Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 9:10

Γι' αυτόν τον λόγο, επειδή τα ζώα αυτά είναι αταίριαστα μεταξύ τους, στο Δευτερονόμιο απαγορεύεται να οργώνει κανείς με μοσχάρι και γαϊδούρι μαζί· δηλαδή, να μην συζεύξεις το αγέρωχο και φιλόπονο της ψυχής με το φιλήδονο και παθητικό. Διότι ο Θεός δεν μεριμνά για τα βόδια, αλλά τούτο γράφτηκε εξάπαντος για εμάς. Σε άλλο σημείο, όμως, πάλι έχουν συζευχθεί· διότι «Μακάριος είναι αυτός που σπέρνει σε κάθε νερό, όπου πατά βόδι και γαϊδούρι», δηλαδή αυτός που με τον διδακτικό λόγο αφενός διεγείρει το φιλόπονο της ψυχής και αφετέρου θεραπεύει το φιλήδονο μέρος της. Διότι, όπως ακριβώς το ζώο είναι αχθοφορικό, έτσι και το επιθυμητικό της ψυχής έχει καταφορτωθεί από το βάρος της αμαρτίας.

Και, αφού γεμίσουν από τις στερεές διδασκαλίες, θα καλλιεργήσουν τη γη. Ως ταύρους δε, όπως νομίζω, ονομάζει εδώ εκείνους που ιερουργούν το θείο κήρυγμα και ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη. Και θα μας βεβαιώσει γι' αυτό πάλι ο πάνσοφος Παύλος, ο οποίος κατανόησε την εντολή του νόμου πνευματικά. Διότι είπε: «Είναι γραμμένο: Δεν θα βάλεις φίμωτρο σε βόδι που αλωνίζει». Και προσθέτει: «Μήπως για τα βόδια ενδιαφέρεται ο Θεός; Ή μήπως τα λέει όλα αυτά για εμάς;» Επομένως, ξεκινώντας από την άριστη τροφή των μοσχαριών διαμορφώνει τα πνευματικά νοήματα, και μας επιτρέπει να κατανοήσουμε ότι στους εκλεκτούς, οι οποίοι αναδεικνύουν όσους λατρεύουν τον Χριστό σαν μια εύφορη γη, θα παρατεθεί η πάγκαλη και στερεή τροφή. Διότι έπρεπε, έπρεπε οι ηγέτες των λαών να γευθούν προηγουμένως τα αγαθά του Πνεύματος, για να μπορούν να ωφελούν τους υποτακτικούς τους. <Και σε κάθε ψηλό βουνό, και σε κάθε υψωμένο λόφο θα τρέχει νερό εκείνη την ημέρα, όταν θα χαθούν πολλοί και όταν θα πέσουν πύργοι.> Και αυτό θα το κατανοήσεις πνευματικά. Διότι λόφους και βουνά ονομάζει τους αγίους ευαγγελιστές και τους αποστόλους, καθώς και όλους τους άλλους, οι οποίοι μετά από αυτούς έγιναν επιμελητές των αγίων Εκκλησιών και ιερουργοί των θείων μυστηρίων, οι οποίοι δεν φρονούν τίποτα το επίγειο, αλλά είναι σαν να έχουν υψωθεί στα ύψη.

Σε τέτοιες σκέψεις μας οδηγεί ο πάνσοφος Παύλος, λέγοντας ότι έχει γραφεί στον νόμο: «Δεν θα φιμώσεις το βόδι που αλωνίζει». Έπειτα προσθέτει σε αυτά: «Μήπως ο Θεός νοιάζεται για τα βόδια; Ή μήπως το λέει οπωσδήποτε για εμάς;» Του Κυρίλλου, από την ερμηνεία στον 50ό ψαλμό. Εδώ να μου θαυμάσεις τον μακάριο Δαβίδ. Δεν νικήθηκε ολοκληρωτικά από τις επιθυμίες της ηδονής, ούτε θεώρησε φορτικό τον προφήτη, δεν δυσανασχέτησε για τον έλεγχο· άρπαξε σαν δώρο τον διορθωτικό λόγο· ομολόγησε αμέσως το σφάλμα· θρήνησε για την αμαρτία. Και όπως ακριβώς ένας δυνατός και επιδέξιος ηνίοχος, ο οποίος παρασύρθηκε έξω από τον στίβο λόγω της ακάθεκτης ορμής των αλόγων, κοκκινίζει και ντρέπεται· έτσι και ο μακάριος Δαβίδ παρασύρθηκε μεν λίγο από το πρέπον, αλλά, όπως είπα, άδραξε την ευκαιρία και θρήνησε για την αμαρτία.

