Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΙΩΑΝΝΟΥ 1:7

Γράφει δε σχετικά και ο Ιωάννης για τον Θεό και Πατέρα: «Εάν περπατούμε μέσα στο φως, έχουμε κοινωνία μαζί του και το αίμα του Ιησού Χριστού του Υιού του μας καθαρίζει από κάθε αμαρτία». Έχουμε, λοιπόν, καθαριστεί με το άγιο αίμα του Σωτήρα όλων μας Χριστού, ο οποίος κάθισε στα δεξιά της μεγαλοσύνης στα ύψιστα. Αλλά πότε; Όταν πραγματοποίησε τον καθαρισμό μέσω του αίματός του, τότε λέγεται ότι κάθισε, και ότι έγινε ανώτερος από τους αγγέλους, κληρονομώντας σε σύγκριση με αυτούς ένα πιο ξεχωριστό όνομα· διότι ονομάστηκε Υιός. Επειδή ο Λόγος έγινε σάρκα, αν και ήταν Λόγος και απαύγασμα της δόξας του Πατέρα και χαρακτήρας της υποστάσεώς του, μη υφιστάμενος στην ίδια του τη θεία φύση, για να το πω έτσι, τους πόνους της ένσαρκης οικονομίας· διότι υπέμεινε «σταυρόν, καταφρονώντας την ντροπή», καθώς και ατιμώσεις, ύβρεις και εμπτυσμούς· αλλά το έκανε για να μας απαλλάξει από κάθε μολυσμό, καθιστώντας μας καθαρούς με το ίδιο του το αίμα, και για να μας ενώσει μέσω του εαυτού του με τον Θεό και Πατέρα. Διότι «μέσω αυτού έχουμε την πρόσβαση», και αυτός είναι η θύρα και η οδός. Εξάλλου, μολονότι ο Λόγος «έγινε σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας», κάνοντας δικό του σώμα αυτό που έλαβε από την αγία Παρθένο, εντούτοις παρέμενε στη δόξα και στη φύση της θεότητας και δεν απομακρύνθηκε από τους υπέρτατους θρόνους του Θεού και Πατέρα. Διότι ήταν μεν άνθρωπος πάνω στη γη, αλλά ταυτόχρονα γέμιζε τον ουρανό και τα πάντα ήταν γεμάτα από αυτόν.

Καταβόησε λοιπόν εναντίον του Κάιν το αίμα εκείνου που φονεύθηκε από αυτόν. «Διότι η φωνή», λέει, «του αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα». Απέδωσε δε και ο θείος Παύλος φωνή στο τίμιο αίμα του Χριστού· διότι είπε ότι αυτό λαλεί καλύτερα από εκείνο του Άβελ· διότι το μεν κατέκρινε τον φονιά και εξέπεμπε κατά κάποιον τρόπο φωνή κατηγορίας, το δε έγινε σωτήριο για τον κόσμο και εξασφάλισε σε αυτόν την άφεση των παραπτωμάτων. Διότι το αίμα του Χριστού μας καθαρίζει από κάθε αμαρτία, καθώς έχει γραφτεί. Επομένως η απώλεια των εθνών, δηλαδή τα αίματά τους που αναζητήθηκαν από τον Θεό, απέκτησε δύναμη κραυγής και προκάλεσε τον Δημιουργό των πάντων σε οργή εναντίον εκείνων που τους φόνευσαν. Διότι όπως το αίμα του Άβελ λέγεται ότι βόησε προς τον Θεό, όχι επειδή βεβαίως το ίδιο είχε δική του φωνή, αλλά διότι ο Θεός αποστράφηκε την ατοπία της πράξης· έτσι θα το κατανοήσει κανείς και για εκείνους που προσκυνούν τους δαίμονες. Διότι, αν και δεν γνωρίζουν τον Θεό των πάντων και εξαιτίας αυτού δεν βόησαν προς αυτόν, ωστόσο, επειδή αδικήθηκαν από τον Σατανά, μέσω της ίδιας της κατάστασης κατά κάποιον τρόπο αναφώνησαν, ζητώντας οπωσδήποτε βοήθεια για τους εαυτούς τους. <Ελέησόν με, Κύριε, δες την ταπείνωσή μου.> (A f. 66) Αναγωγικά δε, αφού ο Ψαλμωδός μνημόνευσε την κραυγή των πενήτων την οποία δεν λησμόνησε ο Θεός, παρουσίασε αμέσως ποια ήταν η κραυγή εκ μέρους των πενήτων εθνών.

