Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΙΩΑΝΝΟΥ 2:19

Του ιδίου, Κατά Αρειανών λόγος πρώτος. Οι μεν αιρέσεις, όσες απομακρύνθηκαν από την αλήθεια, έχοντας επινοήσει παραφροσύνη για τον εαυτό τους, είναι πλέον φανερές, και η ασέβειά τους έχει καταστεί από παλιά ολοφάνερη σε όλους. Διότι το γεγονός ότι «εξήλθαν από ανάμεσά μας» αυτοί που τις εφηύραν καθιστά σαφές, όπως έγραψε ο μακάριος Ιωάννης, ότι το φρόνημα τέτοιων ανθρώπων ούτε ήταν ούτε είναι τώρα «μαζί μας». Γι' αυτό και, όπως είπε ο Σωτήρας: «εκείνοι που δεν συνάγουν μαζί μας, σκορπίζουν», παραμονεύοντας μαζί με τον διάβολο εκείνους που κοιμούνται, ώστε, αφού επισπείρουν τον δικό τους ιό της απώλειας, να έχουν και άλλους να πεθάνουν μαζί τους. Επειδή όμως η μία από τις αιρέσεις, η έσχατη και αυτή που εμφανίστηκε τώρα, ο πρόδρομος του Αντιχρίστου, η λεγόμενη Αρειανή, όντας δόλια και πανούργα, βλέποντας τις μεγαλύτερες αδελφές της —τις άλλες αιρέσεις— να έχουν στηλιτευθεί φανερά, υποκρίνεται και περιβάλλεται τα λόγια των Γραφών όπως ο πατέρας της ο διάβολος, και βιάζεται να εισέλθει πάλι στον παράδεισο της Εκκλησίας. Και τούτο, για να απατήσει κάποιους, πλάθοντας τον εαυτό της ως χριστιανική, ώστε να αποκτήσουν φρόνημα εναντίον του Χριστού με την πειστικότητα των παραλογισμών της —διότι τίποτε το εύλογο δεν υπάρχει σε αυτήν. Έχει μάλιστα πλανήσει ήδη ορισμένους από τους άφρονες, με αποτέλεσμα αυτοί όχι μόνο να διαφθαρούν ως προς την ακοή, αλλά λαμβάνοντας όπως η Εύα να γευθούν, και τελικά μέσα στην άγνοιά τους να νομίζουν «το πικρό γλυκό» και τη βδελυρή αίρεση να την «αποκαλούν καλή».

Διότι είπε: «Ω εσείς που εγκαταλείψατε τις ευθείες οδούς για να πορευθείτε σε σκοτεινές οδούς, εσείς που ευφραίνεστε με τα κακά και χαίρεστε με την κακή διαστροφή, των οποίων τα μονοπάτια είναι σκολιά και οι δρόμοι τους καμπύλοι». Α. Σωστά τα λες. Και θα ταίριαζε πάρα πολύ να τους θρηνούμε με οδυρμούς λέγοντας μαζί με τον προφήτη Ιερεμία: «Ποιος θα δώσει νερό στο κεφάλι μου και πηγή δακρύων στα μάτια μου, για να κλαίω αυτόν τον λαό ημέρα και νύχτα;» Διότι εκείνος που, ενώ μπορούσε να επιλέξει τη γνώση της αλήθειας, εξέκλινε ασύνετα προς την απάτη και την παραφθορά και προς βέβηλες ψευδοδοξίες, πώς λοιπόν να μην είναι άξιος θρήνου; «Και βγήκαν μεν από εμάς», όπως ακριβώς έγραψε κάποιος από τους άγιους μαθητές του Σωτήρος, «αλλά δεν ήταν από εμάς· διότι, αν ήταν από εμάς, θα είχαν παραμείνει μαζί μας». Με ποια δικαιολογία άραγε αποφάσισαν να επικρίνουν την τόσο ορθή και ακριβέστατη πίστη, η οποία δεν επιδέχεται καμία απολύτως μομφή, δηλαδή την ομολογία της πίστεως; Β. Ναι, λένε. Διότι δικαιολογημένα θα επικρίνουμε τη λέξη «ομοούσιος», διαβεβαιώνοντας ότι αποτελεί καινοφανή έκφραση και ότι είναι άγραφη, δηλαδή ότι δεν περιλαμβάνεται στις θεόπνευστες Γραφές. Α. Αυτά που θα έλεγαν είναι εντελώς ανόητα, φίλε μου. Διότι η λέξη δεν ενοχλεί καθόλου, εφόσον αυτό που δηλώνεται μέσω αυτής είναι απολύτως αληθινό. Ή μήπως δεν θα παραδεχόσουν και εσύ ότι είναι αληθές αυτό που λέω; Β. Και βέβαια. Α.

