Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 8:4

Κεφάλ. Γ΄. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Σχετικά λοιπόν με τη βρώση των ειδωλοθύτων, γνωρίζουμε ότι κανένα είδωλο δεν έχει πραγματική υπόσταση στον κόσμο, και ότι δεν υπάρχει άλλος Θεός παρά μόνο ένας. Διότι, έστω κι αν υπάρχουν οι λεγόμενοι θεοί, είτε στον ουρανό είτε στη γη (όπως άλλωστε υπάρχουν πολλοί θεοί και πολλοί κύριοι), για εμάς όμως υπάρχει ένας Θεός, ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα και εμείς υπάρχουμε για αυτόν· και ένας Κύριος, ο Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν τα πάντα και εμείς υπάρχουμε μέσω αυτού. Όμως, αυτή η γνώση δεν υπάρχει σε όλους. Μερικοί, επειδή η συνείδησή τους είναι προσκολλημένη έως τώρα στο είδωλο, τρώνε το κρέας ως ειδωλόθυτο, και η συνείδησή τους, ούσα ασθενής, μολύνεται. Η τροφή, ωστόσο, δεν μας συνιστά στον Θεό. Διότι ούτε εάν φάμε πλεονεκτούμε σε κάτι, ούτε εάν δεν φάμε υστερούμε. Προσέχετε, όμως, μήπως αυτό το δικαίωμά σας γίνει πρόσκομμα στους ασθενείς στην πίστη. Διότι, εάν κάποιος δει εσένα, που έχεις τη γνώση, να παρακάθεσαι σε γεύμα μέσα σε ναό ειδώλων, δεν θα ενθαρρυνθεί η συνείδησή του, ενώ είναι ασθενής, στο να τρώει τα ειδωλόθυτα; Και έτσι, εξαιτίας της δικής σου γνώσης χάνεται ο ασθενής αδελφός, για τον οποίο πέθανε ο Χριστός. Αμαρτάνοντας δε με αυτόν τον τρόπο απέναντι στους αδελφούς και πληγώνοντας την ασθενή συνείδησή τους, αμαρτάνετε απέναντι στον ίδιο τον Χριστό.

Επειδή λοιπόν, λέει, αγοραστήκατε με τίμημα και «δεν λυτρωθήκατε με φθαρτά, με ασήμι ή με χρυσάφι», αλλά μάλλον με το τίμιο αίμα του Χριστού «ως αμνού άμωμου και άσπιλου», ας υποτασσόμαστε μάλλον στους δικούς του νόμους. <Σχετικά δε με τα ειδωλόθυτα, γνωρίζουμε ότι όλοι έχουμε γνώση.> Επειδή οι πιστοί στην Κόρινθο ήταν πεπεισμένοι ότι ο Θεός είναι κατά φύση ένας και μόνος, και ότι τα είδωλα δεν είναι θεοί, και περιγελούσαν εκείνους που θυσίαζαν σε αυτά λέγοντας ότι το ιερόθυτο δεν είναι απολύτως τίποτα, και τα έτρωγαν αδιακρίτως χωρίς να θεωρούν ότι προκύπτει κανένας μολυσμός από αυτό· σκανδάλιζαν όμως τους ασθενείς στην πίστη, οι οποίοι νόμιζαν ότι δεν προσβάλλουν τον Θεό εάν τιμούσαν τις εορτές των ειδώλων· για τον λόγο αυτόν ο Παύλος τα ανακόπτει αυτά, θέλοντας οι πιστοί να είναι προσηλωμένοι σε έναν σκοπό, λατρεύοντας μόνο τον πανάγιο Θεό. <Γνωρίζουμε ότι κανένα είδωλο δεν έχει υπόσταση στον κόσμο.> Για εκείνους που δεν αναγνωρίζουν καθόλου τα είδωλα, ή και για εκείνους που γνωρίζουν ακριβώς ότι είναι απλά ξύλα και πέτρες, δεν υπάρχει κανένα είδωλο στον κόσμο, διότι δεν τα θεωρούν καθόλου άξια λόγου, αλλά σκεπτόμενοι έτσι, πιστεύουν σε έναν Θεό και Πατέρα από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και σε έναν Κύριο Ιησού Χριστό μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα.