Άραγε δεν είναι πολύ εύλογος αυτός ο συλλογισμός; Β— Βεβαιότατα. Α— Εξέτασε όμως και με άλλον τρόπο πόσο ανόσιο και παράλογο είναι να προσπαθεί κανείς να αναιρέσει την κατά σάρκα γέννηση του Θεού Λόγου από γυναίκα. Διότι με ποιον τρόπο θα μπορούσε να μας ζωοποιήσει το σώμα του, αν δεν είναι δικό του, εκείνου δηλαδή που είναι η ζωή; Πώς «το αίμα του Ιησού μας καθαρίζει από κάθε αμαρτία», εάν πρόκειται για αίμα ενός κοινού ανθρώπου που βρίσκεται και ο ίδιος υπό την αμαρτία; Πώς «απέστειλε ο Θεός» και Πατέρας «τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και υποτάχθηκε στον νόμο»; Πώς «κατέκρινε την αμαρτία μέσα στη σάρκα»; Διότι δεν ήταν έργο κοινού ανθρώπου, που έχει τη φύση του μαζί με εμάς τυραννούμενη από την αμαρτία, το να κατακρίνει την αμαρτία.

Ο Πέτρος. Για να εξαγγείλετε, λέει, τις αρετές εκείνου που σας κάλεσε από το σκοτάδι στο θαυμαστό του φως. Ο ίδιος. Μέχρις ότου, λέει, χαράξει η ημέρα και ανατείλει ο φωσφόρος αστέρας στις καρδιές σας. Ο Ιωάννης στην Επιστολή. «Εάν περιπατούμε στο φως, όπως αυτός είναι στο φως, έχουμε κοινωνία μεταξύ μας.» Διότι εκείνος που περιπατεί στο φως πολιτεύεται εν Χριστώ.

Ότι ο Θεός, ο οποίος κατ' ουσίαν είναι αληθινά φως, υπάρχει μέσα σε εκείνους που περιπατούν σε Αυτόν διά των αρετών, γινόμενος αληθινά φως. Όπως λοιπόν όλοι οι άγιοι, οι οποίοι είναι φως κατά μέθεξιν, γίνονται φως μέσα στο κατ' ουσίαν φως εξαιτίας της φιλοθεΐας τους, έτσι και το κατ' ουσίαν φως γίνεται φως μέσα στο κατά μέθεξιν φως εξαιτίας της φιλανθρωπίας του. Εάν λοιπόν, σύμφωνα με την αρετή και τη γνώση, είμαστε μέσα στον Θεό ως μέσα σε φως, και ο ίδιος ο Θεός είναι μέσα μας ως φως μέσα σε φως. Διότι ο Θεός, που είναι φως εκ φύσεως, βρίσκεται μέσα στο φως που γίνεται τέτοιο κατά μίμησιν, όπως το αρχέτυπο μέσα στην εικόνα· και αν κάποιος Του προσφέρει καθαρό βίο, παραμένει αδιάκοπα ενοικώντας μέσα του. Διότι το χωρίο, «εκείνος που με αγαπά θα τηρήσει τις εντολές μου, και εγώ και ο Πατέρας θα έρθουμε και θα κατοικήσουμε μαζί του»· και το, «ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο»· το, «φως για τους δικαίους παντοτινά»· το, «στο φως σου θα δούμε φως»· το, «ως τέκνα φωτός να περιπατείτε, για να γίνετε Υιοί φωτός»· το, «ο Θεός είναι φως, και εάν περιπατούμε στο φως όπως Αυτός είναι στο φως», και όσα άλλα παρόμοια, και προς το φως μάς οδηγούν, και μας προτρέπουν να γίνουμε φως.