Ή εξάπαντος για εμάς το λέει; Διότι για εμάς γράφτηκε, ότι αυτός που οργώνει οφείλει να οργώνει με ελπίδα, και αυτός που αλωνίζει με την ελπίδα να λάβει μερίδιο.» Μόσχοι, λοιπόν, κατ' εικόνα του πρώτου, δηλαδή του Χριστού, είναι και οι μακάριοι μαθητές.

Μήπως τα λέω αυτά σύμφωνα με την ανθρώπινη λογική; Ή μήπως δεν τα λέει αυτά και ο νόμος; Διότι στον νόμο του Μωυσή έχει γραφτεί: «Δεν θα φιμώσεις το βόδι που αλωνίζει». Μήπως ενδιαφέρεται ο Θεός για τα βόδια; Ή το λέει εξάπαντος για εμάς; Διότι για εμάς γράφτηκε, ότι αυτός που οργώνει οφείλει να οργώνει με ελπίδα, και αυτός που αλωνίζει με την ελπίδα ότι θα συμμετάσχει στους καρπούς.» Έπειτα σε αυτά πρόσθεσε αμέσως: «Αν εμείς σπείραμε σε εσάς τα πνευματικά, είναι μεγάλο πράγμα αν εμείς θερίσουμε τα δικά σας σαρκικά;»

«Εάν δε ο ταύρος χτυπήσει με τα κέρατα γιο ή κόρη, θα πράξουν απέναντί του σύμφωνα με αυτή τη διάταξη του νόμου. Εάν όμως χτυπήσει δούλο ή δούλη, θα δώσει στον κύριό τους τριάντα ασημένια δίδραχμα, και ο ταύρος θα λιθοβοληθεί». Σου είναι άραγε σαφής αυτή η θεία ρήση; ΠΑΛΛ. Όχι ιδιαίτερα. ΚΥΡ. Πρόσεξε λοιπόν αυτά που λέω, και πριν από όλα να έχεις στον νου σου τον ιερότατο Παύλο, ο οποίος έγραψε τα εξής: «Μήπως ο Θεός ενδιαφέρεται για τα βόδια; Ή μήπως τα λέει εξ ολοκλήρου για εμάς;» Παρομοιάζει λοιπόν με ταύρο τον υβριστή και αλαζόνα, και εκείνον που έχει τη δύναμη να αδικεί πλεονεκτώντας.

Λέγει δε πριν από αυτό: «Ή μήπως και ο νόμος δεν τα λέγει αυτά;». 〈Ζ'〉 〈και〉 〈ΙΕ'〉 〈Έλεγχος〉. Και αν ακόμη στη δεύτερη πρόταση αλλάξεις τη μορφή, ω Μαρκίωνα, και νομίσεις, επειδή το έθεσες ως «στον νόμο του Μωυσή», ότι αποξενώνεις από τον Θεό τον νόμο μέσω του ονόματος «του Μωυσή», παραπάνω ο σύνδεσμος ελέγχει την αφροσύνη σου, με το «ή μήπως και ο νόμος δεν τα λέγει αυτά; διότι στον νόμο είναι γραμμένο: δεν θα φιμώσεις το βόδι που αλωνίζει». Σε τίποτα όμως δεν μας αδίκησες, έστω κι αν προσθέσεις το όνομα του Μωυσή, αλλά εμάς μεν μας ωφέλησας, ενώ εναντίον του εαυτού σου κατέστησες αδιάσειστη τη μαρτυρία από παντού και ομολόγησας χωρίς να το καταλάβεις, ότι ο νόμος του Μωυσή ανήκει στον Θεό, από τις φράσεις «στον νόμο του Μωυσή» και «ο νόμος λέγει». Διότι ακολουθεί ο απόστολος, συμφωνώντας, με το να πει στη συνέχεια: «Μήπως ενδιαφέρεται ο Θεός για τα βόδια; Ή εξάπαντος το είπε για εμάς;». Αν όμως ο νόμος μίλησε για τους αποστόλους, τότε και ο Θεός, που μίλησε μέσα στον νόμο, φροντίζει για τους αποστόλους του Χριστού, με το να παραγγέλλει να μην τους φιμώνουν, είτε ως προς το να κηρύττουν τη διδασκαλία του Χριστού Του είτε ως προς το να λαμβάνουν την καθημερινή τροφή τους από τους λαούς χωρίς να στερούνται. Επομένως, δεν θεωρεί τους αποστόλους ξένους προς τη δική Του θεότητα, ούτε οι απόστολοι τον θεωρούν ξένο Θεό. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ο άγιος απόστολος έδωσε τη μαρτυρία του υπέρ όλων, λέγοντας: «Μήπως ενδιαφέρεται ο Θεός για τα βόδια; Αλλά το είπε για τους αποστόλους».

