Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 9:22

Και τον λόγο για τον οποίο διαμένεις μαζί με τον αγαπητό μας Ιννοκέντιο, δεν τον έμαθα τώρα για πρώτη φορά, αλλά από παλιά, και επιδοκίμασα την ευσέβειά σου. Έτσι λοιπόν να πράττεις, να γράφεις και να μας γνωστοποιείς πώς είναι οι αδελφοί εκεί και τι σκέπτονται για εμάς οι εχθροί της αλήθειας. Επειδή δε μου ανέφερες και για τους μοναχούς στην Καισάρεια· έμαθα δε από τον αγαπητό μας Διάνιο ότι αυτοί δυσανασχετούν και ανθίστανται στον αγαπητό μας επίσκοπο Βασίλειο· εσένα μεν σε επαίνεσα που το ανέφερες, σε αυτούς δε έχω δηλώσει τα πρέποντα· ώστε, ως τέκνα, να υπακούουν στον πατέρα τους και να μην αντιλέγουν σε όσα εκείνος εγκρίνει. Διότι, αν μεν ήταν ύποπτος ως προς την αλήθεια, ορθώς θα τον πολεμούσαν· εφόσον όμως είναι βέβαιοι, όπως ακριβώς είμαστε βέβαιοι και όλοι εμείς, ότι αποτελεί καύχημα της Εκκλησίας, αγωνιζόμενος μάλιστα υπέρ της αλήθειας και διδάσκοντας όσους έχουν ανάγκη· δεν πρέπει να πολεμούν έναν τέτοιον άνθρωπο, αλλά μάλλον να αποδέχονται την αγαθή του συνείδηση. Διότι, από όσα διηγήθηκε ο αγαπητός Διάνιος, φαίνεται ότι ματαίως δυσανασχετούν. Διότι ο ίδιος, όπως έχω την πεποίθηση, γίνεται ασθενής στους ασθενείς, για να κερδίσει τους ασθενείς· οι δε αγαπητοί μας, αποβλέποντας στον σκοπό της αλήθειάς του και στην οικονομία του, ας δοξάζουν τον Κύριο, ο οποίος έδωσε στην Καππαδοκία τέτοιον επίσκοπο, τον οποίο κάθε χώρα εύχεται να έχει.

Διότι αυτός, όπως είμαι βέβαιος, γίνεται ασθενής για τους ασθενείς, ώστε να κερδίσει τους ασθενείς· οι δε αγαπητοί μας, αποβλέποντας στον σκοπό της αλήθειάς του και στην οικονομία, ας δοξάζουν τον Κύριο, ο οποίος χάρισε στην Καππαδοκία έναν τέτοιο επίσκοπο, σαν αυτόν που κάθε χώρα εύχεται να έχει. Και εσύ, λοιπόν, αγαπητέ, θέλησε να τους το γνωστοποιήσεις, ώστε να πεισθούν, όπως έγραψα. Διότι αυτό και τους ίδιους καθιστά ευγνώμονες προς τον πατέρα, και διαφυλάττει την ειρήνη της Εκκλησίας. Εύχομαι να υγιαίνεις εν Κυρίω, αγαπητέ υιέ.

Και σε σένα λέω τέκνο μου, και στον αδελφό: Σας γράφτηκαν προηγουμένως τα περί μακροθυμίας, και τώρα λέω ότι «Άρμεξε γάλα και θα γίνει βούτυρο, εάν σφίξεις το χέρι στον μαστό, βγαίνει αίμα». Και πάλι ο άγιος Παύλος λέει: «Έγινα στους Ιουδαίους ως Ιουδαίος, για να κερδίσω τους Ιουδαίους» και τα εξής. Και ύστερα λέει: «Σε όλους έγινα τα πάντα, για να σώσω οπωσδήποτε μερικούς». Εάν κάποιος θέλει να λυγίσει ένα δέντρο ή ένα κλήμα, το λυγίζει σταδιακά και δεν σπάει. Εάν όμως το τραβήξει δυνατά μεμιάς, το πράγμα σπάει αμέσως. Κατανόησε αυτό που λέγεται.

Δεν λέει επίσης ότι «έγινε τα πάντα στους πάντες, για να σώσει οπωσδήποτε κάποιους», και ότι έγινε στους Ιουδαίους ως Ιουδαίος, «στους ανόμους ως άνομος, χωρίς να είναι άνομος ενώπιον του Θεού, αλλά έννομος ως προς τον Χριστό, για να σώσει τους ανόμους»; Και γιατί τα λέω ακόμη αυτά, παραλείποντας το ακόμη μεγαλύτερο; Ότι και ο ίδιος ο Μονογενής Λόγος του Θεού, για να σώσει το ανθρώπινο γένος, «δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του παίρνοντας μορφή δούλου, γινόμενος όμοιος με τους ανθρώπους, και αφού βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος, υπέμεινε σταυρό, καταφρονώντας την ντροπή». Δεν είναι, λοιπόν, καθόλου παράξενο, εάν, έχοντας απομακρυνθεί λίγο από το πρέπον, ο προφήτης έσωσε τη Γόμερ και επαναφέρει τη χαμένη γυναίκα στην κοσμιότητα. Ότι δε εξαιτίας ενός χρήσιμου και αναγκαίου πράγματος πρόσταξε ο Θεός να συνδεθεί με τη γυναίκα, το ξεκαθάρισε αμέσως, διαβεβαιώνοντας ότι γι' αυτήν την αιτία πρόσταξε εκείνα. Διότι, λέει, η γη θα εκπορνευθεί εντελώς, απομακρυνόμενη από τον Κύριο. Και δεν μιλάει στον προφήτη για μια μελλοντική πορνεία της γης, αλλά για αυτήν που έχει ήδη γίνει. Διότι πράγματι υπήρχαν οι δαμάλεις στη Δαν και στη Βαιθήλ, και είχαν ανεγερθεί τα τεμένη του Βάαλ, και οι τελετές του Ισραήλ τελούνταν σε όλη τη χώρα των Σαμαρειτών.

