Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 9:26

Και πάλι, όπως ακριβώς εξωτερικά για να πίνει έχει ποταμούς και κρήνες και πηγές, έτσι και εσωτερικά έχει το Πνεύμα, το οποίο δίδεται σε όσους πιστεύουν και «γίνεται πηγή ύδατος που αναβλύζει εις ζωήν αιώνιον». Και για μεν το περπάτημα πάνω στη γη έχει τα σωματικά πόδια, για την άνοδο όμως στους ουρανούς έχει τα πόδια που είχε ο Παύλος όταν έλεγε τα εξής: «Τρέχω όχι με τρόπο αβέβαιο», για τα οποία και σε εμάς έδωσε παραγγελία, ώστε «να έχουμε υποδεδεμένα» αυτά «τα πόδια με την ετοιμασία του ευαγγελίου». Επιπλέον, έχει χέρια για τη σωματική αφή, αλλά έχει και εσωτερικά, ώστε να αγγίζει τον Λόγο, σαν αυτά που είχαν οι μαθητές όταν έλεγαν: «Εκείνο που υπήρχε από την αρχή, εκείνο που έχουμε ακούσει, εκείνο που έχουμε δει με τα μάτια μας, και τα χέρια μας ψηλάφησαν περί του Λόγου της ζωής». Εφόσον δε ο Λόγος είναι ασώματος, είναι ανάγκη και τα χέρια που τον αγγίζουν να είναι ασώματα.

Και προπάντων πρέπει ο μοναχός να εγκρατεύεται από τις συναναστροφές με γυναίκες και από την οινοποσία, διότι ο οίνος και οι γυναίκες εκτρέπουν τους συνετούς· και εκπληρώνοντας κατά το δυνατόν τις εντολές του Κυρίου, να μην πέφτει σε ακηδία, αλλά να περιμένει από Εκείνον τον μισθό και τον έπαινο, και να ποθεί την απόλαυση της αιώνιας ζωής, έχοντας πάντοτε μπροστά στα μάτια του τα λόγια του Δαβίδ και λέγοντας: «Έβλεπα τον Κύριο διαρκώς ενώπιόν μου, επειδή βρίσκεται στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ». Και ως υιός μεν να αγαπά τον Θεό με όλη την καρδιά, την ισχύ, τη διάνοια και τη δύναμή του· ως δούλος δε, να Τον ευλαβείται, να Τον φοβάται και να Τον υπακούει, και με φόβο και τρόμο να κατεργάζεται τη σωτηρία του· να έχει πνευματική ζέση, να είναι ενδεδυμένος την πανοπλία του Αγίου Πνεύματος, να τρέχει όχι χωρίς σκοπό και να πυγμαχεί όχι σαν να χτυπά τον αέρα, και να καταπαλεύει τον εχθρό μέσα στην ασθένεια της σάρκας και στην πτωχεία της ψυχής, και να πράττει όλα τα διατεταγμένα, αποκαλώντας τον εαυτό του αχρείο· να ευχαριστεί τον άγιο, ένδοξο και φοβερό Θεό, και να μην πράττει τίποτα από εριθεία και κενοδοξία, αλλά για τον Θεό και για να είναι αρεστός σε Αυτόν· διότι ο Θεός διασκόρπισε τα οστά των ανθρωπαρέσκων.

Αυτά είναι τα σκιρτήματα του Παύλου και τα βήματα. Γίνετε μιμητές μου, αδελφοί, καθώς και εγώ είμαι του Χριστού. Δεν επιθύμησα ασήμι ή χρυσό ή ιματισμό κανενός· τα πάντα σας τα υπέδειξα. Γίνετε μιμητές μου· διότι εγώ είμαι έτοιμος όχι μόνο να δεθώ, αλλά και να πεθάνω υπέρ του ονόματος του Κυρίου Ιησού. Επιδιώκω τον σκοπό για το βραβείο της άνω κλήσεως του Θεού. Έτσι τρέχω, όχι αβέβαια· έτσι πυγμαχώ, όχι χτυπώντας τον αέρα, αλλά καταπονώ το σώμα μου και το υποδουλώνω. Και καθένας που αγωνίζεται εγκρατεύεται σε όλα. Έτσι να τρέχετε, αδελφοί, για να κατακτήσετε το βραβείο. Μιμηθείτε τους Αγίους, και έτσι να τρέχετε, ώστε μαζί με αυτούς να στεφανωθείτε και να συμβασιλεύσετε.

Είδα στις πόλεις σε καθορισμένα θεάματα κάποιους να αγωνίζονται με θηρία. Τίποτα μικρότερο δεν αναλαμβάνουν οι μοναχοί, διότι ή πλούτισαν ξαφνικά ή και απαλλάχθηκαν από τη ζωή. Και ο Απόστολος Παύλος ονόμασε τον βίο του θέατρο. Για να επιβεβαιωθεί μάλιστα ο λόγος μας, ότι υφίσταστε αγώνα, ο ίδιος τον ονόμασε και στάδιο, και ανέφερε ότι ο ίδιος πυγμαχεί. Από την πυγμαχία κατανόησε το στάδιο, και από την πάλη εννόησε τον αγώνα. Από τους θεατές κατανόησε για ποια έργα παρατηρείται αυτός που αποτελεί το θέαμα. Άγγελοι και άνθρωποι τον παρακολουθούν.

Προσέξτε τις υποσχέσεις σας και θα καταλάβετε ότι δεν ψεύδομαι. Ακούστε τον Απόστολο και θα κατανοήσετε σαφώς τα λεγόμενα. Λέει ότι καταπονώ το σώμα μου και το δουλαγωγώ, και μη φροντίζετε για τη σάρκα, και ενδυθείτε την πανοπλία του Θεού, και ότι έτσι τρέχω, όχι με αβεβαιότητα.

Εάν, λοιπόν, δεν φροντίσουμε με ζήλο να διαφυλάξουμε μέχρι τέλους για τον εαυτό μας την ελευθερία με έργα και λόγια άμεμπτα, ή, αν την χάσαμε, να την ανακτήσουμε μέσω της μετάνοιας, θα κατακριθούμε από τον ίδιο τον νόμο που μας ελευθέρωσε, επειδή δεν διατηρήσαμε την ελευθερία που μας δόθηκε. Γι' αυτό ο θείος Παύλος για τον εαυτό του λέει: «Έτσι τρέχω, όχι αβέβαια· έτσι πυγμαχώ, όχι χτυπώντας τον αέρα, αλλά καταπονώ το σώμα μου και το υποδουλώνω, μήπως, αφού κηρύξω σε άλλους, ο ίδιος αποδοκιμαστώ»· προς εμάς πάλι, παρακινώντας μας σε παρόμοιο ζήλο, λέει: «Δεν γνωρίζετε ότι αυτοί που τρέχουν στο στάδιο, όλοι μεν τρέχουν, αλλά ένας παίρνει το βραβείο;». Δεν το είπε όμως αυτό εννοώντας ότι και εδώ το βραβείο της σωτηρίας το παίρνει μόνο ένας, αλλά με την έννοια ότι το λαμβάνουν όσοι αγωνίζονται με πολύ μεγάλο ζήλο, είτε πρόκειται για έναν, είτε για πάρα πολλούς· διότι εκείνο το βραβείο της άνω κλήσεως είναι ανεξάντλητο και επαρκεί για όλους, καθώς μεταδίδεται χωρίς να μειώνεται.