Και για τους αποστόλους, εξάλλου, λέει ο Παύλος: «Μήπως ο Κύριος νοιάζεται για τα βόδια; Ή μήπως το λέει οπωσδήποτε για εμάς;». Επομένως, οι φωνές των ιερών αποστόλων του Σωτήρα αποτελούσαν ταυτόχρονα σφυρήλατες και κεράτινες σάλπιγγες. Και από την άλλη, μη διστάσεις να ονομάσεις κιθάρα το σύνολο του λαού του Χριστού, το οποίο είναι συναρμοσμένο από διαφορετικές ψυχές όπως από πολλές χορδές, και αναπέμπει στον Θεό μία κοινή προσευχή και ευχαριστία.

Καθένας από αυτούς, στις εκκλησίες τις οποίες ίδρυσε με τη δύναμη του Χριστού, αφού εξέθρεψε δύο πρόβατα —δηλαδή δύο τάξεις που δίκην προβάτων προσέρχονται στο ποίμνιο του Χριστού, εκ των οποίων η μεν πρώτη ακόμη κατηχείται, η δε δεύτερη έχει ήδη φωτιστεί μέσω του λουτρού του βαπτίσματος— και επιπλέον αυτών μία «δαμάλα», δηλαδή την εκκλησιαστική εξουσία των προέδρων, με τις ένθεες και λογικές τροφές, αποκόμισε από αυτά γόνιμο «γάλα» και «μέλι», τον καρπό της τροφής για την οποία κοπίασε. Το πώς, λοιπόν, ο θείος λόγος συνηθίζει να παρομοιάζει τα πλήθη των ατελεστέρων με πρόβατα, δεν χρειάζεται καθόλου να το πούμε, καθώς ολόκληρη η Γραφή το διδάσκει. Το πώς όμως παραβάλλει τον πιο τέλειο και τον ηγούμενο της εκκλησίας, που καλλιεργεί πνευματικά τους πολλούς, με το φιλόπονο βόδι, το επιβεβαιώνει ο ιερός απόστολος λέγοντας: «Μήπως για τα βόδια ενδιαφέρεται ο Θεός, ή μήπως το λέει οπωσδήποτε για εμάς; Διότι αυτός που οργώνει οφείλει να οργώνει με ελπίδα, και αυτός που αλωνίζει με την ελπίδα ότι θα μετάσχει στους καρπούς».

Ή αλλιώς, ερμηνεύοντας αλληγορικά, θα μπορούσε κανείς να πει ότι με τον εναπομείναντα επί της γης υπαινίσσεται τον χορό των προερχόμενων από την περιτομή αποστόλων και ευαγγελιστών που πίστεψαν στον Σωτήρα και Κύριό μας, από τους οποίους ο καθένας, έχοντας γίνει «υπόλειμμα κατά την εκλογή της χάριτος», και γι' αυτόν τον λόγο ονομαζόμενος «ο εναπομείνας επί της γης», λέγεται ότι θα θρέψει «μια δαμάλα από τα βόδια και δύο πρόβατα», τρία δηλαδή τάγματα σε κάθε εκκλησία, ένα μεν αυτό των ηγουμένων, δύο δε αυτά των κατωτέρων, καθώς ο λαός της Εκκλησίας του Χριστού είναι διαιρεμένος σε δύο τάγματα, τόσο σε αυτό των πιστών όσο και σε εκείνων που δεν έχουν ακόμη αξιωθεί την «παλιγγενεσία διά του λουτρού», στους οποίους λέει και ο θείος απόστολος: «γάλα σας πότισα, όχι στέρεη τροφή». Εκείνους δε που βρίσκονται ήδη σε πιο τέλεια πνευματική κατάσταση τους αποκαλεί εύλογα «δαμάλα βοών», επειδή τυγχάνουν γεννήματα τελειότερων βοδιών, όπως ήταν και ο ίδιος ο απόστολος, λέγοντας για τον εαυτό του και για εκείνους που κοπίαζαν παρόμοια με αυτόν: «Μήπως για τα βόδια ενδιαφέρεται ο Θεός; Ή μήπως το λέει εξ ολοκλήρου για εμάς;». Και θα μπορούσε ολόκληρο το τάγμα των προεστώτων της Εκκλησίας, στους οποίους έχει ανατεθεί να οργώνουν και να καλλιεργούν τις ψυχές των ανθρώπων, να ονομάζεται «δαμάλα βοών», τυγχάνοντας γέννημα των αποστολικών τρόπων και διδασκαλιών, οι οποίοι λέγεται ότι θα προοδεύσουν τόσο πολύ στην αρετή, ώστε χάρη στην πολυκαρπία τους να προσφέρουν μέσω των εισαγωγικών διδασκαλιών τόσο πολύ γόνιμο και λογικό γάλα, ώστε να τρέφονται από αυτούς αναρίθμητοι άλλοι.

