Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΙΩΑΝΝΟΥ 2:15

Διότι δεν είπε ότι: «Μόνο εκείνοι που κατά τον καιρό των διωγμών θα παραδώσουν τα σώματά τους για το όνομά μου θα κληρονομήσουν αιώνια ζωή», αλλά ότι όλοι όσοι για το όνομά μου απαρνηθούν και τον κόσμο και όλες τις επιθυμίες του, και απαρνηθούν όλα τα υπάρχοντά του, θα κληρονομήσουν αιώνια ζωή, μαζί δηλαδή με όλους εκείνους που μαρτύρησαν για το όνομά μου. Όλους τους πτωχούς τω πνεύματι, και τους καθαρούς τη καρδία, και τους πράους, και όσους φοβούνται το όνομά του, ο Σωτήρας τους αποκαλούσε μακάριους, λέγοντας: «Διότι δική σας είναι η βασιλεία των ουρανών». Επειδή οι μεν μάρτυρες πολλές φορές, έχοντας αγωνιστεί έστω και για μια στιγμή του χρόνου, έφτασαν στην τελείωση· ενώ η πολιτεία των μοναχών μαρτυρεί καθημερινά δι' αυτόν με άθλους, καθώς δεν παρατασσόμαστε ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά η πάλη της διεξάγεται μέχρι την έσχατη αναπνοή ενάντια στις αρχές, ενάντια στις εξουσίες, στους κοσμοκράτορες του σκότους αυτού του αιώνα, ενάντια στα πνεύματα της πονηρίας, και έτσι αγωνίζεται, και στεφανώνεται οχυρωμένη με την πανοπλία του Θεού, και τα πάντα μπορεί χάρη στον Χριστό που την ενδυναμώνει και την ελεεί. Διότι ο Κύριος, θέλοντας να χαρίσει σε εμάς τον δικό του πλούτο, έλεγε σε μια παραβολή: «Η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με έναν έμπορο που αναζητεί καλούς μαργαρίτες», και τα εξής. Επιβεβαιώνοντας αυτήν ακριβώς την εντολή, ο ευαγγελιστής είπε τα εξής: «Μην αγαπάτε τον κόσμο ούτε όσα υπάρχουν στον κόσμο».

Μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε τα πράγματα που υπάρχουν μέσα στον κόσμο. Εάν κάποιος αγαπά τον κόσμο, δεν υπάρχει η αγάπη του Πατέρα μέσα του. Του Κυρίλλου: Και τι είναι τα πράγματα που υπάρχουν στον κόσμο παρά ματαιότητα, την οποία κάποιοι διατηρούν χωρίς καμία απολύτως χρησιμότητα; Δηλαδή φαίνονται να ενεργούν με εμμονή σε αυτήν· είναι ο περιττός και ανώφελος περισπασμός της παρούσας ζωής, η χυδαιότητα των κοσμικών επιθυμιών. Ο μαθητής του Χριστού μάς αποτρέπει λέγοντας τα εξής: «Μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε τα πράγματα που υπάρχουν μέσα στον κόσμο», και τα λοιπά.

γ'. Ας εξηγεί λοιπόν ο εκπαιδευτής των αγίων, και ας μας καθοδηγεί στα παλαίσματα ενάντια στη σάρκα γράφοντας τα εξής: «Σας παρακαλώ, λοιπόν, αδελφοί, διά των οικτιρμών του Θεού, να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό, η οποία είναι η λογική σας λατρεία, και να μη συμμορφώνεστε με τούτον τον αιώνα, αλλά να μεταμορφώνεστε με την ανανέωση του νου σας, ώστε να διακρίνετε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και τέλειο και ευάρεστο.» Και επιπλέον σχετικά με αυτό ο σοφός Ιωάννης λέει: «Μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε τα πράγματα που υπάρχουν μέσα στον κόσμο. Διότι, εάν κάποιος αγαπά τον κόσμο, δεν υπάρχει μέσα του η αγάπη του Θεού. Επειδή το κάθε τι που υπάρχει μέσα στον κόσμο, η επιθυμία της σάρκας, και η επιθυμία των οφθαλμών, και η αλαζονεία του βίου, δεν προέρχεται από τον Πατέρα, αλλά προέρχεται από τον κόσμο. Και ο κόσμος παρέρχεται, καθώς και η επιθυμία του. Εκείνος όμως που πράττει το θέλημα του Θεού μένει στον αιώνα.» Θα στερούνταν λοιπόν την ορθή κρίση όποιος θα θεωρούσε πιο συμφέρον να εγκαταλείψει τα ανώτερα αγαθά και να τα θεωρήσει ως μηδαμινά, και να προτιμήσει μάλλον εκείνα που αποδεικνύονται άξια χλεύης και διαρκούν για ελάχιστο χρόνο.

β'. Λοιπόν, ας αποδεχθούμε πάλι ως έναν ρυθμιστή και εισηγητή των αρίστων πραγμάτων, τον σοφό Ιωάννη που λέει: «Μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε τα όσα υπάρχουν στον κόσμο. Εάν κάποιος αγαπά τον κόσμο, δεν υπάρχει μέσα του η αγάπη του Πατρός. Διότι καθετί που υπάρχει στον κόσμο, η επιθυμία της σαρκός, και η επιθυμία των οφθαλμών, και η αλαζονεία του βίου, δεν προέρχεται από τον Πατέρα, αλλά προέρχεται από τον κόσμο. Και ο κόσμος παρέρχεται, καθώς και η επιθυμία του. Εκείνος όμως που πράττει το θέλημα του Θεού, μένει εις τους αιώνας.» Βλέπεις τους αγίους να επιλέγουν να ζουν με σοφό και άμεμπτο φρόνημα, και ανεβαίνοντας ανδρείως σαν σε κάποιο παρατηρητήριο των ανθρωπίνων πραγμάτων, και σταθμίζοντας με χάρη τον περισπασμό του παρόντος βίου, υποδεικνύουν ποιος είναι, πόσος είναι και για ποιους θα μπορούσε ίσως να γίνει έστω και λίγο χρήσιμος: «Διότι το καθετί», λέγει, «στον κόσμο, είναι η επιθυμία της σάρκας, και η επιθυμία των οφθαλμών, και η αλαζονεία του βίου». Ή μήπως για όσους έχουν καταπέσει στις κοσμικές ραθυμίες, τα μέτρα των ηδονών και της τρυφής δεν φθάνουν μόνο μέχρι το τραπέζι και τις υπογάστριες ηδονές; Διότι οι ποικίλες οψοφαγίες, και τα ηδύσματα, και οι εξεζητημένοι τρόποι παρασκευής καρυκευμάτων, και η Συβαριτική τράπεζα, αποτελούν, νομίζω, γι' αυτούς τα πολυτιμότερα όλων.