Ως σοφός αρχιτέκτονας, έθεσα θεμέλιο. Θέλεις να τον δεις παγκρατιαστή; Έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα. Θέλεις να τον δεις αθλητή; Η πάλη μας δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα. Θέλεις να τον δεις δρομέα; Ώστε από την Ιερουσαλήμ και στα περίχωρα μέχρι το Ιλλυρικό να έχω κηρύξει πλήρως το Ευαγγέλιο του Θεού. Έχοντας ενδυθεί τον θώρακα της πίστεως. Θέλεις να τον δεις αγωνιστή; Τον αγώνα τον καλό έχω αγωνιστεί. Θέλεις να τον δεις στεφανίτη; Στο εξής φυλάσσεται για εμένα ο στέφανος της δικαιοσύνης. Αν και ήταν ένας, έγινε τα πάντα, μιμούμενος τον Δεσπότη του. Διότι και ο δικός μας Δεσπότης, αν και ένας κατά την ουσία, προσαρμοζόταν παίρνοντας την κατάλληλη μορφή για τα πάντα.

Άκουσε τον Αβραάμ που λέει προς τον πλούσιο: «Απέλαβες τα αγαθά σου στη ζωή σου, και ο Λάζαρος παρομοίως τα κακά». [Ποια αγαθά;] Διότι εδώ, λέγοντας το «απέλαβες» και όχι «έλαβες», δείχνει ότι και οι δύο βρέθηκαν σε αυτές τις καταστάσεις ως εξόφληση χρέους, τόσο αυτός που έζησε σε ευημερία όσο και εκείνος που έζησε σε δυστυχία· και λέει, γι' αυτό «αυτός τώρα εδώ παρηγορείται»· διότι τον βλέπεις καθαρό από αμαρτήματα· «ενώ εσύ οδυνάσαι». Ας μην αγανακτούμε, λοιπόν, όταν βλέπουμε εδώ τους αμαρτωλούς να καλοπερνούν, αλλά όταν εμείς οι ίδιοι υποφέρουμε, ας χαιρόμαστε· διότι τούτο αποτελεί εξόφληση αμαρτιών. Ας μην αναζητούμε την άνεση· διότι ο Χριστός υποσχέθηκε θλίψη στους μαθητές του· και ο Παύλος λέει: «Όλοι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ Ιησού, θα διωχθούν». Κανένας γενναίος αθλητής μέσα στο σκάμμα του αγώνα δεν αναζητεί λουτρά και τραπέζι γεμάτο με φαγητά και κρασί· αυτό δεν είναι γνώρισμα αθλητή, αλλά μαλθακού ανθρώπου. Διότι ο αθλητής αγωνίζεται μέσα στη σκόνη, στο λάδι, στη ζέστη του ήλιου, με πολύ ιδρώτα, με την πίεση και τη στενοχώρια του αγώνα. Αυτός είναι ο καιρός της πυγμαχίας· επομένως, είναι και καιρός για να δεχτεί κανείς τραύματα, να ματώσει και να πονέσει. Άκουσε τι λέει ο μακάριος Παύλος: «Έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα».

γʹ. Ας δείξουμε, λοιπόν, σπουδή· διότι και ο Παύλος λέει: «Έτσι τρέχω, όχι αβέβαια». Χρειάζεται αγώνας δρόμου, και μάλιστα δρόμος σφοδρός. Εκείνος που τρέχει δεν βλέπει κανέναν απολύτως, είτε περνά μέσα από λιβάδια είτε από άγονους τόπους· εκείνος που τρέχει δεν κοιτάζει προς τους θεατές, αλλά προς το βραβείο· είτε είναι πλούσιοι είτε φτωχοί, είτε κάποιος τον χλευάζει, είτε τον επαινεί, είτε τον υβρίζει, είτε του ρίχνει πέτρες, είτε λεηλατεί την οικία του, είτε δει τα παιδιά του, είτε τη γυναίκα του, είτε οτιδήποτε άλλο, με κανέναν τρόπο δεν στρέφει αλλού την προσοχή του, αλλά αφοσιώνεται σε ένα μόνο πράγμα, στο να τρέχει και να λάβει το βραβείο.

ΟΜΙΛΙΑ Β'. Έπειτα, μετά από δεκατέσσερα χρόνια, ανέβηκα στα Ιεροσόλυμα με τον Βαρνάβα, παίρνοντας μαζί μου και τον Τίτο· ανέβηκα δε κατόπιν αποκαλύψεως. α'. Αναφέρει ότι η αιτία της πρώτης αναβάσεως ήταν ο Πέτρος και η επιθυμία να τον γνωρίσει· της δεύτερης όμως, η αποκάλυψη του Πνεύματος. «Και τους εξέθεσα το Ευαγγέλιο που κηρύσσω στους εθνικούς, ιδιαιτέρως δε στους επιφανείς, μήπως τυχόν τρέχω ή έτρεξα μάταια». Τι λες, Παύλε; Εσύ που στην αρχή δεν επέλεξες να το εκθέσεις ούτε μετά από τρία χρόνια, τώρα, αφού παρήλθαν δεκατέσσερα χρόνια, το εκθέτεις, μήπως τυχόν τρέχεις μάταια; Και πόσο καλύτερο θα ήταν να το κάνεις αυτό ευθύς μόλις άρχισες, παρά μετά από τόσα χρόνια; Και γιατί έτρεχες, αν δεν ήσουν πεπεισμένος ότι δεν έτρεχες μάταια; Ποιος είναι τόσο ανόητος, ώστε να κηρύττει τόσα χρόνια, μη γνωρίζοντας ότι κηρύττει ορθά; Και αυτό που προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη απορία, πάλι, είναι ότι αναφέρει πως ανέβηκε κατόπιν αποκαλύψεως. Διότι αυτό προκαλεί μεν μεγαλύτερη απορία, όπως μόλις προείπα, από το προηγούμενο, είναι όμως ικανό να μας δώσει τη λύση και για εκείνο. Αν, δηλαδή, ανέβαινε από δική του πρωτοβουλία, τότε μάλιστα ούτε αυτό θα είχε λογική εξήγηση· διότι δεν θα ήταν δυνατόν η μακάρια εκείνη ψυχή να περιπέσει σε τέτοια ανοησία· αφού ο ίδιος είναι που λέει: «Έτσι τρέχω, όχι στα αβέβαια, έτσι πυγμαχώ, όχι χτυπώντας τον αέρα». Αν λοιπόν δεν τρέχεις στα αβέβαια, πώς λες: «Μήπως τυχόν τρέχω ή έτρεξα μάταια;»