Και μπορεί κανείς να αναλογιστεί πώς η Εκκλησία του Χριστού, η οποία παλαιότερα ήταν χέρσα γη και αγκάθια, έφτασε σε τέτοιο βαθμό μεταβολής διά της χάριτός Του, ώστε να βλαστήσει χλόη και φυτά κατάλληλα για τη λογική καρποφορία σε τέτοια έκταση, που και οι πιο απλοϊκοί, που έχουν την ιδιότητα των προβάτων, να μπορούν να την απολαμβάνουν, ενώ εκείνοι που έχουν προοδεύσει σε τελειότερη πνευματική κατάσταση να την οργώνουν και να την καλλιεργούν, ονομαζόμενοι «βόδια». Όπως λοιπόν παρουσιάσαμε τον θείο απόστολο να διδάσκει, λέγοντας: «Μήπως για τα βόδια ενδιαφέρεται ο Θεός; Ή μήπως το λέει οπωσδήποτε για εμάς; Διότι για εμάς γράφτηκε ότι αυτός που οργώνει οφείλει να οργώνει με ελπίδα, και αυτός που αλωνίζει με την ελπίδα να συμμετάσχει στους καρπούς», έτσι και η παλαιότερα έρημη και χέρσα γη έχει μεταβληθεί μετά την παρουσία του Χριστού, ώστε να προσφέρεται καταλλήλως για την ανάλογη καλλιέργεια από αυτούς που νοούνται κατ' αυτόν τον τρόπο ως βόδια.

Τη θεωρία αυτών μέσω της αναγωγής, είτε κάποιος θέλει να την ονομάσει τροπολογία είτε αλληγορία είτε οτιδήποτε άλλο, δεν θα διαφωνήσουμε καθόλου ως προς το όνομα, αρκεί μόνο να περιέχει ωφέλιμα νοήματα. Διότι και ο μέγας Απόστολος, λέγοντας ότι ο νόμος είναι πνευματικός, και συμπεριλαμβάνοντας στην ονομασία του νόμου και τα ιστορικά διηγήματα, ώστε ολόκληρη η θεόπνευστη Γραφή να είναι νόμος για εκείνους που την αναγιγνώσκουν, καθώς εκπαιδεύει όχι μόνο μέσω των φανερών παραγγελμάτων αλλά και μέσω των ιστορικών διηγημάτων προς την επίγνωση των μυστηρίων και προς την καθαρή πολιτεία εκείνους που την κατανοούν με προσοχή, χρησιμοποιεί μεν την ερμηνεία όπως του αρέσει αποβλέποντας στην ωφέλεια, χωρίς να φροντίζει για το όνομα με το οποίο πρέπει να ονομαστεί το είδος της ερμηνείας. Αλλά άλλοτε λέει ότι αλλάζει τη φωνή του, σκοπεύοντας να μεταφέρει την ιστορία σε απόδειξη της οικονομίας περί των διαθηκών, έπειτα, αφού υπενθυμίζει τα δύο τέκνα του Αβραάμ, αυτά που του γεννήθηκαν από τη δούλη και την ελεύθερη, ονομάζει «αλληγορία» τη θεωρία σχετικά με αυτά, και πάλι, αφού διηγείται κάποια γεγονότα της ιστορίας, λέει ότι «αυτά συνέβαιναν σε εκείνους τυπικώς, γράφτηκαν δε για δική μας νουθεσία». Και πάλι, λέγοντας ότι δεν πρέπει να φιμώνεται το βόδι που αλωνίζει, πρόσθεσε ότι «ο Θεός δεν μεριμνά για τα βόδια, αλλά γράφτηκε εξ ολοκλήρου για εμάς». Υπάρχουν δε περιπτώσεις όπου την πιο αμυδρή κατανόηση και την εκ μέρους γνώση την ονομάζει «έσοπτρο» και «αίνιγμα».