ΛΟΓΟΣ ΛΖʹ. Στο ρητό του Ευαγγελίου: «Όταν τελείωσε ο Ιησούς τους λόγους αυτούς», και τα εξής. Αʹ. Ο Ιησούς, ο οποίος επέλεξε τους αλιείς, αλιεύει και ο ίδιος, και μεταβαίνει από τόπο σε τόπο. Για ποιον λόγο; Όχι μόνο για να κερδίσει περισσότερους φιλόθεους ανθρώπους μέσω της επισκέψεώς του, αλλά, όπως νομίζω, για να αγιάσει και περισσότερους τόπους. Γίνεται στους Ιουδαίους σαν Ιουδαίος, για να κερδίσει Ιουδαίους· σε αυτούς που βρίσκονται υπό τον νόμο, σαν να βρίσκεται υπό τον νόμο, για να εξαγοράσει αυτούς που βρίσκονται υπό τον νόμο· στους ασθενείς σαν ασθενής, για να σώσει τους ασθενείς. Γίνεται τα πάντα στους πάντες, για να κερδίσει τους πάντες. Μα τι λέω, τα πάντα στους πάντες; Αυτό που ούτε ο Παύλος δεν δέχθηκε να πει για τον εαυτό του, αυτό διαπιστώνω ότι υφίσταται ο Σωτήρας.

Ελάτε, λοιπόν, μοιραστείτε τις αρετές του, όσοι είστε επαινέτες και μάρτυρές του, και αγωνιστείτε τον καλό αγώνα μεταξύ σας, άνδρες και γυναίκες μαζί, νεαροί και παρθένες, ηλικιωμένοι μαζί με τους νεότερους, ιερείς και λαός, μοναχοί και κοσμικοί, εκείνοι της απλότητας και εκείνοι της ακρίβειας, όσοι ανήκουν στη θεωρία και όσοι στην πράξη. Ο ένας ας επαινεί τη στάση του στις νηστείες και τις προσευχές, σαν να ήταν ασώματος και άυλος· ο άλλος την αντοχή και το αήττητο στις αγρυπνίες και τις ψαλμωδίες· άλλος την προστασία εκείνων που είχαν ανάγκη, άλλος την αντίστασή του απέναντι στους υπερέχοντες, ή τη συγκατάβασή του προς τους ταπεινούς. Οι παρθένες ας επαινούν τον νυμφαγωγό· οι έγγαμες, τον δάσκαλο της σωφροσύνης· όσοι ζουν στην έρημο, εκείνον που τους δίνει φτερά· όσοι ζουν μέσα στην κοινωνία, τον νομοθέτη· εκείνοι της απλότητας, τον οδηγό· εκείνοι της θεωρίας, τον θεολόγο· όσοι βρίσκονται σε ευθυμία, το χαλινάρι· όσοι βρίσκονται σε συμφορές, την παρηγοριά· τα γηρατειά, το στήριγμα· η νεότητα, την παιδαγωγία· η φτώχεια, τον χορηγό· ο πλούτος, τον οικονόμο. Μου φαίνεται ότι και οι χήρες θα επαινέσουν τον προστάτη τους· και τα ορφανά, τον πατέρα· και οι φτωχοί, τον φιλόπτωχο· και οι ξένοι, τον φιλόξενο· και οι αδελφοί, τον φιλάδελφο· οι ασθενείς, τον ιατρό, για όποια ασθένεια και θεραπεία κι αν σκεφτείς· οι υγιείς, τον φύλακα της υγείας τους· και όλοι, εκείνον που έγινε τα πάντα για όλους, για να κερδίσει τους πάντες, ή τους περισσότερους.

Εάν αυτά υπήρξαν δεινά, έχουν πια παρέλθει· συγχωρήστε μου αυτή την αδικία. Ορίστε άλλον ως προεστώτα, ο οποίος να αρέσει στους πολλούς· σε εμένα όμως δώστε την έρημο, και την αγροτική ζωή, και τον Θεό, στον οποίο και μόνο, ακόμη και μέσα από την ταπεινότητα, θα γίνουμε αρεστοί. Είναι φοβερό, αν θα στερηθούμε τους λόγους, και τις συνάξεις, και τις πανηγύρεις, και τα χειροκροτήματα αυτά από τα οποία παίρνουμε φτερά, και τους οικείους, και τους φίλους, και τις τιμές, και την ομορφιά και το μέγεθος της πόλης, και την αστραπή που περιλάμπει από παντού εκείνους που έχουν το βλέμμα τους στραμμένο προς αυτά και δεν έχουν εγκύψει προς τα έσω· αλλά δεν είναι τόσο φοβερό, όσο αν πρόκειται να γεμίσω ταραχή και να μιανθώ από τους θορύβους και τους αναβρασμούς της κοινωνίας, και από τις υποχωρήσεις προς τις διαθέσεις των πολλών. Διότι δεν αναζητούν ιερείς, αλλά ρήτορες· ούτε οικονόμους ψυχών, αλλά φύλακες χρημάτων· ούτε καθαρούς ιερουργούς, αλλά ισχυρούς προστάτες. Θα πω όμως κάτι προς υπεράσπισή τους: εμείς οι ίδιοι τους εκπαιδεύσαμε έτσι, εμείς που γινόμαστε τα πάντα για όλους, χωρίς να γνωρίζω αν το κάνουμε για να σώσουμε τους πάντες ή για να τους απωλέσουμε.