Διότι ίσως οι απλοί άνθρωποι, και ίσως όσοι μόλις πρόσφατα απομακρύνθηκαν από την απάτη των ειδώλων, και κλήθηκαν προς την επίγνωση του κατά φύσιν αληθινού Θεού, διατηρούν την πίστη με απλούς και αδιερεύνητους λογισμούς, έχοντας μάθει να πιστεύουν ακριβώς αυτό, ότι δηλαδή ίσως «δεν υπάρχει κανένα είδωλο στον κόσμο», και ένας είναι ο μόνος κατά φύσιν Θεός. Εκείνοι όμως, που μέσω κάθε αρετής καταλαμπρύνουν τον δικό τους νου, και έχουν ήδη την ικανότητα να μαθαίνουν τα θεία και κεκρυμμένα μυστήρια, θα λάβουν τον φωτισμό μέσω του Πνεύματος, και με τα μάτια της διάνοιας θα αντικρίσουν τον ίδιο τον Κύριο να ενοικεί μέσα τους. Επομένως, η γνώση των αγίων δεν είναι κοινή με τους άλλους, αλλά είναι εξαιρετική, διακριτή και παρουσιάζει μεγάλη διαφορά. Μας ωφελεί λοιπόν ο Χριστός με κάθε λόγο και τρόπο. Διότι, πρώτα από όλα, διακρίνει πάρα πολύ καλά ποιος είναι αυτός που τον αγαπά, αποδεικνύοντας, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται και είναι ορθό να σκεφτούμε, ότι δεν επιτρέπεται σε όλους να λάβουν τη δύναμη του χαρίσματος, παρά μόνο σε εκείνους στους οποίους διαπιστώνεται ότι ενυπάρχει το καύχημα της γνήσιας αφοσίωσης σε Αυτόν, μέσω της τήρησης των εντολών.

Και σε εμάς μεν είναι αγαθός, στους δαίμονες όμως φοβερός. Διότι αυτούς εδώ τους ονόμασε θεούς, όχι επειδή είναι θεοί, αλλά επειδή από κάποιους ονομάζονται έτσι. Μαρτυρεί δε ο Παύλος λέγοντας: Γνωρίζουμε ότι κανένα είδωλο δεν έχει υπόσταση στον κόσμο, και ότι δεν υπάρχει άλλος Θεός, παρά μόνο ένας. Διότι, ακόμη και αν υπάρχουν λεγόμενοι θεοί είτε στον ουρανό είτε επί της γης. Το από ποιους όμως ονομάζονται έτσι, μάθε το από τα ακόλουθα: Ότι όλοι οι θεοί των εθνών είναι δαιμόνια.

Αφού, λοιπόν, με τόσα πολλά λόγια καταπράυνε την έξαψή τους, αρχίζει να δογματίζει, λέγοντας τα εξής: «Σχετικά, λοιπόν, με τη βρώση των ειδωλοθύτων, γνωρίζουμε ότι το είδωλο δεν είναι τίποτα στον κόσμο, και ότι δεν υπάρχει άλλος Θεός παρά μόνον ένας». Παρατήρησε σε πόσο δυσχερή θέση περιέπεσε.

Διότι επιθυμεί να αποδείξει και τα δύο: και ότι πρέπει να απέχει κανείς από μια τέτοια τράπεζα, και ότι αυτή δεν έχει τη δύναμη να βλάψει όσους συμμετέχουν· πράγματα τα οποία δεν φαίνονταν να συμβιβάζονται απολύτως μεταξύ τους. Επειδή, εάν μάθαιναν ότι δεν προκαλείται βλάβη, θα έσπευδαν να συμμετάσχουν θεωρώντας τα αδιάφορα· εάν πάλι εμποδίζονταν να τα αγγίξουν, θα υποπτεύονταν ότι εμποδίζονται ακριβώς επειδή αυτά έχουν τη δύναμη να βλάψουν. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, αφού κατέρριψε την εσφαλμένη αντίληψη περί των ειδώλων, θέτει ως πρώτη αιτία της αποχής τον σκανδαλισμό των αδελφών, λέγοντας τα εξής: «Σχετικά λοιπόν με τη βρώση των ειδωλοθύτων, γνωρίζουμε ότι κανένα είδωλο δεν έχει πραγματική υπόσταση στον κόσμο».

Πάλι το καθιστά αυτό κοινό και δεν επιτρέπει να γίνει κτήμα μόνο εκείνων, αλλά επεκτείνει τη γνώση σε όλη την οικουμένη. Διότι, λέει, το δόγμα αυτό δεν επικρατεί μόνο σε εσάς, αλλά παντού στη γη. Ποιο δηλαδή είναι αυτό; Το ότι κανένα είδωλο δεν υφίσταται πραγματικά στον κόσμο, και ότι δεν υπάρχει άλλος Θεός, παρά μόνο ένας. Δεν υπάρχουν, λοιπόν, είδωλα; Δεν υπάρχουν ξόανα; Υπάρχουν βεβαίως, αλλά δεν έχουν καμία απολύτως ισχύ, ούτε είναι θεοί, αλλά πέτρες και δαίμονες.

