Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 9:15

ΕΡΩΤΗΣΗ ΜΔ΄. Σε ποιους πρέπει να επιτρέπονται οι αποδημίες και πώς πρέπει να εξετάζονται αυτοί όταν επιστρέφουν. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Η αποδημία ας επιτρέπεται σε εκείνον που δύναται να την πραγματοποιήσει χωρίς βλάβη για τη δική του ψυχή και με ωφέλεια για όσους θα συναναστραφεί. Εάν, λοιπόν, δεν υπάρχει ο κατάλληλος άνθρωπος, είναι προτιμότερο μέσα στη στέρηση των αναγκαίων να υπομείνει κανείς κάθε θλίψη και στενοχώρια μέχρι και τον θάνατο, παρά για χάρη κάποιας σωματικής παρηγορίας να παραβλέψει την ομολογούμενη βλάβη της ψυχής. Διότι «είναι προτιμότερο για μένα», λέει ο Απόστολος, «μάλλον να πεθάνω, παρά να ακυρώσει κάποιος το καύχημά μου»· και αυτό ισχύει για όσα εναπόκεινται στην ελεύθερη εξουσία μας· πόσο μάλλον λοιπόν για όσα γίνονται κατ' εντολήν;

Εάν όμως δοθεί μεν η εντολή, αλλά δεν προσδιοριστεί το πώς θα εφαρμοστεί, ας υπακούσουμε στον Κύριο που λέει: «Ερευνάτε τις Γραφές», και ας μιμηθούμε τους αποστόλους που ρωτούσαν τον ίδιο τον Κύριο για την ερμηνεία των λόγων Του, και από όσα έχουν λεχθεί από Αυτόν σε άλλο σημείο, ας μαθαίνουμε το αληθινό και σωτήριο. Όπως ακριβώς σχετικά με το χωρίο, «Να θησαυρίζετε για τους εαυτούς σας θησαυρούς στον ουρανό», διδασκόμαστε αφενός από όσα παραγγέλθηκαν στον νεανίσκο, όταν ο ίδιος ο Κύριος είπε: «Πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στον ουρανό», και αφετέρου από εκείνα που ειπώθηκαν προς όσους επιθυμούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία των ουρανών: «Μη φοβάσαι, μικρό ποίμνιο, διότι ο ουράνιος Πατέρας σας ευδόκησε να σας δώσει τη βασιλεία. Πουλήστε τα υπάρχοντά σας και δώστε ελεημοσύνη· φτιάξτε για τους εαυτούς σας πουγκιά που δεν παλιώνουν, θησαυρό ανεξάντλητο στους ουρανούς». Εάν όμως συνεπάγεται και κίνδυνος κατά την τήρηση της εντολής, η οποία αποτελεί το καύχημά μας, ας θυμηθούμε τον Απόστολο που λέει: «Προτιμώ μάλλον να πεθάνω, παρά να μου ματαιώσει κανείς το καύχημά μου»· και αλλού διεξοδικότερα: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη, ή στενοχώρια, ή διωγμός, ή πείνα, ή γυμνότητα, ή κίνδυνος, ή μάχαιρα;» και τα εξής.

Μήπως ανακουφίσατε, κατά τις δυνατότητές σας, κάποιους από εκείνους που λειτουργούν στο θυσιαστήριο και οι οποίοι αξιέπαινα ζουν σε πενία (επιτρέψτε μου να πω και τούτο), ώστε να υπηρετούν το θυσιαστήριο πιο απερίσπαστα, και, μετέχοντας στα δικά σας αγαθά, να αντιπροσφέρουν τα δικά τους; Πόσο αισχρό είναι και εμείς να τα απαιτούμε αυτά, και εσείς να μην τα παρέχετε. Δεν τα ανέφερα όμως αυτά ως νουθεσία για να εφαρμοστούν έτσι σε εμένα (διότι είναι προτιμότερο για μένα να πεθάνω, παρά να ματαιωθεί το καύχημά μου και να καταστεί για μένα το Ευαγγέλιο άμισθο, εάν καρπωθώ τα αγαθά εδώ).

