Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 9:19

Ελάτε, λοιπόν, μοιραστείτε τις αρετές του, όσοι είστε επαινέτες και μάρτυρές του, και αγωνιστείτε τον καλό αγώνα μεταξύ σας, άνδρες και γυναίκες μαζί, νεαροί και παρθένες, ηλικιωμένοι μαζί με τους νεότερους, ιερείς και λαός, μοναχοί και κοσμικοί, εκείνοι της απλότητας και εκείνοι της ακρίβειας, όσοι ανήκουν στη θεωρία και όσοι στην πράξη. Ο ένας ας επαινεί τη στάση του στις νηστείες και τις προσευχές, σαν να ήταν ασώματος και άυλος· ο άλλος την αντοχή και το αήττητο στις αγρυπνίες και τις ψαλμωδίες· άλλος την προστασία εκείνων που είχαν ανάγκη, άλλος την αντίστασή του απέναντι στους υπερέχοντες, ή τη συγκατάβασή του προς τους ταπεινούς. Οι παρθένες ας επαινούν τον νυμφαγωγό· οι έγγαμες, τον δάσκαλο της σωφροσύνης· όσοι ζουν στην έρημο, εκείνον που τους δίνει φτερά· όσοι ζουν μέσα στην κοινωνία, τον νομοθέτη· εκείνοι της απλότητας, τον οδηγό· εκείνοι της θεωρίας, τον θεολόγο· όσοι βρίσκονται σε ευθυμία, το χαλινάρι· όσοι βρίσκονται σε συμφορές, την παρηγοριά· τα γηρατειά, το στήριγμα· η νεότητα, την παιδαγωγία· η φτώχεια, τον χορηγό· ο πλούτος, τον οικονόμο. Μου φαίνεται ότι και οι χήρες θα επαινέσουν τον προστάτη τους· και τα ορφανά, τον πατέρα· και οι φτωχοί, τον φιλόπτωχο· και οι ξένοι, τον φιλόξενο· και οι αδελφοί, τον φιλάδελφο· οι ασθενείς, τον ιατρό, για όποια ασθένεια και θεραπεία κι αν σκεφτείς· οι υγιείς, τον φύλακα της υγείας τους· και όλοι, εκείνον που έγινε τα πάντα για όλους, για να κερδίσει τους πάντες, ή τους περισσότερους.

Ελάτε, λοιπόν, αφού με περιστοιχίσετε όλη η δική του ομήγυρη, όσοι ανήκετε στο ιερό βήμα και όσοι βρίσκεστε κάτω, όσοι είστε δικοί μας και όσοι προέρχεστε από τους έξω, συνεργαστείτε μαζί μου στον έπαινό του, διηγούμενοι και αναζητώντας ο καθένας διαφορετικό από τα δικά του προτερήματα· οι κατέχοντες τους θρόνους τον νομοθέτη, οι της πολιτείας τον οργανωτή, το πλήθος τον εγγυητή της ευταξίας, οι ασχολούμενοι με τα γράμματα τον παιδαγωγό, οι παρθένες τον νυμφαγωγό, οι έγγαμες τον διδάσκαλο της σωφροσύνης, οι της ερήμου αυτόν που τους έδωσε φτερά, όσοι ζουν μέσα στην κοινωνία τον κριτή, οι της απλότητας τον οδηγό, οι της θεωρίας τον θεολόγο, όσοι χαίρουν ευθυμίας τον χαλινό, όσοι δοκιμάζονται από συμφορές την παρηγοριά, τα γηρατειά τη βακτηρία, η νεότητα την παιδαγωγία, η φτώχεια τον χορηγό, η ευπορία τον οικονόμο. Νομίζω πως και οι χήρες θα επαινέσουν τον προστάτη, και τα ορφανά τον πατέρα, και οι πτωχοί τον φιλόπτωχο, και οι ξένοι τον φιλόξενο, και οι αδελφοί τον φιλάδελφο, οι ασθενούντες τον ιατρό –όποια νόσο και θεραπεία κι αν σκεφτείς–, οι υγιείς τον φύλακα της υγείας, και οι πάντες αυτόν που έγινε τα πάντα για τους πάντες, προκειμένου να κερδίσει τους πάντες [ή τους περισσοτέρους].