Διότι τώρα απευθύνεται και προς τους δύο, και προς τους πιο χονδροειδείς στην αντίληψη από αυτούς και προς εκείνους που νομίζουν ότι φιλοσοφούν. Επειδή, δηλαδή, οι μεν δεν βλέπουν σε αυτά τίποτα περισσότερο από πέτρες, ενώ οι δε λέγουν ότι κατοικούν μέσα τους κάποιες δυνάμεις, τις οποίες και ονομάζουν θεούς, προς τους πρώτους λοιπόν λέγει ότι «το είδωλο δεν είναι τίποτα στον κόσμο», προς δε τους δεύτερους ότι «δεν υπάρχει άλλος Θεός, παρά μόνο ένας».

Διότι και αν υπάρχουν λεγόμενοι θεοί, είτε στον ουρανό είτε στη γη, όπως ακριβώς υπάρχουν πολλοί θεοί και πολλοί κύριοι· όμως για εμάς υπάρχει ένας Θεός, ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και εμείς υπάρχουμε για αυτόν· και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν τα πάντα, και εμείς μέσω αυτού. Επειδή είπε ότι κανένα είδωλο δεν έχει υπόσταση και κανένας άλλος Θεός δεν υπάρχει, όμως υπήρχαν και είδωλα, υπήρχαν και αυτοί που ονομάζονταν θεοί· για να μη φανεί ότι μάχεται ενάντια στα ολοφάνερα, προσθέτει λέγοντας («διότι και αν υπάρχουν λεγόμενοι θεοί, όπως και πράγματι υπάρχουν, όχι ότι έχουν πραγματική ύπαρξη ως θεοί, αλλά απλώς ονομάζονται έτσι, κατέχοντας την ιδιότητα αυτή όχι στην πραγματικότητα, αλλά μόνο στα λόγια»): «Είτε στον ουρανό, είτε στη γη»· με το «στον ουρανό» εννοεί τον ήλιο, τη σελήνη και την υπόλοιπη χορεία των άστρων· διότι και αυτά τα προσκύνησαν οι Έλληνες· και με το «στη γη» εννοεί τους δαίμονες, καθώς και όλους όσους από ανθρώπους θεοποιήθηκαν. «Όμως για εμάς υπάρχει ένας Θεός, ο Πατέρας». Προηγουμένως, αφού διατύπωσε τον λόγο χωρίς να αναφέρει τον Πατέρα, λέγοντας, «Κανένας άλλος Θεός δεν υπάρχει, παρά μόνο ένας», τώρα προσθέτει και αυτό, αφού πρώτα απέκλεισε παντελώς εκείνους τους ψευδοθεούς. Έπειτα προσθέτει και αυτό που αποτελεί το μέγιστο γνώρισμα της θεότητας: «Από τον οποίο προέρχονται τα πάντα». Διότι αυτό ακριβώς αποδεικνύει ότι και εκείνοι δεν είναι θεοί. Διότι, όπως λέει η Γραφή, θεοί οι οποίοι δεν δημιούργησαν τον ουρανό και τη γη, ας χαθούν. Έπειτα προσθέτει και κάτι όχι μικρότερης σημασίας από αυτό: «Και εμείς υπάρχουμε για αυτόν».

Γι' αυτό και, αφού ονόμασε τον Πατέρα Θεό, τον Υιό τον ονόμασε Κύριο. Εάν λοιπόν δεν τόλμησε να ονομάσει τον Πατέρα Κύριο τώρα μαζί με τον Υιό, για να μην υποπτευθούν εκείνοι ότι μιλάει για δύο Κυρίους, ούτε τον Υιό Θεό μαζί με τον Πατέρα, για να μη θεωρηθεί ότι μιλάει για δύο θεούς· γιατί απορείς εάν δεν έκανε μνεία του Πνεύματος; Διότι προς το παρόν ο αγώνας του απευθυνόταν σε εκείνους, με σκοπό να αποδείξει ότι σε εμάς δεν υπάρχει πολυθεΐα. Γι' αυτό επαναλαμβάνει συνεχώς αυτό το «Ένας», λέγοντας: «Κανένας άλλος Θεός δεν υπάρχει, παρά μόνον ένας»· και, «Για εμάς υπάρχει ένας Θεός και ένας Κύριος». Από αυτό είναι φανερό ότι, συγκαταβαίνοντας στην ασθένεια των ακροατών, χρησιμοποίησε αυτή τη διατύπωση, και γι' αυτόν τον λόγο δεν μνημόνευσε ούτε το Πνεύμα· διότι, εάν δεν συμβαίνει αυτό, δεν θα έπρεπε ούτε αλλού να κάνει μνεία του Πνεύματος, ούτε αυτό να συντάσσεται με τον Πατέρα και τον Υιό. Επειδή, εάν έχει αποκλειστεί από τον Πατέρα και τον Υιό, πολύ περισσότερο δεν θα έπρεπε να συντάσσεται μαζί τους στο βάπτισμα, όπου κατεξοχήν φανερώνεται το αξίωμα της θεότητας και προσφέρονται δωρεές τις οποίες αρμόζει να παρέχει μόνο ο Θεός.

δʹ. Εγώ, λοιπόν, εξέθεσα την αιτία για την οποία έχει αποσιωπηθεί εδώ· εσύ όμως, αν δεν είναι αυτή, πες μου γιατί αναφέρεται μαζί στο βάπτισμα. Αλλά δεν θα μπορούσες να πεις άλλη αιτία, παρά το ότι είναι ομότιμο. Όταν, βέβαια, δεν τον πιέζει καμία τέτοια ανάγκη, δες πώς το αναφέρει μαζί λέγοντας τα εξής: «Η χάρις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, και η αγάπη του Θεού και Πατρός, και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος μετά πάντων υμών»· και πάλι: «Υπάρχουν δε διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά το αυτό Πνεύμα· και υπάρχουν διαιρέσεις διακονιών, αλλά ο αυτός Κύριος· και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, αλλά ο αυτός Θεός». Αλλά επειδή τώρα ο λόγος του απευθυνόταν προς τους Έλληνες και προς τους ασθενέστερους από τους Έλληνες, για τον λόγο αυτόν το αποσιωπά προς το παρόν· πράγμα που ακριβώς κάνουν και οι προφήτες όσον αφορά τον Υιό, καθώς πουθενά δεν τον αναφέρουν με σαφήνεια εξαιτίας της αδυναμίας των ακροατών. «Αλλά δεν υπάρχει σε όλους η γνώση», λέει. Ποια είναι αυτή; Η γνώση περί του Θεού, ή η γνώση περί των ειδωλοθύτων; Διότι εδώ υπονοεί είτε τους Έλληνες, οι οποίοι παραδέχονται πολλούς θεούς και κυρίους και αγνοούν τον αληθινό Θεό, είτε τους ασθενέστερους ακόμη από τους Έλληνες, οι οποίοι δεν γνωρίζουν ακόμη με σαφήνεια ότι δεν πρέπει να φοβούνται τα είδωλα, και ότι κανένα είδωλο δεν έχει πραγματική υπόσταση στον κόσμο. Λέγοντας δε αυτό, τους παρηγόρησε ήπια και τους εμψύχωσε. Διότι δεν έπρεπε να τους επιπλήττει συνεχώς, και μάλιστα τη στιγμή που επρόκειτο να τους ελέγξει ξανά με μεγαλύτερη σφοδρότητα.

Και ότι αυτό είναι αλήθεια, ας αναγνώσουμε το ίδιο το χωρίο από την αρχή, και θα κατανοήσετε σαφώς ότι αυτό που λέγεται δεν αποτελεί δικό μας στοχασμό: «Σχετικά δε με τα ειδωλόθυτα, γνωρίζουμε ότι όλοι έχουμε γνώση. Η γνώση προκαλεί έπαρση, ενώ η αγάπη οικοδομεί. Σχετικά, λοιπόν, με τη βρώση των ειδωλοθύτων, γνωρίζουμε ότι το είδωλο δεν έχει καμία πραγματική υπόσταση στον κόσμο και ότι δεν υπάρχει άλλος Θεός εκτός από τον Ένα». Βλέπεις ότι τα λέει αυτά απευθυνόμενος προς εκείνους που νομίζουν ότι υπάρχουν πολλοί θεοί;