Κανείς, λοιπόν, παρατηρώντας την κοινή, καταχρηστική χρήση της λέξης «υποταγή», ας μην απορρίπτει τον όρο. Διότι η σοφία του μεγάλου Παύλου γνωρίζει να χρησιμοποιεί με εξουσία τις λέξεις σύμφωνα με τον σκοπό του, και να προσαρμόζει τις σημασίες των λέξεων στον δικό του ειρμό σκέψης, έστω και αν η συνήθεια κατευθύνει την κατάχρηση των λέξεων προς κάποιες άλλες έννοιες. Επειδή, από πού έχει πάρει αυτός τη χρήση της φράσης «εκένωσεν εαυτόν», και το «το καύχημά μου ουδείς κενώσει», και το «κεκένωται η πίστις», και το «ίνα μη κενωθή ο σταυρός του Χριστού»; Από ποια συνήθη χρήση τα παρέλαβε αυτά στον δικό του λόγο; Και ποιος θα τον κρίνει που είπε «ομειρόμενοι υμών», λέξη με την οποία φανερώνει την αγαπητική σχέση; Από πού άραγε έδειξε το ανυπερήφανο της αγάπης μέσω της λέξης «μη περπερεύεσθαι»; Και η εριστική και αμυντική φιλονικία, πώς σημαίνεται από αυτόν με τη λέξη «εριθεία», ενώ είναι σε όλους φανερό ότι εκτός της Γραφής η λέξη «έριθος» προέρχεται από την εριουργία, και έχουμε συνηθίσει με τον όρο «εριθεία» να δηλώνουμε την απασχόληση με τα έρια; Αλλά όμως ο Παύλος, αφήνοντας κατά μέρος τις ψυχρές ετυμολογίες, παρουσιάζει το νόημα που θέλει με όποιες λέξεις θέλει.

Και πάλι άκουσέ τον να λέει: Προτιμότερο είναι για μένα να πεθάνω, παρά να ματαιώσει κάποιος το καύχημά μου. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και πάλι γράφοντας έλεγε: Γίναμε σαν τα περικαθάρματα του κόσμου. Τι είναι χειρότερο από την πείνα; τι από το ψύχος; τι από τις επιβουλές εκ μέρους των αδελφών; τους οποίους πλέον αποκαλεί ψευδαδέλφους. Δεν αποκαλούνταν λυμεώνας της οικουμένης; δεν αποκαλούνταν απατεώνας; δεν αποκαλούνταν ανατροπέας; δεν κατακοβόταν μαστιγούμενος;

Και δείχνει ότι τα έπαθαν όλα αυτά από ραθυμία. «Στο να φροντίζετε για εμένα, για το οποίο και φροντίζατε». Εδώ δηλώνει ότι είχαν τη συνήθεια και πριν από αυτό να δείχνουν προθυμία σε τέτοια πράγματα. Γι' αυτό πρόσθεσε: «Στο να φροντίζετε για εμένα, για το οποίο και φροντίζατε». Και για να μη νομίσεις ότι είχαν γίνει πιο πρόθυμοι και στα υπόλοιπα, και κατόπιν ατόνησαν, παρά μόνο σε τούτο, δες πώς το διασφαλίζει λέγοντας: «Αναθάλατε επιτέλους στο να φροντίζετε για μένα»· σαν να έλεγε: Μόνο για αυτό λέω το «επιτέλους»· διότι στα άλλα δεν συνέβαινε έτσι. Θα μπορούσε, όμως, να αναρωτηθεί κάποιος εδώ, πώς ενώ λέει: «Μακάριο είναι μάλλον να δίνει κανείς, παρά να λαμβάνει»· και, «Ότι αυτά τα χέρια υπηρέτησαν τις ανάγκες μου και εκείνους που ήταν μαζί μου»· και πάλι γράφοντας προς τους Κορινθίους έλεγε: «Διότι είναι καλό για μένα μάλλον να πεθάνω, παρά να ματαιώσει κάποιος το καύχημά μου»· τώρα ανέχεται να ματαιωθεί το καύχημά του. Πώς; Με το να λάβει. Διότι, εάν το καύχημά του ήταν αυτό, δηλαδή το να μη λάβει τίποτα, πώς τώρα το ανέχεται; Τι πρέπει λοιπόν να απαντήσουμε; Εκεί βεβαίως ευλόγως δεν ελάμβανε εξαιτίας των ψευδαποστόλων, «Για να βρεθούν», λέει, «στο ίδιο επίπεδο με εμάς, σε εκείνο για το οποίο καυχώνται». Και δεν είπε, «Είναι», αλλά, «Καυχώνται», δηλώνοντας με αυτό ότι εκείνοι ελάμβαναν μεν, αλλά στα κρυφά. Γι' αυτό είπε: «Σε εκείνο για το οποίο καυχώνται».