Ελάτε, λοιπόν, αφού με περιστοιχίσετε όλη η δική του ομήγυρη, όσοι ανήκετε στο ιερό βήμα και όσοι βρίσκεστε κάτω, όσοι είστε δικοί μας και όσοι προέρχεστε από τους έξω, συνεργαστείτε μαζί μου στον έπαινό του, διηγούμενοι και αναζητώντας ο καθένας διαφορετικό από τα δικά του προτερήματα· οι κατέχοντες τους θρόνους τον νομοθέτη, οι της πολιτείας τον οργανωτή, το πλήθος τον εγγυητή της ευταξίας, οι ασχολούμενοι με τα γράμματα τον παιδαγωγό, οι παρθένες τον νυμφαγωγό, οι έγγαμες τον διδάσκαλο της σωφροσύνης, οι της ερήμου αυτόν που τους έδωσε φτερά, όσοι ζουν μέσα στην κοινωνία τον κριτή, οι της απλότητας τον οδηγό, οι της θεωρίας τον θεολόγο, όσοι χαίρουν ευθυμίας τον χαλινό, όσοι δοκιμάζονται από συμφορές την παρηγοριά, τα γηρατειά τη βακτηρία, η νεότητα την παιδαγωγία, η φτώχεια τον χορηγό, η ευπορία τον οικονόμο. Νομίζω πως και οι χήρες θα επαινέσουν τον προστάτη, και τα ορφανά τον πατέρα, και οι πτωχοί τον φιλόπτωχο, και οι ξένοι τον φιλόξενο, και οι αδελφοί τον φιλάδελφο, οι ασθενούντες τον ιατρό –όποια νόσο και θεραπεία κι αν σκεφτείς–, οι υγιείς τον φύλακα της υγείας, και οι πάντες αυτόν που έγινε τα πάντα για τους πάντες, προκειμένου να κερδίσει τους πάντες [ή τους περισσοτέρους].

Διότι την μεν ακοή την κατέπλησσε ο λόγος του, την δε όραση τα θαύματα που επιτελούσε στους ασθενείς. Αυτός που πενθούσε παρηγορούνταν· ο νέος σωφρονιζόταν· ο ηλικιωμένος ωφελούνταν με τα πρέποντα λόγια. Οι δούλοι διδάσκονταν να συμπεριφέρονται ορθά στους κυρίους τους, οι εξουσιάζοντες να φέρονται με φιλανθρωπία στους υφισταμένους τους, ο φτωχός διδασκόταν ότι η αρετή είναι ο μοναδικός πλούτος, του οποίου η απόκτηση είναι ελεύθερα προσιτή σε όλους, και αυτός που καυχιόταν για τον πλούτο του νουθετούνταν κατάλληλα, μαθαίνοντας να είναι οικονόμος των υπαρχόντων του και όχι απόλυτος κύριός τους. Προσφέροντας στις γυναίκες τα κατάλληλα, στα παιδιά τα σύμμετρα και στους πατέρες τα πρέποντα, και γινόμενος τα πάντα στους πάντες, συγκέντρωσε αθρόα γύρω του τόσο μεγάλο πλήθος λαού, με τη συνέργεια του Πνεύματος, ώστε παρακινήθηκαν στην κατασκευή ναού, με όλους να συνεισφέρουν πρόθυμα στο έργο με χρήματα και προσωπική εργασία. Αυτός είναι ο ναός του οποίου εκείνος έθεσε τα θεμέλια της κατασκευής· τον καλλώπισε δε κάποιος από τους διαδόχους του, κατά τρόπο αντάξιο εκείνου. Είναι ο ναός που διατηρείται μέχρι σήμερα, τον οποίο ο μέγας εκείνος άνδρας, αμέσως μόλις ανέλαβε τα καθήκοντά του, θεμελίωσε στο πιο περίοπτο σημείο της πόλεως ως ένα είδος θεμελίου και κρηπίδας της δικής του ιερωσύνης, ολοκληρώνοντας το έργο με κάποια θεία δύναμη, όπως μαρτυρείται στα μετέπειτα χρόνια.

Τι έπρεπε να κάνει; Έλληνες ήταν όλοι, ασεβείς όλοι. Τι έπρεπε, λοιπόν, να κάνει; Να διαλεχθεί μαζί τους με βάση τα Ευαγγέλια; Αλλά θα τον περιγελούσαν. Μήπως από τα προφητικά κείμενα και τα γράμματα του Νόμου; Αλλά δεν πίστευαν. Τι έκανε λοιπόν; Κατευθύνθηκε προς τον βωμό και τους υπέταξε χρησιμοποιώντας τα όπλα των εχθρών. Και αυτό είναι που λέει: «Έγινα στους πάντες τα πάντα, στους Ιουδαίους ως Ιουδαίος, στους ανόμους ως άνομος». Είδε τον βωμό, είδε την επιγραφή, και εγέρθηκε με τη δύναμη του Πνεύματος. Διότι τέτοια είναι η χάρη του Πνεύματος· παρέχει από παντού κέρδος σε όσους την υποδέχονται· τέτοια είναι τα δικά μας πνευματικά όπλα.

Διότι αυτός είναι που εποικοδομεί και στηρίζει τις Εκκλησίες του Θεού και, θεραπεύοντας όλους τους ανθρώπους διά των πνευματικών νουθεσιών και προσφέροντας στον καθένα τα κατάλληλα, οδηγεί τις ψυχές μας στην αιώνια ζωή. Διότι, όπως λέει: «στους πάντες έγινα τα πάντα, για να σώσω τους πάντες».