Από αυτούς, ο μεν Πέτρος, στο πρώτο κεφάλαιο της δεύτερης Επιστολής του, αναφέρει τα εξής: «προσθέστε στην πίστη σας την αρετή, και στην αρετή τη γνώση, και στη γνώση την εγκράτεια, και στην εγκράτεια την υπομονή, και στην υπομονή την ευσέβεια, και στην ευσέβεια τη φιλαδελφία, και στη φιλαδελφία την αγάπη. Διότι, όταν αυτά υπάρχουν μέσα σας και αυξάνονται, δεν σας αφήνουν αργούς ούτε άκαρπους στην επίγνωση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού». Εκείνος που στερείται αυτά, είναι τυφλός, μυωπάζων. Ο δε Υιός της βροντής, στο πρώτο κεφάλαιο της πρώτης Επιστολής του, λέει τα εξής: «ο Θεός είναι φως, και σκοτάδι σε αυτόν δεν υπάρχει κανένα. Εάν πούμε ότι έχουμε κοινωνία μαζί του, αλλά περπατάμε στο σκοτάδι, ψευδόμαστε και δεν πράττουμε την αλήθεια. Εάν όμως περπατάμε στο φως, όπως αυτός είναι στο φως, έχουμε κοινωνία μεταξύ μας, και το αίμα του Ιησού Χριστού, του Υιού του, μας καθαρίζει από κάθε αμαρτία. Εκείνος που λέει ότι είναι στο φως, και μισεί τον αδελφό του, βρίσκεται στο σκοτάδι μέχρι τώρα. Εκείνος που αγαπά τον αδελφό του, μένει στο φως, και σκοτάδι δεν υπάρχει σε αυτόν. Εκείνος που δεν αγαπά τον αδελφό του, μένει στον θάνατο. Καθένας που μισεί τον αδελφό του είναι ανθρωποκτόνος. Και γνωρίζουμε ότι κάθε ανθρωποκτόνος δεν έχει αιώνια ζωή μέσα του».

ΕΡΩΤΗΣΗ Η΄ Επειδή πάλι λέγει ο άγιος Ιωάννης ότι ο Θεός είναι φως, και πάλι μετά από λίγο ότι εάν περιπατούμε μέσα στο φως, όπως ο ίδιος είναι μέσα στο φως, πώς ο ίδιος ονομάζεται φως, και συγχρόνως λέγεται ότι βρίσκεται μέσα στο φως, σαν να είναι κάποιος μέσα σε κάτι άλλο;

«Παιδιά», λέει ο θεολόγος Ιωάννης, «είναι η έσχατη ώρα, και καθώς ακούσατε ότι ο αντίχριστος έρχεται, έτσι και τώρα έχουν εμφανιστεί πολλοί αντίχριστοι· από αυτό γνωρίζουμε ότι είναι η έσχατη ώρα», «και σας αναγγέλλουμε ότι ο Θεός είναι φως και δεν υπάρχει σε αυτόν κανένα απολύτως σκοτάδι. Εάν πούμε ότι έχουμε κοινωνία μαζί του και περπατάμε στο σκοτάδι, ψευδόμαστε και δεν πράττουμε την αλήθεια· εάν όμως περπατάμε στο φως, όπως αυτός είναι στο φως, έχουμε κοινωνία μεταξύ μας, και το αίμα του Ιησού Χριστού, του Υιού του, μας καθαρίζει από κάθε αμαρτία». «Και τώρα, τέκνα μου, παραμένετε σε αυτόν, ώστε, όταν φανερωθεί, να έχουμε παρρησία και να μην ντροπιαστούμε ενώπιόν του κατά την παρουσία του».