Χρησιμοποίησε, λοιπόν, την περιτομή εναντίον της περιτομής. Διότι δέχθηκε την περιτομή και ο Τιμόθεος, για να μπορέσει να γίνει αποδεκτός από τους Ιουδαίους, και αφού εισέλθει ανάμεσά τους, να τους αποσπάσει σιγά-σιγά από αυτήν την τήρηση του νόμου. Είδες για ποιον λόγο τήρησε ο Παύλος και την Πεντηκοστή και την περιτομή; Θέλετε να σας αποδείξω ότι τηρούσε και άλλες νομικές διατάξεις; Προσέξτε με ακρίβεια. Ανέβηκε κάποτε στα Ιεροσόλυμα, και όταν τον είδαν οι απόστολοι, του έλεγαν: Βλέπεις, αδελφέ Παύλε, πόσες μυριάδες Ιουδαίων έχουν συγκεντρωθεί, και όλοι αυτοί έχουν πληροφορηθεί για εσένα ότι διδάσκεις αποστασία από τον νόμο. Τι πρέπει να γίνει λοιπόν; Κάνε αυτό που σου λέμε. Υπάρχουν ανάμεσά μας άνδρες που έχουν κάνει τάμα· πάρε αυτούς και αγνίσου μαζί τους, και ξύρισε το κεφάλι σου μαζί τους, ώστε να πεισθούν έμπρακτα ότι τίποτα δεν ισχύει από όσα έχουν πληροφορηθεί για εσένα, αλλά ότι τηρείς και εσύ ο ίδιος τον νόμο του Μωυσή. Είδατε θαυμαστή συγκατάβαση; Τηρεί καιρούς, για να καταργήσει την τήρηση των καιρών· κάνει περιτομή, για να παύσει την περιτομή· προσφέρει θυσία, για να καταργήσει την τήρηση των θυσιών. Και ότι γι' αυτόν τον λόγο τα έκανε αυτά, άκουσέ τον να λέει: Έγινα για όσους υπόκεινται στον νόμο σαν να υπόκειμαι στον νόμο, για να κερδίσω όσους υπόκεινται στον νόμο, και ενώ ήμουν ελεύθερος από όλους, έκανα τον εαυτό μου δούλο σε όλους. Και τα έκανε αυτά ο Παύλος μιμούμενος τον δικό του Δεσπότη.

Ο Δεσπότης έγινε δούλος αναλαμβάνοντας τη δική μας φύση, για να κάνει τους δούλους ελεύθερους. Έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, για να ανεβάσει στον ουρανό αυτούς που έμεναν κάτω. «Έκλινε τους ουρανούς»· δεν είπε: εγκατέλειψε τους ουρανούς και κατέβηκε, αλλά «έκλινε», κάνοντάς σου ευκολότερη την άνοδο προς τους ουρανούς. Αυτόν μιμήθηκε κατά το δυνατόν και ο Παύλος, γι' αυτό και έλεγε: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως κι εγώ του Χριστού». Και πώς εσύ, ω μακάριε Παύλε, έγινες μιμητής του Χριστού; Πώς; «Επειδή πουθενά δεν ζητώ το δικό μου συμφέρον, αλλά των πολλών, για να σωθούν, και ενώ ήμουν ελεύθερος από όλους, υποδούλωσα τον εαυτό μου στους πάντες». Τίποτα, λοιπόν, δεν είναι καλύτερο από αυτή τη δουλεία, διότι γίνεται αιτία ελευθερίας για τους άλλους.

