Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΙΩΑΝΝΟΥ 2:13

Απευθύνεται δε σε κάποιους: «Σας γράφω, πατέρες, διότι έχετε γνωρίσει αυτόν που υπάρχει από την αρχή.» Και ποιος είναι άραγε αυτός, ο ίδιος πάλι είπε: «Αυτά λέγει ο ων, ο ην και ο ερχόμενος.» Β. Αλλά ότι υπήρχε και πριν από την κτίση θα το έλεγαν και οι ίδιοι· το ότι όμως ήταν και Θεός, δεν έχει διαπιστωθεί ακόμη με σαφήνεια, λένε. Διότι το λαμβάνει, επειδή προφανώς δεν το έχει. Α. Έπειτα, πώς να μην πούμε κι εμείς τώρα εύλογα, εκφράζοντας τη λύπη μας σε αυτούς που προβάλλουν αυτόν τον αξιοκατάκριτο λόγο: «Οι κουφοί, ακούστε, και οι τυφλοί, αναβλέψτε για να δείτε.» Διότι, ενώ ο θεηγόρος και ευαγγελιστής καταγράφει με σαφήνεια όχι απλώς ότι υπήρχε, αλλά ότι ο Λόγος ήταν και Θεός, αυτοί, σαν από κρασί και μέθη ορμώντας απερίσκεπτα προς οτιδήποτε, ειρωνεύονται την αλήθεια. Εμπρός λοιπόν, ας προχωρήσουμε και μέσα από άλλες έννοιες, για να αναγνωρίσουμε ότι ο Υιός είναι Θεός κατά φύση. Διότι δεν θα ταίριαζε άραγε σε αυτόν που είναι πραγματικά Θεός κατά φύση το να κρίνει τον καθένα, και αφενός να στεφανώνει με επαίνους αυτούς που έχουν ως κανόνα του βίου τους τον Νομοθέτη και έχουν τιμήσει την ένδοξη και περιφανή ζωή, αφετέρου δε να τιμωρεί όσους αμάρτησαν ως αλαζόνες και υβριστές και που εύκολα συμπεριφέρονται προσβλητικά στους άνωθεν θεσμούς; Β. Θα του ταίριαζε. Α. Και τι θα έλεγες για τη δυνατότητα να πληροί τα πάντα, να διαπερνά τα πάντα, και να βρίσκεται μέσα στα πάντα; Θα την απέδιδες σε κάποια άλλη φύση πέρα από τη θεία; Β. Εγώ όχι βέβαια· πώς θα μπορούσα άλλωστε; Α.

Ονομάζουμε δε πρεσβύτερο όχι εκείνον ως προς την ηλικία (διότι πάρα πολλοί υπάρχουν μεταξύ των Ιουδαίων ακόμη και σήμερα, οι οποίοι έχουν φτάσει στο έσχατο όριο του γήρατος), αλλά εκείνον ως προς τη σύνεση, και αυτόν που έχει φτάσει στην τελειότητα της σκέψης. Σε αυτούς στέλνει επιστολή και ο μακάριος Ιωάννης, λέγοντας: «Σας γράφω, Πατέρες, διότι έχετε γνωρίσει Εκείνον που υπάρχει από την αρχή». Ως πρεσβύτες, λοιπόν, ας εννοήσουμε εκείνους που έχουν ήδη τον νου ήρεμο και κατασταλαγμένο, και είναι ώριμοι στη σκέψη, και έχουν ασκηθεί να συμπεριφέρονται με σταθερότητα.

Αυτό, όμως, αποτελεί πλήρη αναίρεση της ακόρεστης φιλοκέρδειας που ενυπάρχει σε αυτούς. <Γι' αυτό ο Θεός δεν θα ευφρανθεί για τους νέους τους, και δεν θα ελεήσει τα ορφανά και τις χήρες τους, διότι όλοι είναι άνομοι και πονηροί, και κάθε στόμα λαλεί άδικα.> Και τώρα ο λόγος μάς μεταφέρει, από τα προφανή παραδείγματα, σε εκείνα που είναι υπεραισθητά και νοητά. Διότι, αναφέροντας εδώ τους νέους, δεν εννοεί βεβαίως εκείνους που έχουν σωματική ευρωστία, δηλαδή όσους βρίσκονται στην ακμή και τη σαρκική νεότητα, αλλά μάλλον υποδηλώνει εκείνους που έχουν στον νου και στην καρδιά πνευματική ισχύ, ώστε να μπορούν να κατορθώνουν, και μάλιστα με νεανικό σφρίγος, εκείνα με τα οποία θα γίνουν λαμπροί, άριστα γνωριζόμενοι από τον Θεό και πλήρεις από κάθε αρετή. Προς αυτούς που βρίσκονται σε αυτήν την πνευματική κατάσταση απηύθυνε τον λόγο και ο μακάριος Ιωάννης, λέγοντας: «Γράφω σε εσάς, νέοι, διότι είστε ισχυροί, και έχετε νικήσει τον πονηρό». Αλλά, πριν από την έλευση του Σωτήρος μας, υπήρξαν και μεταξύ των Ιουδαίων ορισμένοι, σύμφωνα με τον τρόπο που μόλις ανέφερα, οι οποίοι είχαν ασκηθεί στην ανδρεία, μέσω του να επιλέγουν να εκπληρώνουν άμεμπτα την παραδοθείσα εντολή, και να μπορούν να διαπρέπουν πολύ πλούσια στα καυχήματα του νόμου.