Διότι αυτό, λέγει, συμβαίνει και στους εξωτερικούς κοσμικούς αγώνες. Επειδή δεν επιτρέπεται σε όσους αγωνίζονται να μεθούν τον καιρό του αγώνα, ούτε να πορνεύουν, για να μην εξαντλήσουν τη δύναμή τους, ούτε βεβαίως να ασχολούνται με οτιδήποτε άλλο· απεναντίας, έχοντας απομακρύνει τον εαυτό τους μια για πάντα από όλα, προσηλώνονται μόνο στις προπονήσεις τους. Εάν, λοιπόν, ισχύουν αυτά εκεί, όπου το στεφάνι δίδεται σε έναν μόνο, πολύ περισσότερο ισχύουν εδώ, όπου και η τιμή είναι μεγαλύτερη. Διότι εδώ δεν είναι ένας μόνο αυτός που στεφανώνεται, και επιπλέον τα έπαθλα υπερβαίνουν κατά πολύ τους κόπους. Γι' αυτό και το παραθέτει με τρόπο που προκαλεί συστολή, λέγοντας: «Εκείνοι, βέβαια, αγωνίζονται για να λάβουν φθαρτό στεφάνι, ενώ εμείς άφθαρτο. Εγώ, λοιπόν, έτσι τρέχω, όχι χωρίς ξεκάθαρο σκοπό». Διότι, αφού τους συνέτισε φέρνοντας παραδείγματα από τον έξω κόσμο, παρουσιάζει πλέον τον εαυτό του, πράγμα που αποτελεί τον άριστο τρόπο διδασκαλίας. Γι' αυτό και παντού φαίνεται να πράττει το ίδιο. Και τι σημαίνει το «Όχι χωρίς ξεκάθαρο σκοπό»; Αποβλέποντας σε κάποιον σκοπό, λέγει, και όχι τυχαία και μάταια, όπως κάνετε εσείς. Διότι, ποιο είναι το όφελος για εσάς από το να εισέρχεστε στους ειδωλολατρικούς ναούς και να επιδεικνύετε δήθεν εκείνη την τελειότητα; Κανένα απολύτως. Εγώ, όμως, δεν είμαι τέτοιος, αλλά όλα όσα πράττω, τα πράττω για τη σωτηρία των πλησίον· και αν επιδεικνύω τελειότητα, το πράττω εξαιτίας τους· και αν δείχνω συγκατάβαση, εξαιτίας τους· και αν ξεπερνώ τον Πέτρο στο να μη λαμβάνω υλικά αγαθά, το πράττω για να μη σκανδαλιστούν· και αν συγκαταβαίνω περισσότερο από όλους, δεχόμενος την περιτομή και ξυρίζοντας το κεφάλι μου, το πράττω για να μην παραπέσουν. Αυτό σημαίνει, «Όχι χωρίς ξεκάθαρο σκοπό».

Αλλά δεν θα μπορούσες να προβάλεις καμία εύλογη αιτία. Διότι η τροφή δεν σε παρουσιάζει ενώπιον του Θεού· και ούτε εάν φας περισσεύεις σε κάτι, ούτε εάν δεν φας υστερείς. Επομένως, τρέχεις άσκοπα και στην τύχη· διότι αυτό σημαίνει το «αδήλως». Έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα.

Πάνω σε αυτόν τον λίθο οικοδόμησε σήμερα τον εαυτό του και ο μακάριος Πολύκαρπος, πειθόμενος σε αυτόν που λέει: «Οικοδομή του Θεού είστε, έχοντας εποικοδομηθεί πάνω στο θεμέλιο των αποστόλων και των προφητών, με ακρογωνιαίο λίθο τον ίδιο τον Ιησού Χριστό». Έχοντας οικοδομήσει τον εαυτό του πάνω σε αυτούς τους αγίους, έλαβε τον στέφανο της αφθαρσίας, τρέχοντας όχι στην τύχη, αλλά σκληραγωγώντας το σώμα του και δουλαγωγώντας το. Αυτός άφησε σε εκείνους που προσέρχονται μετά από αυτόν στο μαρτύριο ένα αιώνια άριστο μνημόσυνο· διότι ο δίκαιος παραμένει εις τον αιώνα. Και όλο το πλήθος της πανηγύρεως, έχοντας αγαλλιάσει, επιθυμεί να μάθει με κάθε ακρίβεια, πώς δεν φοβήθηκε τη μάταιη και πονηρή αιχμή του διαβόλου.

Οι λίθοι δεν μετεκίνησαν τον αθλητή, αλλά, όπως ακριβώς ένα ουρανομήκες φυτό ριζωμένο στη γη, έτσι και αυτός διατηρούνταν άκαμπτος, δεχόμενος τις βολές των λίθων και χωρίς να καταπίπτει. Διότι σε αυτόν θα ταίριαζε δικαιολογημένα εκείνο το προφητικό λόγιο: «Ο δίκαιος ως φοίνιξ ανθήσει». Το σώμα του, λοιπόν, πορφυρωνόταν και περιερρεόταν από τα ρεύματα του αίματος, καθώς δεχόταν αλλεπάλληλα τα κύματα των λίθων, όμως πολύ περισσότερο στερεωνόταν σαν πέτρα στην πίστη. Διότι ατένιζε προς τον ουράνιο Αγωνοθέτη, ο Οποίος προτείνει το χέρι στους δικούς Του αθλητές και τους ελκύει προς τον ουρανό, όπου είναι αποταμιευμένα τα έπαθλα των αγώνων, όπου γίνεται η ανακήρυξη των στεφάνων, και ίσως κραυγάζει κατά τον Παύλο: «Έτσι τρέχω, όχι αβέβαια, έτσι πυγμαχώ, όχι χτυπώντας τον αέρα· δέχομαι βολές, και πληγώνω με τα λόγια». Θυμηθείτε, λέει, τους πατέρες σας που λιθοβόλησαν τους προφήτες· διότι ποιον, λέει, δεν κατεδίωξαν οι πατέρες σας;

