Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 8:7

Κεφάλ. Γ΄. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Σχετικά λοιπόν με τη βρώση των ειδωλοθύτων, γνωρίζουμε ότι κανένα είδωλο δεν έχει πραγματική υπόσταση στον κόσμο, και ότι δεν υπάρχει άλλος Θεός παρά μόνο ένας. Διότι, έστω κι αν υπάρχουν οι λεγόμενοι θεοί, είτε στον ουρανό είτε στη γη (όπως άλλωστε υπάρχουν πολλοί θεοί και πολλοί κύριοι), για εμάς όμως υπάρχει ένας Θεός, ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα και εμείς υπάρχουμε για αυτόν· και ένας Κύριος, ο Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν τα πάντα και εμείς υπάρχουμε μέσω αυτού. Όμως, αυτή η γνώση δεν υπάρχει σε όλους. Μερικοί, επειδή η συνείδησή τους είναι προσκολλημένη έως τώρα στο είδωλο, τρώνε το κρέας ως ειδωλόθυτο, και η συνείδησή τους, ούσα ασθενής, μολύνεται. Η τροφή, ωστόσο, δεν μας συνιστά στον Θεό. Διότι ούτε εάν φάμε πλεονεκτούμε σε κάτι, ούτε εάν δεν φάμε υστερούμε. Προσέχετε, όμως, μήπως αυτό το δικαίωμά σας γίνει πρόσκομμα στους ασθενείς στην πίστη. Διότι, εάν κάποιος δει εσένα, που έχεις τη γνώση, να παρακάθεσαι σε γεύμα μέσα σε ναό ειδώλων, δεν θα ενθαρρυνθεί η συνείδησή του, ενώ είναι ασθενής, στο να τρώει τα ειδωλόθυτα; Και έτσι, εξαιτίας της δικής σου γνώσης χάνεται ο ασθενής αδελφός, για τον οποίο πέθανε ο Χριστός. Αμαρτάνοντας δε με αυτόν τον τρόπο απέναντι στους αδελφούς και πληγώνοντας την ασθενή συνείδησή τους, αμαρτάνετε απέναντι στον ίδιο τον Χριστό.

έχοντος· τη δόξα της κυριότητας του Θεού και Πατρός, και την υπεροχή Εκείνου που Τον γέννησε να ανήκει σε Αυτόν που γεννήθηκε από Αυτόν, εφόσον υπάρχει και νοείται ως Θεός κατά τη δική Του φύση, και όχι κατά τη μετοχή στο Πνεύμα, σύμφωνα με την οποία πολλοί έχουν ονομαστεί θεοί και κύριοι, γνώση την οποία λίγοι διαθέτουν. <Όπως ακριβώς υπάρχουν πολλοί θεοί και πολλοί κύριοι.> Επειδή αξιώθηκαν τη μετοχή του Αγίου Πνεύματος, πολλοί ονομάστηκαν θεοί και κύριοι· και αυτή τη μυστική γνώση λίγοι την έχουν. Διότι οι μεν άπιστοι νομίζουν ακόμη ότι υπάρχουν πολλοί θεοί, κάποιοι δε και από αυτούς που πίστεψαν στον Χριστό δεν απομακρύνονται ολοκληρωτικά από τις συνήθειες της ειδωλολατρίας. <Μερικοί όμως, με τη συνείδηση του ειδώλου μέχρι τώρα, τρώνε το κρέας ως ειδωλόθυτο και η συνείδησή τους, επειδή είναι ασθενής, μολύνεται.> Καθώς μερικοί από όσους πίστεψαν στον Χριστό δεν αποστασιοποιήθηκαν ολοκληρωτικά από την ειδωλολατρία, η συνείδησή τους, ούσα ασθενής, μολύνεται. Διότι, εξαιτίας της αδύναμης ψυχής τους, ίσως και νομίζουν ότι τους ωφελεί το να συμμετέχουν σε ιερές θυσίες, να γεύονται και να καταναλώνουν ως τροφή το ιερόθυτο.