Λέει ότι θα γίνουν αιχμάλωτοι εκείνοι που νομίζουν πως τα φευγαλέα και περαστικά πράγματα του παρόντος βίου είναι σταθερά και μόνιμα, και οι οποίοι τιμούν μια ζωή που δεν συνάδει προς τους ιερούς νόμους. Εμάς όμως που βρισκόμαστε εν Χριστώ, από τέτοιες αισχρές επιδιώξεις και από τη μάταιη περισπασμένη ζωή μάς απομακρύνει ο μαθητής Του, λέγοντας: «Παιδιά μου, μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε τα πράγματα που υπάρχουν στον κόσμο». Και είναι γραμμένο πάλι: «Δεν γνωρίζετε ότι η φιλία του κόσμου είναι έχθρα προς τον Θεό; Όποιος λοιπόν θελήσει να είναι φίλος του κόσμου, καθίσταται εχθρός του Θεού». Μένοντας λοιπόν έξω από τις κοσμικές επιθυμίες και απομακρυνόμενοι από κάθε τι που επιφέρει την καταδίκη για τις βέβηλες σαρκικές απολαύσεις, θα γίνουμε άγιοι ακόλουθοι· και τελώντας την πανάγια πανήγυρη για τον Χριστό, θα Τον ακούσουμε να λέει: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου». Αξιόπιστα λοιπόν και πέρα από κάθε λόγο και θαύμα είναι τα έργα των αγίων. Διότι γράφει πάλι ο πάνσοφος Παύλος ότι «μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκε, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που Τον αγαπούν». Εμείς όμως, μολονότι μας δίνεται η δυνατότητα να απολαμβάνουμε άφθονα τα χαρίσματα του Θεού επιλέγοντας μια ζωή αμιγή από το κακό, αποτινάσσουμε από πάνω μας αυτή τη δωρεά και παροξύνουμε σε οργή τον θείο και ακήρατο νου. Αν και το Θείο από τη φύση του είναι απαλλαγμένο από οργή.

Αλλά ίσως θα πει κάποιος: Θα κατακρίνεις λοιπόν τα ωραία ενδύματα και τις τιμές που ακολουθούν τον πλούτο; Και αν βρίσκονται αποταμιευμένα σε κάποιους μέσα σε θησαυρούς πάρα πολλά και αξιόλογα αποκτήματα, τα οποία συνήθως δεν στερούνται υπερβολικών επαίνων, θα το κατακρίνεις και αυτό, και θα πεις ότι ο πλούτος δεν είναι τίποτα; Προς αυτά θα έλεγα, ότι αρκεί αυτό που διακηρύττει ο θεσπέσιος Ιωάννης: «Μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε όσα υπάρχουν στον κόσμο. Διότι καθετί που υπάρχει στον κόσμο, η επιθυμία της σαρκός, και η επιθυμία των οφθαλμών, και η αλαζονεία του βίου.» Πρόσεξε λοιπόν πώς, όντας μέτοχος του Αγίου Πνεύματος, συνόψισε την απόλαυση των επίγειων σε τρία πράγματα, φιλοσοφώντας άριστα. Διότι επιθυμίες της σάρκας είναι ο κορεσμός της κοιλιάς, και οι ηδονές των εκλεκτών φαγητών, και η ακαθαρσία που σχεδόν πάντοτε τις ακολουθεί και συντρέχει με αυτές.

Επειδή λοιπόν ο Μωυσής βρισκόταν στην Αίγυπτο, και επικρατούσε ως νόμος μεταξύ των αυτοχθόνων να μην προσεγγίζει κανείς απερίσκεπτα τα τεμένη των ειδώλων έχοντας φορεμένα τα υποδήματά του, τα οποία προέρχονται από ζώα και το πράγμα αυτό θεωρείτο μόλυσμα, και τίποτε άλλο δεν ίσχυε για αυτούς, για τον λόγο αυτόν και ο Θεός των όλων, αφαιρώντας κάθε πρόφαση από εκείνους που δεν είχαν ακόμη καθαρθεί, με αφορμή τη συνήθεια της Αιγύπτου, καλούσε τον ιερό Μωυσή σε πνευματική κάθαρση, λέγοντας: «Λύσε το υπόδημα από τα πόδια σου· διότι ο τόπος στον οποίο στέκεσαι, είναι γη άγια.» Διότι υποστηρίζω ότι κατ' αυτόν τον τρόπο οφείλουν όσοι λατρεύουν τον πανάγιο Θεό να απομακρύνονται από τα νεκρά έργα, και απαλλαγμένοι από τις επιτηδεύσεις που οδηγούν σε φθορά και βεβήλωση να Τον πλησιάζουν, με την πνευματική εννοώ οικειότητα. Έργα δε νεκρά θα μπορούσαν να θεωρηθούν οι σαρκικές φιληδονίες, τα γλέντια και οι μέθες, η ζωή που στερείται κάθε σεμνότητας, η επιθυμία αισχρών κερδών, οι αρπαγές και οι πλεονεξίες, οι θυμοί και όσα προέρχονται από αυτούς, οι καταλαλιές και οι υπεροψίες, και γενικώς όλα εκείνα μέσω των οποίων κάποιος θα μπορούσε να εκπέσει από την αιώνια ζωή, πιασμένος στις παγίδες της αμαρτίας, και έχοντας καταστήσει τον εαυτό του ένοχο με τα παραπτώματα μιας πολύμορφης φαυλότητας. Από τέτοια αρρωστήματα μας απομακρύνει ο μαθητής του Χριστού λέγοντας: «Μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε τα πράγματα του κόσμου· διότι καθετί που υπάρχει στον κόσμο, η επιθυμία της σάρκας, και η επιθυμία των οφθαλμών, και η αλαζονεία του βίου.»

Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτό, ας πολιτευθούμε πνευματικά, ώστε να αξιωθούμε την υιοθεσία του Θεού. Διότι όσοι καθοδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού. Διότι κανένα όφελος δεν έχουμε να κατέχουμε το όνομα των Χριστιανών, εάν δεν ακολουθούν και τα έργα, για να μην ειπωθεί τυχόν και σε εμάς το: Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ. Διότι, εάν επικαλούμαστε ως πατέρα εκείνον που κρίνει απροσωπόληπτα σύμφωνα με το έργο του καθενός, ας διέλθουμε με φόβο τον χρόνο της παροικίας μας, χωρίς να αγαπάμε τον κόσμο, ούτε όσα υπάρχουν μέσα στον κόσμο. Διότι, εάν κάποιος αγαπά τον κόσμο, δεν υπάρχει μέσα του η αγάπη του Πατρός.

Πώς όμως θανάτωσαν τον εαυτό τους; Μη αγαπώντας τον κόσμο ούτε όσα υπάρχουν στον κόσμο, καθώς λέει στις καθολικές επιστολές· αλλά απαρνούμενοι την επιθυμία της σάρκας και την επιθυμία των οφθαλμών και την αλαζονεία του βίου, δηλαδή τη φιληδονία, τη φιλαργυρία, την κενοδοξία, και σηκώνοντας τον σταυρό και ακολουθώντας τον Χριστό και σταυρώνοντας τον κόσμο για τον εαυτό τους και τον εαυτό τους για τον κόσμο. Περί αυτού λέει ο Απόστολος: Όσοι δε ανήκουν στον Χριστό Ιησού σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες. Ιδού, έτσι θανάτωσαν τον εαυτό τους οι άγιοι.

Ελάτε, οι κληρονόμοι της βασιλείας μου. Ελάτε εσείς που πεινάσατε και διψάσατε για εμένα· εσείς που δεν αγαπήσατε τον κόσμο ούτε τα του κόσμου. Ελάτε εσείς που για εμένα εγκαταλείψατε τον κόσμο, συγγενείς και φίλους, γονείς και τέκνα. Ελάτε εσείς που κατοικήσατε στις ερήμους και στα όρη και στα σπήλαια και στις οπές της γης· τώρα κατοικήστε μαζί με τους Αγγέλους στους ουρανούς. Τότε θα πει και προς εκείνους που θα βρίσκονται στα αριστερά: Πορευθείτε μακριά από εμένα οι καταραμένοι, οι μισητοί, οι ανελεήμονες και οι μισάδελφοι και οι μισόχριστοι. Δεν ελεήσατε, δεν θα ελεηθείτε. Δεν υπακούσατε στα άχραντα Ευαγγέλιά μου και στους μακάριους μαθητές μου, ούτε και εγώ θα σας εισακούσω.

Ποιος είναι τόσο γενναίος, ώστε να μιμηθεί τον Παύλο και να γίνει σκεύος εκλογής; Εάν λοιπόν θέλεις, Χριστιανέ, να μιμηθείς τον Πέτρο, τον Παύλο και τον Ιωάννη, τήρησε τα λόγια τους· φύλαξε τη διδασκαλία τους· μιμήσου τους αγώνες τους. Μην αγαπήσεις τον κόσμο, ούτε όσα υπάρχουν μέσα στον κόσμο. Μην ευφραίνεσαι σε αυτόν τον αιώνα. Μην κοιμάσαι πολύ, ούτε να καταγίνεσαι με αστεία. Μιμήσου τον Παύλο· διότι πάλι τα ίδια θα πω.

Διότι οι ψυχές σας ήταν γεμάτες από πικρό ζήλο και εριστικότητα και φθόνο και κάθε κακία, και αγαπήσατε τον θυμό των άγριων θηρίων. Τώρα όμως σας περικύκλωσαν όλα τα κακά, τα οποία διαπράξατε κατά τον παρελθόντα χρόνο. Ενώ ο Θεός σας μιλούσε μέσω των Αγίων Γραφών, εσείς καταφρονήσατε, γελάσατε, υπερηφανευτήκατε. Και όσο μεγαλύτερη ήταν η μακροθυμία του αγαθού Θεού προς εσάς, τόσο περισσότερο πληθύνονταν οι αμαρτίες σας. Ενώ ο Κύριος είπε, να μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε τα πράγματα που υπάρχουν στον κόσμο, εσείς φιλονικούσατε για δόξα και φιλαργυρία. Ενώ ο Κύριος είπε, μακάριοι όσοι πενθούν τώρα, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν· μακάριοι οι πτωχοί στο πνεύμα, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών, εσείς γίνατε υπερήφανοι, ακόμη και αλαζόνες, και παραδοθήκατε στα γέλια και στην απάτη. Ενώ ο Κύριος είπε, μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη, εσείς γίνατε άγριοι και ανήμεροι. Ενώ ο Κύριος είπε, μακάριοι εκείνοι που πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτάσουν, εσείς μισήσατε τη δικαιοσύνη και καταδιώξατε εκείνους που την εφαρμόζουν.