Και παντού προβάλλει την αιτία της συγκατάβασής του· και δεν σταμάτησε σε αυτά, αλλά λέει: «Και στους ασθενείς έγινα σαν ασθενής, για να κερδίσω τους ασθενείς». Λέγοντας λοιπόν αυτό γι' αυτούς, εξαιτίας αυτού έχουν λεχθεί και όλα τα προηγούμενα. Αν και εκείνα ήταν κατά πολύ σπουδαιότερα, τούτο όμως είναι πιο οικείο· γι' αυτό και το τοποθέτησε στο τέλος. Το ίδιο έπραξε και στους Ρωμαίους, όταν έκανε παρατηρήσεις σχετικά με τις τροφές, αλλά και σε πολλά άλλα σημεία.

Έπειτα, για να μη χρονοτριβεί αναφέροντας τα πάντα ένα προς ένα, λέει: «Στους πάντες έγινα τα πάντα, για να σώσω οπωσδήποτε μερικούς». Βλέπεις την υπερβολή; Έγινα μεν τα πάντα για όλους, λέει, όχι επειδή προσδοκούσα να τους σώσω όλους, αλλά για να σώσω έστω και λίγους. Και επέδειξα τέτοια σπουδή και υπέμεινα τόση διακονία, όση είναι φυσικό για εκείνον που σώζει τους πάντες, χωρίς ωστόσο να ελπίζω ότι θα τους κερδίσω όλους· πράγμα που ήταν πολύ σπουδαίο και γνώρισμα ζέουσας προθυμίας.

Καλώς. Για ποιο λόγο λοιπόν «κατά πρόσωπον»; Για ποιο λόγο «μπροστά σε όλους»; Δεν έπρεπε ο έλεγχος να γίνει χωρίς μάρτυρες; Εσύ όμως πώς δημοσιοποιείς το δικαστήριο και καθιστάς πολλούς μάρτυρες της κατηγορίας; Και ποιος δεν θα έλεγε ότι το κάνεις αυτό από απέχθεια, και από φθόνο, και από φιλονικία; Δεν ήσουν εσύ αυτός που έλεγε: «Έγινα για τους ασθενείς σαν ασθενής»; Τι σημαίνει όμως το «για τους ασθενείς σαν ασθενής»; Συγκαταβαίνοντας και καλύπτοντας τα τραύματά τους, λέει, και μη αφήνοντάς τους να ξεπέσουν στην αναισχυντία. Έπειτα, ενώ απέναντι στους μαθητές υπήρξες τόσο προστατευτικός και φιλάνθρωπος, απέναντι στον συναπόστολό σου έγινες απάνθρωπος; Δεν άκουσες τον Χριστό που λέει: «Όταν αμαρτήσει ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον μεταξύ εσού και αυτού μόνου»; Εσύ όμως και δημόσια τον ελέγχεις, και υπερηφανεύεσαι για το γεγονός. Διότι, λέει, «όταν ήλθε ο Πέτρος στην Αντιόχεια, του εναντιώθηκα κατά πρόσωπο».

Και σχετικά με εκείνον που πόρνευσε, άκουσέ τον, πώς οδυνάται όχι λιγότερο από εκείνον και παρακαλεί λέγοντας: Επικυρώστε την αγάπη σας προς αυτόν. Αλλά και όταν τον απέκοπτε, το έπραττε με πολλά δάκρυα. Διότι από πολλή θλίψη, λέει, και συνοχή καρδιάς σας έγραψα, όχι για να λυπηθείτε, αλλά για να γνωρίσετε την αγάπη που έχω περισσώς για εσάς· και πάλι: Έγινα στους Ιουδαίους ως Ιουδαίος, σε όσους υπόκεινται στον νόμο ως υποκείμενος στον νόμο, στους ασθενείς ως ασθενής, στους πάντες έχω γίνει τα πάντα, για να σώσω με κάθε τρόπο μερικούς· και αλλού πάλι: Για να παρουσιάσω κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ Ιησού.

Μόνος ο ταλαίπωρος Ιούδας απέκοψε τον εαυτό του από μια τέτοια άγκυρα, υποδεικνύοντας με ένα φίλημα το Πρόβατο στους λύκους, και πουλώντας για τριάντα αργύρια τον Κύριο, του οποίου το αίμα εξαγόρασε τον κόσμο. Αλλά, ω της μακάριας και λαμπρής συνωρίδας σας, απόστολοι! Διότι γίνατε τα πάντα στους πάντες κατά χάριν, αιχμαλωτίζοντας ζωντανές τις αγέλες των ανθρώπων με δεξιοτεχνία, όχι με το καλάμι, αλλά με τον λόγο. Επειδή εσείς είστε οι αμετακίνητοι στύλοι της Ορθοδοξίας, η πέτρα της Εκκλησίας, τα σκήπτρα της βασιλείας, και μάλιστα οι άγρυπνοι προστάτες αυτού του ποιμνίου, οι άμισθοι ιατροί της ασθενούσας ανθρωπότητας, και οι συμπονετικοί ανάδοχοι της μετάνοιάς μας προς τον Θεό. Διότι, όντας σαν κάποιοι έμψυχοι άκμονες, την ώρα που δεχόσασταν τα χτυπήματα, σφυρηλατήσατε εκείνους που σας χτυπούσαν, οδηγώντας τους στην επίγνωση.