Διότι υπέμεινε κατά σάρκα τη γέννηση, και παρέμεινε Θεός, ενώ έγινε σαν εμάς. Αλλά αυτά δεν ανέχεται να τα σκεφτεί ο νους των ετεροδόξων. Διότι, απορρίπτοντας με περιφρόνηση ως παρωχημένο τον λόγο του μυστηρίου, και επισωρεύοντας στα ίδια τους τα κεφάλια πικρή και αναπόφευκτη καταδίκη, αποδίδουν στον Χριστό το όνομα της υιότητας ως αποτέλεσμα συμμετοχής και κατά χάριν, και με αμάθεια τον διαχωρίζουν, θεωρώντας τον ως έναν απλό άνθρωπο χωριστά από τον Λόγο του Θεού, και σύμφωνα με τη γνώμη τους του αποδίδουν με δυσκολία μια απλή συνάφεια, δηλαδή μια ισότητα αξίας. Εμείς όμως δεν έχουμε διδαχθεί να φρονούμε έτσι, ούτε δίνοντας προσοχή στις δικές τους ανοησίες θα καταστρέψουμε και εμείς τον δικό μας νου. «Διότι υπάρχει, υπάρχει, όπως λέει ο μακάριος Παύλος, ένας Θεός, ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και εμείς δι' αυτού» αλλά δεν υπάρχει σε όλους αυτή η γνώση. Επομένως, ας ακούσουν αυτοί που έχουν κίβδηλη την πίστη στον Χριστό και στερούνται την ακριβή και αληθινή γνώση: «Πορευθείτε με το φως της φωτιάς σας και με τη φλόγα που ανάψατε.» Διότι εμείς θα βαδίσουμε την ευθεία και αδιαστρέβλωτη οδό της πίστεως. Και θα πορευθούμε τη βασιλική οδό, χωρίς να παρεκκλίνουμε δεξιά, ούτε βέβαια αριστερά.

Διότι δεν υπάρχει άλλο θεμέλιο· «διότι άλλο θεμέλιο κανείς δεν μπορεί να θέσει, παρά μόνο αυτό που έχει τεθεί, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός», ο Υιός του Θεού, «του οποίου είμαστε οικοδομή, και του οποίου είμαστε γεώργιο», «έχοντας οικοδομηθεί πάνω στο θεμέλιο των προφητών και των αποστόλων», ώστε να γνωρίζουμε ότι η οικοδομή μας είναι στερεή στην αλήθεια και ότι το θεμέλιό μας υπάρχει πάντοτε και δεν είχε αρχή της υπάρξεώς του. Αλλά «η γνώση δεν υπάρχει σε όλους» σύμφωνα με τον αποστολικό λόγο, παρά μόνο σε εκείνους που καταξιώθηκαν μέσω του Αγίου Πνεύματος να γνωρίζουν τα μυστήρια της αλήθειας. Διότι ο Ίδιος που αποκάλυψε τον εαυτό Του, τον Πατέρα Του και το Άγιο Πνεύμα, επιπλήττοντας κάποιους από εκείνους που βρίσκονταν σε άγνοια, έλεγε: «Δεν γνωρίζετε τις Γραφές ούτε τη δύναμή τους»· και πάλι αλλού: «Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει»· και πάλι έλεγε στη Σαμαρείτιδα: «Αν γνώριζες ποιος είναι αυτός που σου ζητά να πιει, εσύ θα του ζητούσες»· και πάλι: «Δεν γνωρίζετε τίνος πνεύματος είστε». Άρα λοιπόν «η γνώση δεν υπάρχει σε όλους»· «διότι ο καθένας έχει διάφορα χαρίσματα από τον Θεό». Και αναφέρει ο άγιος λόγος: «Σε όποιον δίνεται περισσότερο, περισσότερο θα απαιτήσουν από αυτόν», καθώς κάποιοι λαμβάνουν λίγο, άλλοι καθόλου, και άλλοι έχουν λάβει περισσότερο.