Πρόσεξε με πόσα επιχειρήματα ταπείνωσε την έπαρσή τους. Διότι, πρώτα απ' όλα, έδειξε ότι δεν είναι οι μόνοι που γνωρίζουν αυτά που ξέρουν. «Διότι όλοι», λέει, «έχουμε γνώση». Έπειτα, ότι αυτό το πράγμα είναι βλαβερό χωρίς την αγάπη. Διότι «η γνώση», λέει, «προκαλεί έπαρση»· ότι ακόμη και με την αγάπη δεν είναι ολοκληρωμένη, ούτε τέλεια. «Διότι, εάν κάποιος νομίζει ότι γνωρίζει κάτι», λέει, «δεν το έχει γνωρίσει ακόμη όπως πρέπει να το γνωρίσει». Επιπλέον, ότι ούτε αυτό το έχουν από τον εαυτό τους, αλλά τους το έχει δωρίσει ο Θεός. Διότι δεν είπε «γνώρισε τον Θεό», αλλά «έγινε γνωστός από Αυτόν». Έπειτα, ότι αυτό ακριβώς προέρχεται από την αγάπη, την οποία όμως δεν έχουν όπως πρέπει. «Διότι, εάν κάποιος», λέει, «αγαπά τον Θεό, αυτός έχει γίνει γνωστός από Αυτόν». «Όσον αφορά, λοιπόν, τη βρώση των ειδωλοθύτων, γνωρίζουμε ότι κανένα είδωλο δεν έχει πραγματική υπόσταση στον κόσμο, και ότι δεν υπάρχει κανένας άλλος Θεός, παρά μόνο ένας». Και τα δύο θέλει να αποδείξει: και ότι πρέπει να αποστρέφονται ένα τέτοιο τραπέζι, και ότι αυτό δεν έχει τη δύναμη να βλάψει εκείνους που συμμετέχουν σε αυτό, τα οποία φαίνονται αντίθετα μεταξύ τους. Διότι, εάν μάθαιναν ότι δεν προκαλεί βλάβη, θα έτρεχαν σε αυτό χωρίς ενδοιασμούς· εάν, πάλι, εμποδίζονταν από το να τα αγγίζουν, θα υποπτεύονταν ότι εμποδίζονταν επειδή δήθεν αυτά έχουν τη δύναμη να βλάπτουν. Γι' αυτό, λοιπόν, καταρρίπτει πρώτα την ιδέα που είχαν για τα είδωλα. Διότι η λέξη «υπάρχει» έχει τεθεί με την έννοια του ότι δεν έχουν καμία απολύτως δύναμη. «Διότι και αν ακόμη υπάρχουν οι λεγόμενοι θεοί». Επειδή είπε: «δεν υπάρχει κανένα είδωλο, και κανένας Θεός, παρά μόνο ένας»· υπήρχαν όμως και είδωλα, υπήρχαν και λεγόμενοι θεοί.

Διότι από Αυτόν δημιουργηθήκαμε μέσω του Χριστού. Ούτε βέβαια διαχώρισε τα ονόματα ως αποκλειστικά γνωρίσματα, απονέμοντας στον μεν Υιό το «Κύριος», στον δε Πατέρα το «Θεός». Διότι η Γραφή γνωρίζει να τα εναλλάσσει συχνά, όπως όταν λέει: «Είπε ο Κύριος προς τον Κύριό μου». Και πάλι: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου». Και: «Από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω σε όλα». Και σε πολλά σημεία μπορεί κανείς να δει τα ονόματα αυτά να εναλλάσσονται. Εάν όμως έλεγαν κάποιοι: «Για ποιο λόγο δεν μνημόνευσε το Πνεύμα;», θα απαντούσαμε το εξής: ότι ο λόγος του απευθυνόταν σε ειδωλολάτρες, και ο αγώνας αφορούσε πολλούς θεούς και πολλούς κυρίους· γι' αυτό και, αφού ονόμασε Θεό τον Πατέρα, αποκάλεσε Κύριο τον Υιό. Εάν λοιπόν δεν τόλμησε να αποκαλέσει τώρα Κύριο τον Πατέρα μαζί με τον Υιό, για να μην υποπτευθούν εκείνοι ότι μιλάει για δύο κυρίους, ούτε Θεό τον Υιό μαζί με τον Πατέρα, για να μη θεωρηθεί ότι μιλάει για δύο θεούς, γιατί απορείς που δεν μνημόνευσε το Πνεύμα; Διότι ο αγώνας του εκείνη τη στιγμή ήταν απέναντι σε αυτούς, και σκοπός του ήταν να δείξει ότι δεν υπάρχει πολυθεΐα σε εμάς. Γι' αυτό διαρκώς επιμένει στο «ένας», λέγοντας: «Κανένας Θεός δεν υπάρχει παρά μόνο ένας». Και πάλι: «Για εμάς υπάρχει ένας Θεός, και ένας Κύριος».

