Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 8:2

Διότι έχουμε δάσκαλο το Πνεύμα της αλήθειας, το οποίο μας έδωσε ο Κύριος μετά την ανάληψη στους ουρανούς, «για να γνωρίσουμε αυτά που μας χαρίστηκαν από τον Θεό», διά του οποίου «και μιλάμε, όχι με λόγια που διδάσκει η ανθρώπινη σοφία, αλλά με λόγια που διδάσκει το Πνεύμα, ερμηνεύοντας τα πνευματικά με πνευματικό τρόπο», εν τω οποίω λατρεύουμε και προσκυνούμε, για το οποίο ατιμαζόμαστε, εν τω οποίω προφήτευσαν οι προφήτες, καθοδηγήθηκαν οι δίκαιοι, και διά του οποίου προσαγόμαστε στον Υιό. Αλλά γιατί περιεργαζόμαστε τα της φύσεως; Μήπως συζητάμε «ως σαρκικοί, και όχι ως πνευματικοί»; Διότι για άλλους έχει λεχθεί ότι «δεν μπορούμε να σας μιλήσουμε ως σε πνευματικούς, αλλά ως σε σαρκικούς». Διότι υπάρχει φόβος μήπως από τη φιλονικία για τα ακατάληπτα και την αναζήτηση των ανέφικτων καταπέσουμε στον βυθό της ασέβειας· «και είπα, θα γίνω σοφός, αλλά αυτή (η σοφία) απομακρύνθηκε από εμένα περισσότερο από ό,τι ήταν, και έγινε βαθύ βάθος, ποιος θα την ανακαλύψει;» Ας θυμηθούμε εκείνον που είπε: «εν μέρει γνωρίζουμε και εν μέρει προφητεύουμε, όταν όμως έλθει το τέλειο, τότε το εν μέρει θα καταργηθεί». «Αν κάποιος νομίζει ότι γνωρίζει κάτι, δεν έχει γνωρίσει ακόμη όπως πρέπει να γνωρίσει». Και γι' αυτό υπάρχει φόβος μήπως, εκβιάζοντας τα πράγματα για να μιλήσουμε για όσα δεν μπορούμε να μιλήσουμε, δεν μας επιτραπεί πλέον να μιλάμε ούτε για όσα μπορούμε. Διότι πρέπει να μιλάμε εκ πίστεως, όχι να πιστεύουμε από τα όσα λέγονται. «Πίστεψα», λέει, «γι' αυτό και μίλησα».

Βλέπεις πώς είναι απεριόριστος ο δρόμος για εκείνους που ανέρχονται προς τον Θεό, πώς αυτό που κάθε φορά κατανοείται γίνεται αρχή για το ανώτερο; Διότι, όταν ελπίσαμε σε κάποια στάση του δρόμου της πορείας προς τα υψηλά, μέσα από όσα ειπώθηκαν σε αυτήν (διότι τι περισσότερο θα μπορούσε να αναζητήσει κανείς μετά τη μαρτυρία της τελειότητας;), τότε βλέπουμε ότι εκείνη βρίσκεται ακόμη μέσα και δεν έχει βγει ακόμη έξω από τις θύρες, ούτε έχει απολαύσει την πρόσωπο με πρόσωπο εμφάνιση, αλλά καθοδηγείται ακόμη μέσω της ακοής προς τη μετοχή των αγαθών. Αυτό το δόγμα, λοιπόν, μαθαίνουμε μέσα από όσα ειπώθηκαν, ότι δηλαδή πάντοτε, σε όσους προκόπτουν προς το ανώτερο, ταιριάζει η φωνή του Αποστόλου που λέει ότι: «Αν κάποιος νομίζει ότι έχει γνωρίσει κάτι, δεν το γνώρισε ακόμη όπως πρέπει να το γνωρίσει». Διότι η ψυχή τον γνώρισε μεν σε όσα προηγήθηκαν τόσο, όσο μπόρεσε να κατανοήσει, αλλά επειδή εκείνο που δεν έχει κατανοηθεί ακόμη είναι απειροπλάσιο από εκείνο που έχει κατανοηθεί, γι' αυτόν τον λόγο, αν και ο Νυμφίος εμφανίστηκε πολλές φορές στην ψυχή, υπόσχεται μέσω της φωνής του ότι θα εμφανιστεί στη νύμφη, σαν να μην έχει έρθει ακόμη μπροστά στα μάτια της.