Εκείνοι που αναλύουν λεπτομερώς τα θεία μυστήρια μέσω μιας σαφέστερης ερμηνείας, ώστε αυτή η πνευματική τροφή να γίνει ευπρόσδεκτη από το σώμα της Εκκλησίας, αυτοί επιτελούν το έργο των οδόντων. Λαμβάνουν στο στόμα τους τον παχύ και συμπαγή άρτο του λόγου και τον παρασκευάζουν, μέσω της λεπτομερέστερης θεωρίας, ώστε να καταστεί εύπεπτος για τις ψυχές εκείνων που τον δέχονται. Για παράδειγμα (επειδή είναι προτιμότερο να παρουσιάσουμε το νόημα μέσα από υποδείγματα), ο μακάριος Παύλος άλλοτε μεν, απλά και ανεπιτήδευτα, παραθέτει ενώπιόν μας το παράγγελμα του νόμου σαν μια ακατέργαστη μπουκιά, λέγοντας: «Δεν θα βάλεις φίμωτρο σε βόδι που αλωνίζει»· έπειτα πάλι, αφού το μαλακώσει μέσω της επεξήγησης, καθιστά το βούλημα του νόμου ευπρόσδεκτο, λέγοντας: «Μήπως για τα βόδια ενδιαφέρεται ο Θεός; Ή μήπως γράφτηκε εξολοκλήρου για εμάς;» και πολλά άλλα παρόμοια, όπως: «Ο Αβραάμ απέκτησε δύο υιούς, έναν από τη δούλη και έναν από την ελεύθερη». Αυτός είναι ο ακατέργαστος άρτος. Αλλά πώς, αναλύοντάς τον, τον καθιστά βρώσιμο για όσους τρέφονται; Μεταφέρει την ιστορία σε δύο διαθήκες, στη μία που γεννά για τη δουλεία και στην άλλη που ελευθερώνει από τη δουλεία. Έτσι λοιπόν και με ολόκληρο τον νόμο (για να μη χρονοτριβούμε αναλύοντας το κάθε τι χωριστά), λαμβάνοντάς τον ως ένα παχυμερές σώμα, τον λεπτύνει μέσω της θεωρίας, μεταβάλλοντάς τον από σωματικό σε πνευματικό και λέγοντας: «Γνωρίζουμε ότι ο νόμος είναι πνευματικός».

Κεφάλαιο Γ΄ Υπενθύμιση των δυσχερειών που προέρχονται από τον γάμο και ένδειξη ότι αυτός που έχει γράψει τον λόγο δεν είναι άγαμος. Είθε να ήταν δυνατόν με κάποιον τρόπο και σε εμένα να προκύψει κάποιο πλεονέκτημα από μια τέτοια σπουδή. Διότι με μεγαλύτερη προθυμία θα είχα αναλάβει τον κόπο γι' αυτά, εάν, σύμφωνα με το γεγραμμένο, επεξεργαζόμουν τον λόγο «με την ελπίδα να συμμετάσχω στους καρπούς του αρότρου και του αλωνίσματος». Τώρα όμως, κατά κάποιον τρόπο, η γνώση των αγαθών της παρθενίας μού είναι μάταιη και ανώφελη, όπως είναι οι καρποί για το βόδι που περιφέρεται στο αλώνι με φίμωτρο, ή όπως είναι το νερό που ρέει κάτω από τον γκρεμό για τον διψασμένο, όταν αυτό είναι απρόσιτο. Μακάριοι, αντίθετα, είναι εκείνοι που έχουν την εξουσία να επιλέξουν τα βέλτιστα, και δεν αποκόπηκαν έχοντας προκαταληφθεί από τον κοινό βίο, όπως εμείς, που χωριζόμαστε από το καύχημα της παρθενίας σαν με κάποιο χάσμα, στην οποία δεν είναι πλέον δυνατόν να επιστρέψει εκείνος που άπαξ και εδραίωσε το βήμα του στον κοσμικό βίο. Εξαιτίας αυτού, εμείς είμαστε μόνο θεατές των ξένων αγαθών και μάρτυρες της μακαριότητας των άλλων· και αν κατανοήσουμε κάτι καλό περί της παρθενίας, παθαίνουμε το ίδιο με τους μαγείρους και τους υπηρέτες, οι οποίοι αρτύουν την επιτραπέζια τρυφή των πλουσίων για τους άλλους, χωρίς οι ίδιοι να γεύονται τίποτα από όσα έχουν παρασκευαστεί.

Καιρός για τέτοιου είδους σπορά είναι ολόκληρος ο βίος του κάθε ανθρώπου, και μάλιστα όλος ο χρόνος μετά την παρουσία του Κυρίου μέχρι τη συντέλεια του κόσμου. Καιρός δε θερισμού αυτής της σποράς είναι κατά την προσδοκώμενη δεύτερη έλευση και επιφάνεια του Κυρίου· γι' αυτό και ο Απόστολος λέει, «με ελπίδα οφείλει να οργώνει αυτός που οργώνει» και «εκείνος που σπέρνει στο πνεύμα, θα θερίσει ζωή αιώνια», και ο Ψαλμωδός προφήτης λέει: «εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα τώρα, με αγαλλίαση θα θερίσουν» τότε.