Δεν γνωρίζω πώς πρέπει να αποκαλέσω αυτόν τον θαυμαστό άνδρα. Γεωργό να τον πω; «Εγώ», λέει, «φύτεψα». Οικοδόμο να τον πω; «Ως σοφός αρχιτέκτων έθεσα το θεμέλιο». Να τον προσαγορεύσω δρομέα; «Έτσι τρέχω, όχι αδήλως». Να τον ονομάσω πυγμάχο, που πλήττει την κεφαλή του διαβόλου; «Έτσι πυγμαχώ, όχι χτυπώντας τον αέρα». Να τον αποκαλέσω παλαιστή; «Η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα». Να τον πω στρατηγό, που συντάσσει την παράταξη του Χριστού; «Ενδυθείτε», λέει, «την πανοπλία του Θεού, ώστε να μπορέσουμε να σταθούμε απέναντι στις μεθοδείες του εχθρού». Να τον καλέσω χειροτέχνη, που με τους δικούς του μόχθους τρέφει τους πιστούς; Διότι, όπως λέει, «Στις ανάγκες μου και σε όσους ήταν μαζί μου, υπηρέτησαν τα χέρια αυτά». Αλλά προηγουμένως μεν κατασκεύαζε σκηνές από δέρματα, αργότερα όμως έγινε για τους πιστούς πρόξενος των επουρανίων σκηνών.

Διότι ούτε η θεία χάρη δίνεται σε όσους δεν διαθέτουν την αγαθή προθυμία, ούτε η ανθρώπινη φύση μπορεί να κατορθώσει την αρετή δίχως την άνωθεν βοήθεια. Αυτό διδάσκει και ο προφήτης, ότι δηλαδή διέτρεχα την οδό των εντολών σου ανεμπόδιστα, λαμβάνοντας από Αυτόν την ευκολία του δρόμου. Διότι ονόμασε την ευκολία «πλατύτητα»· και αλλού λέει: «Στη θλίψη μου μού έδωσες ευρυχωρία»· και πάλι: «Επλάτυνας τα βήματά μου κάτω από εμένα, και δεν εξασθένησαν τα ίχνη μου», όταν δηλαδή έκανες την πορεία μου εύκολη και ευχερή, και αποδίωξες από εμένα κάθε πνιγηρή και στρεβλή προσβολή του εχθρού. Διότι αυτό σημαίνει το: «Όταν επλάτυνας την καρδιά μου, έτρεξα την οδό των εντολών σου». Τέτοιος ήταν ο Παύλος όταν έλεγε: «Έτσι τρέχω, όχι με αβεβαιότητα· έτσι πυγμαχώ, όχι χτυπώντας τον αέρα· αλλά καταπονώ το σώμα μου και το υποδουλώνω». Παρομοίως και όλοι οι άγιοι. «Νομοθέτησέ μου, Κύριε, την οδό των δικαιωμάτων σου, και θα την εκζητώ διαπαντός». Τη λέξη «Νομοθέτησον» ο Σύμμαχος την απέδωσε ως «Υπόδειξον»· ενώ ο Ακύλας και ο Θεοδοτίων ως «Φώτισον». Διαπαντός, λέει, δέομαι για τη δική σου φωταγωγία και νομοθεσία, ώστε και να γνωρίσω την οδό των δικαιωμάτων σου, και ακολούθως να πορευθώ σε αυτήν. Επομένως, «κάθε αγαθή δόση και κάθε τέλειο δώρημα, κατεβαίνει από άνωθεν, από τον Πατέρα των φώτων». Έτσι και εμείς, όταν προαιρούμαστε να πράξουμε κάποιο αγαθό, εάν δεν λάβουμε από Εκείνον τη συνέργεια, η έφεσή μας παραμένει ατελής.

Νήστεψαν οι Νινευίτες και προσέλκυσαν την εύνοια του Θεού· νήστεψαν και οι Ιουδαίοι, αλλά δεν πέτυχαν τίποτα απολύτως, και μάλιστα αποχώρησαν κατακριθέντες. Επειδή, λοιπόν, είναι τόσο μεγάλος ο κίνδυνος της νηστείας για εκείνους που δεν γνωρίζουν πώς πρέπει να νηστεύουν, ας μάθουμε τους νόμους της νηστείας, ώστε να μην τρέχουμε στα τυφλά, ούτε να χτυπάμε τον αέρα, ούτε να σκιαμαχούμε ως πυγμάχοι. Η νηστεία είναι φάρμακο, αλλά το φάρμακο, έστω και αν είναι απειράκις ωφέλιμο, πολλές φορές καθίσταται άχρηστο εξαιτίας της απειρίας εκείνου που το χρησιμοποιεί. Διότι πρέπει να γνωρίζει κανείς και τον χρόνο κατά τον οποίο πρέπει να το χορηγήσει, και την ποσότητα του ίδιου του φαρμάκου, και την κράση του σώματος που το δέχεται, και τη φύση του τόπου, και την εποχή του έτους, και την κατάλληλη δίαιτα, και πολλά άλλα· από τα οποία, εάν έστω και ένα παραβλεφθεί, θα προκαλέσει βλάβη σε όλα τα υπόλοιπα που προαναφέρθηκαν. Εάν όμως, όταν πρέπει να θεραπεύσουμε το σώμα, έχουμε ανάγκη από τόση ακρίβεια, πολύ περισσότερο όταν φροντίζουμε την ψυχή και θεραπεύουμε τους λογισμούς, είναι αναγκαίο να τα διερευνούμε και να τα εξετάζουμε όλα με κάθε ακρίβεια.

Δʹ. Θέλεις να αναφέρω και μία άλλη αιτία για την οποία φοβόμαστε τον θάνατο; Δεν ζούμε με ακρίβεια, δεν έχουμε αγαθή συνείδηση. Διότι, εάν υπήρχε αυτή, τίποτα δεν θα μας φόβιζε, ούτε ο θάνατος, ούτε η πείνα, ούτε η απώλεια χρημάτων, ούτε κανένα άλλο από τα παρόμοια. Διότι αυτόν που ζει με αρετή τίποτα από αυτά δεν θα μπορέσει να τον βλάψει, ούτε να του αφαιρέσει την εσωτερική χαρά· διότι αυτόν που τρέφεται με αγαθές ελπίδες, τίποτα δεν θα μπορέσει να τον ρίξει σε αθυμία. Τι τέτοιο θα μπορούσε άραγε να κάνει κάποιος, με το οποίο να προκαλέσει λύπη στον γενναίο άνδρα; Θα του αφαιρέσει τα χρήματα; Αλλά αυτός έχει πλούτο στους ουρανούς. Μήπως θα τον εξορίσει από την πατρίδα; Αλλά θα τον στείλει στην άνω πόλη. Μήπως θα του φορέσει δεσμά; Αλλά έχει τη συνείδησή του ελεύθερη, και δεν αισθάνεται την εξωτερική αλυσίδα. Μήπως θα θανατώσει το σώμα; Αλλά αυτό θα αναστηθεί και πάλι· και όπως ακριβώς εκείνος που πυγμαχεί με τη σκιά και χτυπάει τον αέρα δεν μπορεί να πλήξει κανέναν, έτσι και εκείνος που πολεμά τον δίκαιο απλώς σκιαμαχεί, και καταλύει τη δική του δύναμη, ενώ σε εκείνον καμία πληγή δεν θα μπορέσει να καταφέρει. Δώσε μου, λοιπόν, τη βεβαιότητα για τη βασιλεία των ουρανών, και αν θέλεις, σφάξε με σήμερα κιόλας, και θα σου χρωστώ και ευγνωμοσύνη για τη σφαγή, επειδή με στέλνεις γρήγορα σε εκείνα τα αγαθά. Διότι αυτό ακριβώς είναι, λέει, που και εμείς θρηνούμε περισσότερο από όλα: ότι, επειδή εμποδιζόμαστε από το πλήθος των αμαρτιών μας, δεν πρόκειται να επιτύχουμε την εκεί βασιλεία.