Τέτοιος ποταμός ήταν ο Παύλος, που υψωνόταν πάνω από τον ουρανό με τα κύματα των νοημάτων του έως τον τρίτο ουρανό, έως τον παράδεισο, έως τα άρρητα και ανεκλάλητα ρήματα· και σχηματίζοντας πέλαγος με τον λόγο του μέσα από όλη αυτή τη μεγαληγορία, αποδεικνύει πάλι ότι ο λόγος του είναι μια δροσερή σταγόνα σε σύγκριση με τον όντως Λόγο, με τα όσα λέει: «Εκ μέρους γνωρίζουμε και εκ μέρους προφητεύουμε»· και: «Εάν κάποιος νομίζει ότι έχει γνωρίσει κάτι, δεν το γνώρισε ακόμη όπως πρέπει να το γνωρίζει»· και: «Εγώ δεν θεωρώ τον εαυτό μου ότι το έχει κατανοήσει». Αν, λοιπόν, η ικμάδα της δρόσου και η σταγόνα από τους βοστρύχους φαντάζουν ποταμοί, πελάγη και κύματα, όταν συγκρίνονται με τη δική μας δύναμη, τι πρέπει να αναλογιστούμε για την πηγή εκείνη που είπε: «Εάν κάποιος διψά, ας έλθει σε μένα και ας πίνει»; Ο κάθε ακροατής ας στοχαστεί ο ίδιος το θαύμα, κατ' αναλογίαν των όσων ειπώθηκαν. Διότι, εάν η σταγόνα επαρκούσε για τη γένεση ποταμών, πώς μπορεί κανείς να αναλογιστεί τον ίδιο τον ποταμό του Θεού μέσα από αυτή τη σταγόνα;

Αφού λοιπόν ανυψώθηκε σε τόσο μεγάλο ύψος μέσω όσων θεωρήσαμε, η ψυχή που ατενίζει προς τον Θεό δεν έχει γνωρίσει ακόμη, όπως λέει ο Παύλος, με τον τρόπο που πρέπει να γνωρίσει, ούτε θεωρεί ότι η ίδια έχει κατανοήσει, αλλά εξακολουθεί να τρέχει προς το υπερκείμενο, επεκτεινόμενη προς όσα βρίσκονται μπροστά της. Διότι η αλληλουχία των επόμενων λόγων μάς προτρέπει να νοήσουμε τα εξής για αυτήν: «Έβαλα τα χέρια μου στο κλείστρο, άνοιξα εγώ στον αδελφιδό μου», και πρόσθεσε ότι «Ο αδελφιδός μου παρήλθε, η ψυχή μου εξήλθε με τον λόγο του». Διότι μας διδάσκει μέσα από αυτά ότι, ως προς τη δύναμη που υπερβαίνει κάθε νου, ένας είναι ο τρόπος της κατανοήσεως: όχι το να σταθεί κανείς σε αυτό που έχει κατανοήσει, αλλά το να μην σταματά ποτέ, αναζητώντας πάντοτε κάτι περισσότερο από το ήδη κατανοηθέν. Επειδή εκείνη που έγινε πλήρης σμύρνας σε όλες τις ασχολίες του βίου, τις οποίες μεταφορικά ονομάζει δάκτυλα, υποδηλώνοντας έτσι τη νέκρωση ως προς το κακό και επιδεικνύοντας το εκούσιο της αρετής με το να στάξουν από μόνα τους τα χέρια τη σμύρνα, λέει ότι τα χέρια της άγγιξαν το κλείστρο, δηλαδή αναφέρει ότι τα έργα της προσέγγισαν τη στενή και τεθλιμμένη είσοδο, της οποίας το κλείστρο παραδίδει ο Λόγος σε όσους είναι σαν τον Πέτρο. Ανοίγει, επομένως, για τον εαυτό της τη θύρα της Βασιλείας και με τα δύο μέσα, δηλαδή και διά των χειρών, με τις οποίες δηλώνονται τα έργα, και διά του κλείστρου της πίστεως. Διότι και διά των δύο αυτών, εννοώ δηλαδή των έργων και της πίστεως, κατασκευάζεται για εμάς από τον Λόγο το κλειδί της Βασιλείας.