Διότι δεν λέει: «Δεν λαμβάνω επειδή δεν επιτρέπεται». Διότι επιτρέπεται, και αυτό το αποδείξαμε με πολλά επιχειρήματα: από τους αποστόλους, από τα παραδείγματα του καθημερινού βίου, του στρατιώτη, του γεωργού και του ποιμένα, από τον νόμο του Μωυσή, από την ίδια τη φύση του πράγματος, από το ότι σπείραμε σε εσάς τα πνευματικά, και από όσα εσείς πράξατε προς τους άλλους. Αλλά, όπως ακριβώς διατύπωσε αυτά τα επιχειρήματα για να μη φανεί ότι ντροπιάζει τους αποστόλους που λαμβάνουν, συνετίζοντάς τους και δείχνοντας ότι δεν απέχει από κάτι το οποίο είναι απαγορευμένο, έτσι πάλι — για να μη φανεί, εξαιτίας της εκτενούς επιχειρηματολογίας και των πολλών παραδειγμάτων με τα οποία απέδειξε ότι έχει το δικαίωμα να λαμβάνει, πως επιδιώκει ο ίδιος να λαμβάνει και γι' αυτό τον λόγο τα λέει όλα αυτά — σπεύδει αμέσως να το διορθώσει. Και αργότερα το διατύπωσε σαφέστερα, όταν λέει: «Δεν τα έγραψα όμως αυτά για να εφαρμοστούν έτσι σε μένα»· εδώ, αντιθέτως, λέει ότι: «Δεν κάναμε χρήση αυτής της εξουσίας». Και το σημαντικότερο είναι ότι κανείς δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ούτε τούτο: «Δεν τη χρησιμοποιήσαμε επειδή βρισκόμασταν σε άνεση», αλλά, παρότι η ανάγκη μας πίεζε κατεπειγόντως, δεν υποκύψαμε στην ανάγκη. Αυτό αναφέρει και στη δεύτερη επιστολή: «Άλλες Εκκλησίες σύλησα, λαμβάνοντας εφόδια για τη δική σας διακονία· και όταν βρισκόμουν κοντά σας και στερήθηκα, δεν επιβάρυνα κανέναν»· και σε τούτη εδώ την επιστολή πάλι λέει: «Και πεινάμε και διψάμε και γυμνητεύουμε και ραπιζόμαστε». Και εδώ πάλι το ίδιο υπονοεί λέγοντας: «Αλλά τα πάντα τα υπομένουμε».

Ποιος είναι λοιπόν ο μισθός μου, λέει; Το να προσφέρω, κηρύττοντας, το Ευαγγέλιο δωρεάν. Και όταν προτάσσει τον εαυτό του έναντι των αποστόλων, δεν λέει: «Έκανα περισσότερα θαύματα από αυτούς», αλλά: «Κοπίασα περισσότερο από αυτούς». Και από πείνα μάλιστα προτιμούσε να πεθάνει γι' αυτόν τον λόγο, για τη σωτηρία των μαθητών του· διότι «είναι προτιμότερο για μένα», λέει, «να πεθάνω, παρά να μου ακυρώσει κάποιος το καύχημά μου»· όχι επειδή ο ίδιος καυχιόταν, αλλά για να μη φανεί ότι τους ονειδίζει. Διότι πουθενά δεν συνηθίζει να καυχάται για τα δικά του κατορθώματα, εάν δεν το απαιτεί η περίσταση, αλλά ακόμη και αν αναγκαστεί, αποκαλεί τον εαυτό του άφρονα.