Άκουσε τον Αβραάμ που λέει προς τον πλούσιο: «Απέλαβες τα αγαθά σου, και ο Λάζαρος τα κακά». Ποια αγαθά; Διότι εδώ, λέγοντας το «απέλαβες» και όχι «έλαβες», δείχνει ότι και οι δύο βίωσαν όσα τους οφείλονταν, και ο μεν βρέθηκε σε ευημερία, ο δε σε δυστυχία· και λέει: «Γι' αυτόν τον λόγο αυτός εδώ παρηγορείται· διότι τον βλέπεις καθαρό από αμαρτήματα· ενώ εσύ βασανίζεσαι». Ας μην αδημονούμε, λοιπόν, όταν βλέπουμε εδώ τους αμαρτωλούς να καλοπερνούν, αλλά όταν εμείς οι ίδιοι υποφέρουμε, ας χαιρόμαστε· διότι αυτό αποτελεί εξόφληση αμαρτιών. Ας μην αναζητούμε την άνεση· διότι ο Χριστός υποσχέθηκε θλίψη στους μαθητές του. Και ο Παύλος λέει: «Όλοι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ, θα διωχθούν». Κανένας γενναίος αθλητής μέσα στο σκάμμα δεν αναζητά λουτρά και τραπέζι γεμάτο από φαγητά και κρασί· αυτό δεν είναι γνώρισμα αθλητή, αλλά οκνηρού ανθρώπου. Διότι ο αθλητής παλεύει με τη σκόνη, το λάδι, τη θερμότητα του ήλιου, με πολύ ιδρώτα, με θλίψη και στενοχώρια. Αυτός είναι ο καιρός του αγώνα και της πυγμαχίας· επομένως, και του να λαμβάνει κανείς τραύματα, να ματώνει και να πονά. Άκουσε τι λέει ο μακάριος Παύλος: «Έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα». Ας θεωρήσουμε ότι ολόκληρος ο βίος είναι ένας αγώνας, και τότε ποτέ δεν θα αναζητήσουμε την άνεση, ούτε θα παραξενευτούμε ποτέ όταν βρισκόμαστε σε θλίψη· όπως ακριβώς και ένας πυγμάχος δεν παραξενεύεται όταν βρίσκεται σε αγώνα. Άλλος είναι ο καιρός της ανέσεως.

Μην παραβλέπεις τον φτωχό αποβλέποντας στα χρηματικά κέρδη, ούτε πάλι να παραβλέπεις τον πλούσιο εξαιτίας του κατάπτυστου πλούτου, αλλά να προτρέπεις φτωχό και πλούσιο μαζί να σωφρονούν. Κανέναν μην απελπίζεις, ούτε τον υπερβολικά αμαρτωλό, για να μην τους ρίψουμε εντελώς στον βυθό της αμαρτίας, αλλά να δίνεις το χέρι σε εκείνον που έχει πέσει λέγοντας: «Δεν ήλθε ο Κύριος για να σώσει δικαίους, αλλά αμαρτωλούς»· ώστε, αποκτώντας προθυμία, να απομακρυνθούν από το κακό, να πράξουν το αγαθό και να σωθούν. Πράττε τα πάντα για την υγεία αυτών που ασθενούν, τρεφόμενος με την ελπίδα εκείνων που σώζονται και με την αγαλλίαση που προσδοκάται από τον Θεό. Ως αθλητής, αγωνίσου νομίμως· διότι κανείς δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως. Η πάλη δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά ενάντια στις αρχές, ενάντια στις εξουσίες, ενάντια στους κοσμοκράτορες αυτού του σκότους, ενάντια στα πνευματικά όντα της πονηρίας στους επουράνιους τόπους. Να αποδέχεσαι με αγάπη τους ασκητικούς κόπους, να αποφεύγεις τις διαβολικές παγίδες. Δες τον Παύλο και να τρέχει και να πυγμαχεί και να παλεύει. «Έτσι τρέχω», λέει, «για να κατακτήσω το βραβείο· έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα· αλλά καταπονώ το σώμα μου, μήπως, ενώ κήρυξα σε άλλους, εγώ ο ίδιος αποδειχθώ αδόκιμος».

Γι' αυτόν τον λόγο, εξάλλου, ο Χριστός τοποθετεί τα πρόβατα στα δεξιά, τα ευλογεί και τα εισάγει στη βασιλεία, όχι επειδή δεν άρπαξαν τα ξένα, αλλά επειδή μοίρασαν και τα δικά τους στους άλλους. Και εκείνον στον οποίο εμπιστεύθηκε τα πέντε τάλαντα τον επιδοκιμάζει, όχι επειδή δεν τα μείωσε, αλλά επειδή πολλαπλασίασε αυτό που του δόθηκε και επέστρεψε διπλάσια την παρακαταθήκη. Μέχρι πότε, λοιπόν, δεν θα σταματήσετε να τρέχετε στο κενό, να κοπιάζετε μάταια, να πυγμαχείτε άσκοπα και να χτυπάτε τον αέρα; Και μακάρι να ήταν μόνο άσκοπα.