«Ποιος είναι όμοιος με εμένα; Ας σταθεί, και ας καλέσει, και ας αναγγείλει, και ας ετοιμάσει για εμένα, αφότου δημιούργησα τον άνθρωπο εις τον αιώνα, και τα επερχόμενα ας μου τα αναγγείλει πριν αυτά έλθουν». «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός, τη δόξα μου δεν θα την παραχωρήσω σε άλλον, ούτε τις αρετές μου στα γλυπτά είδωλα». «Είναι ο αληθινός Κύριος, Θεός ζώντων, και βασιλιάς των αιώνων». «Αυτός είναι ο Θεός μας, κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί του». «Η βασιλεία του είναι βασιλεία αιώνια, και η εξουσία του παραμένει από γενεά σε γενεά». «Και αφού βαπτίστηκε ο Κύριος, ανέβηκε αμέσως από το νερό. Και ιδού, του ανοίχθηκαν οι ουρανοί, και είδε το Πνεύμα του Θεού να κατεβαίνει σαν περιστέρι και να έρχεται επάνω του. Και ιδού, ακούστηκε φωνή από τον ουρανό που έλεγε: Αυτός είναι ο Υιός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκα». «Ο Στέφανος δε, όντας πλήρης Αγίου Πνεύματος, αφού ατένισε στον ουρανό, είδε τη δόξα του Θεού, και τον Ιησού να στέκεται στα δεξιά του Θεού, και είπε: Ιδού, βλέπω τους ουρανούς ανοιγμένους, και τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται στα δεξιά του Θεού». «Ουδείς είναι Θεός παρά μόνο ένας. Διότι, έστω κι αν υπάρχουν οι λεγόμενοι θεοί, είτε στον ουρανό είτε στη γη, εντούτοις για εμάς υπάρχει ένας Θεός ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και εμείς κατατείνουμε σε αυτόν· και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, και εμείς υπάρχουμε μέσω αυτού· και ένα Άγιο Πνεύμα, στο οποίο υφίστανται τα πάντα, και εμείς προερχόμαστε από αυτό».

Στη συνέχεια, λοιπόν, ας εισαχθεί ο διάκονος του Ευαγγελίου, συμφωνώντας με αυτόν τον θείο προφήτη, σαν να ενεργείται από το ίδιο Πνεύμα, ο οποίος βέβαια, δογματίζοντας για τη βρώση των ειδωλοθύτων, γράφει στους Κορινθίους τα εξής: Γνωρίζουμε ότι κανένα είδωλο δεν υπάρχει στον κόσμο, και ότι δεν υπάρχει άλλος Θεός, παρά μόνο ένας. Και ισχυρίζεται ότι αυτή η γνώση εκτείνεται στους πάντες. Για να μη φανεί όμως ότι εναντιώνεται στα ολοφάνερα και ορατά πράγματα, διότι υπήρχαν και ξόανα μεταξύ των αθέων και των ανοήτων, και ονομάζονταν θεοί, γι' αυτό πρόσθεσε: Διότι, έστω κι αν υπάρχουν λεγόμενοι θεοί, είτε στον ουρανό είτε στη γη, ωστόσο δεν είναι στην πραγματικότητα ούτε έχουν υπόσταση, παρά μόνο με την απλή προσωνυμία, και ονομάζονται μόνο έτσι, δεν είναι όντως θεοί. Ούτε υπάρχει κάποια δύναμη σε αυτούς, αλλά είναι πέτρες και ξύλα και δαίμονες. Διότι οι άνθρωποι δεν θαύμασαν μόνο το λαμπρό και διαφανές των φωστήρων του ουρανού, και γι' αυτό προσκύνησαν τον ήλιο και τη σελήνη και τον χορό των άλλων άστρων ως θεούς, αλλά συνέλαβαν και την εντελώς παράλογη ιδέα να τιμήσουν και να δοξάσουν με την προσωνυμία του Θεού κάποιους δαίμονες πάνω στη γη, καθώς και εκείνους τους ανθρώπους που ήταν διαβόητοι για τα πιο αισχρά πάθη και τις πράξεις τους.