Όλα αυτά να τα κατανοήσεις και να σπεύσεις να σωθείς. Μην παρατηρείς όσους αμελούν και ζουν με απολαύσεις, διότι σαν το χορτάρι γρήγορα θα ξεραθούν. Μην αγαπήσεις τον αιώνα τούτο, διότι ανατρέπει αυτούς που τον αγαπούν, και τους τέρπει για λίγο, αλλά τους παραπέμπει γυμνούς στον άλλον αιώνα. Άκουγε και πρόσεχε τις Άγιες Γραφές, και δεν θα πλανηθείς, ούτε θα ανατραπείς από αυτόν τον μάταιο και πονηρό κόσμο. Άκου τι λέει ο Ιωάννης ο Θεολόγος: μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε όσα υπάρχουν μέσα στον κόσμο. Διότι καθετί που υπάρχει στον κόσμο, η επιθυμία της σάρκας, η επιθυμία των οφθαλμών και η απάτη του κόσμου, καθώς και ο ίδιος ο κόσμος, παρέρχεται. Εκείνος όμως που πράττει το θέλημα του Θεού μένει στον αιώνα. Άκου τι λέει ο Κύριος: τι θα ωφελήσει τον άνθρωπο, αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;

Προσέχετε, αδελφοί, μήπως βρεθεί κανείς άκαρπος. Εκείνος που σπέρνει στη σάρκα του την απόλαυση του κόσμου, τρυφή και δείπνα και γεύματα, από τη σάρκα θερίζει φθορά· ενώ εκείνος που σπέρνει στο πνεύμα, προσευχή και νηστεία και αγρυπνία, από το πνεύμα θα θερίσει ζωή αιώνια. Κατανοήστε και δείτε ότι πουθενά δεν επαινούνται αυτοί που ζουν μέσα στην τρυφή, ούτε οι μετεωριζόμενοι, ούτε αυτοί που γελούν· διότι αυτά τα κάνουν οι εθνικοί. Ο δικός μας όμως νόμος είναι αυτός: μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι· μακάριοι οι πενθούντες· μακάριοι οι ελεήμονες· μακάριοι οι δεδιωγμένοι· μακάριοι οι ονειδιζόμενοι· μακάριοι οι καθαροί τη καρδία· μακάριοι οι εγκρατευόμενοι· μακάριοι αυτοί που φύλαξαν αγνό το βάπτισμα· μακάριοι αυτοί που απαρνήθηκαν αυτόν τον κόσμο για τον Χριστό· μακάρια τα σώματα των παρθένων· μακάριοι όσοι έχουν γυναίκες σαν να μην έχουν· μακάριοι όσοι αγρυπνούν και προσεύχονται· μακάριοι όσοι προσβλέπουν σε αυτόν που έρχεται να κρίνει ζώντες και νεκρούς· μακάριοι όσοι δακρύζουν στην προσευχή. Αυτά ανήκουν στη θεία Γραφή των Ορθοδόξων. Ποια όμως Γραφή μακαρίζει όσους παίζουν αυλό και κιθάρα ή όσους γελούν ή όσους ζουν στην τρυφή ή όσους μεθούν και χορεύουν, όσους αγαπούν τον κόσμο και τα του κόσμου;

Και εσύ, αδελφέ, μην ομιλείς για κοσμικά, αλλά για πνευματικά. Όχι για τα γήινα, αλλά για τα επουράνια. Έχε ψηλά την καρδιά σου προς τον Σωτήρα Χριστό, και πες μαζί με τον Δαβίδ: Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου. Προς Αυτόν να αποβλέπεις πάντοτε, λέγοντας: Προς Εσένα, που κατοικείς στον ουρανό, σήκωσα τα μάτια μου. Χύσε δάκρυα, διότι αυτοί που σπέρνουν με δάκρυα, με αγαλλίαση θα θερίσουν. Νύχτα και ημέρα να αποβλέπεις προς την έσχατη ώρα. Ο ψαλμός ας είναι στο στόμα σου αδιαλείπτως· διότι η επίκληση του ονόματος του Θεού φυγαδεύει τους δαίμονες. Να μιλάς στον Θεό πολύ, και στους ανθρώπους λίγο. Πάντοτε να μνημονεύεις τον Θεό, και η διάνοιά σου θα γίνει ουρανός. Μην αγαπάς την τρυφή, αλλά να αποφεύγεις τις ηδονές. Μίσησε κάθε χαρά αυτού του κόσμου. Μη δυσανασχετείς με τη χαμοκοιτία, διότι είναι πρόξενος αιώνιας απόλαυσης. Μη σου φανεί βάρος η νηστεία, διότι σε οδηγεί σε αιώνια ευφροσύνη. Έγινες στρατιώτης του Χριστού; Μην εμπλέκεσαι στις βιοτικές μέριμνες, για να αρέσεις σε Εκείνον που σε στρατολόγησε. Απαρνήθηκες τον κόσμο; Μην αγαπάς τον κόσμο, ούτε τα όσα υπάρχουν στον κόσμο.

Έρχεται για να μακαρίσει αυτούς που πένθησαν για τα παραπτώματά τους. Έρχεται για να ευφράνει τους ελεήμονες. Έρχεται για να υψώσει αυτούς που πτώχευσαν για το όνομά του· αυτούς που δεν αγάπησαν τον κόσμο και τα του κόσμου, αλλά εγκατέλειψαν τα πάντα και ακολούθησαν μόνο αυτόν. Έρχεται όχι πλέον από τη γη, αλλά από τον ουρανό, σαν φοβερή αστραπή. Τότε ακούγεται μεγάλη κραυγή που λέει: Ιδού ο Νυμφίος έρχεται! Ιδού ο Κριτής καταφθάνει! Ιδού ο Δικαστής των δικαστών αποκαλύπτεται! Ιδού ο Θεός των όλων καταφθάνει για να κρίνει την οικουμένη και να ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του!