Γι' αυτόν τον λόγο αντέταξε αυτό σε εκείνο. Έπειτα παραθέτει και ένα τρίτο επιχείρημα, ικανό να τους ταπεινώσει. Ποιο είναι λοιπόν αυτό; Ότι, ακόμη και αν είναι συζευγμένη με την αγάπη, ούτε και τότε είναι ολοκληρωμένη αυτή η γνώση· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Αν κάποιος νομίζει ότι γνωρίζει κάτι, δεν έχει γνωρίσει ακόμη τίποτε, όπως ακριβώς πρέπει να το γνωρίζει». Το πλήγμα αυτό είναι καίριο. Διότι δεν λέγω, αναφέρει, ότι η γνώση είναι κοινή σε όλους· δεν λέγω ότι, μισώντας τον πλησίον και φερόμενος αλαζονικά, βλάπτεις τα μέγιστα τον εαυτό σου. Διότι ακόμη και αν την κατέχεις εσύ μόνος σου, ακόμη και αν συμπεριφέρεσαι με μετριοφροσύνη, ακόμη και αν αγαπάς τον αδελφό σου, και έτσι παραμένεις ατελής ως προς τη γνώση· διότι ακόμη δεν γνωρίζεις τίποτε, με τον τρόπο που πρέπει να το γνωρίζεις.

Εάν όμως κάποιος αγαπά τον Θεό, αυτός έχει γνωριστεί από Αυτόν. Δεν είπε, «Τον γνώρισε», αλλά «Έχει γνωριστεί από Αυτόν». Διότι δεν Τον γνωρίσαμε εμείς, αλλά Αυτός γνώρισε εμάς. Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Δεν με εκλέξατε εσείς, αλλά εγώ εξέλεξα εσάς»· και ο Παύλος αλλού: «Τότε δε θα γνωρίσω πλήρως, όπως ακριβώς και γνωρίστηκα». Παρατήρησε, λοιπόν, με πόσα επιχειρήματα ταπείνωσε το φρόνημά τους. Πρώτον, έδειξε ότι δεν είναι οι μόνοι που γνωρίζουν αυτά που ξέρουν· διότι «όλοι», λέει, «έχουμε γνώση»· έπειτα, ότι το πράγμα είναι βλαβερό, όταν στερείται την αγάπη· διότι «η γνώση», λέει, «προκαλεί οίηση»· ύστερα, ότι ακόμη και όταν συνοδεύεται από την αγάπη, δεν είναι ολοκληρωμένο ούτε τέλειο· διότι «αν κάποιος νομίζει ότι γνωρίζει κάτι, δεν έχει γνωρίσει ακόμη τίποτα», λέει, «όπως πρέπει να γνωρίζει». Επιπλέον, ότι ούτε αυτό δεν το έχουν από δική τους ικανότητα, αλλά επειδή τους το δώρισε ο Θεός· διότι δεν είπε «Γνώρισε τον Θεό», αλλά «Έχει γνωριστεί από Αυτόν»· έπειτα, ότι αυτό ακριβώς προέρχεται από την αγάπη, την οποία δεν έχουν όπως πρέπει· διότι «εάν κάποιος», λέει, «αγαπά τον Θεό, αυτός έχει γνωριστεί από Αυτόν».