Εκτός από αυτό, πρέπει να αναλογιστεί κανείς και εκείνο: ότι ο καιρός των επάθλων και των στεφάνων είναι ο μέλλων αιώνας, ενώ ο καιρός των αγώνων και των ιδρώτων είναι ο παρών. Και θέλοντας να μας το καταστήσει αυτό σαφές, ο μακάριος Παύλος έλεγε: «Έτσι τρέχω, όχι χωρίς σκοπό· έτσι πυγμαχώ, όχι χτυπώντας τον αέρα, αλλά καταπονώ το σώμα μου και το δουλαγωγώ, μήπως, αφού κηρύξω σε άλλους, ο ίδιος αποδειχθώ αδόκιμος». Όταν όμως έφτασε προς το τέλος, τότε άρθρωσε εκείνη τη μακάρια φωνή: «Τον αγώνα τον καλόν έχω αγωνιστεί, τον δρόμο τον έχω τελειώσει, την πίστη την έχω τηρήσει· στο εξής φυλάσσεται για εμένα ο στέφανος της δικαιοσύνης», δείχνοντας ότι όλος μας ο βίος πρέπει να είναι αγωνιστικός και επίπονος, εάν πρόκειται να απολαύσουμε την αιώνια ανάπαυση και τα αμέτρητα αγαθά. Εάν πάλι κάποιος επιθυμεί μέσα στη ραθυμία να απολαμβάνει και τις εδώ ηδονές, αλλά και τις αμοιβές που φυλάσσονται εκεί για όσους κοπιάζουν, αυτός πλανά και εξαπατά τον εαυτό του.

«Εκείνοι μεν, για να λάβουν φθαρτό στεφάνι· εμείς δε, άφθαρτο.» Τι σημαίνει «στα πάντα εγκρατεύεται»; Ότι δεν απέχει μεν από το ένα, ενώ αμαρτάνει σε κάποιο άλλο, αλλά κυριαρχεί και στη λαιμαργία και στη μέθη, και γενικώς σε όλα τα πάθη. Αν λοιπόν εκεί απαιτούνται όλα αυτά, όπου το στεφάνι δίνεται σε έναν, πολύ περισσότερο εδώ, όπου η αμοιβή είναι μεγαλύτερη. «Εγώ, λοιπόν, έτσι τρέχω, όχι αβέβαια.» Αφού τους συνέτισε χρησιμοποιώντας τα εξωτερικά παραδείγματα, παρουσιάζει πλέον στο μέσον τον εαυτό του. Και τι σημαίνει το «όχι αβέβαια»; Αποβλέποντας σε κάποιο σκοπό, λέει, όχι στην τύχη και μάταια, όπως εσείς. Διότι, τι περισσότερο πετυχαίνετε με το να εισέρχεστε στους ειδωλολατρικούς ναούς και να επιδεικνύετε δήθεν την τελειότητα;

Τίποτα· εγώ όμως δεν είμαι τέτοιος· αλλά όλα όσα κάνω, τα κάνω για την αγάπη και τη σωτηρία των πλησίον· κι αν επιδείξω τελειότητα, για εκείνους το κάνω· κι αν επιδείξω συγκατάβαση, για εκείνους. «Έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα». Πάλι, υπονοώντας το άσκοπο και το μάταιο, λέει αυτό. «Αλλά καταπονώ το σώμα μου και το υποδουλώνω». Εδώ δείχνει ότι κυριαρχούνται και από την επιθυμία της κοιλιάς, και με το πρόσχημα της τελειότητας ικανοποιούν τη λαιμαργία τους. «Μήπως, αφού κηρύξω σε άλλους, γίνω ο ίδιος αδόκιμος». Διότι μη νομίσετε, λέει, ότι, επειδή πιστέψατε, αρκεί αυτό για τη σωτηρία σας. Εάν, δηλαδή, για μένα το να κηρύξω και να διδάξω αμέτρητους ανθρώπους δεν αρκεί για τη σωτηρία, πολύ περισσότερο ισχύει για εσάς.

Φύλλα και φυσαλίδες, και καπνό, και άχυρα, και σκιά, και σκόνη από το αλώνι που σκορπίζεται από τον άνεμο, έχω ονομάσει προηγουμένως όλα τα λαμπρά του παρόντος αιώνα. Διότι όλα τα γήινα στη γη βρίσκουν το τέλος τους. Ως ιππόδρομο να θεωρήσεις τον παρόντα αιώνα. Διότι μέσα σε αυτόν όλοι οι άνθρωποι, φαύλοι και αγαθοί, τρέχουν σαν τα άλογα, βιαζόμενος ο καθένας προς το δικό του τέλος. «Δεν γνωρίζετε», λέει, «ότι όσοι τρέχουν στο στάδιο, όλοι μεν τρέχουν, αλλά ένας λαμβάνει το βραβείο; Εγώ, λοιπόν, τρέχω με αυτόν τον τρόπο, όχι χωρίς σαφή σκοπό». Εύλογα, επομένως, αποκαλούμε τον παρόντα βίο ιππόδρομο.

ΤΙΤΛΟΣ Γ΄. — Περί της νήψεως και της φροντίδας για τη δική μας σωτηρία. «Μην επιτρέψεις ύπνο στα μάτια σου, ούτε να νυστάξουν τα βλέφαρά σου, για να σωθείς σαν το ζαρκάδι από τα δίχτυα, και σαν το πουλί από την παγίδα.» «Όπως τα ψάρια που πιάνονται στα δίχτυα και όπως τα πουλιά που πιάνονται στην παγίδα, έτσι παγιδεύονται και οι γιοι των ανθρώπων σε καιρό πονηρό, όταν πέσει πάνω τους ξαφνικά.» «Να τηρείς τον κατάλληλο καιρό, και πρόσεχε πάρα πολύ διότι περπατάς μαζί με τον κίνδυνο της πτώσης σου. Πρόσεχε να μην παραπλανηθείς στη διάνοιά σου. Να γρηγορείς σε όλη σου τη ζωή. Να αγαπάς τον Κύριο και να τον επικαλείσαι για τη σωτηρία σου.» «Πρόσεχε τον εαυτό σου, να μην πέσεις.» «Εκείνος που νομίζει ότι στέκεται σταθερά, ας προσέχει μήπως πέσει.» «Εγώ, λοιπόν, έτσι τρέχω, όχι προς άδηλη κατεύθυνση, έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα· αλλά καταπονώ το σώμα μου και το υποδουλώνω, μήπως τυχόν, ενώ κήρυξα σε άλλους, εγώ ο ίδιος αποδειχθώ αδόκιμος.» «Να είστε νηφάλιοι, να γρηγορείτε· διότι ο αντίδικός σας, ο διάβολος, περιφέρεται σαν λιοντάρι που ωρύεται, ζητώντας ποιον να καταβροχθίσει· στον οποίο να αντισταθείτε παραμένοντας στερεοί στην πίστη.» «Εσύ όμως να έχεις νήψη σε όλα, να κακοπαθήσεις· να κάνεις έργο ευαγγελιστή· να εκπληρώσεις πλήρως τη διακονία σου.» Πάντοτε να βαδίζεις υπεράνω των κρυφών παγίδων, μήπως, ενώ εσύ νυστάζεις, ο σπορέας των κακών και φθονερός εχθρός αναμείξει τον πικρό σπόρο των ζιζανίων.