Ας μην απιστούμε λοιπόν, αγαπητοί, ούτε να δείχνουμε ραθυμία στα ιερά έργα μας, αλλά μάλλον ας χτυπάμε τη θύρα με θάρρος. Διότι όσο επιμένεις να χτυπάς, τόσο πληθαίνει ο μισθός σου. Να νήφεις κάθε μέρα· διότι την ώρα που δεν το περιμένεις, θα στείλει ο Κύριος για να σε συνάξει στην αποθήκη της ζωής, στον χορό των δικαίων, ώστε στο εξής να αναπαυθείς και να ζήσεις χωρίς μέριμνες, εκεί όπου δεν υπάρχει πόλεμος ούτε αντίπαλος· διότι έχει καταργηθεί εκεί ο εχθρός που πολεμά, καθώς και οι αφορμές του πολέμου. Αφορμή δε του πολέμου είναι η επιθυμία του κάλλους για σαρκική συνεύρεση. Αλλά στους ουρανούς ούτε νυμφεύονται ούτε παντρεύονται, αλλά είναι σαν άγγελοι στον ουρανό. Επίσης, αφορμές του πολέμου είναι ο πλούτος, η επίγεια δόξα· αλλά όλα αυτά είναι φθαρτά, εφόσον τυγχάνουν επίγεια. Γι' αυτό και κάποιος από τους Αγίους μας διδάσκει λέγοντας: Μην αγαπάτε τον κόσμο ούτε αυτά που υπάρχουν μέσα στον κόσμο. Εάν κάποιος αγαπά τον κόσμο, δεν υπάρχει η αγάπη του Πατρός μέσα του. Διότι η επιθυμία της σαρκός και η επιθυμία των οφθαλμών και η αλαζονεία του βίου δεν προέρχεται από τον Πατέρα, αλλά προέρχεται από τον κόσμο.

Κανείς ας μην σας πλανά, αδελφοί. Αυτά δεν είναι έργα Χριστιανών, αλλά των άπιστων εθνών, όπως είπε ο Δεσπότης: μην μετεωρίζεστε. Διότι όλα αυτά τα πράττουν τα έθνη του κόσμου, τα οποία δεν έχουν ελπίδα σωτηρίας ούτε πόθο για τα αιώνια αγαθά. Σε εμάς όμως έχει ειπωθεί: μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε όσα υπάρχουν στον κόσμο.

Εάν κάποιος αγαπά τον κόσμο, η αγάπη του Πατέρα δεν υπάρχει μέσα του· διότι καθετί που υπάρχει στον κόσμο, η επιθυμία της σάρκας, η επιθυμία των οφθαλμών και η αλαζονεία του βίου, δεν προέρχεται από τον Πατέρα, αλλά προέρχεται από τον κόσμο. Και ο κόσμος παρέρχεται, όπως και η επιθυμία του· εκείνος όμως που πράττει το θέλημα του Θεού παραμένει στον αιώνα.

Η αγάπη προς τον Θεό, λοιπόν, είναι η ρίζα και η αρχή κάθε αρετής, ενώ η αγάπη προς τον κόσμο είναι πρόξενος κάθε κακίας. Γι' αυτό και αυτές βρίσκονται σε αντίθεση μεταξύ τους και η μία φθείρει την άλλη, όπως ακριβώς διακηρύσσει και ο αδελφόθεος λέγοντας: «η αγάπη του κόσμου είναι έχθρα προς τον Θεό· όποιος θέλει να είναι φίλος του κόσμου, καθίσταται εχθρός του Θεού»· και ο αγαπημένος του Χριστού Ιωάννης, «εάν κάποιος αγαπά τον κόσμο, δεν υπάρχει μέσα του η αγάπη του Πατέρα· διότι καθετί που υπάρχει στον κόσμο, η επιθυμία της σάρκας και η αλαζονεία του βίου, δεν προέρχεται από τον Πατέρα». Ας προσέχουμε, αδελφοί, μήπως, αγαπώντας τις πονηρές επιθυμίες και έχοντας αλαζονεία μεταξύ μας, εκπέσουμε από την αγάπη του ουράνιου Πατέρα. Διότι μέσα σε αυτά τα δύο συμπεριέλαβε κάθε πάθος που μας χωρίζει από τον Θεό.

Επομένως, για τέτοιους ανθρώπους έλεγε και αυτό ο Κύριος ότι «αυτός ο λαός με τιμά με τα χείλη, αλλά η καρδιά τους απέχει πολύ από εμένα· μάταια δε με σέβονται». Γι' αυτό και η αγαπητή στον Θεό βροντή αναφωνεί: «Όποιος έχει τα αγαθά αυτού του κόσμου και δεν δίνει στους αδελφούς τα αναγκαία, δεν υπάρχει η αγάπη του Θεού μέσα του». Διότι δεν μπορεί η αγάπη του κόσμου και η αγάπη του Θεού να μένουν ταυτόχρονα στον ίδιο άνθρωπο, επειδή η αγάπη του κόσμου είναι έχθρα προς τον Θεό. Γι' αυτό πάλι ο ίδιος λέει, «μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε όσα υπάρχουν μέσα στον κόσμο». Και ποια είναι τα του κόσμου, αν όχι η απόκτηση χρημάτων που σε τίποτα δεν ωφελούν την ψυχή, οι σαρκικές επιθυμίες, το υπερήφανο φρόνημα, το γήινο θέλημα; Όλα αυτά δεν προέρχονται από τον Θεό, αλλά χωρίζουν από Αυτόν όσους τα κατέχουν, και νεκρώνουν την ψυχή εκείνου που νικιέται από αυτά και την ενταφιάζουν στο χρυσό και ασημένιο χώμα, τα οποία είναι κατά τόσο πολύ χειρότερα από το απλό χώμα, με το οποίο συνήθως καλύπτουμε το χωμάτινο σώμα μας, ώστε τούτο μεν το απλό χώμα, όταν ρίχνεται στα νεκρά μας σώματα, εγκλωβίζει τη δυσοσμία τους και την εμποδίζει εντελώς να βγει προς τα έξω, ενώ ο χρυσός και ασημένιος χους, όσο περισσότερος συσσωρεύεται στον νου εκείνου που τον κατέχει, τόσο πιο δυσώδη τον καθιστά, έτσι ώστε η δυσοσμία να φτάνει μέχρι τον ουρανό και να αποτρέπει τους από εκεί οικτιρμούς του Θεού και την από εκεί προστασία Του.