Επομένως, εάν δεν υπονοούσε κάτι σπουδαίο, ασκώντας τους Ιουδαίους μέσω των άλογων ζώων στο να γίνουν φιλάνθρωποι, και μιλώντας τους μέσα από αυτά και για τους δασκάλους, δεν θα έδειχνε τόση μεγάλη σπουδή, ώστε να γράψει και νόμο για να μην τοποθετείται φίμωτρο στα βόδια. Από αυτό δείχνει και κάτι άλλο, ότι δηλαδή ο κόπος των δασκάλων και είναι πολύς και οφείλει να είναι. Και πάλι κάτι άλλο. Ποιο είναι λοιπόν αυτό; Ότι όσα αναφέρονται στην Παλαιά Διαθήκη σχετικά με τη φροντίδα των άλογων ζώων, πρωτίστως αποσκοπούν στη διδασκαλία των ανθρώπων· όπως ακριβώς και όλα τα υπόλοιπα, για παράδειγμα τα σχετικά με τα ποικιλόχρωμα ενδύματα, με τους αμπελώνες και τους σπόρους, και το να μη σπέρνουν τη γη με ετερόκλητους σπόρους, τα σχετικά με τη λέπρα, και σχεδόν όλα τα άλλα. Διότι, επειδή ήταν παχυλοί στη διάνοια, τους μιλούσε ξεκινώντας από αυτά, ανυψώνοντάς τους σιγά-σιγά. Και πρόσεξε πώς δεν προσπαθεί καν πλέον να το αποδείξει, εφόσον είναι φανερό και αυταπόδεικτο. Διότι, αφού είπε: «Μήπως νοιάζεται ο Θεός για τα βόδια;», πρόσθεσε: «Ή το λέει οπωσδήποτε για εμάς;». Και το «οπωσδήποτε» δεν το πρόσθεσε τυχαία, αλλά για να μην επιτρέψει στον ακροατή να φέρει την παραμικρή αντίρρηση. Και επιμένει στη μεταφορά λέγοντας και αποφαινόμενος: «Για εμάς γράφτηκε ότι αυτός που οργώνει οφείλει να οργώνει με ελπίδα»· δηλαδή ότι ο δάσκαλος οφείλει να λαμβάνει τις αμοιβές των κόπων του· «και εκείνος που αλωνίζει να μετέχει στην ελπίδα του έχοντας ελπίδα». Και παρατήρησε σύνεση.

Διότι μήπως, λέγει, ενδιαφέρεται ο Θεός για τα βόδια; Αλλά για εμάς το λέγει· όπου, λοιπόν, εργάζονται αυτά τα δέκα ζεύγη των βοδιών, πραγματοποιούν την ομολογία προς τον Ιησού, ο οποίος ενδύθηκε το πήλινο σκεύος του σώματός μας.

Κατευνάζοντας δε με τη μετριοπάθεια τις σωματικές ηδονές και αμβλύνοντας το κεντρί της φιλοσαρκίας, έχουμε συνηθίσει να τρεφόμαστε με λίγα και θεωρούμε ότι η τρυφή δεν ταιριάζει στους άριστους. «Ποιος στρατεύεται ποτέ με δικά του έξοδα; Ποιος φυτεύει αμπελώνα και δεν τρώει από τους καρπούς του; Ή ποιος ποιμαίνει ποίμνιο και δεν τρώει από το γάλα του ποιμνίου;» Επειδή αυτό που ήταν το πιο ισχυρό επιχείρημα το απέδειξε από τους αποστόλους, ότι δηλαδή επιτρέπεται να το κάνει αυτό, έρχεται λοιπόν στη συνέχεια σε παραδείγματα, ισχυροποιώντας και πάλι τον λόγο του μέσα από την κοινή συνήθεια. «Μήπως τα λέω αυτά ως άνθρωπος; Ή μήπως δεν τα λέει αυτά και ο νόμος; Διότι στον νόμο του Μωυσή είναι γραμμένο: Δεν θα φιμώσεις το βόδι που αλωνίζει. Μήπως για τα βόδια ενδιαφέρεται ο Θεός; Ή μήπως τα λέει οπωσδήποτε για εμάς; Διότι για εμάς γράφτηκε». Μήπως επιχειρηματολογώ μόνο από ανθρώπινα παραδείγματα; «Διότι αυτός που οργώνει, οφείλει να οργώνει με ελπίδα, και αυτός που αλωνίζει, να αλωνίζει με την ελπίδα να συμμετάσχει στους καρπούς. Εάν εμείς σπείραμε σε εσάς τα πνευματικά, είναι σπουδαίο αν εμείς θερίσουμε τα δικά σας σαρκικά; Εάν άλλοι μετέχουν σε αυτή την εξουσία επάνω σας, δεν πρέπει πολύ περισσότερο εμείς;» Εννοεί τη μέλλουσα ελπίδα. «Αλλά δεν χρησιμοποιήσαμε αυτή την εξουσία, αλλά τα υπομένουμε όλα, για να μην προκαλέσουμε κάποιο πρόσκομμα στο Ευαγγέλιο του Χριστού». Δηλαδή, δεν λάβαμε. «Δεν γνωρίζετε ότι όσοι εργάζονται τα ιερά, τρέφονται από το ιερό;»