Εάν, λοιπόν, ισχυριστούν ότι το προκείμενο ζήτημα υπερβαίνει τη γνώση τους, ας ακούσουν αυτόν που φέρει το όνομα της αθανασίας να λέει: «οι θείοι ιεροκήρυκες δεν πρέπει να αποβλέπουν στην αδυναμία των ακροατών, αλλά στην απαιτούμενη δύναμη και υπόθεση και αιτία, τις οποίες εξετάζοντας, οφείλουν να στοχεύουν σωστά στο κήρυγμα, και σε εκείνον που προτρεπτικά δίνει εντολές και λέει σε αυτούς που έχουν διαθέσει την καρδιά τους για πνευματικές αναβάσεις και έχουν αποκτήσει από εκεί το φως της γνώσεως». Ας λαλούμε τη σοφία του Θεού που είναι κρυμμένη ως μυστήριο και ας την εκπέμπουμε ολόλαμπρη και στους άλλους. Διότι δεν πρόκειται, επειδή δεν έχουν όλοι τη γνώση, όπως είπε ο απόστολος, να διαγράψουμε από τα ιερά βιβλία και από τη διάνοια όσων μπορούν να κατανοήσουν τα ανώτερα, την εφικτή σε εμάς θεογνωσία, με τη δικαιολογία ότι αυτά υπερβαίνουν τη γνώση των πολλών· ούτε, αφού τα κατανοήσουμε, θα τα παραδώσουμε έπειτα στα βάθη της λήθης ή θα τα κατακρύψουμε στο χώμα της σιωπής, όπως εκείνος ο πονηρός και καταδικασμένος δούλος που έθαψε το τάλαντο το οποίο του είχε εμπιστευθεί ο Δεσπότης των όλων. Και αυτά πρέπει να τα κάνουμε, ιδίως όταν είναι καιρός για εργασία και ο λόγος μας απευθύνεται σε αντιπάλους, οι οποίοι είναι φυσικό να κακοποιούν τα μεγαλύτερα και υψηλότερα νοήματα της Γραφής, ώστε με αυτόν τον τρόπο να μπορούν να παραπλανούν τους πολλούς, εφόσον εκείνοι έχουν τον νου τους προσκολλημένο στα γήινα.

Κεφάλαιο 3. Περί των κοινών άκτιστων ενεργειών της υπέρτατης Τριάδος, τις οποίες επιχειρεί με πολλούς τρόπους να αναιρέσει ο Ακίνδυνος. Ο θείος Παύλος λοιπόν ανέφερε ότι η γνώση δεν ανήκει σε όλους, αποτρέποντας όσους πλησίαζαν τα ειδωλόθυτα. Πόσο μάλλον, επομένως, θα επιτρέπεται να το λέμε αυτό εμείς, που προσπαθούμε με όλη μας τη δύναμη να αποτρέψουμε όσους συντάσσονται με τη νέα ασέβεια, και που αναγκαζόμαστε από εκείνους που τις αθετούν να δώσουμε λόγο για τις όντως υπερκόσμιες, προκόσμιες και εγκόσμιες ενέργειες του Θεού; Ωστόσο, σε όλους όσοι έχουν μυηθεί στα θεία, και σε όσους, πράττοντας ορθά, είναι έτοιμοι να τείνουν ευήκοον ους σε αυτούς, είναι ευπρόσδεκτο αυτό που πρόκειται να πω.

Αλλά δεν υπάρχει σε όλους η γνώση. Θέλοντας ο προφήτης να καταρρίψει τη σοφιστεία τους, λέει: «Γνωρίστε ότι ο Κύριος, αυτός είναι ο Θεός μας», ώστε να μην επιχειρούμε πλέον να χωρίζουμε τον Κύριο από τον Θεό, ούτε τον Υιό από τον Πατέρα.