Διότι είχε λάβει εντολή μόνο να κηρύττει και να αναγγέλλει όσα του είχαν εμπιστευθεί· το να μηχανεύεται όμως μυριάδες πράγματα και να επινοεί, ήταν πλέον αποτέλεσμα του δικού του ζήλου. «Και έγινα στους Ιουδαίους σαν Ιουδαίος, για να κερδίσω Ιουδαίους.» Και πώς έγινε αυτό; Ή όταν περιέτεμε τον Τιμόθεο, για να καταργήσει την περιτομή; Γι' αυτό δεν είπε «Ιουδαίος», αλλά «σαν Ιουδαίος». Διότι το ζήτημα είναι οικονομία. «Σε αυτούς που είναι υπό νόμον σαν υπό νόμον, ενώ ο ίδιος δεν είμαι υπό νόμον, για να κερδίσω αυτούς που είναι υπό νόμον.» Όταν ξύρισε το κεφάλι του, όταν θυσίασε. Αυτά δε γίνονταν όχι επειδή μεταβαλλόταν το φρόνημά του, αλλά επειδή συγκατέβαινε η αγάπη του. «Στους ανόμους σαν άνομος· ενώ δεν είμαι άνομος στον Θεό, αλλά έννομος στον Χριστό.» Οι άνομοι δεν ήταν ούτε Ιουδαίοι ούτε Έλληνες, αλλά εκείνοι που ζούσαν εκτός νόμου· όπως ήταν ο Κορνήλιος και ο Μελχισεδέκ. Διότι, όταν πήγαινε σε αυτούς, υποκρινόταν πολλά από τα δικά τους. Κάποιοι δε υποστηρίζουν ότι εδώ υπαινίσσεται και τη συζήτηση που έκανε με τους Αθηναίους με αφορμή την επιγραφή στον βωμό, και λέει: «Στους ανόμους σαν άνομος». Και για να μη νομίσει κανείς ότι το πράγμα είναι μεταβολή. «Ενώ δεν είμαι άνομος ενώπιον του Θεού, αλλά έννομος ενώπιον του Χριστού.» «Για να κερδίσω ανόμους. Έγινα στους ασθενείς σαν ασθενής, για να κερδίσω τους ασθενείς.» Αναφέρει την αιτία της συγκατάβασης. «Στους πάντες έγινα τα πάντα, για να σώσω οπωσδήποτε κάποιους.» Και για να μη χρονοτριβεί αναφέροντας την κάθε περίπτωση ξεχωριστά, χρησιμοποιεί τη γενική ονομασία. «}

Από αυτά διδασκόμαστε ότι, ακόμη κι αν είναι πολύ γνήσιος, ακόμη κι αν είναι υπερβολικά ένδοξος αυτός που μας εμποδίζει, οφείλει να θεωρείται βδελυρός από καθέναν που αγαπά τον Κύριο. ΤΙΤΛΟΣ ΚΓ΄. — Περί της συμπεριφοράς (συγκαταβάσεως). «Αν και ήμουν ελεύθερος από όλους, υποδούλωσα τον εαυτό μου στους πάντες, για να κερδίσω τους περισσότερους. Και έγινα στους Ιουδαίους σαν Ιουδαίος, για να κερδίσω τους Ιουδαίους· σε εκείνους που υπόκεινται στον νόμο σαν να ήμουν υπό τον νόμο, για να κερδίσω εκείνους που υπόκεινται στον νόμο· στους ανόμους σαν άνομος —χωρίς να είμαι άνομος απέναντι στον Θεό, αλλά υποταγμένος στον νόμο του Χριστού— για να κερδίσω τους ανόμους. Στους ασθενείς έγινα σαν ασθενής, για να κερδίσω τους ασθενείς. Έγινα τα πάντα για όλους, ώστε με κάθε τρόπο να σώσω μερικούς.» «Εκείνος που δεν συναναστρέφεται ορθά τον δικό του οίκο, θα κληρονομήσει ανέμους.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΔ΄. — Περί του αγίου σταυρού. «Έδωσες σε αυτούς που σε φοβούνται ένα σημείο, για να διαφύγουν από το τόξο.» «Φανεροί θα είναι αυτοί που σφραγίζουν τον νόμο, ώστε να μην τον μάθουν.» «Είπε ο Κύριος προς τον άνδρα που ήταν ντυμένος με τον ποδήρη χιτώνα: Βάλε το σημείο στα μέτωπα των ανδρών που στενάζουν και οδύρονται για όλες τις αδικίες, και περάστε μέσα από την Ιερουσαλήμ και χτυπήστε, και ας μη φεισθεί το μάτι σας και μην σπλαχνιστείτε γέροντα και νέο, γυναίκες και βρέφη που θηλάζουν· εξολοθρεύστε τους όλους. Σε όσους όμως υπάρχει το σημείο, μην πλησιάσετε.» Οτιδήποτε και αν υπέμεινε ο Χριστός, δεν το υπέμεινε για τον εαυτό Του, ούτε για τον Πατέρα Του, αλλά για να σώσει το ανθρώπινο γένος.