ΤΙΤΛΟΣ Β'. — Περί πνευματικής προκοπής. «Αδελφοί, εγώ δεν θεωρώ ακόμη ότι έχω κατακτήσει τον στόχο. Ένα όμως κάνω, λησμονώντας μεν αυτά που βρίσκονται πίσω μου και επεκτεινόμενος δε προς αυτά που βρίσκονται μπροστά μου, τρέχω προς τον σκοπό, για το βραβείο της άνω κλήσεως.» «Έτσι, λοιπόν, τρέχω, όχι χωρίς ξεκάθαρο στόχο· έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα· αλλά καταπονώ το σώμα μου και το υποτάσσω, μήπως τυχόν, αφού κηρύξω σε άλλους, αποδειχθώ ο ίδιος αδόκιμος.» «Να επιθυμείτε με ζήλο τα μεγαλύτερα χαρίσματα.» «Τα άνω να αναζητάτε, όχι τα επί της γης.» Μην υπερηφανεύεσαι ότι φαίνεσαι καλύτερος από τους κακούς, αλλά να λυπείσαι όταν αποδεικνύεσαι κατώτερος από τους αγαθούς.

Σε τρεις στίχους, δέκα φορές μνημόνευσε τον Ιησού Χριστό. Πώς όμως τον μιμούνταν; Επειδή, όπως ακριβώς ο Χριστός, εάν κάποιος από εσάς θελήσει να πορευτεί προς το αγαθό, του γίνεται οδός· γι' αυτό λέει: «εγώ είμαι η οδός»· και αν θελήσει να εισέλθει στη ζωή, γίνεται θύρα· γι' αυτό λέει: «εγώ είμαι η θύρα»· και αν θελήσει να τραφεί, γίνεται άρτος· γι' αυτό λέει: «εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό»· και τα υπόλοιπα, για να μην τα αναφέρω ένα προς ένα. Έτσι και ο Παύλος, μιμούμενος εκείνον, έγινε τα πάντα για όλους για το καλό. Για παράδειγμα, αν θέλεις να τον δεις καλλιεργητή, άκουσέ τον να λέει: «εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε». Θέλεις να τον δεις οικοδόμο; «Ως σοφός αρχιτέκτονας έθεσα θεμέλιο». Θέλεις να τον δεις παγκρατιαστή; «Έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα». Θέλεις να τον δεις δρομέα; «Από την Ιερουσαλήμ και στα περίχωρα μέχρι το Ιλλυρικό έχω διαδώσει πλήρως το Ευαγγέλιο». Θέλεις να τον δεις αθλητή; «Η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα». Θέλεις να τον δεις αγωνιστή; «Τον αγώνα τον καλό έχω αγωνιστεί». Θέλεις να τον δεις στεφανωμένο;

ΙΓ΄. Αυτός λοιπόν ήταν ο σκοπός του Κυρίου, να υπακούσει στον Πατέρα μέχρι θανάτου ως άνθρωπος υπέρ ημών, τηρώντας την εντολή της αγάπης, και να αμυνθεί απέναντι στον διάβολο με το να πάθει από αυτόν, μέσω των Γραμματέων και των Φαρισαίων που ενεργούνταν από εκείνον· και έτσι νίκησε, με το να νικηθεί εκουσίως, αυτόν που ήλπιζε ότι θα νικήσει, και λύτρωσε τον κόσμο από τη δυναστεία του. Με αυτόν τον τρόπο ο Χριστός «εσταυρώθη εξ ασθενείας»· μέσω της οποίας ασθένειας νέκρωσε τον θάνατο και κατήργησε εκείνον που είχε το κράτος του θανάτου. Με αυτόν τον τρόπο και ο Παύλος ασθενούσε και καυχιόταν «στις ασθένειες, για να επισκηνώσει» μέσα του «η δύναμη του Χριστού». ΙΔ΄. Έχοντας μάθει τον τρόπο αυτής της νίκης, έλεγε γράφοντας προς τους Εφεσίους: «Δεν είναι η πάλη σας προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες», και τα εξής. Και λέει να αναλάβουν τον θώρακα της δικαιοσύνης, και την περικεφαλαία της ελπίδας, και τον θυρεό της πίστεως, και τη μάχαιρα του Πνεύματος, για να μπορέσουν να σβήσουν όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού, εκείνοι που διεξάγουν τον πόλεμο ενάντια στους αόρατους εχθρούς· υποδεικνύοντας δε έμπρακτα τον τρόπο της πάλης έλεγε: «Εγώ, λοιπόν, έτσι τρέχω, όχι αβέβαια· έτσι πυγμαχώ, όχι χτυπώντας τον αέρα· αλλά καταπονώ το σώμα μου και το υποδουλώνω, μήπως, αφού κηρύξω στους άλλους, αποδειχθώ ο ίδιος αδόκιμος».

«Τον αγώνα τον καλό έχω αγωνιστεί, τον δρόμο έχω τελειώσει, την πίστη έχω τηρήσει· στο εξής με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης»· «έτσι τρέχω, όχι χωρίς ξεκάθαρο σκοπό· έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα»· και «ο οποίος, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του παίρνοντας μορφή δούλου· γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε και του χάρισε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, ώστε στο όνομα του Ιησού να καμφθεί κάθε γόνατο των επουρανίων και των επιγείων και των καταχθονίων, και κάθε γλώσσα να ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, εις δόξαν του Θεού Πατρός»· και «διότι το δικό μας πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς, από όπου και απεκδεχόμαστε ως Σωτήρα τον Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του». Διότι είναι πάρα πολύ θαυμαστά και αυτά (και πώς να μην είναι;), μεταξύ άλλων και για την υπέρτατη συνύπαρξη λαμπρότητας και καθαρότητας. Αλλά πόσο σπουδαίος είναι στην έκφραση γνωμικών, στην κρίση και στη σταθερή διατύπωση αποφάνσεων, στον έλεγχο όπου πρέπει και όπως πρέπει, στην επιτίμηση, στη διαμαρτυρία; «Διότι σε ό,τι κάποιος έχει νικηθεί, σε αυτό και έχει υποδουλωθεί»· «φθείρουν τα καλά ήθη οι κακές συναναστροφές»· και «αυτό σας λέω, ότι σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, ούτε η φθορά κληρονομεί την αφθαρσία»· «τρέχατε καλά· ποιος σας βάσκανε ώστε να μην πείθεστε στην αλήθεια;»