Και πάλι: Διότι, εάν το αίμα ταύρων και τράγων, και η στάχτη της δαμαλίδας που ραντίζει τους μολυσμένους, αγιάζει ως προς την καθαρότητα της σάρκας, πόσο μάλλον το αίμα του Χριστού, ο οποίος διά του αιωνίου Πνεύματος προσέφερε τον εαυτό του άμωμο στον Θεό, θα καθαρίσει τη συνείδησή μας από τα νεκρά έργα, ώστε να λατρεύουμε τον ζωντανό και αληθινό Θεό; Και, Το αίμα του Ιησού, του Υιού του Θεού, μας καθαρίζει από κάθε αμαρτία. Ο μαθητής του Σωτήρα έχει γράψει: Αφού καθαριστήκαμε διά μέσου αυτού από το παλαιό προζύμι, γίναμε σε αυτόν νέο φύραμα. Έπειτα: Και ο δούλος μου Δαβίδ θα είναι άρχοντας ανάμεσά τους, και θα υπάρχει ένας ποιμένας για όλους, και ο δούλος μου Δαβίδ θα είναι άρχοντάς τους στον αιώνα.

Επομένως, αυτός που τρώει τα άζυμα περπατά στο σκοτάδι του νόμου και δεν θα έχει κοινωνία με τον Χριστό, ο οποίος βρίσκεται στο φως της καινής του διαθήκης και χάριτος. Διότι εκείνοι που περπατούν στο φως της χάριτος τρώνε τον άρτο του σώματος του Χριστού και πίνουν το άχραντο αίμα του μαζί με ύδωρ, όπως έρευσε από τη θεία του πλευρά· και αυτοί έχουν κοινωνία με τον Χριστό τον Θεό και μεταξύ τους, καθαριζόμενοι από κάθε αμαρτία. Το άζυμο, όμως, δεν είναι άρτος· διότι δεν είναι άρτιο ούτε αυτοτελές, αλλά ελλιπές, ημιτελές, και έχει ανάγκη από εκείνο που το συμπληρώνει, δηλαδή τη ζύμη. Ο άρτος, αντίθετα, είναι άρτιος, αυτοτελής, τέλειος και πληρέστατος, καθώς έχει το όλον μέσα του, δηλαδή το πλήρωμα. Εάν δε κάποιος αποκαλέσει το άζυμο "εγκρυφία", τον οποίο ο Ηλίας ζήτησε κάποτε από τη Σουναμίτιδα, ή "κολλύριο", το οποίο τα δικά μας νήπια κοινώς ονομάζουν "κολλίκια", δεν θα έσφαλλε ως προς το πρέπον.

Πώς λοιπόν θα έχετε κοινωνία με τον Χριστό, τον ζώντα Θεό, όταν τρώτε τη νεκρή, όπως ειπώθηκε, και άζυμη ζύμη, η οποία ανήκει στη σκιά του νόμου και όχι στην καινή διαθήκη; Διότι, ακόμη κι αν το ισχυριστείτε αυτό, ψεύδεστε. Επειδή ο αγαπημένος μαθητής του Χριστού λέει: «Εάν πούμε ότι έχουμε κοινωνία μαζί του, αλλά περιπατούμε στο σκοτάδι, λέμε ψέματα και δεν πράττουμε την αλήθεια. Εάν όμως περιπατούμε στο φως, όπως ακριβώς και αυτός είναι στο φως, έχουμε κοινωνία μεταξύ μας, και το αίμα του Ιησού Χριστού (του Υιού του) μας καθαρίζει από κάθε αμαρτία». Αυτός λοιπόν που τρώει τα άζυμα περιπατεί στο σκοτάδι του νόμου, και πώς θα έχει κοινωνία με τον Χριστό (ο οποίος βρίσκεται στο φως της καινής του διαθήκης και χάριτος; Διότι εκείνοι που περιπατούν στο φως της χάριτος, τρώνε ως άρτο το σώμα του Χριστού, και πίνουν το άχραντο αίμα του, και έτσι έχουν κοινωνία μεταξύ τους και με τον Χριστό, καθαριζόμενοι, όπως προειπώθηκε, από κάθε αμαρτία. Το άζυμο, όμως, δεν είναι άρτος· διότι δεν είναι άρτιο ούτε αυτοτελές, αλλά ελλιπές, ημιτελές και έχει ανάγκη από το πλήρωμα της προζύμης. Ο άρτος, αντίθετα, είναι άρτιος, αυτοτελής, τέλειος και πληρέστατος, καθώς έχει μέσα του όλο το πλήρωμα). Προσέξτε δε ότι στα άζυμα δεν υπάρχει καμία απολύτως ζωτική δύναμη, διότι είναι νεκρά.