βʹ. Καίτοι βέβαια ο Χριστός αντίθετα επαίνεσε τη χήρα, επειδή διέθεσε όλο το βιος της και έδωσε από το υστέρημά της. Αλλά επειδή απευθυνόταν προς τους Κορινθίους, όπου προτιμούσε να λιμοκτονεί· «διότι είναι καλύτερο για μένα μάλλον να πεθάνω παρά να ματαιώσει κάποιος το καύχημά μου»· για τον λόγο αυτόν χρησιμοποιεί μετρημένη προτροπή, επαινώντας μεν εκείνους που προσέφεραν πάνω από τις δυνάμεις τους, χωρίς όμως να αναγκάζει τούτους να πράξουν το ίδιο, όχι επειδή δεν το ήθελε, αλλά επειδή ήταν πιο αδύναμοι. Διότι, για ποιον λόγο εγκωμιάζει εκείνους, γράφοντας ότι μέσα σε μεγάλη δοκιμασία θλίψεως η περίσσεια της χαράς τους και η βαθύτατη φτώχεια τους περίσσευσαν ως προς τον πλούτο της απλότητάς τους, και ότι έδωσαν πάνω από τις δυνάμεις τους; Δεν είναι ολοφάνερο ότι και τούτους προς τα ίδια παρακινεί; Ώστε, αν και φαίνεται να συγκαταβαίνει στα λιγότερα, το κάνει αυτό για να τους ανυψώσει μέσα από εκείνα στα ανώτερα. Πρόσεξε, άλλωστε, και από τα επόμενα πώς, με τρόπο λανθάνοντα, αυτό ακριβώς προετοιμάζει.

Διότι παντού αποφεύγει να δείξει ότι δεν λαμβάνει υλική ενίσχυση εξαιτίας της δικής τους αδυναμίας· γι' αυτό και εδώ λέει το εξής: αν θεωρείτε ότι αυτό είναι σφάλμα, ζητώ συγγνώμη. Και αυτά τα έλεγε, συγχρόνως πλήττοντας και θεραπεύοντας. Διότι μην πεις το εξής: «Αν θέλεις να πλήξεις, γιατί απολογείσαι; Αν θέλεις να θεραπεύσεις, γιατί πλήττεις;». Διότι αυτό αποτελεί γνώρισμα συνέσεως, και να τέμνει κανείς το τραύμα αλλά και να το επιδένει. Έπειτα, για να μη φανεί, όπως ακριβώς έλεγα και προηγουμένως, ότι συνεχώς στρέφει τη συζήτηση υπέρ του να λάβει χρήματα, το θεραπεύει μεν αυτό και στην προηγούμενη επιστολή λέγοντας: «Δεν τα έγραψα αυτά για να εφαρμοστούν σε εμένα· διότι είναι προτιμότερο για μένα να πεθάνω, παρά να ακυρώσει κανείς το καύχημά μου»· πιο γλυκά όμως και πιο προσηνή το εκφράζει εδώ. Πώς και με ποιον τρόπο; «Ιδού, για τρίτη φορά είμαι έτοιμος να έλθω σε εσάς, και δεν θα σας γίνω βάρος· διότι δεν ζητώ τα υπάρχοντά σας, αλλά εσάς. Διότι δεν οφείλουν τα τέκνα να θησαυρίζουν για τους γονείς, αλλά οι γονείς για τα τέκνα». Αυτό δε που λέει, σημαίνει το εξής: Δεν απουσιάζω επειδή δεν λαμβάνω, αλλά και δεύτερη φορά παρουσιάστηκα, και για τρίτη φορά έχω προετοιμαστεί να έλθω, και δεν θα σας γίνω βάρος. Και η αιτία είναι σεμνή. Διότι δεν είπε: «Επειδή είστε μικρολόγοι, επειδή πληγώνεστε, επειδή ασθενείτε πνευματικά»· αλλά τι; «Διότι δεν ζητώ τα δικά σας, αλλά εσάς». Τα ανώτερα επιζητώ, ψυχές αντί για χρήματα, σωτηρία αντί για χρυσάφι. Έπειτα, επειδή το ζήτημα γεννούσε ακόμη την υποψία ότι εκείνος ένιωθε πικρία απέναντί τους, για τον λόγο αυτό παραθέτει και τη λογική εξήγηση.