Τι είναι λοιπόν αυτό που λέει ο Παύλος, ο εξυψωμένος άνθρωπος, η γλώσσα του Πνεύματος; Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει τίποτα το δυσχερές, ούτε, κάθε άλλο, κάτι που να επιδέχεται αμφισβήτηση. Διότι, ανακαλώντας στη μνήμη του παλαιές νομοθετικές διατάξεις, οι οποίες νομοθετούν πολλά περί των άλογων ζώων, διαπαιδαγωγώντας μέσω αυτών τα λογικά όντα —όπως, για παράδειγμα, ότι όποιος παίρνει νεοσσούς πουλιών από τη φωλιά δεν πρέπει να συλλαμβάνει και τους γονείς τους, ούτε να βράζει ένα ερίφιο στο γάλα της μητέρας του· ή, αν θέλεις, ούτε να σπέρνει το αμπέλι του με διάφορους σπόρους, ούτε να ντύνεται με ένδυμα υφασμένο από διάφορα νήματα, και πολλά άλλα παρόμοια, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται και το «δεν θα φιμώσεις το βόδι που αλωνίζει». Έχοντας λοιπόν ανάγκη από αυτή τη διάταξη εκείνος ο νομομαθής άνθρωπος και συνθέτοντας από αυτήν την παραίνεση ότι αυτός που προτρέπει άλλους στην αρετή πρέπει πρώτα ο ίδιος να την απολαμβάνει, και έπειτα να καλεί τους ακροατές του να τον μιμηθούν, ή, αν θέλεις, ότι όσοι κοπιάζουν δεν πρέπει να στερούνται την ανταμοιβή των κόπων τους, θεμελιώνοντας αυτά και μέσω της Μωσαϊκής νομοθεσίας, πρόσθεσε: «δεν θα φιμώσεις το βόδι που αλωνίζει». Έπειτα, για να μην πει κάποιος, «και τι σχέση έχει το γένος των βοδιών με τη φύση των ανθρώπων;» αναφέρει: «Ο Θεός δεν ενδιαφέρεται εδώ για τα βόδια· διότι για χάρη μας τέθηκε ο νόμος γι' αυτά». Διότι δεν τέθηκε πρωτίστως για εκείνα, ούτε η Μωσαϊκή νομοθεσία αποσκοπεί στη ρύθμιση της ζωής των άλογων ζώων, αλλά όσα αποδόθηκαν σε άλλες οντότητες, αυτά ειπώθηκαν για εμάς.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ. Όλα τα φαινόμενα έργα στον κόσμο γίνονται με την ελπίδα να απολαύσει κανείς τους κόπους του, και αν κάποιος δεν απολαύσει τους κόπους του με πλήρη βεβαιότητα, δεν ωφελείται καθόλου. Διότι και ο γεωργός σπέρνει με την ελπίδα των καρπών και υπομένει τους κόπους εξαιτίας της προσδοκίας («με ελπίδα», λέει, «οργώνει εκείνος που οργώνει») και εκείνος που παίρνει γυναίκα, το κάνει με την ελπίδα να αποκτήσει κληρονόμους, και ο έμπορος παραδίδει τον εαυτό του στη θάλασσα και σε άμεσο κίνδυνο θανάτου για το κέρδος. Έτσι και για τη βασιλεία των ουρανών, με την ελπίδα να φωτιστούν τα μάτια της καρδιάς παραδίδει κανείς τον εαυτό του, αποχωρώντας από τις βιοτικές μέριμνες και αφιερώνοντας τον χρόνο του σε προσευχές και δεήσεις, προσμένοντας τον Κύριο, πότε θα έρθει να του φανερώσει τον Εαυτό Του και να τον καθαρίσει από την αμαρτία που κατοικεί μέσα του. Δεν στηρίζει δε την ελπίδα του στους δικούς του κόπους και στον τρόπο ζωής του, μέχρι να επιτύχει αυτά που ελπίζει, μέχρι να έρθει ο Κύριος και να κατοικήσει μέσα του με κάθε αίσθηση και ενέργεια του Πνεύματος. Και όταν γευθεί τη χρηστότητα του Κυρίου και εντρυφήσει στους καρπούς του Πνεύματος και αφαιρεθεί το κάλυμμα του σκότους και το φως του Χριστού λάμψει και ενεργήσει με χαρά ανεκλάλητη, τότε βεβαιώνεται ότι έχει μαζί του τον Κύριο με πολλή στοργή.