Να θυμάσαι επιπλέον να συμβουλεύεις, Πνευματικέ, τους αμαρτωλούς, να μην επαναπαύονται ούτε να πιστεύουν πως λαμβάνουν από τον Θεό συγχώρεση των αμαρτιών τους μόνο από τον κανόνα και την ικανοποίηση που οι ίδιοι εκτελούν· σε καμία περίπτωση! Επειδή αυτό είναι αιρετικό φρόνημα· διότι, εφόσον η αμαρτία είναι άπειρη, σύμφωνα με τους Θεολόγους, ως ύβρις προς τον άπειρο Θεό, είναι αδύνατον να λυθεί από τα έργα και την ικανοποίηση ενός πεπερασμένου κτίσματος· και μάλιστα ενός ακάθαρτου κτίσματος, όπως είναι ο αμαρτωλός· «Διότι γίναμε», λέει, «όλοι εμείς σαν ακάθαρτοι· σαν ρυπαρό κουρέλι είναι όλη η δικαιοσύνη μας»· αλλά να πιστεύουν ακράδαντα ότι λαμβάνουν συγχώρεση των αμαρτιών τους· πρώτον, λόγω του άπειρου ελέους του Θεού· δεύτερον, λόγω της άπειρης ικανοποίησης, την οποία προσέφερε υπέρ των αμαρτωλών ο Υιός του Θεού, μέσω του θανάτου και του αίματός Του πάνω στον Σταυρό. Όπως για μεν το πρώτο είπε ο Παύλος: «Όχι από έργα δικαιοσύνης τα οποία πράξαμε εμείς, αλλά σύμφωνα με το δικό Του έλεος μας έσωσε»· για δε το δεύτερο είπε ο Ιωάννης: «Και το αίμα του Ιησού Χριστού του Υιού Του μας καθαρίζει από κάθε αμαρτία»· γι' αυτό και ο Μέγας Βασίλειος λέει: «Η άφεση των αμαρτημάτων προσφέρεται μέσω του αίματος του Χριστού».

Ότι η ιερή κοινωνία παρέχει στον καθένα από αυτούς που προσέρχονται αυτό που χρειάζεται για τη σωτηρία του, και ότι χωρίς αυτήν δεν ήταν δυνατόν να καταλυθεί ο νόμος της σάρκας. Αυτό το μυστήριο είναι φως για όσους έχουν ήδη καθαρθεί, μέσο κάθαρσης για όσους ακόμη καθαίρονται, και αλείπτης για όσους αγωνίζονται κατά του Πονηρού και των παθών. Διότι για τους πρώτους δεν απομένει τίποτε άλλο παρά να δεχθούν «το φως του κόσμου», όπως ακριβώς ένας οφθαλμός που έχει αποβάλει τη λήμη, ενώ για εκείνους που έχουν ακόμη ανάγκη από αυτό που μπορεί να καθαρίσει, τι άλλο θα μπορούσε να είναι παρά μέσο κάθαρσης; «Διότι το αίμα του Υιού του Θεού μάς καθαρίζει, λέει, από κάθε αμαρτία», όπως αναφέρει ο Ιωάννης, ο οποίος αγαπήθηκε εξαιρετικά από τον Χριστό. Ως προς δε τη νίκη κατά του Πονηρού, ποιος δεν γνωρίζει ότι μόνος ο Χριστός την έχει κερδίσει, του οποίου το σώμα και μόνο αποτελεί τρόπαιο κατά της αμαρτίας, και με αυτό μπορεί να βοηθήσει όσους πολεμούνται, αφού σε αυτό έπαθε και ο ίδιος, και νίκησε όταν πειράστηκε;