Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΙΩΑΝΝΟΥ 1:9

Βεβαίως, η ενόχληση του πάθους είτε ακολουθεί τα κατορθώματα είτε κάποτε τα προλαβαίνει, ώστε με την πρόληψη ή με την επίθεση του πάθους η ψυχή να φανεί κάπως άχρηστη, όσο μεγάλα κι αν είναι τα κατορθώματά της. Αλλά, στο πρώτο ας πολεμήσουμε με πολλή ταπεινοφροσύνη και αγάπη, ενώ στο δεύτερο με εγκράτεια, αοργησία και βαθιά έννοια του θανάτου, ώστε με αυτόν τον τρόπο, αισθανόμενοι αδιάκοπα την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος, να γίνουμε εν Κυρίω ανώτεροι και από αυτά τα πάθη. 100. Όσοι γινόμαστε μέτοχοι της άγιας γνώσης, θα δώσουμε λόγο και για όλους τους ακούσιους μετεωρισμούς του νου. Διότι «τα εσημείωσες όλα», λέει ο Ιώβ, «ακόμα και αν παράβηκα κάτι άθελά μου», και δικαίως. Διότι, αν κανείς δεν σταματήσει να θυμάται τον Θεό και δεν παραμελήσει τις άγιες εντολές Του, δεν θα πέσει σε ακούσιο ή εκούσιο σφάλμα. Πρέπει, λοιπόν, αμέσως να προσφέρουμε στον Δεσπότη έντονη εξομολόγηση και για τα ακούσια σφάλματα, δηλαδή σχετικά με την εφαρμογή του συνηθισμένου κανόνα (γιατί δεν είναι δυνατόν, εφόσον είναι κανείς άνθρωπος, να μην κάνει ανθρώπινα σφάλματα), μέχρις ότου πληροφορηθεί η συνείδησή μας με δάκρυα αγάπης για τη συγχώρησή τους. Διότι, όπως λέει, εάν ομολογούμε τις αμαρτίες μας, Εκείνος είναι πιστός και δίκαιος, για να μας συγχωρήσει τις αμαρτίες και να μας καθαρίσει από κάθε αδικία.

Τι θα σκεφτείς; Ποιος θα απολογηθεί για σένα; Δεν γνωρίζεις ότι ο καθένας θα δώσει λόγο στον Θεό για τον εαυτό του; Δεν γνωρίζεις ότι ο καθένας θα θερίσει αυτό που έσπειρε, και ο καθένας θα σηκώσει το δικό του φορτίο; Όσο έχεις καιρό, σκόρπισε το φορτίο των αμαρτιών σου. Διότι σε προσκαλεί ο φιλάνθρωπος Θεός, λέγοντας: Ελάτε σε μένα όλοι οι φορτωμένοι. Όλους τους προτρέπει. Κανείς ας μην απελπίζεται· κανείς ας μην τολμήσει να πει ότι δεν αμάρτησε. Αυτός που λέει ότι δεν αμάρτησε, είναι τυφλός, κοντόφθαλμος και ο πιο άθλιος από όλους τους ανθρώπους. Διότι λέει ο Ιωάννης ο Ευαγγελιστής: Εάν πούμε ότι δεν έχουμε αμαρτία, λέμε ψέματα και δεν πράττουμε την αλήθεια, και εξαπατούμε τους εαυτούς μας, και κάνουμε τον Θεό ψεύστη· διότι κανένας δεν είναι καθαρός από ρύπο.

Μην μου λες, λοιπόν, χάθηκα, και τι να κάνω; Μην μου λες, αμάρτησα, και τι να πράξω; Έχεις ιατρό που θεραπεύει με μόνο το θέλημά του και που το επιθυμεί. «Αν ομολογούμε τις αμαρτίες μας», λέει ο υιός της βροντής Ιωάννης, «είναι πιστός και δίκαιος για να μας συγχωρήσει τις αμαρτίες μας και να μας καθαρίσει από κάθε αδικία· παιδιά μου, σας τα γράφω αυτά για να μην αμαρτάνετε. Και αν κάποιος αμαρτήσει, έχουμε Παράκλητο προς τον Πατέρα, τον δίκαιο Ιησού Χριστό, και αυτός είναι εξιλέωση για τις αμαρτίες μας». Σε αυτά θα προσέθετα και εγώ ο ίδιος ότι δεν υπάρχει καμία αμαρτία ασυγχώρητη, παρά μόνο η αμετανόητη· διότι έχουμε το προνόμιο να παραμένει μαζί μας αχώριστα ως Παράκλητος το Άγιο Πνεύμα. Εάν, λοιπόν, ο μεν Χρυσόστομος παρουσιάζει τον Πατέρα να μας προσδέχεται, και ο επιστήθιος τον Υιό να μεσιτεύει υπέρ ημών, και αυτός που μας ομιλεί εδώ λέει ότι το Άγιο Πνεύμα καθαρίζει καθημερινά τις ανομίες μας, ας μετανοήσουμε όπως οφείλουμε, και οπωσδήποτε θα σωθούμε. Αμήν.