Διότι η Εκκλησία του Θεού, έχοντας διδαχθεί άνωθεν από τη χάρη για αυτά, δεν γνωρίζει απολύτως κανένα κακό μέσα της, ούτε απλώς ούτε κατ' εξαίρεση. Επειδή κάθε κακό έχει εξοριστεί από αυτήν και δεν υπάρχει κανένα είδωλο σε αυτήν, αν βέβαια πρέπει να πιστέψουμε εκείνον που λέει ότι «κανένα είδωλο δεν υπάρχει στον κόσμο». Όλα τα δικά της είναι τίμια, αγαθά, σεβάσμια και απολύτως άξια. Από αυτά απομακρύνθηκαν άσκοπα και ανόσια οι άθλιοι, καθιστώντας τους εαυτούς τους ανάξιους να τιμήσουν όσα πρέπει να τιμώνται, και δεν ντράπηκαν να καταστρέφουν τα του Χριστού, ενώ φέρουν το όνομα των Χριστιανών. Εάν λοιπόν τα ονόματα έρχονται δεύτερα μετά τα πράγματα, τα οποία είναι τιμιότερα, και αυτοί αποπέμπουν ατιμάζοντας το πρώτο και τιμιότερο, πώς είναι άξιοι να συμμετέχουν στο δεύτερο; Ή λοιπόν ας κρατήσουν και το πράγμα ή ας παραιτηθούν και από την ονομασία, και ας μην καταστρέφουν τα των Χριστιανών προσποιούμενοι τον Χριστιανισμό, εφόσον αυτά τα πράγματα ανήκουν σε εμάς. Διότι δεν νομίζω ότι έφτασαν σε τέτοιο σημείο ανοησίας, ώστε να πιστεύουν ή να λένε ότι ανεγείρονται και τιμώνται από κάποια άλλη θρησκεία. Ήδη όμως και η ίδια η προφορά του ονόματος έρχεται σε σύγκρουση μαζί τους. Εάν δηλαδή αναγνωρίζεται από το όνομα του Χριστού και επισημαίνεται από τα αναγραφόμενα γράμματα, πώς αυτοί που την αποστρέφονται μπορούν να έχουν μερίδιο στην ίδια ονομασία; Διότι η υπόθεση των εικόνων του Χριστού, επειδή εξαρτάται από Εκείνον, μας εξοικειώνει και μας προσάγει σε Αυτόν.

Ή το «να μην έχει ανάγκη» θα μπορούσε να υποδηλώσει και το εξής: «να μην έχει», λέει, «ανάγκη» να το πράξει αυτό, είτε επειδή την έχει ήδη αφιερώσει στον Θεό και την έχει τάξει να παραμείνει παρθένος, είτε επειδή η κόρη τον αναγκάζει σε αυτό. Διότι για εκείνον που έχει ανάγκη από κάποιο από τα προαναφερθέντα να μην την παντρέψει, δεν είναι δυνατόν να αποφασίσει διαφορετικά, ούτε να μελετήσει άλλη απόφαση στην καρδιά του. Αλλά και αν το πράξει, ο έπαινος δεν είναι τόσο μεγάλος, όσο η καταδίκη εάν δεν το πράξει, αλλά πολλαπλάσια. Εκείνος όμως που χωρίς ανάγκη έχει κρίνει στην καρδιά του να το πράξει αυτό, διατηρώντας την παρθένο, πέτυχε μεγάλο κατόρθωμα, ενώ εάν την παντρέψει, δεν αμάρτησε καθόλου. 1 Κορ 7,40 «Κατά τη δική μου γνώμη»: σύμφωνα με τη δική μου παραίνεση και συμβουλή, όχι σύμφωνα με κάποια ανάγκη νομοθεσίας. Έπειτα, για να μην πει κάποιος: «λοιπόν, αν δεν είναι νομοθεσία, γιατί πρέπει γενικά κάποιος να πράττει σύμφωνα με την παραίνεση;», πρόσθεσε ότι και αυτά τα προτρέπουμε εκ του Παναγίου Πνεύματος, έστω και αν δεν περιορίζουμε τη συμβουλή σε ανάγκη νόμου εξαιτίας της αδυναμίας σας. 1 Κορ 8,4 «Κανένα είδωλο δεν υπάρχει στον κόσμο», δηλαδή το είδωλο δεν είναι τίποτα από τα όντα που υπάρχουν στον κόσμο, αλλά ένα πλάσμα και αποτύπωμα μάταιης επινόησης. Γι' αυτό η ύπαρξη των ειδώλων εδραιώνεται μόνο στις διάνοιες τέτοιων ανθρώπων, καθώς δεν μπορούν να έχουν υπόσταση σε κανένα άλλο πράγμα. 1 Κορ 9,2 Έπειτα, για να μην λένε: «Αν και είσαι απόστολος, ωστόσο κανένα έργο δεν επέδειξες». Πώς;

Ο προφήτης Αβδιού, όταν ήταν ακόμη αξιωματούχος του Αχαάβ, ενώ η Ιεζάβελ διέπραττε φόνους, λέγεται ότι έκρυψε υιούς των προφητών ανά πενήντα σε δύο σπήλαια, τους οποίους και έτρεφε. Εδώ όμως, εάν κάποιος συλληφθεί να έχει κρύψει έστω και έναν, βρίσκεται σε μεγάλο κίνδυνο, αλλά ακόμη και αν δρα κρυφά, αποφεύγοντας την ασεβή κοινωνία, είτε διαφυλάσσοντας κάποια εικόνα είτε κάποιο βιβλίο που αναφέρεται σε αυτήν. Τα στόματα των ευσεβών σιωπούν, η βλάσφημη γλώσσα αφήνεται ελεύθερη, και χλευάζεται το μέγα μυστήριο της οικονομίας. Τώρα, λέει, ο Κύριος μίλησε για ειρήνη στον λαό Του και στους οσίους Του και σε όσους στρέφουν την καρδιά τους σε Αυτόν, Εκείνος που στην αρχή είπε στους δικούς Του μαθητές: «Ειρήνη σας αφήνω, την δική Μου ειρήνη σας δίνω». Τώρα, λέει, απομακρύνθηκαν τα βδελύγματα της ελληνικής πολυθεΐας, ενώ ο απόστολος από την αρχή βροντοφώναζε ότι κανένα είδωλο δεν υπάρχει στον κόσμο. Τώρα, λέει, έχει καθαριστεί η Εκκλησία, την οποία παλαιά ο ίδιος απόστολος διακήρυξε ότι δεν έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι παρόμοιο, αλλά είναι αγία και άμωμη. Τώρα, λένε, το φως έλαμψε στους χριστιανούς, που συνέχονταν από το σκοτάδι της άγνοιας, προς τους οποίους άνωθεν και εξ αρχής ο Χριστός είπε: «Εγώ ήλθα ως φως στον κόσμο, ώστε κάθε πιστεύων σε Εμένα να μην μείνει στο σκοτάδι». Βλέπετε, άγιοι αδελφοί, την αποστασία, η οποία πρέπει να έλθει πρώτα, όπως λέει ο απόστολος; Ήδη με τα ίδια μας τα μάτια βλέπουμε τις απαρχές του Αντιχρίστου.

Απομένει ο τέταρτος τρόπος της παλαιάς νομοθεσίας. Ύψωσε το βλέμμα σου γύρω, ω φιλανθρωπότατε, και δες την οικουμένη, η οποία από την εποχή του ίδιου του αποστολικού κηρύγματος, παντού σε γη και θάλασσα, φέρει μέσω των ιερών ναών, των θείων σκευών και των σεπτών αναθημάτων τον Χριστό εικονιζόμενο, και με τα ίδια τα έργα υψώνει φωνή ότι ο Χριστός εβασίλευσε επί των επιγείων σύμφωνα με το ψαλμικό του Δαβίδ: «ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης»· και ότι δεν υπάρχει κανένα είδωλο στον κόσμο, σύμφωνα με τον λόγο του αποστόλου, και ότι τα πάντα έχουν γεμίσει από το ευλογημένο φως, καθώς έχει έρθει εκείνος που είπε: «εγώ ήρθα ως φως στον κόσμο». Διότι, τι λογής είναι αυτά που βλέπουμε; Εδώ μεν να γεννιέται σε σπήλαιο και να δοξάζεται από αγγέλους, εκεί δε να βαστάζεται στην αγκαλιά από τη μητέρα του και να προσκυνείται από τους μάγους· έπειτα στη νεανική του ηλικία, όταν εθεάθη να κάθεται στο μέσον των διδασκάλων· κατόπιν να βαπτίζεται από τον Πρόδρομο, ύστερα να θαυματουργεί μαζί με τους αποστόλους, να ανεβαίνει στον σταυρό, να εκπνέει, να θάβεται, να ανίσταται, να ανέρχεται στους ουρανούς. Ατενίζοντας, λοιπόν, σε όλα αυτά μέσω των εικόνων, όπως τότε με τα ίδια τους τα μάτια τα είδαν οι απόστολοι, δικαίως θα λέγαμε και εμείς: «είδαμε τη δόξα του, δόξα ως μονογενούς από τον Πατέρα, πλήρη χάριτος και αληθείας».