Βλέπεις πώς κατέρριψε πάλι το φρόνημά τους; Διότι, αφού είπε ότι όχι μόνο εκείνοι, αλλά όλοι έχουμε γνώση, και ότι κανείς δεν έχει γνωρίσει τίποτα όπως πρέπει να το γνωρίζει, και ότι η γνώση προκαλεί έπαρση· έπειτα, αφού τους καθησύχασε και είπε ότι δεν υπάρχει σε όλους η γνώση, και ότι εξαιτίας της αδυναμίας τους αυτοί μολύνονται, για να μην πουν εκείνοι: «Και τι μας νοιάζει εμάς, αν η γνώση δεν υπάρχει σε όλους; Γιατί δηλαδή να μην έχει γνώση ο τάδε; Γιατί είναι ασθενής;»· για να μην προβάλουν, λοιπόν, αυτές τις αντιρρήσεις, δεν προχώρησε αμέσως στο να δείξει ξεκάθαρα ότι πρέπει κανείς να απέχει εξαιτίας της βλάβης εκείνου. Αντιθέτως, αφού πρώτα έκανε μια προκαταρκτική κρούση μόνο εναντίον του, αποδεικνύει κάτι σπουδαιότερο από αυτό. Ποιο είναι άραγε αυτό; Ότι, ακόμη κι αν κανείς δεν υφίστατο βλάβη, ούτε υπήρχε ο κίνδυνος της διαστροφής του πλησίον, ούτε και τότε θα έπρεπε να το κάνει αυτό· διότι αυτό αποτελεί ματαιοπονία. Διότι εκείνος που ακούει ότι κάποιος άλλος μεν βλάπτεται, αλλά ο ίδιος αποκομίζει κέρδος, δεν εγκαταλείπει την πράξη του τόσο εύκολα, αλλά αυτό το κάνει μάλλον τότε, όταν μάθει ότι ούτε ο ίδιος ωφελείται σε τίποτα από αυτήν την πράξη. Γι' αυτό πρώτα θέτει αυτό, λέγοντας: «Η τροφή όμως δεν μας παρουσιάζει ενώπιον του Θεού». Είδες πώς εξευτελίζει αυτό που φαινόταν ότι προέρχεται από τέλεια γνώση; «Διότι ούτε εάν φάμε, περισσεύουμε»· δηλαδή, δεν ευδοκιμούμε και δεν αποκτούμε εύνοια παρά τω Θεώ, σαν να κάναμε κάτι αγαθό και μεγάλο· «ούτε εάν δεν φάμε, υστερούμε»· δηλαδή, δεν έχουμε τίποτα λιγότερο.

Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά, ας θέσουμε χαλινό στους λογισμούς μας· ας μην υπερβαίνουμε τα όρια και τα μέτρα της γνώσης που μας έχουν δοθεί. Διότι, εάν κάποιος νομίζει, λέει, ότι γνωρίζει κάτι, δεν έχει γνωρίσει ακόμη τίποτα με τον τρόπο που πρέπει να το γνωρίζει. Και δεν ομιλώ μόνο για τον Θεό, αλλά για κάθε πράγμα.

Αυτό προτρέπει και σε άλλους λέγοντας τα εξής: «Όσοι είμαστε τέλειοι, αυτό ας φρονούμε· και αν σε κάτι φρονείτε διαφορετικά, και αυτό ο Θεός θα σας το αποκαλύψει». Δεν θα το διδάξει ο λογισμός, είπε, αλλά θα το αποκαλύψει ο Θεός. Βλέπεις ότι ο λόγος δεν γίνεται περί του βίου και της πολιτείας, αλλά περί των δογμάτων και της πίστεως; Διότι η πολιτεία και ο βίος δεν έχουν ανάγκη από αποκάλυψη, αλλά τα δόγματα και η γνώση. Και αλλού, δηλώνοντας ακριβώς το ίδιο, έλεγε: «Αν κάποιος νομίζει ότι γνωρίζει κάτι, δεν έχει γνωρίσει ακόμη τίποτα». Δεν είπε απλώς: δεν έχει γνωρίσει τίποτα, αλλά «όπως πρέπει να γνωρίζει»· διότι έχει μεν γνώση, όχι όμως ακριβή και ολοκληρωμένη.