δʹ. Εγώ, λοιπόν, εξέθεσα την αιτία για την οποία έχει αποσιωπηθεί εδώ· εσύ όμως, αν δεν είναι αυτή, πες μου γιατί αναφέρεται μαζί στο βάπτισμα. Αλλά δεν θα μπορούσες να πεις άλλη αιτία, παρά το ότι είναι ομότιμο. Όταν, βέβαια, δεν τον πιέζει καμία τέτοια ανάγκη, δες πώς το αναφέρει μαζί λέγοντας τα εξής: «Η χάρις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, και η αγάπη του Θεού και Πατρός, και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος μετά πάντων υμών»· και πάλι: «Υπάρχουν δε διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά το αυτό Πνεύμα· και υπάρχουν διαιρέσεις διακονιών, αλλά ο αυτός Κύριος· και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, αλλά ο αυτός Θεός». Αλλά επειδή τώρα ο λόγος του απευθυνόταν προς τους Έλληνες και προς τους ασθενέστερους από τους Έλληνες, για τον λόγο αυτόν το αποσιωπά προς το παρόν· πράγμα που ακριβώς κάνουν και οι προφήτες όσον αφορά τον Υιό, καθώς πουθενά δεν τον αναφέρουν με σαφήνεια εξαιτίας της αδυναμίας των ακροατών. «Αλλά δεν υπάρχει σε όλους η γνώση», λέει. Ποια είναι αυτή; Η γνώση περί του Θεού, ή η γνώση περί των ειδωλοθύτων; Διότι εδώ υπονοεί είτε τους Έλληνες, οι οποίοι παραδέχονται πολλούς θεούς και κυρίους και αγνοούν τον αληθινό Θεό, είτε τους ασθενέστερους ακόμη από τους Έλληνες, οι οποίοι δεν γνωρίζουν ακόμη με σαφήνεια ότι δεν πρέπει να φοβούνται τα είδωλα, και ότι κανένα είδωλο δεν έχει πραγματική υπόσταση στον κόσμο. Λέγοντας δε αυτό, τους παρηγόρησε ήπια και τους εμψύχωσε. Διότι δεν έπρεπε να τους επιπλήττει συνεχώς, και μάλιστα τη στιγμή που επρόκειτο να τους ελέγξει ξανά με μεγαλύτερη σφοδρότητα.

«Μερικοί όμως, λόγω της συνείδησης που έχουν για το είδωλο, μέχρι τώρα τρώνε σαν να ήταν ειδωλόθυτα, και η συνείδησή τους, επειδή είναι ασθενής, μολύνεται». Ακόμη τρέμουν, λέει, τα είδωλα. Διότι μη μου αναφέρεις τη σημερινή κατάσταση, και ότι παρέλαβες την ευσέβεια από τους προγόνους σου· αλλά μετάφερε τη σκέψη σου σε εκείνα τα χρόνια, και αναλογίσου, όταν μόλις άρχιζε να καθιερώνεται το κήρυγμα, και η ασέβεια κυριαρχούσε ακόμη, και άναβαν βωμοί και τελούνταν θυσίες και σπονδές, και οι περισσότεροι ήταν Έλληνες (ειδωλολάτρες), εκείνους που κληρονόμησαν την ασέβεια από τους προγόνους τους, και ήταν απόγονοι τέτοιων πατέρων και παππούδων και προπάππων, και αφού υπέφεραν πολλά δεινά από τους δαίμονες, μεταστράφηκαν ξαφνικά (στην πίστη), πώς ήταν φυσικό να αισθάνονται· και πόσο φοβούνταν και έτρεμαν τις επιβουλές των δαιμόνων. Γι' αυτούς ακριβώς μιλούσε υπαινικτικά όταν έλεγε: «Μερικοί δε, με τη συνείδηση του ειδωλοθύτου». Διότι ούτε τους αποκαλύπτει με σαφήνεια, για να μην τους πληγώσει, ούτε τους προσπερνά εντελώς, αλλά αναφέρεται σε αυτούς αόριστα, λέγοντας: «Μερικοί όμως, λόγω της συνείδησης του ειδωλοθύτου, τρώνε μέχρι και τώρα σαν να είναι ειδωλόθυτο»· δηλαδή, με την ίδια νοοτροπία που είχαν και προηγουμένως· «και η συνείδησή τους, επειδή είναι ασθενής, μολύνεται»· επειδή δεν είναι ακόμη ικανή να τα περιφρονήσει ούτε να τα χλευάσει οριστικά, αλλά ακόμη διακατέχεται από δισταγμούς.