Θεωρούμε δε ότι κατ' άλλον τρόπο ονομάζονται αλλογενείς οι ειδωλολάτρες και εκείνοι που με οποιονδήποτε άλλο τρόπο έχουν αποξενωθεί από το ιερό και εκλεκτό γένος, εννοώ δηλαδή τους αιρετικούς, για τους οποίους θα μπορούσε να λεχθεί, και μάλιστα πολύ εύλογα: «Από εμάς προήλθαν, αλλά δεν ανήκαν σε εμάς· διότι αν ανήκαν σε εμάς, θα είχαν παραμείνει μαζί μας». Αυτοί, έχοντας αποβάλει τη θεία ευγένεια, και αποκοπεί από το ιερό και εκλεκτό γένος το οποίο δημιουργήθηκε για σωτηρία —προφανώς δια της πίστεως στον Χριστό— οι τέτοιοι λοιπόν θα γίνουν τροφή του παμφάγου πυρός. Στην ίδια μοίρα θα βρεθούν ενώπιον του Θεού και εκείνοι που πράττουν την ανομία, ακόμη και αν συγκαταλέγονται ίσως μεταξύ των πιστών και εκλεκτών, οι οποίοι γνωρίζουν τον φύσει και αληθινό Θεό. Διότι αυτό δεν τους αρκεί για την έκπλυση της αμαρτίας, εφόσον αληθεύει ότι «η πίστη χωρίς τα έργα είναι νεκρή». Διότι, βεβαίως, η πίστη στον Χριστό δικαιώνει και απαλλάσσει από τον ρύπο των προηγούμενων αμαρτημάτων. Εάν, όμως, κάποιος έπειτα από αυτό αποδειχθεί ράθυμος και παραδομένος στην αμέλεια, επιρρεπής στα πάθη της σάρκας και του κόσμου, αυτός κατά κάποιον τρόπο έχει νεκρώσει μέσα του την πίστη, μη προσθέτοντας κανένα από τα αξιέπαινα έργα, αλλά μάλλον επιστρέφοντας στην παλαιά φαυλότητα του βίου του.

η'. Ότι το καθαρότατο πλήθος όσων έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης είναι πάρα πολύ μεγάλο, ενώ είναι μικρότερο εκείνο που προέρχεται από τους Ιουδαίους, μπορεί κανείς να το μάθει από εδώ χωρίς κόπο. Διότι, από τη μία, εισήγαγε στην κιβωτό επτά από τα καθαρά ζώα, και από την άλλη, ανά δύο από τα ακάθαρτα, δηλαδή από τους κυριοκτόνους Ιουδαίους. «Διότι σώθηκε το υπόλειμμα», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Εκτός από αυτό, το ότι κατά καιρούς επρόκειτο να αποστατήσουν και να απομακρυνθούν από την πίστη ορισμένοι από αυτούς που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ, το προτύπωνε πάλι. «Διότι απέστειλε», λέει, «από την κιβωτό τον κόρακα για να δει αν κόπασε το νερό· αυτός όμως δεν επέστρεψε». Πνίγηκε δε, νομίζω, στα νερά, μη βρίσκοντας στήριγμα και μέρος να σταθεί. Επομένως, το να γλιστρήσει κανείς μακριά από την πίστη του Χριστού και να αποχωριστεί από αυτήν, είναι οπωσδήποτε πρόξενο απώλειας. Έτσι και ο μακάριος Παύλος λέει σε όσους, μετά την πίστη, αναζητούσαν την τελειότητα στον νόμο, ή μάλλον σε εκείνους που νόμιζαν ότι θα γίνουν τέλειοι: «Χωριστήκατε από τον Χριστό, εσείς που δικαιώνεστε με τον νόμο, εκπέσατε από τη χάρη· διότι εμείς με το Πνεύμα, μέσω της πίστης, περιμένουμε την ελπίδα της δικαιοσύνης». Πρόσεξε δε πώς ο κόρακας, που είναι αποστάτης, προέρχεται από τα ακάθαρτα πτηνά. Διότι προέρχονταν από τους Ιουδαίους εκείνοι που, μετά τη δικαίωση εν Χριστώ, επέστρεφαν προς τα πίσω στις σκιές του νόμου. Και για αυτούς, νομίζω κάπου, γράφει και ο σοφός Ιωάννης: «Από εμάς βγήκαν, αλλά δεν ήταν από εμάς· διότι αν ήταν από εμάς, θα είχαν μείνει μαζί μας».