Διότι ο Απόστολος συνεχίζει και προσθέτει τα εξής: «Εάν ομολογούμε τις αμαρτίες μας, είναι πιστός και δίκαιος, ώστε να μας συγχωρήσει τις αμαρτίες και να μας καθαρίσει από κάθε αδικία». Σε αυτό το σημείο έχει δηλωθεί ξεκάθαρα, ότι αυτό δεν λέγεται μόνο με ταπεινοφροσύνη, αλλά επιπλέον και με αλήθεια. Διότι θα μπορούσε ο Απόστολος να πει: εάν πούμε ότι δεν έχουμε αμαρτία, εξυψώνουμε τον εαυτό μας και ταπεινοφροσύνη δεν υπάρχει μέσα μας. Αλλά λέγοντας «εξαπατούμε τους εαυτούς μας και η αλήθεια δεν υπάρχει μέσα μας», απέδειξε περίτρανα ότι εκείνος που ισχυρίζεται πως δεν έχει αμαρτία, δεν λέει την αλήθεια, αλλά ψεύδεται.

Ερμηνεία. Επειδή τα δόγματα των Πελαγιανών συμφωνούσαν κατά κάποιον τρόπο με αυτά των Μασσαλιανών, καθόσον και εκείνοι και αυτοί έθεταν την αρχή της σωτηρίας όχι πρωτίστως στη θεία χάρη, αλλά στην ανθρώπινη δύναμη· ακολούθως, επειδή και οι Μασσαλιανοί κακώς φρονούσαν ότι, όταν το Άγιο Πνεύμα έλθει στον άνθρωπο αισθητά και ορατά, τον ελευθερώνει από τα πάθη, και πλέον δεν χρειάζεται να κάνει ο ίδιος νηστείες ή άλλους θεοφιλείς αγώνες· σκεπτόμενοι με παρόμοιο τρόπο και οι Πελαγιανοί, ίσως έλεγαν ότι εκείνο που λέει ο Ιωάννης, ότι δηλαδή «αν πούμε ότι δεν έχουμε αμαρτία, πλανούμε τον εαυτό μας και δεν λέμε την αλήθεια», αυτό δεν λέγεται σύμφωνα με την αλήθεια από τους αγίους (καθότι, δηλαδή, έχοντας ελευθερωθεί από τα πάθη διά του Αγίου Πνεύματος, στο εξής δεν έχουν αμαρτίες, ούτε μπορούν να διαπράξουν), αλλά λέγεται μόνο από ταπεινοφροσύνη. Επομένως, όσους τα λένε αυτά τους αναθεματίζει ο παρών Κανόνας, επειδή τα παρερμηνεύουν. Διότι στη συνέχεια ο ίδιος ο Ιωάννης λέει: «Αν όμως ομολογούμε τις αμαρτίες μας, πιστός και δίκαιος είναι ο Κύριος, ο οποίος θα συγχωρήσει τις αμαρτίες μας και θα μας καθαρίσει από κάθε αδικία».

Τι λέει λοιπόν; Επειδή αμαρτήσαμε μετά το βάπτισμα και μολυνθήκαμε με τα παραπτώματα, δεν υπάρχει πλέον για εμάς ελπίδα σωτηρίας; Δεν υπάρχει φάρμακο επιστροφής; Έχουν χαθεί όλα, έχουν εξαφανιστεί όλα, η μακροθυμία, η φιλανθρωπία, η ανεξικακία, η πολυευσπλαχνία; Δεν υπάρχει ανάκληση; Δεν υπάρχει επάνοδος; Δεν υπάρχει άλλος δρόμος θεραπείας; Δεν υπάρχει άλλος τρόπος αποκατάστασης; Όσον αφορά, λοιπόν, τις δικές μας άτοπες πράξεις, δεν υπάρχει· όσον αφορά όμως τη χρηστότητα και την άφατη φιλανθρωπία του Θεού, υπάρχει. Τι είναι λοιπόν αυτό; Η εξαγόρευση μέσω ειλικρινούς μετάνοιας. Διότι λέει: «Είπα, θα εξαγορεύσω εναντίον μου την ανομία μου στον Κύριο, και εσύ συγχώρησες την ασέβεια της καρδιάς μου»· και «εξομολογείστε ο ένας στον άλλον τις αμαρτίες σας», παραγγέλλει ο μαθητής και αδελφός του Κυρίου, «και προσεύχεστε ο ένας για τον άλλον για να θεραπευτούμε»· και «εάν ομολογούμε τις αμαρτίες μας», διαβεβαιώνει πάλι ο αγαπημένος των μαθητών, «εκείνος είναι πιστός και δίκαιος, ώστε να μας συγχωρήσει τις αμαρτίες μας και να μας καθαρίσει από κάθε αδικία».