«Διότι μερικοί», λέει, «με τη συνείδηση του ειδώλου μέχρι τώρα». Δεν χρησιμοποίησε τυχαία το «μέχρι τώρα», αλλά για να δείξει ότι δεν κατόρθωσαν τίποτα με το να μην συγκαταβαίνουν. Διότι δεν έπρεπε να τους καθοδηγούν με αυτόν τον τρόπο, αλλά διαφορετικά, πείθοντάς τους μέσω του λόγου και της διδασκαλίας. «Και η συνείδησή τους, επειδή είναι ασθενής, μολύνεται». Πουθενά προς το παρόν δεν στηρίζει τον λόγο του στη φύση του πράγματος, αλλά στρέφεται διαρκώς γύρω από τη συνείδηση εκείνου που μεταλαμβάνει την τροφή. Διότι φοβάται μήπως, στην προσπάθειά του να διορθώσει τον ασθενή, πλήξει τον ισχυρό και τον καταστήσει και αυτόν ασθενή. Γι' αυτόν τον λόγο, δεν τον φροντίζει λιγότερο από τον άλλον. Και δεν αφήνει να θεωρηθεί αυτό ως κάτι σημαντικό, αλλά αναπτύσσει διεξοδικά τον λόγο, ώστε να μην δημιουργηθεί τέτοια υποψία. «Η τροφή όμως δεν μας φέρνει ενώπιον του Θεού. Διότι ούτε εάν φάμε, πλεονεκτούμε, ούτε εάν δεν φάμε, υστερούμε».

Βλέπεις πώς κατέρριψε πάλι το φρόνημά τους; Διότι, αφού είπε ότι όχι μόνο εκείνοι, αλλά όλοι έχουμε γνώση, και ότι κανείς δεν έχει γνωρίσει τίποτα όπως πρέπει να το γνωρίζει, και ότι η γνώση προκαλεί έπαρση· έπειτα, αφού τους καθησύχασε και είπε ότι δεν υπάρχει σε όλους η γνώση, και ότι εξαιτίας της αδυναμίας τους αυτοί μολύνονται, για να μην πουν εκείνοι: «Και τι μας νοιάζει εμάς, αν η γνώση δεν υπάρχει σε όλους; Γιατί δηλαδή να μην έχει γνώση ο τάδε; Γιατί είναι ασθενής;»· για να μην προβάλουν, λοιπόν, αυτές τις αντιρρήσεις, δεν προχώρησε αμέσως στο να δείξει ξεκάθαρα ότι πρέπει κανείς να απέχει εξαιτίας της βλάβης εκείνου. Αντιθέτως, αφού πρώτα έκανε μια προκαταρκτική κρούση μόνο εναντίον του, αποδεικνύει κάτι σπουδαιότερο από αυτό. Ποιο είναι άραγε αυτό; Ότι, ακόμη κι αν κανείς δεν υφίστατο βλάβη, ούτε υπήρχε ο κίνδυνος της διαστροφής του πλησίον, ούτε και τότε θα έπρεπε να το κάνει αυτό· διότι αυτό αποτελεί ματαιοπονία. Διότι εκείνος που ακούει ότι κάποιος άλλος μεν βλάπτεται, αλλά ο ίδιος αποκομίζει κέρδος, δεν εγκαταλείπει την πράξη του τόσο εύκολα, αλλά αυτό το κάνει μάλλον τότε, όταν μάθει ότι ούτε ο ίδιος ωφελείται σε τίποτα από αυτήν την πράξη. Γι' αυτό πρώτα θέτει αυτό, λέγοντας: «Η τροφή όμως δεν μας παρουσιάζει ενώπιον του Θεού». Είδες πώς εξευτελίζει αυτό που φαινόταν ότι προέρχεται από τέλεια γνώση; «Διότι ούτε εάν φάμε, περισσεύουμε»· δηλαδή, δεν ευδοκιμούμε και δεν αποκτούμε εύνοια παρά τω Θεώ, σαν να κάναμε κάτι αγαθό και μεγάλο· «ούτε εάν δεν φάμε, υστερούμε»· δηλαδή, δεν έχουμε τίποτα λιγότερο.