Λέμε δε ότι η ειρήνη είναι ο Χριστός, τον οποίο γνωρίζουμε από τη θεόπνευστη Γραφή, καθώς έγραψε για αυτόν ο πάνσοφος Μωυσής, και επιπροσθέτως οι άγιοι προφήτες. Αφού λοιπόν εξαλείφθηκε η βέβηλη και μυσαρή ειδωλολατρία, και αφού απομακρύνθηκε η προσκύνηση της κτίσης, και αφού κλείστηκαν σε οχυρό και σε δεσμωτήριο εκείνοι που από πλεονεξία είχαν κυριαρχήσει στην υφήλιο, και αφού το τείχος καταστράφηκε και συγκλονίστηκε εκ θεμελίων, σύμφωνα με τα νοήματα που ήδη έχουν εξηγηθεί, ο Κύριος θα βασιλεύσει στη Σιών και θα δοξαστεί ενώπιον των πρεσβυτέρων. Ως πρεσβυτέρους δε, όπως νομίζω, ονομάζει εδώ εκείνους που είναι τέλειοι στο φρόνημα και έχουν τρόπον τινά τον νου τους ώριμο, ώστε να μπορούν να διακρίνουν με τα μάτια της καρδιάς το βάθος των μυστηρίων που τον αφορούν. Σε αυτούς και ο σοφός Ιωάννης απευθύνει επιστολή λέγοντας: «Γράφω σε εσάς, πατέρες, επειδή έχετε γνωρίσει αυτόν που υπάρχει από την αρχή.» Αλλά εκείνοι που τον γνώρισαν, θαυμάζουν και αναπέμπουν σε αυτόν τη θεοπρεπή δόξα, ομολογώντας ότι αυτός είναι ο βασιλιάς και Κύριος των πάντων.

Στον ύπνο του, φαινόταν ότι ένας Μακεδόνας πρόσφερε ικεσίες στον μακάριο Παύλο· διότι ήταν πρεσβύτης ως προς τη φρόνηση, γηραιός ως προς τον νου, και πλήρης από την άνωθεν σοφία. Και ο σοφός Ιωάννης κάπου προσφωνούσε αυτούς που έχουν αγιαστεί εν Χριστώ διά της πίστεως: «Σας γράφω, πατέρες, διότι γνωρίσατε αυτόν που υπάρχει από την αρχή. Σας γράφω, νεανίσκοι, διότι είστε ισχυροί και έχετε νικήσει τον πονηρό». Υπόσχεται, λοιπόν, την έκχυση του Αγίου Πνεύματος σε όσους τον υπηρετούν ως δούλοι. Και ποιοι να είναι πάλι αυτοί; Βεβαίως εκείνοι που υποτάσσουν τον αυχένα της διανοίας στα ευαγγελικά θεσπίσματα, έχοντας απομακρυνθεί από την τυπική λατρεία και έχοντας απαλλαγεί από την ελληνική απάτη, σύμφωνα με εκείνον που λέει: <Και θα δώσω τέρατα ψηλά στον ουρανό και σημεία κάτω στη γη, αίμα και πυρ και ατμίδα καπνού. Ο ήλιος θα μεταστραφεί σε σκοτάδι και η σελήνη σε αίμα, προτού έλθει η μεγάλη και επιφανής ημέρα του Κυρίου.> Εξαιτίας των ιουδαϊκών ασεβειών, εκείνων δηλαδή που έγιναν εναντίον του Χριστού, δυσφόρησε και αυτή η ίδια η φύση των στοιχείων, και η κτίση θρήνησε γοερά, βλέποντας τον Δεσπότη της να υβρίζεται, και ο μεν θείος ναός, σχεδόν αγανακτώντας όμοια με όσους πενθούν, περιεσχίσθη· διότι είναι γραμμένο ότι «Το καταπέτασμα του ναού σχίστηκε από πάνω έως κάτω»· ο δε ήλιος, ανακόπτοντας το δικό του φως και συστέλλοντας τις ακτίνες του, δεν καταδεχόταν πλέον να φέγγει στους κατοίκους της γης.