Μη δυσανασχετείς, αγαπητέ, απέναντι στη νηστεία, τη μητέρα των αρετών, τη ρίζα των αγαθών, την πηγή της σωφροσύνης, τον φύλακα της ευσέβειας, τη σύντροφο των αγίων, την ομόσκηνο των αγγέλων, τον εχθρό του διαβόλου, τη φίλη του Πνεύματος· μέσω της οποίας οι ηδονές φεύγουν από εμάς και οι δαίμονες υποχωρούν, ο θυμός ατονεί, η επιθυμία νεκρώνεται, και οι αρετές ζουν και λάμπουν μέσα μας· μέσω της οποίας τα πάθη ηρεμούν, καταστέλλεται η ταραχή των ηδονών, και ο νους πλέει σαν σε γαλήνη, έχοντας διασχίσει με ασφάλεια τις τρικυμίες του χειμώνα της πονηρίας μέσω αυτής της εγκράτειας, και έχοντας προσορμίσει το πλοίο στο λιμάνι της αρετής. Έχεις, λοιπόν, το κέρδος ασύλητο και το φορτίο αναυάγητο, όταν εμπορεύεσαι σύμφωνα με τις εντολές του Πνεύματος, όταν, αφού στηρίξεις τον λογισμό σου στον φόβο του Θεού, αποκρούσεις και τα παρόντα, ακούγοντας τη θεία Γραφή που λέει: «Μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε όσα υπάρχουν στον κόσμο». Ας μην αγαπήσουμε την τρυφή αυτού του κόσμου, η οποία, καθώς μεταβάλλεται σε βαρύ φορτίο για το σκάφος της ψυχής, το καταποντίζει. Ή μήπως δεν γνωρίζεις ότι φτάνει μόνο μέχρι τον φάρυγγα, και έπειτα από τον φάρυγγα κάθε τρυφή παύει, ενώ η τιμωρία που γεννιέται από αυτήν προκαλεί ατελεύτητη βάσανο;

«Αυτό είναι το κακό σε κάθε τι που γίνεται κάτω από τον ήλιο, ότι υπάρχει μία κοινή κατάληξη για όλους.» «Δεν υπάρχει αλήθεια, ούτε έλεος, ούτε επίγνωση του Θεού πάνω στη γη. Η κατάρα, και το ψέμα, και ο φόνος, και η κλοπή, και η μοιχεία έχουν ξεχειλίσει πάνω στη γη.» «Από εκείνον που φορεί υάκινθο και στέμμα, έως εκείνον που φορεί χοντρό λινό ένδυμα, υπάρχει θυμός, και φθόνος, και ταραχή, και σάλος, και φόβος θανάτου, και οργή, και φιλονικία.» «Δεν γνωρίζετε ότι η φιλία του κόσμου είναι έχθρα προς τον Θεό; Όποιος, λοιπόν, θελήσει να είναι φίλος του κόσμου, καθίσταται εχθρός του Θεού.» «Μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε όσα υπάρχουν μέσα στον κόσμο.

Εάν κάποιος αγαπά τον κόσμο, η αγάπη του Πατρός δεν υπάρχει μέσα του· διότι καθετί που υπάρχει στον κόσμο, η επιθυμία της σάρκας, και η επιθυμία των οφθαλμών, και η αλαζονεία του βίου, δεν προέρχεται από τον Πατέρα, αλλά προέρχεται από τον κόσμο. Και ο κόσμος παρέρχεται, καθώς και η επιθυμία του. Εκείνος όμως που πράττει το θέλημα του Θεού, μένει στον αιώνα.» Πολυστένακτος είναι ο βίος μας και γεμάτος κατήφεια.

Διότι λέγει: Όλος ο κόσμος βρίσκεται υπό την εξουσία του πονηρού· και, Μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε όσα υπάρχουν μέσα στον κόσμο, διότι καθετί που υπάρχει στον κόσμο, η επιθυμία της σάρκας και η επιθυμία των οφθαλμών, και η αλαζονεία του βίου· και, ο κόσμος παρέρχεται, καθώς και η επιθυμία του· ενώ εκείνος που πράττει το θέλημα του Θεού μένει στον αιώνα. Αναζητώντας εγώ αυτό το αγαθό θέλημα του Θεού, εγκατέλειψα τα πάντα και προσκολλήθηκα σε εκείνους που έχουν τον ίδιο πόθο και αναζητούν τον ίδιο Θεό· μεταξύ των οποίων δεν υπάρχει έριδα ή φθόνος, λύπες και μέριμνες, αλλά όλοι διανύουν τον ίδιο δρόμο, για να κληρονομήσουν τις αιώνιες μονές, τις οποίες ετοίμασε ο Πατέρας των φώτων για εκείνους που τον αγαπούν. Αυτούς εγώ απέκτησα ως γονείς, αυτούς ως αδελφούς, αυτούς ως φίλους και γνωστούς· ενώ από τους άλλοτε φίλους και αδελφούς μου απομακρύνθηκα φεύγοντας, και κατέλυσα στην έρημο προσμένοντας τον Θεό, ο οποίος με σώζει από την ολιγοψυχία και από την καταιγίδα.

Ο δε Βαρλαάμ είπε: «Καλά τα είπες αυτά, κύριέ μου βασιλιά· αυτό αποτελεί και δική μου επιθυμία. Αλλά είναι κοπιώδες και εντελώς αδύνατο, όταν κάποιος συναναστρέφεται με τη φωτιά, να μην καπνιστεί. Είναι, λοιπόν, δυσκατόρθωτο και πολύ ανηφορικό το να είναι κανείς δεμένος με τα πράγματα του βίου και απασχολημένος με τις μέριμνες και τις ταραχές του, ζώντας μέσα στον πλούτο και την καλοπέραση, και ταυτόχρονα να βαδίζει αταλάντευτα τον δρόμο των εντολών του Κυρίου, διασώζοντας τον εαυτό του καθαρό από όλα αυτά. Διότι λέγει ο Κύριος: "Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους· διότι ή τον έναν θα μισήσει και τον άλλον θα αγαπήσει, ή στον έναν θα προσκολληθεί και τον άλλον θα περιφρονήσει· δεν μπορείτε να δουλεύετε και στον Θεό και στον μαμωνά". Γράφει δε και ο αγαπημένος Του μαθητής, ο Ιωάννης ο ευαγγελιστής και θεολόγος, στην επιστολή του τα εξής: "Μην αγαπάτε τον κόσμο ούτε όσα υπάρχουν στον κόσμο· εάν κάποιος αγαπά τον κόσμο, δεν υπάρχει μέσα του η αγάπη του Πατρός, διότι καθετί που υπάρχει στον κόσμο, δηλαδή η επιθυμία της σάρκας και η επιθυμία των οφθαλμών και η αλαζονεία του βίου, δεν προέρχεται από τον Πατέρα, αλλά από τον κόσμο. Και ο κόσμος παρέρχεται, καθώς και η επιθυμία του· εκείνος όμως που πράττει το θέλημα του Θεού μένει στον αιώνα".»

Αιτία κάθε κακίας είναι η κενοδοξία και η ηδονή. Και όποιος δεν τα μισήσει, δεν πρόκειται να νικήσει κανένα πάθος. «Ρίζα όλων των κακών», έχει ειπωθεί, «είναι η φιλαργυρία». Αλλά και αυτή σαφώς συνίσταται εξαιτίας εκείνων. Τυφλώνεται ο νους από αυτά τα τρία πάθη, δηλαδή από τη φιλαργυρία, την κενοδοξία και την ηδονή. Αυτές είναι «οι τρεις θυγατέρες της βδέλλας», σύμφωνα με τη Γραφή, τις οποίες αγαπά με πάθος η μητέρα τους η αφροσύνη. Η γνώση και η πίστη, που είναι σύντροφοι της φύσης μας, δεν αμβλύνθηκαν για κανέναν άλλον λόγο παρά εξαιτίας αυτών των τριών. Ο θυμός, η οργή, ο πόλεμος, οι φόνοι και όλος ο υπόλοιπος κατάλογος των κακών, εξαιτίας τους επικράτησαν με σφοδρότητα στους ανθρώπους. Έτσι πρέπει να μισήσουμε τη φιλαργυρία, την κενοδοξία και την ηδονή, ως μητέρες των κακών και μητριές των αρετών. Γι' αυτόν τον λόγο προσταχθήκαμε «να μην αγαπάμε τον κόσμο και τα όσα υπάρχουν στον κόσμο», όχι για να μισήσουμε άκριτα τα κτίσματα του Θεού, αλλά για να περικόψουμε τις αφορμές εκείνων των τριών παθών. «Κανείς», λέει, «όταν στρατεύεται δεν εμπλέκεται στις βιοτικές μέριμνες». Διότι αυτός που θέλει να νικήσει τα πάθη ενώ παραμένει εμπλεκόμενος, μοιάζει με εκείνον που προσπαθεί να σβήσει μια πυρκαγιά με άχυρα.

ΝΓʹ. Η Γραφή ονομάζει κόσμο τα υλικά πράγματα, και κοσμικοί είναι εκείνοι που απασχολούν τον νου τους με αυτά, προς τους οποίους και λέγει ελεγκτικά: Μην αγαπάτε τον κόσμο ούτε όσα υπάρχουν στον κόσμο· η επιθυμία της σαρκός και η επιθυμία των οφθαλμών και η αλαζονεία του βίου δεν προέρχεται από τον Θεό, αλλά προέρχεται από τον κόσμο, και τα εξής.

Και αυτά βέβαια ο Κύριος και Δεσπότης μας τα διακηρύττει ξεκάθαρα καθημερινά σε όλους, αλλά άκου τι λέει και ο απόστολος Παύλος: «Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πραότητα, πίστη, εγκράτεια», και πάλι: «Η αγάπη δεν περιαυτολογεί, δεν υπερηφανεύεται, δεν ασχημονεί, δεν ζητά τα δικά της», αλλά «όλα τα ανέχεται, όλα τα υπομένει, η αγάπη ποτέ δεν εκπίπτει». Άκου δε και τον θεολόγο Ιωάννη που λέει: Παιδιά μου, «μην αγαπάτε τον κόσμο ούτε όσα υπάρχουν στον κόσμο», διότι η αγάπη για τον κόσμο είναι έχθρα προς τον Θεό. Επομένως, αδελφοί μου, όποιος αγαπά τον κόσμο γίνεται εχθρός του Θεού, και ότι «Εκείνος που μισεί τον αδελφό του είναι ανθρωποκτόνος, και γνωρίζετε ότι κανένας ανθρωποκτόνος δεν έχει» μερίδιο στη βασιλεία του Κυρίου και Θεού μας, και ότι «Σε αυτό είναι» φανερά «τα τέκνα του Θεού και τα τέκνα του διαβόλου», από το μίσος και την αγάπη. Διότι αυτός που αγαπά τον Θεό, αγαπά και όσους έχουν γεννηθεί από Αυτόν, δηλαδή τους αδελφούς του, ενώ εκείνος που μισεί κάποιον από τους αδελφούς του, αυτός έχει γεννηθεί από τον διάβολο, και η αγάπη του Θεού δεν υπάρχει μέσα του.

Εμείς, λοιπόν, αφού ακούσαμε τον Κύριο να λέει: «Όποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί» και τον Απόστολο να διδάσκει: «Παιδιά μου, μην αγαπάτε τον κόσμο ούτε όσα υπάρχουν μέσα στον κόσμο· διότι η αγάπη για τον κόσμο είναι έχθρα προς τον Θεό» και ότι: «Εκείνος που αγαπά τον κόσμο καθίσταται εχθρός του Θεού», αφού εγκαταλείψαμε τα πάντα κατά το φαινόμενο, ακολουθήσαμε τον Σωτήρα και Θεό μας, ή μάλλον θεωρώντας τον κόσμο ως εμπόδιο για εμάς προς την αρετή, μεταβήκαμε στον μοναχικό βίο, σαν να εγκαταλείπαμε την εχθρική γη, φεύγοντας εκουσίως από εκεί όπου ζούσαμε ως αιχμάλωτοι, και μεταβήκαμε στη χώρα του δικού μας Δεσπότη και Βασιλιά Χριστού, ενδυόμενοι μόνο το σχήμα του λαού που υπάγεται σε αυτόν. Ωστόσο, δεν έχουμε στρατευθεί ούτε υπηρετούμε ως δούλοι του μόνο εξαιτίας αυτού του ενδύματος, όπως ακριβώς δεν είναι πραγματικοί στρατιώτες του βασιλιά όσοι απλώς φορούν στολή όμοια με των στρατιωτών, αλλά λέμε ότι έχουμε τεθεί, προς το παρόν, υπό τη βασιλεία του, έχοντας φορέσει το μοναχικό ένδυμα. Όμως δεν λέμε ότι έχουμε στρατευτεί σε αυτόν εξαιτίας αυτού του γεγονότος, διότι τα όπλα μας δεν είναι σωματικά αλλά πνευματικά: «Διότι η πάλη μας δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά ενάντια στις αρχές, ενάντια στις εξουσίες, ενάντια στα πνεύματα της πονηρίας στα επουράνια».

Πράγματι, είμαστε ελεεινοί και πανάθλιοι και αποξενωμένοι από την ίδια την αιώνια ζωή και τη βασιλεία των ουρανών, εφόσον δεν έχουμε πια αποκτήσει μέσα μας τον Χριστό, αλλά έχουμε τον κόσμο ζωντανό μέσα μας, ζώντας μέσα σε αυτόν και φρονώντας τα γήινα. Όποιος όμως βρίσκεται σε αυτήν την κατάσταση είναι ολοφάνερα εχθρός του Θεού. Διότι η προσκόλληση στον κόσμο είναι έχθρα προς τον Θεό, όπως λέει ο θείος απόστολος: «Μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε όσα υπάρχουν μέσα στον κόσμο», διότι κανείς δεν μπορεί να δουλεύει στον Θεό και ταυτόχρονα να ζει με κοσμικό τρόπο, επειδή όλα τα πράγματα του κόσμου αποτελούν εμπόδια για την αγάπη και την ευαρέστηση προς τον Θεό.

Η αμαρτία, αδελφοί, είναι η σχέση με τα πράγματα και τα πάθη. Για όσα υπάρχουν στον κόσμο, ας μιλήσει ο Ιωάννης ο Θεολόγος, ο αγαπημένος μαθητής του Χριστού: «Μην αγαπάτε», λέει, «τον κόσμο ούτε όσα υπάρχουν μέσα στον κόσμο. Διότι καθετί που υπάρχει στον κόσμο, η επιθυμία της σάρκας και η επιθυμία των οφθαλμών και η αλαζονεία του βίου, δεν προέρχεται από τον Πατέρα, αλλά προέρχεται από τον κόσμο». Αν λοιπόν εμείς, αφού εγκαταλείψαμε όλο τον κόσμο και τον αποφύγαμε και μείναμε γυμνοί, δεν φυλαχτούμε από αυτά, ποιο θα είναι το όφελος για εμάς μόνο από την αναχώρησή μας από τον κόσμο; Διότι από όπου και αν αναχωρήσουμε και όπου και αν καταλήξουμε, πάλι τα ίδια πράγματα θα βρούμε. Παντού, ως άνθρωποι, δεν μπορούμε να ζούμε μόνοι μας, παντού χρειαζόμαστε τα αναγκαία για τη συντήρηση του σώματος, παντού υπάρχουν και γυναίκες και παιδιά και κρασί και κάθε είδους καρποί· διότι από αυτά και τα παρόμοια συντηρείται η ζωή μας. Εάν έχουμε την επιθυμία της σάρκας και την επιθυμία των οφθαλμών και την αλαζονεία των λογισμών, πώς θα μπορέσουμε, ευρισκόμενοι ανάμεσά τους, να απέχουμε εντελώς από την αμαρτία και να μην πληγούμε καθόλου από το κεντρί της;

Μας δείχνει λοιπόν με αυτά τα λόγια, ότι δεν χωρίζεται από τον Θεό και δεν γίνεται εχθρός Του μόνο εκείνος που διαπράττει την αμαρτία, αλλά και εκείνος που την αγαπά και που επιθυμεί κάτι, δηλαδή εκείνος που διατηρεί προσκόλληση στην καρδιά του προς κάτι από τα επίγεια, διότι αυτό ακριβώς είναι η φιλία προς τον κόσμο. Επομένως, αποδεικνύεται φανερά ότι, ακόμη και αν κάποιος είναι στερημένος από όλα και δεν διαπράττει έμπρακτα την οποιαδήποτε αμαρτία, αλλά μόνο την αγαπά και τη θέλει και διάκειται τρόπον τινά με προσκόλληση προς αυτήν, είναι εχθρός του Θεού, όπως ακριβώς λέει και ο Ιωάννης: «Εάν κάποιος αγαπά τον κόσμο, η αγάπη του Πατρός δεν υπάρχει μέσα του», αλλά και ο Κύριος: «Να αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη σου τη διάνοια, με όλη σου τη δύναμη και με όλη σου την ψυχή», ώστε εκείνος που διάκειται με επιθυμία ή εμπαθή σχέση προς οτιδήποτε άλλο, βρίσκεται εκτός αυτής της εντολής. Εμείς όμως, οι άθλιοι και ταλαίπωροι, αφού εγκαταλείψαμε τα μεγάλα, τα ένδοξα και τα υψηλά του κόσμου και ήρθαμε στο μοναστήρι, αγαπούμε άλλοι μεν τα αστραφτερά πανωφόρια, άλλοι τα ωραία χρυσοποίκιλτα ιμάτια, άλλοι τις ζώνες και τους ανάλαβους, άλλοι τα σανδάλια και τα υποδήματα, άλλοι τα απολαυστικά φαγητά και ποτά, έτεροι τις σμίλες, τις βελόνες και τα μαχαίρια ή ακόμη και τα πιο ευτελή από αυτά, και έτσι, ενώ εξαιτίας τους εκπίπτουμε από την αγάπη του Χριστού, του Βασιλέως των πάντων, και γινόμαστε εχθροί Του, δεν το συνειδητοποιούμε, ω αδελφοί!