Πώς όμως γίνεται αυτό; Ο μακάριος Παύλος στέλνοντας επιστολή ως απόστολος, και προτρέποντας τους πάντες στη μίμηση του Θεού και του εαυτού του, λέει: «Γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού, ως αγαπητά τέκνα». Έπειτα πάλι δηλώνοντας ότι τίποτα δεν κατορθώνει τόσο αυτή τη μίμηση, όσο το να ζει κανείς για το κοινό όφελος και να αποβλέπει στο τι είναι χρήσιμο για τους πάντες, πρόσθεσε: «περιπατείτε εν αγάπη». Και πολύ σωστά, αφού είπε «να γίνεστε μιμητές μου», αμέσως κάνει λόγο για την αγάπη, δείχνοντας ότι αυτή η αρετή περισσότερο από κάθε άλλη μάς κάνει να βρισκόμαστε κοντά στον Θεό. Διότι όλες οι άλλες, όντας κατώτερες από αυτήν, περιστρέφονται γύρω από τους ανθρώπους, όπως ο αγώνας ενάντια στις επιθυμίες, ο πόλεμος ενάντια στη γαστριμαργία, η παράταξη ενάντια στη φιλαργυρία, η πάλη ενάντια στον θυμό. Το να αγαπούμε όμως, αυτό είναι κοινό σε εμάς και στον Θεό. Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Να προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κατατρέχουν, για να γίνετε όμοιοι με τον Πατέρα μας που είναι στους ουρανούς». Και πάλι ο απόστολος: «Ο σκοπός της παραγγελίας είναι αγάπη από καθαρή καρδιά και αγαθή συνείδηση». Και πάλι: «Έγινα στους Ιουδαίους ως Ιουδαίος, για να κερδίσω Ιουδαίους. Και σε εκείνους που είναι υπό τον νόμο ως υπό τον νόμο, και στους ασθενείς ως ασθενής, στους πάντες έγινα τα πάντα, για να σώσω τους πάντες ή έστω μερικούς». Και αλλού: «Για να παρουσιάσω κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ».

Δεδομένων αυτών, ποιος από εκείνους που ενδιαφέρονται έστω και κατ' ελάχιστον για την ευσέβεια, αγνοεί πόση εύνοια του Θεού για ολόκληρο τον κόσμο προσείλκυε η ευαρέσκεια τέτοιων έργων, η οποία πάντοτε άκμαζε χάρη στις δικές του προθυμίες; Το δε αντίθετο, που συμβαίνει με την αδράνεια αυτών των έργων, θα το αποσιωπήσω ως δυσοίωνο. Ποιος όμως θα μπορέσει να μετρήσει τα δάκρυα που χύθηκαν σαν κρουνοί από κάθε μάτι από όσους κατοικούν αυτή τη γη κατά την αναχώρησή του, καθώς όλοι τον περιέβαλαν και τον τραβούσαν με βία προς το μέρος τους, και κατά κάποιον τρόπο δεν του επέτρεπαν να επιβιβαστεί στο πλοίο; Και με οιμωγές θρηνούσαν, σαν να αναζητούσαν ανάλογα με την τάξη και την ηλικία: άλλοι μεν τον χορηγό τους στη φτώχεια, άλλοι δε τον οικονόμο της ευπορίας τους· οι χήρες τον προστάτη, τα ορφανά τον πατέρα· οι φτωχοί τον φιλόπτωχο, και οι ξένοι τον φιλόξενο· οι αδελφοί τον φιλάδελφο· οι ασθενείς τον ιατρό, οι ευρισκόμενοι σε συμφορές την παρηγοριά· τα γηρατειά το στήριγμα· και με δυο λόγια όλοι, εκείνον που έγινε τα πάντα για τους πάντες, για να κερδίσει τους πάντες, και υπέρ πάντων να κερδηθεί για τον Θεό; Γι' αυτό, σύμφωνα με τη χάρη που σου δόθηκε από τον Θεό, ευλογημένε μου δέσποτα, εάν μπορούσες, με τους τρόπους και τα πρόσωπα που γνωρίζεις, να τον κάνεις να επιστρέψει πάλι, να ξέρεις ότι προσφέρεις μεγάλη θυσία στον Θεό, και στους θεοστήρικτους βασιλείς μας παρέχεις γνήσια εύνοια και αδιάρρηκτη ασφάλεια με την ανάδειξή του.

κστ΄. Εκείνος που ικανοποιεί ακόμη τις εμπαθείς ορέξεις της σάρκας, κατοικεί ως ειδωλολάτρης και ειδωλοποιός στη γη των Χαλδαίων. Όταν όμως, διακρίνοντας εν μέρει τα πράγματα, αποκτήσει συναίσθηση των τρόπων που αρμόζουν στη φύση, αφήνει τη γη των Χαλδαίων και έρχεται στη Χαρράν της Μεσοποταμίας, δηλαδή σε εκείνη την οριακή κατάσταση ανάμεσα στην αρετή και την κακία, η οποία δεν έχει ακόμη καθαριστεί από την πλάνη των αισθήσεων· διότι αυτό συμβολίζει η Χαρράν. Εάν δε υπερβεί και αυτή τη σύμμετρη αντίληψη του καλού που επιτυγχάνεται μέσω των αισθήσεων, τότε θα σπεύσει προς την αγαθή γη, δηλαδή προς την κατάσταση που είναι απαλλαγμένη από κάθε κακία και αγνωσία, την οποία ο αψευδής Θεός υποδεικνύει και υπόσχεται να δώσει ως έπαθλο αρετής σε εκείνους που Τον αγαπούν. κζ΄. Εάν ο Λόγος του Θεού σταυρώθηκε για εμάς εξαιτίας της ασθενείας και αναστήθηκε με τη δύναμη του Θεού, είναι φανερό ότι πνευματικώς για χάρη μας πάντοτε και το πράττει και το πάσχει αυτό, γινόμενος τα πάντα στους πάντες, προκειμένου να σώσει τους πάντες. Επομένως, πολύ ορθά ο θείος Απόστολος ανάμεσα στους Κορίνθιους που ασθενούσαν πνευματικά, έκρινε πρέπον να μη γνωρίζει τίποτε άλλο παρά μόνον τον Ιησού Χριστό, και μάλιστα εσταυρωμένο.