Από την Επιστολή του Ιωάννου. «Σας γράφω», λέει, «πατέρες, διότι έχετε γνωρίσει αυτόν που είναι από την αρχή». Εάν κανένα από τα δημιουργήματα δεν είναι από την αρχή ή στην αρχή, επειδή όλα κλήθηκαν σε γένεση μέσα στον χρόνο, ο Υιός όμως, τον οποίο έχουν γνωρίσει εκείνοι στους οποίους απευθύνεται ο λόγος, υπήρχε από την αρχή, πώς θα συγκαταλέγεται στα δημιουργήματα αυτός που δεν έχει την ίδια φύση με εκείνα;

Επομένως, στο βιβλίο του Θεού καταγράφεται ό,τι βρίσκεται στην ακμή του και είναι άρρεν. Η απογραφή πραγματοποιούνταν μέσω του Μωυσή και του Ααρών, ώστε μέσω και των δύο να κατανοήσουμε τον ένα Χριστό, στο πρόσωπο του Μωυσή ως νομοθέτη, και στο πρόσωπο του Ααρών ως αρχιερέα. Διότι έγινε για εμάς συγχρόνως και νομοθέτης και όσιος και άκακος αρχιερέας, και δια της μεσιτείας Του γίνεται η απογραφή στα θεία βιβλία εκείνων που επιδεικνύουν ανδρεία και διαπρέπουν στην αρετή. Σε αυτούς απευθύνεται και ο σοφός Ιωάννης λέγοντας: «Σας γράφω, νέοι, επειδή είστε ισχυροί, και έχετε νικήσει τον πονηρό». Επομένως, αυτοί πρέπει να είναι εκείνοι για τους οποίους μιλήσαμε μόλις τώρα, ότι δηλαδή «κάθε αρσενικό από είκοσι ετών και πάνω, καθένας που εκστρατεύει με τη δύναμη του Ισραήλ». Το ότι ο Δημιουργός τούς περιβάλλει με προστασία και τους αξιώνει φροντίδας, επειδή αγαπά την αρετή, μπορείς να το διαπιστώσεις, ω Παλλάδιε, και από τα όσα γράφονται στη συνέχεια.

Έχεις λοιπόν, νομίζω, με τα όσα ειπώθηκαν, το ζήτημά σου σαφώς επιλυμένο: «Σας γράφω, τεκνία, επειδή σας έχουν συγχωρηθεί οι αμαρτίες χάρη στο όνομά του· σας γράφω, πατέρες, επειδή έχετε γνωρίσει εκείνον που υπάρχει από την αρχή· σας γράφω, νεανίσκοι, επειδή έχετε νικήσει τον πονηρό· σας έγραψα, παιδία, επειδή έχετε γνωρίσει τον πατέρα· σας έγραψα, πατέρες, επειδή έχετε γνωρίσει εκείνον που υπάρχει από την αρχή· σας έγραψα, νεανίσκοι, επειδή είστε ισχυροί και ο λόγος του Θεού μένει μέσα σας και έχετε νικήσει τον πονηρό». Διότι τεκνία και παιδία μας κάνει η αναγέννηση που μας χαρίζει την άφεση των αμαρτιών και το αξίωμα της υιοθεσίας, μέσω των οποίων έχουμε λάβει τη δύναμη να αναγνωρίζουμε έμπρακτα ως πατέρα εκείνον που μας έθεσε σε αυτή τη θέση, και έτσι αναλάβαμε και χρέος· ενώ πατέρες καθιστά η πολιότης της ευσέβειας από την αρχή και η επίγνωση που στηρίζεται στο βέβαιο· και νεανίσκους, η κυριαρχία κατά του πονηρού και των παθών. Αυτή μεν είναι η έννοια των αποστολικών λογίων· η δε επανάληψη των ρημάτων, αφενός επέχει θέση διήγησης, αφετέρου υπενθύμισης, πράγμα που συνηθίζει να κάνει τους ακροατές πιο προσεκτικούς και να χαράζει βαθύτερα στο μνημονικό της ψυχής τους το νόημα των όσων ειπώθηκαν.

Διότι ο Παύλος, λέγει, επειδή φοβήθηκε την έκπτωση των Γαλατών, αναφέρει: «Φοβούμαι μήπως μάταια κοπίασα για εσάς»· έπειτα προσθέτει: «Γίνετε σαν εμένα, διότι και εγώ έγινα σαν εσάς». Ω, τι συμπάθεια του αποστόλου, η οποία συγκαταβαίνει τόσο όσο έχουν ξεπέσει αυτοί που αμάρτησαν, ώστε με τη συγκατάβαση αυτή να επαναφέρει αυτούς που έπεσαν στο πρέπον μέτρο. Διότι, λέγει, ο απόστολος ονομάζει «τεκνία» αυτούς που έχουν παραπέσει, για τους οποίους λέγει ότι πάλι δοκιμάζει ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα τους. Τέτοιου είδους ανθρώπους και ο Ιωάννης τους ονομάζει τεκνία, λέγοντας: «Σας γράφω, τεκνία, διότι σας έχουν συγχωρεθεί οι αμαρτίες χάρη στο όνομά Του». Όταν, λοιπόν, μέσω της επιστροφής τους τελειωθούν, δεν τους ονομάζει πλέον τεκνία, αλλά πατέρες και αδελφούς· διότι προσθέτει: «Έγραψα σε εσάς, πατέρες, επειδή γνωρίσατε Εκείνον που υπάρχει από την αρχή· έγραψα σε εσάς, νεανίσκοι, διότι έχετε νικήσει τον πονηρό».