Διότι δεν έχει πει μόνο αυτά, αλλά κάποτε, στέλνοντας επιστολή προς τους Κορινθίους σχετικά με τη γνώση, και δείχνοντας πώς, παρόλο που έχουμε μάθει πολλά, διαθέτουμε εντούτοις ένα μικρό και πάρα πολύ ελάχιστο μέτρο γνώσης, λέει περίπου τα εξής: «Εάν κάποιος νομίζει ότι έχει γνωρίσει κάτι, δεν έχει γνωρίσει ακόμη τίποτα όπως πρέπει να το γνωρίσει.» Έπειτα, δηλώνοντας ότι μας λείπει πολύ από τη γνώση και πως το μεγαλύτερο μέρος έχει ταμιευθεί για τον μέλλοντα χρόνο, ενώ μας έχει δοθεί μόνο κάτι ελάχιστο, πρόσθεσε: «Εκ μέρους γνωρίζουμε και εκ μέρους προφητεύουμε. Όταν όμως έλθει το τέλειο, τότε το εκ μέρους θα καταργηθεί.» Και δεν σταμάτησε ούτε εκεί, αλλά, θέλοντας να δείξει πόσο μεγάλη είναι η απόσταση ανάμεσα σε τούτη και σε εκείνη τη γνώση και ότι αυτό που υπολείπεται είναι πολύ, το καθιστά αυτό σαφές μέσω ορισμένων εικόνων, λέγοντας: «Όταν ήμουν νήπιο, μιλούσα ως νήπιο, φρονούσα ως νήπιο, λογιζόμουν ως νήπιο· όταν όμως έγινα άνδρας, κατήργησα τα του νηπίου. Διότι τώρα βλέπουμε μέσα από καθρέπτη αινιγματικά, τότε όμως θα βλέπουμε πρόσωπο με πρόσωπο.» Είδες πόση είναι η απόσταση; Όση υπάρχει ανάμεσα σε ένα νήπιο παιδί και σε έναν τέλειο άνδρα· όση υπάρχει ανάμεσα στον καθρέπτη και στο αίνιγμα και στην άλλη, την ασαφή όψη των πραγμάτων [σε σχέση με τη σαφή όψη· διότι αυτό σημαίνει το «πρόσωπο με πρόσωπο»].

Διότι όσοι είχαν ακόμη τον φόβο των ειδώλων, μη γνωρίζοντας να τα περιφρονούν, έτρωγαν πρόθυμα από τα ειδωλόθυτα, επειδή έβλεπαν τους πιο τέλειους στην πίστη να το πράττουν αυτό, και εξαιτίας αυτού υφίσταντο τη μεγαλύτερη βλάβη. Διότι δεν τα άγγιζαν με την ίδια γνώση που είχαν εκείνοι, αλλά τα θεωρούσαν ως θυσίες· και έτσι το πράγμα γινόταν δρόμος προς την ειδωλολατρία. Αλλά και οι ίδιοι οι δήθεν τέλειοι δεν υφίσταντο τυχαία βλάβη, μετέχοντας σε δαιμονικές τράπεζες. Εφόσον λοιπόν αυτό είναι το σφάλμα, δες πώς χειρίζεται τον λόγο ο Απόστολος: «Γνωρίζουμε ότι όλοι έχουμε γνώση». Αφήνοντας κατά μέρος τους ασθενείς, όπως κάνει πάντοτε, απευθύνεται πρώτα στους ισχυρούς. Πρώτα από όλα, λοιπόν, καταστέλλει την έπαρση αυτών ακριβώς των ανθρώπων, δηλώνοντας ότι όλοι κατέχουν τη γνώση. Διότι όσοι έχουν κάτι μεγάλο και καλό, όταν το κατέχουν μόνοι τους, κυριεύονται περισσότερο από υπερηφάνεια. Εάν όμως φανεί ότι το κατέχουν και άλλοι μαζί τους, δεν παθαίνουν πλέον το ίδιο· το καθιστά, λοιπόν, κοινό κτήμα, επειδή και εκείνοι νόμιζαν ότι αυτό ανήκε μόνο στους ίδιους. «Η γνώση προκαλεί έπαρση, ενώ η αγάπη οικοδομεί». Διότι, όταν η γνώση υπάρχει χωρίς αγάπη, εξωθεί σε αλαζονική παραφροσύνη προκαλώντας έπαρση σε εκείνον που την κατέχει, και η αλαζονεία συνηθίζει να διχάζει. Δεν απαγορεύει βέβαια το να έχει κανείς τέλεια γνώση, αλλά προστάζει να την κατέχει μαζί με αγάπη. Επειδή χωρίς αγάπη δεν υπάρχει κανένα κέρδος, αλλά μάλλον βλάβη. «Εάν κάποιος νομίζει ότι γνωρίζει κάτι, δεν έχει γνωρίσει ακόμη όπως πρέπει να γνωρίζει. Εάν όμως κάποιος αγαπά τον Θεό, αυτός έχει γνωριστεί από Αυτόν».