Έπρεπε λοιπόν, ακόμη και αν ήταν μύριες φορές χρήσιμη η διακονία αυτού του ανθρώπου, ούτε και έτσι να την αποδεχόμαστε με τόση λοιδορία· διότι, όταν υβρίζεται η δόξα του Θεού, καμία δικαιολογία ας μην είναι τόσο ισχυρή, ώστε να μας πείσει να παραβλέψουμε ένα τόσο μεγάλο κακό. Διότι, ακόμη και αν επρόκειτο να πεθαίνουμε μύριες φορές την ημέρα προκειμένου να μη συμβεί αυτό, θα έπρεπε να το υπομείνουμε με πολλή χαρά, και πόσο μάλλον δεν επιτρέπεται να παραβλέψουμε ένα τόσο μεγάλο κακό χάριν αναπαύσεως και κοσμικής ανάγκης. Άκουσε λοιπόν πώς το φοβάται αυτό ο Παύλος και το τρέμει, και με πόση έμφαση το δηλώνει: «Διότι είναι καλύτερο για μένα», λέει, «να πεθάνω, παρά να καταργήσει κάποιος το καύχημά μου». Έπειτα, εκείνος μεν προτίμησε να πεθάνει για να μην ακυρωθεί το καύχημά του· ενώ εμείς, προκειμένου να εξαλείψουμε τα σκάνδαλα, ούτε καν μια μικρή άνεση δεν θυσιάζουμε; Και πώς θα μπορέσουμε ποτέ να σωθούμε;

Αν και βέβαια δεν είναι το ίδιο, ούτε καν παραπλήσιο, το να στερηθεί κανείς τον έπαινο με το να περιπέσει σε κατηγορία. Διότι εκείνος, ακόμη και αν συνέβαινε αυτό, δεν θα προσέκρουε στον Θεό· διότι ο Ίδιος του πρόσταξε να ζει από το Ευαγγέλιο· παρ' όλα αυτά όμως, προτιμούσε μάλλον να πεθάνει παρά να προδώσει το κατόρθωμα.

Το ρήμα όμως «συμμερίζονται» δεν δηλώνει την εξίσου διανομή, αλλά την ανακούφιση που τους δίδεται ως οφειλή. «Εγώ όμως δεν έκανα χρήση κανενός από αυτά. Και δεν τα έγραψα αυτά, για να γίνουν έτσι σε εμένα». Είναι σαν να έλεγε: Παρόλο που πολλά παραδείγματα μου παρέχουν αυτό το δικαίωμα, δηλαδή του στρατιώτη, του γεωργού, του ποιμένα, των αποστόλων, του νόμου, των όσων κάναμε εμείς για εσάς, των όσων κάναμε για τους άλλους, των ιερέων, της προσταγής του Κυρίου, από κανένα από αυτά δεν θα πειθόμουν ώστε να καταλύσω τον δικό μου κανόνα και να πάρω. «Διότι είναι προτιμότερο για μένα μάλλον να πεθάνω, παρά να ακυρώσει κάποιος το καύχημά μου». Προτιμώ μάλλον, λέει, να πεθάνω από την πείνα, παρά να στερηθώ αυτούς τους στεφάνους. Και πολύ ορθά χρησιμοποίησε τη λέξη καύχημα, και όχι σκοπό ή κάτι που θεωρείται καλό.