Διότι όσα γίνονται πέρα από την εντολή, έχουν μεγάλο μισθό· όσα όμως ανήκουν στην τάξη της εντολής, δεν έχουν τόσο μεγάλο. Επομένως, ως προς αυτό λέει ότι το να μη λαμβάνει κανείς αμοιβή είναι ανώτερο από το να κηρύττει το Ευαγγέλιο, όχι ως προς την ίδια τη φύση του πράγματος· διότι τι είναι ίσο με το κήρυγμα, το οποίο μας κάνει να συναγωνιζόμαστε και τους ίδιους τους αγγέλους; Αλλά όμως, επειδή το ένα είναι προσταγή και χρέος, ενώ το άλλο είναι φιλότιμη προσφορά της ελεύθερης προαίρεσης, ως προς αυτό το να μη λαμβάνει έχει κάτι παραπάνω από το να κηρύττει. «Διότι, εάν το πράττω αυτό με τη θέλησή μου, έχω μισθό. Εάν όμως χωρίς τη θέλησή μου, μου έχει εμπιστευθεί μία οικονομία. Ποιος είναι λοιπόν ο μισθός μου; Το να προσφέρω, κηρύττοντας, το Ευαγγέλιο του Χριστού αδάπανα, ώστε να μην κάνω κατάχρηση της εξουσίας μου στο Ευαγγέλιο». Το «με τη θέλησή μου» και «χωρίς τη θέλησή μου» το λαμβάνει με την έννοια του να του ανατίθεται κάτι ή να μην του ανατίθεται. Έτσι πρέπει να νοηθεί και το «μού επιβάλλεται ανάγκη»· όχι με την έννοια ότι κάνει κάτι παρά τη θέλησή του, αλλά ότι είναι υπόλογος για όσα του έχουν προσταχθεί· γι' αυτό δεν είπε, «αν όμως το κάνω χωρίς τη θέλησή μου δεν έχω μισθό», αλλά «μου έχει εμπιστευθεί μία οικονομία», δείχνοντας ότι και αυτός έχει μισθό, τέτοιον όμως που αρμόζει σε εκείνον που εκπλήρωσε την προσταγή, και όχι σαν τον μισθό εκείνου που προσέφερε φιλότιμα από τα δικά του και ξεπέρασε την προσταγή. «Διότι, ενώ ήμουν ελεύθερος από όλους, υποδούλωσα τον εαυτό μου σε όλους, για να κερδίσω τους περισσότερους». Πάλι παραθέτει μία άλλη υπερβολή. Διότι είναι μεν σπουδαίο και το να μη λαμβάνει αμοιβή, αυτό όμως είναι πολύ μεγαλύτερο από εκείνο. Και τι είναι αυτό που λέει;

Διότι όχι μόνο δεν έλαβα ούτε έκανα χρήση της εξουσίας, αλλά και υποδούλωσα τον εαυτό μου, και μάλιστα σε δουλεία μεγάλη και πολυποίκιλη· και τον υποδούλωσα χωρίς να υπόκειμαι σε κανέναν απολύτως, ούτε από κάποια ανάγκη. Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το να είναι κανείς ελεύθερος από όλους.

Από αυτά διδασκόμαστε ότι, ακόμη κι αν είναι πολύ γνήσιος, ακόμη κι αν είναι υπερβολικά ένδοξος αυτός που μας εμποδίζει, οφείλει να θεωρείται βδελυρός από καθέναν που αγαπά τον Κύριο. ΤΙΤΛΟΣ ΚΓ΄. — Περί της συμπεριφοράς (συγκαταβάσεως). «Αν και ήμουν ελεύθερος από όλους, υποδούλωσα τον εαυτό μου στους πάντες, για να κερδίσω τους περισσότερους. Και έγινα στους Ιουδαίους σαν Ιουδαίος, για να κερδίσω τους Ιουδαίους· σε εκείνους που υπόκεινται στον νόμο σαν να ήμουν υπό τον νόμο, για να κερδίσω εκείνους που υπόκεινται στον νόμο· στους ανόμους σαν άνομος —χωρίς να είμαι άνομος απέναντι στον Θεό, αλλά υποταγμένος στον νόμο του Χριστού— για να κερδίσω τους ανόμους. Στους ασθενείς έγινα σαν ασθενής, για να κερδίσω τους ασθενείς. Έγινα τα πάντα για όλους, ώστε με κάθε τρόπο να σώσω μερικούς.» «Εκείνος που δεν συναναστρέφεται ορθά τον δικό του οίκο, θα κληρονομήσει ανέμους.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΔ΄. — Περί του αγίου σταυρού. «Έδωσες σε αυτούς που σε φοβούνται ένα σημείο, για να διαφύγουν από το τόξο.» «Φανεροί θα είναι αυτοί που σφραγίζουν τον νόμο, ώστε να μην τον μάθουν.» «Είπε ο Κύριος προς τον άνδρα που ήταν ντυμένος με τον ποδήρη χιτώνα: Βάλε το σημείο στα μέτωπα των ανδρών που στενάζουν και οδύρονται για όλες τις αδικίες, και περάστε μέσα από την Ιερουσαλήμ και χτυπήστε, και ας μη φεισθεί το μάτι σας και μην σπλαχνιστείτε γέροντα και νέο, γυναίκες και βρέφη που θηλάζουν· εξολοθρεύστε τους όλους. Σε όσους όμως υπάρχει το σημείο, μην πλησιάσετε.» Οτιδήποτε και αν υπέμεινε ο Χριστός, δεν το υπέμεινε για τον εαυτό Του, ούτε για τον Πατέρα Του, αλλά για να σώσει το ανθρώπινο γένος.