Και για τον εαυτό σου μεν πυγμάχησες χτυπώντας τον αέρα· εναντίον μας όμως αγωνίστηκες με δρόμο γρήγορο και σφοδρό, αλλά επισφαλή και αναιτιολόγητο. Διότι η υπερβολή των επαίνων όχι μόνο δεν απαλλάσσει από καμία από τις ύβρεις που δεχθήκαμε, αλλά αντιθέτως μεγεθύνει τις κατηγορίες. Διότι σφάλλουν βεβαίως και γεωργοί και ναύτες και στρατιώτες και μικρέμποροι· αλλά αν κάποιος αποδώσει το δικό τους σφάλμα σε φίλο της αλήθειας ή σε στρατηγό ή σε αρχιερέα του Θεού, ή απλώς σε έναν άνδρα που ξεχωρίζει από το πλήθος λόγω των αρετών του, αλίμονο, πόσο μεγάλο ατόπημα κατασκευάζει και φανερώνει με τα τεχνάσματά του. Έτσι, υψώνοντάς μας με τους επαίνους στο ανώτατο σημείο, μας γκρέμισες στο βαθύτατο, κατηγορώντας μας ότι καταπιέζουμε και κακοποιούμε άνδρες που δεν έχουν διαπράξει τίποτα το αξιοκατάκριτο, και οι οποίοι μάλιστα κατακλύζονταν τότε από μύριες συμφορές, και το βαρύτερο, υπέρ της αλήθειας, προκαλώντας τον οίκτο όλων με το μέγεθος των παθών τους, ακόμη και των ίδιων των επιτιθεμένων τους. Διότι ποιος είναι εκείνος που μπροστά σε τέτοιους ανθρώπους —δεν λέω αν τους προξενεί θλίψεις, αλλά αν δεν συγκινείται βαθύτατα— δεν είναι άδικος, δεν είναι ωμός, δεν είναι βάρβαρος στον νου και στη φύση, δεν έχει αποστερηθεί κάθε λογική και ανθρώπινη αίσθηση μαζί με τη δύναμή της;

μήπως τυχόν φανεί ο ίδιος να υπολείπεται από όσα οφείλουν να συνεισφερθούν στις επαγγελίες· διότι γι' αυτό ακριβώς έλεγε με αγωνία: «έτσι τρέχω, όχι αβέβαια· έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα· αλλά καταπονώ το σώμα μου και το υποδουλώνω, μήπως τυχόν, ενώ κήρυξα σε άλλους, ο ίδιος γίνω αδόκιμος». Βεβαίως δεν αμφέβαλλε για την υπόσχεση, δεν αγωνιούσε για τον πόθο, δεν φοβόταν την αρπαγή του μαργαριταριού, αλλά μήπως ο ίδιος πράξει κάτι ανάξιο αυτού, κάτι ελλιπές, κάτι που είναι συνέπεια κλονισμένης γνώμης. Άλλος είναι αυτός ο τρόπος δειλίας και άλλος εκείνος που αφορά τις αμοιβές· εκείνος είναι επαινετός, αυτός αξιοκατάκριτος· εκείνος χαρακτηρίζει τους κλονιζόμενους, αυτός τους σταθερούς· εκείνος απομακρύνει από τα βραβεία, αυτός συντελεί στην απόκτηση των επάθλων· αυτός είναι του Παύλου, εκείνος είναι δικός μας.

Μην παραδίδετε λοιπόν έτσι τους εαυτούς σας στην απιστία και κατεβαίνετε στον βυθό της απώλειας· αλλά, αν και μέχρι τώρα δεν ελπίσατε να αποκτήσετε αίσθηση αυτών των πραγμάτων και γι' αυτό δεν ζητήσατε τίποτα, τουλάχιστον από τώρα βεβαιωθείτε, πιστεύοντας πρώτα ότι αυτά είναι αληθινά και σύμφωνα με τις θείες Γραφές, δηλαδή ερευνώντας τες όλες, ότι ήδη από αυτήν τη ζωή η σφραγίδα του Αγίου Πνεύματος δίνεται αισθητά σε εμάς τους πιστούς. Και αφού πιστέψετε, έτσι να επιδιώκετε για να φτάσετε στον σκοπό, έτσι να αγωνίζεστε όχι σαν να χτυπάτε τον αέρα· και επιπλέον «ζητάτε, και θα σας δοθεί· χτυπάτε, και θα σας ανοιχτεί», είτε εδώ είτε στον μέλλοντα αιώνα. Στο μεταξύ να διδάσκεστε, να μετανοείτε, να υποτάσσεστε, να νηστεύετε, να κλαίτε, να προσεύχεστε· και έτσι μέσα από αυτά και τα παρόμοια να τρέχετε, να αγωνίζεστε, να επιδιώκετε, να ζητάτε, να χτυπάτε, να παρακαλείτε, χωρίς να στρέφεστε προς τίποτα άλλο, μέχρι να επιτύχετε, μέχρι να κρατήσετε γερά, μέχρι να λάβετε, μέχρι να σας ανοιχτεί και να εισέλθετε, μέχρι να δείτε τον Νυμφίο μέσα στον νυμφώνα, μέχρι να ακούσετε: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε εγκαταστήσω», μέχρι να γίνετε υιοί φωτός και υιοί ημέρας.

Έχω πληροφορηθεί ότι συμβαίνει παραλογισμός από μέρους σας· διότι μιλάτε και αποχωρίζετε και διαμοιράζετε, λέγοντας «αυτό το ζεύγος είναι δικό μου» και «να μην αναμιχθεί ο χόρτος μου, και αυτό και το άλλο ανήκει σε εμένα». Και αυτά παραλύουν την μοναχική τάξη. Τι λένε οι Πατέρες; Ότι δεν επιτρέπεται σε κανέναν να αποκαλεί δικό του ούτε ένα πινακίδιο, ούτε μία γραφίδα, και εσείς, όπως αρχίσατε, γρήγορα διαμοιράζεστε, και τα οικήματα έχουν μοιραστεί, καθώς και η αδελφότητα. Δεν κοπιάζετε όλοι σας σύμφωνα με το δικό μου θέλημα; Δεν βρίσκεστε εκεί εξαιτίας μου; Γιατί λοιπόν κοπιάζετε μάταια εσείς που φέρεστε έτσι; Αλλά, ακόμη κι αν έγινε κάτι τέτοιο, από εδώ και στο εξής ας μη γίνει. Ναι, τέκνα μου, σας το υπενθυμίζω παρακαλώντας σας, ας μην τρέχουμε άσκοπα ούτε να πυγμαχούμε χτυπώντας τον αέρα, αλλά με κάθε αγαθή συναναστροφή και έργο και λόγο και επιτήδευμα ας κατευθύνουμε τους εαυτούς μας εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.