Για να μη φανεί ότι έρχεται σε αντίθεση με τα ολοφάνερα πράγματα, προσθέτει λέγοντας το εξής: «Αν και υπάρχουν οι λεγόμενοι θεοί». Και όπως λοιπόν υπάρχουν, δεν υπάρχουν πραγματικά, αλλά μόνο κατ' όνομα· και δεν έχουν αυτήν την ιδιότητα στην πράξη, παρά μόνο στα λόγια. «Είτε στον ουρανό, είτε στη γη· όπως ακριβώς υπάρχουν πολλοί θεοί και πολλοί κύριοι.» Στον ουρανό εννοώντας τον ήλιο, και τη σελήνη, και τη χορεία των υπόλοιπων άστρων· διότι και αυτά τα προσκύνησαν οι ειδωλολάτρες ως θεούς· στη γη πάλι τους δαίμονες, και όλους εκείνους τους ανθρώπους που θεοποιήθηκαν. «Αλλά για εμάς υπάρχει ένας Θεός, ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα.» Αφού πρώτα είπε ότι δεν υπάρχει άλλος Θεός παρά μόνο ένας, τώρα προσθέτει αυτό, έπειτα και το «αλλά για εμάς», το «ο Πατέρας»· έπειτα προσθέτει και αυτό που αποτελεί απόδειξη της θεότητας, λέγοντας, «από τον οποίο προέρχονται τα πάντα»· διότι αυτό αποδεικνύει ότι και εκείνοι δεν είναι θεοί· διότι η Γραφή λέει: «Οι θεοί που δεν έφτιαξαν τον ουρανό και τη γη, ας εξαφανιστούν». «Και εμείς υπάρχουμε για αυτόν.» Όταν αφενός λέει ότι τα πάντα προέρχονται από αυτόν, εννοεί τη δημιουργία και την παραγωγή τους από την ανυπαρξία στην ύπαρξη· όταν αφετέρου πει, «και εμείς υπάρχουμε για αυτόν», αναφέρεται στον λόγο της πίστης και της οικείωσης· διότι με διπλό τρόπο προερχόμαστε από αυτόν, και με το ότι δημιουργηθήκαμε ενώ δεν υπήρχαμε, και με το ότι γίναμε πιστοί· αφού και η πίστη σε αυτόν ονομάζεται κτίση· διότι λέει: «για να κτίσει τους δύο λαούς σε έναν νέο άνθρωπο». «Και υπάρχει ένας Κύριος, ο Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, και εμείς μέσω αυτού· αλλά δεν υπάρχει σε όλους αυτή η γνώση.»

Επομένως, είναι φανερό ότι, δείχνοντας επιείκεια στην αδυναμία των ακροατών, χρησιμοποίησε αυτήν τη διατύπωση: «Μερικοί δε, λόγω της συνήθειάς τους με το είδωλο». Ούτε τους αποκαλύπτει με σαφήνεια, για να μην τους πλήξει, ούτε τους προσπερνά εντελώς, αλλά κάνει αόριστη μνεία γι' αυτούς. «Έως τώρα τρώνε σαν να είναι ειδωλόθυτα». Με την ίδια ακριβώς νοοτροπία που είχαν και προηγουμένως. «Και η συνείδησή τους, ούσα ασθενής, μολύνεται». Επειδή δεν μπορεί ακόμη να τα περιφρονήσει, ούτε να τα χλευάσει οριστικά, αλλά παραμένει σαν να αμφιταλαντεύεται. Πουθενά όμως δεν επικεντρώνει τον λόγο του στη φύση του πράγματος, αλλά διαρκώς περιστρέφεται γύρω από τη συνείδηση εκείνου που μεταλαμβάνει της τροφής. Διότι φοβάται μήπως, θέλοντας να διορθώσει τον ασθενή, πλήξει τον ισχυρό και τον καταστήσει και αυτόν ασθενή. «Η τροφή όμως δεν θα σας παραστήσει ενώπιον του Θεού». Δες πώς και πάλι ταπείνωσε το φρόνημά τους, λέγοντας ότι, ακόμη κι αν κανείς δεν υφίστατο βλάβη, ούτε προέκυπτε διαστροφή του πλησίον, ούτε και σε αυτή την περίπτωση θα έπρεπε να το κάνουν αυτό· διότι αυτό συνιστά ματαιοπονία. Επειδή, όποιος ακούει ότι ο μεν άλλος βλάπτεται, ενώ ο ίδιος έχει κάποιο κέρδος, δεν απομακρύνεται πολύ εύκολα, αλλά μάλλον απομακρύνεται τότε, όταν μάθει ότι ο ίδιος δεν ωφελείται απολύτως τίποτα από την πράξη του.