Με περισσότερα επιχειρήματα αποδεικνύει ότι αυτό είναι ανεμπόδιστο, τόσο για τον λόγο που προαναφέρθηκε, όσο και για να μη φανεί ότι, επειδή ο ίδιος απέχει, εκθέτει σε κατηγορία τους άλλους που το χρησιμοποιούν. 1 Κορ 9,16-18 <Διότι, εάν αυτό το πράττω με τη θέλησή μου.> Διότι, εάν το να κηρύττω το Ευαγγέλιο ήταν εξ ολοκλήρου ζήτημα δικής μου φιλοτιμίας και δεν μου είχε επιβληθεί καμία ανάγκη από τη δεσποτική εντολή, εύλογα θα ήλπιζα σε μεγάλο μισθό για αυτό, και θα μου ήταν επιτρεπτό να καυχώμαι σαν να επρόκειτο για δικό μου κατόρθωμα. Εάν όμως το πράττω αυτό επειδή μου έχει εμπιστευθεί ως διακονία και έχω την υποχρέωση να υπηρετήσω, τότε δεν ακολουθεί όμοιος μισθός, ούτε είναι δυνατόν να καυχώμαι για αυτό. Σε τι λοιπόν έγκειται ο λαμπρός μισθός και το καύχημα; Στο να κηρύττω μεν το Ευαγγέλιο όπως ακριβώς διατάχθηκα, αλλά να μη λαμβάνω τίποτα από το κήρυγμα, ούτε καν τα αναγκαία για τη συντήρησή μου, αλλά να υπηρετώ τη διακονία χωρίς δαπάνη και δωρεάν. 1 Κορ 9,22 <Έγινα στους ασθενείς σαν ασθενής.> Και στην προς Ρωμαίους επιστολή, για αυτούς που δίσταζαν να φάνε κρέας λόγω της τήρησης διατάξεων περί ορισμένων κρεάτων, όταν, συγκαταβαίνοντας στην αδυναμία τους, ούτε ο ίδιος τους επέπληττε, και εμπόδιζε τους άλλους να τους προκαλούν ενόχληση. <Σε όλους έγινα τα πάντα.> Διότι, εάν εγώ, λέει, παρέβλεψα ακόμη και εκείνα που δεν έπρεπε καθόλου να παραβλέψω, προκειμένου να σώσω περισσότερους, πώς δεν οφείλετε εσείς να απέχετε από τα ειδωλόθυτα;

Όπως λοιπόν ο Μωυσής ήταν θαυμαστός όταν έλεγε και έπραττε αυτά, έτσι και ο Παύλος, έχοντας φανεί πιο σφοδρός σε παρόμοια πράγματα, είναι κατά τόσο πιο θαυμαστός. Ή μήπως δεν σου φαίνεται ότι έκανε τον εαυτό του ανάθεμα για τη σωτηρία των ομοεθνών του και κατά κάποιον τρόπο αποχωριζόταν τη χάρη, όταν περιέτεμνε τον Τιμόθεο, όταν ο ίδιος, ενώ κήρυττε λαμπρά το ευαγγέλιο, τελούσε φαινομενικά ιουδαϊκές ευχές, ξυρίζοντας τα μαλλιά της κεφαλής του και προσφέροντας τις καθιερωμένες θυσίες, και όχι μόνο για τον εαυτό του, αλλά και για άλλους, με τους οποίους μαζί καθαριζόταν, καταβάλλοντας τα έξοδα και τις δαπάνες για τη θυσία; Για να επιτύχει τι; Για να κερδίσει τους πάντες για τον Χριστό, για να προσελκύσει τους περισσότερους, για να σώσει οπωσδήποτε κάποιους. Γι' αυτόν τον λόγο γίνεται και Ιουδαίος και συμπεριφέρεται στους ανόμους σαν άνομος και συμπάσχει με τους ασθενείς, χωρίς (προς Θεού) ούτε να είναι τίποτα από αυτά στην ουσία ούτε να γίνεται· και γίνεται τα πάντα στους πάντες, για να ανασύρει οπωσδήποτε κάποιους από την πλάνη.

Και θα μπορούσε κανείς να πει και αμέτρητα άλλα, αλλά ένα από τα πιο αναγκαία είναι ότι ο θεσμός της Εκκλησίας, προνοώντας για την προς αλλήλους αγάπη, την οποία με κάθε τρόπο ο πονηρός πασχίζει να διασπάσει, νομοθετεί με κάθε μέθοδο και σοφία να την συγκροτούμε και να την διατηρούμε. Γι' αυτό δεν επιτρέπει να αποστρεφόμαστε και να μισούμε ούτε αυτούς τους φαύλους, οι οποίοι είναι συνάνθρωποί μας, αλλά αντίθετα να τους στέργουμε και να τους αγαπάμε με όλη μας τη δύναμη, και μάλιστα να επινοούμε τρόπους κάθαρσης και θεραπείας για την πονηρία τους, και να τους προσλαμβάνουμε, και όχι να τους απωθούμε. Και αυτό προτρέπει ο Παύλος, μαζί με τα άλλα, ο οποίος έγινε στους Ιουδαίους ως Ιουδαίος και στους Έλληνες ως Έλληνας και στους ανόμους ως άνομος και στους πάντες τα πάντα, ώστε οπωσδήποτε να σώσει κάποιους. Εάν δε η χορεία των δικαίων από την αρχή μέχρι σήμερα αποστρεφόταν τους αμαρτωλούς, ποιος θα είχε σωθεί; Και πώς θα είχε ελκυσθεί ο κόσμος, εάν οι μεν φαύλοι δεν ωφελούσαν σε τίποτα ο ένας τον άλλον, οι δε αγαθοί τους αποστρέφονταν και τους έδιωχναν;

Ω, πόσο ωραία ήταν η απλότητα του ανδρός, η ηπιότητα, η προσήνεια, η επικοινωνία του, η φιλοφροσύνη, η συναναστροφή, ο λόγος του, ο γεμάτος αγάπη εσωτερικά και απαλλαγμένος από απάτη εξωτερικά τρόπος του· έτσι αγαπούσε τους πάντες ο θεοφιλής, ώστε ο καθένας να νομίζει ότι μόνο αυτός αγαπιόταν, και έτσι αγαπιόταν από όλους, ώστε να θεωρεί ότι δεν έχει κανέναν αντίθετο —διότι τέτοια είναι η φύση της αγάπης, η οποία μέσα από το να αγαπά λαμβάνει ως αντάλλαγμα το να αγαπιέται— άοργος, χωρίς φθόνο, πειθήνιος, σεβάσμιος, μειλίχιος, χαριστικός, αγαπώντας τον λόγο, σαφής, ευπροσήγορος, ορθός στα δόγματα —και παρόλο που ήταν άπειρος στην κοσμική σοφία που έχει μωρανθεί, ωστόσο, επειδή είχε λάβει το χάρισμα της γνώσης χάρη στην καθαρότητα της καρδιάς του, ξεπερνούσε στα νοήματα πολλούς από εκείνους που θεωρούσαν τους εαυτούς τους μορφωμένους και φιλοσόφους— γινόταν σοφός με τον σοφό και απλοϊκός με τον απλοϊκό, με τον απλό γινόταν απλός και με τον βαθυστόχαστο γινόταν βαθυστόχαστος, και αγαπούσε να γίνεται τα πάντα στους πάντες, όσο ήταν δυνατόν, κατά το αποστολικό παράδειγμα. Γι' αυτό και το να επισκέπτεται πατέρες και να τους ρωτά για τα πρέποντα, δεν συνέβαινε επειδή παρασυρόταν από αστάθεια, όπως θα μπορούσε να νομίσει κανείς, αλλά επειδή στηριζόταν στον νόμο της φιλίας και σε ένα αρχαίο έθος, το οποίο, αν και έχει εγκαταλειφθεί στους σημερινούς χρόνους, φαινόταν να ανανεώνεται σχεδόν μόνο από τον μακάριο.

Επί πλέον όλων αυτών, όπως αναλογίζομαι εγώ ο άφρων, πόσος και τι λογής είναι ο κόπος, πόσος ο ιδρώτας, ο αγώνας, ο δρόμος, η ένταση, η φροντίδα, η μέριμνα, η φθορά της σάρκας, η οδύνη της ψυχής, η καταπόνηση της διανοίας. Όπως ακριβώς λοιπόν εκείνος που κυβερνά το πλοίο σε μεγάλη θαλασσοταραχή και καταιγίδα είναι εντελώς νηφάλιος και αμετακίνητος, έχοντας άγρυπνο το μάτι του (διότι δεν φέρνει μικρό κίνδυνο το να παρεισφρήσει έστω και λίγο η απειρία και η αμέλεια), έτσι πολύ περισσότερο ο κυβερνήτης των ψυχών οφείλει να γνωρίζει με πιο αγωνιστικό πνεύμα και με μεγαλύτερη ακρίβεια το έργο της προστασίας του ποιμνίου, για να μην καταποντιστεί στον βυθό της απώλειας. Γι' αυτόν τον λόγο, όπως νομίζω, αγιώτατε, αναφωνούσε ο μέγας απόστολος: «Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και δεν φλέγομαι εγώ;». Και πάλι: «Έγινα στους Ιουδαίους ως Ιουδαίος, σε όσους είναι υπό τον νόμο ως υπό τον νόμο, στους ανόμους ως άνομος, αν και δεν είμαι άνομος αλλά υποκείμενος στον νόμο του Χριστού. Στους πάντες έγινα τα πάντα, για να κερδίσω τους πάντες». Ιδού, έτσι ορίζουν και οι σχετικοί κανόνες και όροι της επισκοπής, όπως ακριβώς διακηρύσσουν και οι ίδιοι οι θεσπέσιοι πατέρες μας.

ΙΗ΄. Και επειδή ο μακαρίτης αναγνωρίστηκε σαν να ζωντάνεψε από τους νεκρούς (διότι δεν ήταν καν γνωστό ότι ήταν αδελφός της μητέρας μας), έγινε ξακουστός όχι μόνο στους συγγενείς, αλλά και σε ολόκληρη την Κωνσταντινούπολη, καθώς άλλοι τον προσκαλούσαν αλλού και άλλοι αλλού, τον ασπάζονταν με περιχάρεια, τον υποδέχονταν με εγκαρδιότητα και απολάμβαναν την πρέπουσα διδασκαλία του. Διότι ο άνδρας ήταν εξαιρετικά γλυκός στα λόγια, ακόμη πιο γλυκός στους τρόπους, ασκητικός στην όψη, πολύπλευρος στη διδασκαλία, γινόμενος τα πάντα για τους πάντες, κατά την αποστολική ρήση: καθοδηγητής των εγγάμων, συμπαραστάτης όσων ζούσαν εν παρθενία, σύμβουλος των αρχόντων, ιατρός όσων ασθενούσαν ψυχικά, συμφιλιώνοντας τα παιδιά με τους πατέρες, και τους πατέρες με τα παιδιά, προτρέποντας τους δούλους να είναι αφοσιωμένοι στους κυρίους τους, και καθιστώντας τους κυρίους ευεργέτες προς τους δούλους.