Λόγος Λ'. Όλα τα ορατά έργα στον κόσμο γίνονται με την ελπίδα και τον σκοπό του καθενός να συμμετάσχει στην απόλαυση των κόπων και των πόνων του. Ο γεωργός σπέρνει με ελπίδα και με τον σπόρο αρχίζει να χαίρεται, προσδοκώντας πολλαπλάσιους καρπούς, και υπομένει κόπους και πόνους για την ελπίδα και την προσδοκία —«διότι με ελπίδα», λέει, «οργώνει αυτός που οργώνει»— και αν δεν απολαύσει με πλήρη βεβαιότητα τους καρπούς που προέκυψαν μέσα από τους κόπους του, σε τίποτα δεν ωφελείται. Ομοίως και εκείνος που παίρνει γυναίκα, την παίρνει με την ελπίδα να αποκτήσει τέκνα και κληρονόμους, και ο έμπορος ομοίως παραδίδει τον εαυτό του στη θάλασσα (και σε άμεσο κίνδυνο θανάτου) για το κέρδος. Έτσι και στο έργο και στον αγώνα της θεοσεβείας και της βασιλείας των ουρανών, με την ελπίδα να φωτιστούν «οι οφθαλμοί της καρδίας» και να ανακαινιστεί ο νους διά του Πνεύματος και να αλλάξει και να μεταβληθεί στους καρπούς του Πνεύματος, παραδίδει τον εαυτό του ο μοναχός, αναχωρώντας από τα βιοτικά και αφιερώνοντας τον χρόνο του στον Κύριο, προετοιμάζοντας τον εαυτό του με προσευχές και δεήσεις και με όλες τις αρετές, προσδοκώντας τον Κύριο, πότε θα έρθει να κατοικήσει μέσα του και θα τον καθαρίσει από την αμαρτία των παθών που ενοικεί σε αυτόν.

Είχε τη συνήθεια κάθε νύχτα, πριν κοιμηθεί, να απαγγέλλει από στήθους κάτι από τις Γραφές· και έτσι κοιμόταν μέχρι την ώρα που χτυπούσε το σήμαντρο για τη νυχτερινή σύναξη. Όταν όμως εισήλθε ένας αδελφός σε αυτόν και είδε τα χέρια του ματωμένα από τις ψάθες που έπλεκε, του λέει: «Αδελφέ, γιατί κοπιάζεις τόσο δουλεύοντας, ενώ πάσχεις από τέτοια ασθένεια; Μήπως αν δεν εργάζεσαι θα θεωρηθείς ένοχος αργίας ενώπιον του Θεού; Διότι ο Κύριος γνωρίζει ότι υποφέρεις. Και κανένας ποτέ, έχοντας τέτοια ασθένεια, δεν καταπιάστηκε με δουλειά, και μάλιστα όταν κανείς δεν σε αναγκάζει να εργαστείς· άλλους τρέφουμε, φτωχούς και ξένους, για χάρη του Θεού· και εσένα, τον δικό μας άνθρωπο και τόσο σπουδαίο, δεν οφείλουμε να σε υπηρετούμε ολόψυχα με υπομονή και με πολλή χαρά;» Εκείνος του αποκρίθηκε λέγοντας: «Μου είναι αδύνατο να μην εργάζομαι, κυρίως επειδή ο Κύριος έχει πει μέσω του αποστόλου ότι αυτός που δεν εργάζεται δεν πρέπει ούτε να τρώει». Ο αδελφός όμως του απάντησε πάλι: «Δεν έχει λεχθεί αυτό από τον απόστολο για τούτη τη φθαρτή τροφή, αλλά για την πνευματική εργασία. Διότι ο ίδιος απόστολος σε άλλο κεφάλαιο λέει: Οι πρεσβύτεροι που προΐστανται καλά, ας κρίνονται άξιοι διπλής τιμής, όχι για το αξίωμα, αλλά επειδή κοπιάζουν στον λόγο και στη διδασκαλία. Ομοίως και σε άλλο σημείο λέει: Δεν θα φιμώσεις βόδι που αλωνίζει· και, ο εργάτης είναι άξιος του μισθού του». Και πρόσθεσε: «Μήπως ενδιαφέρεται ο Θεός για τα βόδια; Διότι εξάπαντος για εμάς το λέει. Και ο Κύριος στα Ευαγγέλια λέει: