά, την πικρή δουλεία στους βαρβάρους και τον ονειδισμό του σταυρού του Χριστού, και επιπροσθέτως την ανατροπή των θυσιαστηρίων, την καθαίρεση των ευκτηρίων οίκων, την παύση των θείων ύμνων, την κατάσχεση των αγίων τόπων, τη διαρπαγή των ιερών σκευών και επίπλων, τα οποία όλα είναι φυσικό να τερματιστούν μέσω της ειρήνης και της ομόνοιάς μας, με τη συνεργία του Θεού, εάν μόνο το θελήσετε, αποβάλλοντας αυτή τη σκληρή και ανένδοτη στάση, να συγκαταβείτε σε εμάς τους ασθενείς και να απομακρύνετε όσα μας σκανδαλίζουν. Εάν το φαγητό, λέει, σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας ποτέ. Και όμως το να φάει κανείς κρέας δεν απαγορεύεται.

Φέρε στον νου σου τα αίματα των χριστιανών που χύνονται κάθε μέρα, και την πικρή δουλεία στους βαρβάρους, και τον ονειδισμό του σταυρού του Χριστού, και επιπλέον την ανατροπή των θυσιαστηρίων, την καταστροφή των ιερών ναών, την παύση των θείων ύμνων, την κατάσχεση των αγίων τόπων, τη λεηλασία των ιερών σκευών και κειμηλίων. Όλα αυτά ενδέχεται να τερματιστούν μέσω της ειρήνης και της ομόνοιάς μας, με τη συνεργεία του Θεού, αν μόνο θελήσετε, αποβάλλοντας αυτή τη σκληρή και ανυποχώρητη στάση, να συγκαταβείτε σε εμάς τους ασθενείς και να απομακρύνετε από τη μέση όσα μας σκανδαλίζουν. «Αν το φαγητό», λέει, «σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας ποτέ». Και όμως δεν έχει απαγορευθεί η βρώση κρέατος. Έτσι και τώρα, αγιώτατε πατέρα, καλός είναι ο ένζυμος άρτος, καλός και ο άζυμος. Αλλά αν ο άζυμος σκανδαλίζει και θεωρείται κατώτερος για τη θυσία και ατελής και νεκρός, και ονομάζεται «άρτος κακώσεως» από τη Γραφή, γιατί να μην προτιμηθεί ο ένζυμος και να απομακρυνθεί ο άζυμος; Διότι «ένας άρτος, ένα σώμα είμαστε οι πολλοί», λέει ο θείος απόστολος, «επειδή όλοι μετέχουμε από τον έναν άρτο». Επομένως, όπου δεν μετέχουμε από τον έναν άρτο, εύλογα ούτε ένα σώμα είμαστε, ούτε συμπνέουμε μεταξύ μας ούτε ακολουθούμε την ίδια πορεία.

Καθένας, λέει ο απόστολος, ας παραμένει στην κλήση στην οποία κλήθηκε. Και πάλι αλλού, να μην γίνεστε πρόσκομμα ούτε στους Ιουδαίους ούτε στους Έλληνες ούτε στην εκκλησία του Θεού. Και αλλού πάλι ο ίδιος λέει για τον εαυτό του, δεν πρόκειται να φάω κρέας στον αιώνα, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου. Και ο καθένας καθιστά τον εαυτό του αναγνωρίσιμο από το δικό του σχήμα, ο στρατιώτης από το ότι φέρει μάχαιρα, ο αστός από το ότι φοράει πανωφόρι. Και γενικά, σχεδόν καθένας από όσους βρίσκονται σε αξιώματα, τέχνες ή επαγγέλματα φέρει μαζί του τα εργαλεία που του αρμόζουν. Διότι ούτε ο ιατρός θα επέλεγε να κρατά ποιμαντική ράβδο, ούτε ο ποιμένας θα κρατούσε ιατρικό εργαλείο στο χέρι. Αν λοιπόν αυτά έχουν έτσι, πολύ περισσότερο στα πνευματικά και μέγιστα ζητήματα δεν πρέπει κανείς ούτε να ζει αντίθετα προς τα όσα αρμόζουν στην τάξη του, ούτε να αλλάζει σχήμα, ώστε να μην υποστεί την επικρεμάμενη κατάκριση από τον Κύριο, ως κάποιος που σκανδαλίζει τον κόσμο. Μακάρι να το αποφύγουμε αυτό, ω τριπόθητε, και μάλιστα εμείς που διαφέρουμε από τους πολλούς και κατά τη γνώση και κατά τον βαθμό. Επειδή αυστηρή κρίση επιφυλάσσεται για τους υπερέχοντες, ενώ ο ελάχιστος είναι άξιος συγγνώμης, όπως έχει γραφτεί. Και πάλι ο Κύριος λέει: σε όποιον εμπιστεύθηκαν πολλά, θα απαιτήσουν περισσότερα.

Επομένως, ο διωγμός δεν γίνεται για απώλεια, αλλά για σωτηρία, ούτε υπάρχει τόσο κατεπείγουσα ανάγκη να συγκατοικεί κανείς με γυναίκα, όπως τότε στους πατέρες οι περιστάσεις ανάγκασαν τον αοίδιμο Αθανάσιο να μείνει επτά χρόνια κοντά σε μια παρθένο ή τον τάδε και τον δείνα άγιο να εξυπηρετηθεί από γυναίκα. Αλλά τώρα, και οι πόλεις και οι περιοχές προσφέρουν την ελευθερία της φιλοξενίας χωρίς την ανάγκη συνύπαρξης με γυναίκες. Εσύ όμως, με το πρόσχημα δήθεν της ομολογίας και του διωγμού υπέρ του Χριστού, ενώ κινείσαι ενάντια στον Χριστό, δεν αντιλαμβάνεσαι το σφάλμα σου όταν συναναστρέφεσαι συχνά με γυναίκες, ίσως ψάλλοντας μαζί τους, ίσως ακόμη και τρώγοντας μαζί ή και συγκατοικώντας, καταβροχθίζοντας με το βλέμμα τη μορφή της συγκατοίκου και καταβροχθιζόμενος από αυτήν με τρόπο ολέθριο; Φύγετε σαν από φωτιά, και οι άνδρες από τις γυναίκες και οι γυναίκες από τους άνδρες, και αν παραστεί ανάγκη για κάποια επαφή, ας είναι τόση όση απαιτεί η ανάγκη και η χρεία, αποφεύγοντας παράλληλα να γίνετε αιτία σκανδάλου στους άλλους. Διότι, «γιατί η ελευθερία μου», λέει, «να κρίνεται από άλλη συνείδηση;» Και, «εάν το φαγητό σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας ποτέ μου, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου».

Ακούστε λοιπόν, παρακαλώ. Να έχετε το ίδιο φρόνημα, να ακολουθείτε τον ίδιο κανόνα, υπακούοντας στην οδηγία του προεστώτος σας, σαν να πεθαίνετε καθημερινά, χωρίς να ταράζεστε για φαγητό ή ποτό, ούτε να παροξύνεστε, ούτε να γογγύζετε. Τι λέει ο απόστολος; «Εάν εξαιτίας κάποιου φαγητού σκανδαλίζεται ο αδελφός μου», λέει, «δεν θα φάω κρέας ποτέ μου, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου». Μη γίνεστε υιοί απείθειας, μη γίνεστε υιοί πορνείας, μη γίνεστε τέκνα οργής, τέκνα αμαρτίας, κρύβοντας τα πάθη και παροργίζοντας τον Θεό με την ασέλγεια σε τόπους όπου δεν επιβλέπει ο Κύριος, κάτω από το ένα ή το άλλο δέντρο, ή μέσα στο δάσος, ή στο αμπέλι, ή κάτω από κάποιο κτίσμα, και κατακρινόμενοι σε αιώνιο θάνατο, όπως ακριβώς οι μωροί πρεσβύτεροι εξαιτίας της αγίας Σωσάννας. Ψηλά τις καρδιές σας, ψηλά το βλέμμα σας· «ο Κύριος είναι Θεός των εκδικήσεων. Δεν υπάρχει κτίσμα αφανές ενώπιόν του· τα πάντα είναι γυμνά και ξεσκεπασμένα στα μάτια του». Ποιος λοιπόν να μη φρίξει; Ποιος να μην εκπλαγεί; Ποιος να μην εξομολογηθεί; Ποιος να μην υποταχθεί; Ποιος να μην αγωνιστεί μέχρις αίματος; Γι' αυτό εσύ, τέκνο μου παροικονόμε, με σύνεση και ευλάβεια να καθοδηγείς τους πάντες· έπειτα εσύ, τέκνο μου Ακάκιε, και οι υπόλοιποι από τους προεστώτες. Και για να μάθετε πώς είναι τα δικά μας, με τη χάρη του Χριστού είμαστε υγιείς.

Εάν όμως ο αδελφός σου πηγαίνει στην εργασία, ενώ εσύ στη μελέτη, «δεν συμπεριφέρεσαι πλέον με αγάπη». Αλλά αποξενώνεις τον εαυτό σου από την αδελφότητα. Ή δεν ακούς τον Απόστολο που λέει: «Εάν το φαγητό σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας ποτέ, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου»; Εσύ όμως όχι μόνο σκανδαλίζεις τον αδελφό σου, αλλά και όταν σε καλούν δεν ανταποκρίνεσαι, επινοώντας δικαιολογίες και προφάσεις για τον εαυτό σου, χωρίς να κατανοείς ότι «συσσωρεύεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκαλύψεως και της δικαιοκρισίας του Θεού». Αλλά, για να μη συμβεί αυτό, ας υπακούμε στον Απόστολο που λέει: «Όλα ας γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη»· προηγούνται τα έργα και ακολουθούν τα μαθήματα. Και ας βοηθάμε ο ένας τον άλλον, όπως αρμόζει σε αγίους· και ας θυσιάζουμε τη ζωή μας ο ένας για τον άλλον, ως γνήσιοι αδελφοί, ώστε και ο Θεός να δοξάζεται, και εμείς, πράττοντας το καλό, να γίνουμε κληρονόμοι της αιώνιας ζωής, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.