Πρόσεξε με πόσα επιχειρήματα ταπείνωσε την έπαρσή τους. Διότι, πρώτα απ' όλα, έδειξε ότι δεν είναι οι μόνοι που γνωρίζουν αυτά που ξέρουν. «Διότι όλοι», λέει, «έχουμε γνώση». Έπειτα, ότι αυτό το πράγμα είναι βλαβερό χωρίς την αγάπη. Διότι «η γνώση», λέει, «προκαλεί έπαρση»· ότι ακόμη και με την αγάπη δεν είναι ολοκληρωμένη, ούτε τέλεια. «Διότι, εάν κάποιος νομίζει ότι γνωρίζει κάτι», λέει, «δεν το έχει γνωρίσει ακόμη όπως πρέπει να το γνωρίσει». Επιπλέον, ότι ούτε αυτό το έχουν από τον εαυτό τους, αλλά τους το έχει δωρίσει ο Θεός. Διότι δεν είπε «γνώρισε τον Θεό», αλλά «έγινε γνωστός από Αυτόν». Έπειτα, ότι αυτό ακριβώς προέρχεται από την αγάπη, την οποία όμως δεν έχουν όπως πρέπει. «Διότι, εάν κάποιος», λέει, «αγαπά τον Θεό, αυτός έχει γίνει γνωστός από Αυτόν». «Όσον αφορά, λοιπόν, τη βρώση των ειδωλοθύτων, γνωρίζουμε ότι κανένα είδωλο δεν έχει πραγματική υπόσταση στον κόσμο, και ότι δεν υπάρχει κανένας άλλος Θεός, παρά μόνο ένας». Και τα δύο θέλει να αποδείξει: και ότι πρέπει να αποστρέφονται ένα τέτοιο τραπέζι, και ότι αυτό δεν έχει τη δύναμη να βλάψει εκείνους που συμμετέχουν σε αυτό, τα οποία φαίνονται αντίθετα μεταξύ τους. Διότι, εάν μάθαιναν ότι δεν προκαλεί βλάβη, θα έτρεχαν σε αυτό χωρίς ενδοιασμούς· εάν, πάλι, εμποδίζονταν από το να τα αγγίζουν, θα υποπτεύονταν ότι εμποδίζονταν επειδή δήθεν αυτά έχουν τη δύναμη να βλάπτουν. Γι' αυτό, λοιπόν, καταρρίπτει πρώτα την ιδέα που είχαν για τα είδωλα. Διότι η λέξη «υπάρχει» έχει τεθεί με την έννοια του ότι δεν έχουν καμία απολύτως δύναμη. «Διότι και αν ακόμη υπάρχουν οι λεγόμενοι θεοί». Επειδή είπε: «δεν υπάρχει κανένα είδωλο, και κανένας Θεός, παρά μόνο ένας»· υπήρχαν όμως και είδωλα, υπήρχαν και λεγόμενοι θεοί.

Φάνηκε σε εμάς νέος ουρανός πάνω στον οποίο ανέβηκε ο Θεός των πάντων· διότι το σώμα του ασώματου ο προφήτης το ονόμασε ουρανό του ουρανού. Διότι, είτε γεννήθηκε είτε σπαργανώθηκε, είναι ουρανός άμωμος· είναι μεν ουρανός, όχι όμως ουράνιο σώμα. Διότι γεννήθηκε από την παρθένο Μαρία και ενώθηκε με τον Θεό με τρόπο που δεν γνωρίζουμε· διότι δεν πλάθουμε φαντασίες, όπως πολλοί που λένε: «Είδαμε τον Θεό». Επειδή εκείνος που νομίζει ότι γνωρίζει δεν έχει γνωρίσει ακόμη, όπως οφείλει, αυτόν που φανερώθηκε και φώτισε τα πάντα.