Δεδομένων αυτών, ποιος από εκείνους που ενδιαφέρονται έστω και κατ' ελάχιστον για την ευσέβεια, αγνοεί πόση εύνοια του Θεού για ολόκληρο τον κόσμο προσείλκυε η ευαρέσκεια τέτοιων έργων, η οποία πάντοτε άκμαζε χάρη στις δικές του προθυμίες; Το δε αντίθετο, που συμβαίνει με την αδράνεια αυτών των έργων, θα το αποσιωπήσω ως δυσοίωνο. Ποιος όμως θα μπορέσει να μετρήσει τα δάκρυα που χύθηκαν σαν κρουνοί από κάθε μάτι από όσους κατοικούν αυτή τη γη κατά την αναχώρησή του, καθώς όλοι τον περιέβαλαν και τον τραβούσαν με βία προς το μέρος τους, και κατά κάποιον τρόπο δεν του επέτρεπαν να επιβιβαστεί στο πλοίο; Και με οιμωγές θρηνούσαν, σαν να αναζητούσαν ανάλογα με την τάξη και την ηλικία: άλλοι μεν τον χορηγό τους στη φτώχεια, άλλοι δε τον οικονόμο της ευπορίας τους· οι χήρες τον προστάτη, τα ορφανά τον πατέρα· οι φτωχοί τον φιλόπτωχο, και οι ξένοι τον φιλόξενο· οι αδελφοί τον φιλάδελφο· οι ασθενείς τον ιατρό, οι ευρισκόμενοι σε συμφορές την παρηγοριά· τα γηρατειά το στήριγμα· και με δυο λόγια όλοι, εκείνον που έγινε τα πάντα για τους πάντες, για να κερδίσει τους πάντες, και υπέρ πάντων να κερδηθεί για τον Θεό; Γι' αυτό, σύμφωνα με τη χάρη που σου δόθηκε από τον Θεό, ευλογημένε μου δέσποτα, εάν μπορούσες, με τους τρόπους και τα πρόσωπα που γνωρίζεις, να τον κάνεις να επιστρέψει πάλι, να ξέρεις ότι προσφέρεις μεγάλη θυσία στον Θεό, και στους θεοστήρικτους βασιλείς μας παρέχεις γνήσια εύνοια και αδιάρρηκτη ασφάλεια με την ανάδειξή του.

Όπως λοιπόν ο Μωυσής ήταν θαυμαστός όταν έλεγε και έπραττε αυτά, έτσι και ο Παύλος, έχοντας φανεί πιο σφοδρός σε παρόμοια πράγματα, είναι κατά τόσο πιο θαυμαστός. Ή μήπως δεν σου φαίνεται ότι έκανε τον εαυτό του ανάθεμα για τη σωτηρία των ομοεθνών του και κατά κάποιον τρόπο αποχωριζόταν τη χάρη, όταν περιέτεμνε τον Τιμόθεο, όταν ο ίδιος, ενώ κήρυττε λαμπρά το ευαγγέλιο, τελούσε φαινομενικά ιουδαϊκές ευχές, ξυρίζοντας τα μαλλιά της κεφαλής του και προσφέροντας τις καθιερωμένες θυσίες, και όχι μόνο για τον εαυτό του, αλλά και για άλλους, με τους οποίους μαζί καθαριζόταν, καταβάλλοντας τα έξοδα και τις δαπάνες για τη θυσία; Για να επιτύχει τι; Για να κερδίσει τους πάντες για τον Χριστό, για να προσελκύσει τους περισσότερους, για να σώσει οπωσδήποτε κάποιους. Γι' αυτόν τον λόγο γίνεται και Ιουδαίος και συμπεριφέρεται στους ανόμους σαν άνομος και συμπάσχει με τους ασθενείς, χωρίς (προς Θεού) ούτε να είναι τίποτα από αυτά στην ουσία ούτε να γίνεται· και γίνεται τα πάντα στους πάντες, για να ανασύρει οπωσδήποτε κάποιους από την πλάνη.