Αυτοί βέβαια που έγιναν εφευρέτες των ανόσιων αιρέσεων, οι βέβηλοι και αποστάτες, οι οποίοι ανοίγουν διάπλατα το ακράτητο στόμα τους εναντίον της θείας δόξας και λαλούν διεστραμμένα πράγματα, θα αποκαλυπτόταν ότι από ανοησία έχουν ολισθήσει σε καθόλου μικρότερα σφάλματα από την αβελτηρία των Ελλήνων ή ίσως και σε ακόμη χειρότερα. «Διότι θα ήταν καλύτερο για αυτούς να μην είχαν γνωρίσει την οδό της αλήθειας παρά, αφού την γνώρισαν, να επιστρέψουν πίσω εγκαταλείποντας την αγία εντολή που τους δόθηκε. Τους συνέβη αυτό που λέει η αληθινή παροιμία: Σκύλος που επέστρεψε στο δικό του ξέρασμα, και γουρούνι που αφού λούστηκε, κύλισε ξανά στον βούρκο.» Διότι μοιράστηκαν μεταξύ τους τα εγκλήματα της δυσφήμισης κατά του Χριστού, και σαν άγριοι και πικροί λύκοι, λυμαίνονται τα ποίμνια για τα οποία πέθανε ο Χριστός, και διαρπάζουν τα δικά του, «πληθαίνοντας για τον εαυτό τους εκείνα που δεν είναι δικά τους», όπως είναι γραμμένο, «και βαραίνοντας τον κλοιό τους πολύ», για τους οποίους θα λεγόταν πολύ σωστά: «Από εμάς βγήκαν, αλλά δεν ήταν από εμάς». Β— Βεβαιότατα. Α— Αλλά κρίνεται ότι ο λόγος μας για τέτοια θέματα γίνεται στην κατάλληλη στιγμή. Διότι κάποιοι κατεβάζουν ασύνετα τον μονογενή Λόγο του Θεού από την υπέρτατη υπεροχή του, και τον υποβιβάζουν από την ισότητα προς τον Πατέρα και Θεό, λέγοντας ότι δεν είναι ομοούσιος, και μη θέλοντας να τον στεφανώσουν με φυσική και απαράλλακτη ταυτότητα.

Διότι δεν κατανοείς ότι, αν και συνδέονταν μέσω συγγένειας με αυτούς από τον Ισραήλ, αποδείχθηκαν άστοργοι και σκληροί, και από τα ίδια τα πράγματα ελέγχονταν ότι δεν διέφεραν σε τίποτα από τα άγρια θηρία; Ενώ δηλαδή έπρεπε να τους σπλαχνιστούν ως αδελφούς, επειδή βρίσκονταν σε ιδρώτα και πόνους, εκείνοι τους επιτέθηκαν καταστρέφοντάς τους. Γι' αυτόν τον λόγο λέει ο νόμος: «Δεν θα εισέλθουν στην εκκλησία του Κυρίου, επειδή δεν σας προϋπάντησαν με άρτο και ύδωρ, όταν εκπορευόσασταν από την Αίγυπτο», δηλαδή, εξαιτίας της υπερβολικής ασπλαχνίας τους και της εκτροπής τους στην ανοσιότητα των άγριων τρόπων τους. Θα μπορούσες δε να δεις ότι τέτοιοι είναι απέναντί σε εμάς, που έχουμε επιλέξει να ορθοποδούμε, οι λαοί και οι ηγέτες των αιρετικών. Διότι, όσον αφορά το να γνωρίζουν τον έναν και μόνο Θεό, τον Πατέρα, και να αποδέχονται την πίστη στον Υιό και στο Πνεύμα, έστω κι αν δεν έχουν εντελώς υγιή άποψη, διατηρούν μια μη αληθινή εντύπωση της αδελφοσύνης απέναντί μας, και νοθεύουν με το φρόνημά τους τη συγγένεια, όμως όταν βρισκόμαστε σε διωγμούς δεν μας υπερασπίζονται, μάλλον δε μας επιβαρύνουν και με τις δικές τους κακίες. «Διότι από εμάς εξήλθαν, αλλά δεν ήσαν από εμάς», σύμφωνα με το γεγραμμένο. «Διότι εάν ήσαν από εμάς, θα είχαν παραμείνει μαζί μας.» Σε αυτούς, επειδή διαθέτουν πλαστή επιείκεια και δεν συνηθίζουν να πράττουν όσα συντελούν στη δόξα Του, ο ίδιος ο Σωτήρας θα μπορούσε να προσφωνήσει με πολύ μεγάλη δικαιολογία: «Εκείνος που δεν είναι μαζί μου, είναι εναντίον μου, και εκείνος που δεν συνάγει μαζί μου, σκορπίζει.»

Για τον οποίο έχει γραφτεί: Από εμάς βγήκαν, αλλά δεν ήταν από εμάς. Διότι, αν ήταν από εμάς, θα είχαν παραμείνει μαζί μας. Αυτός, όταν πήγε στη Ρώμη, μετά την αποβολή του από τους Αποστόλους, έχοντας μαζί του κάποια πόρνη ονόματι Ελένη, πρώτος τόλμησε να πει με βλάσφημο στόμα ότι ο ίδιος είναι εκείνος που στο όρος Σινά εμφανίστηκε ως Πατέρας· στους Ιουδαίους, πάλι, αργότερα εμφανίστηκε όχι με πραγματική σάρκα, αλλά κατά δόκησιν, ως Χριστός Ιησούς· και μετά από αυτά ως Άγιο Πνεύμα, το οποίο ο Χριστός είχε υποσχεθεί ότι θα αποσταλεί ως Παράκλητος. Και πλάνησε τόσο πολύ την πόλη των Ρωμαίων, ώστε ο Κλαύδιος να του στήσει ανδριάντα, με επιγραφή στη ρωμαϊκή γλώσσα: ΣΙΜΩΝΙ ΔΕΩ ΣΑΓΚΤΩ, το οποίο μεταφραζόμενο σημαίνει: Στον Σίμωνα, τον άγιο Θεό.

Τα παλαιά Σάββατα, λοιπόν, «παρήλθαν», και το αληθινό Σάββατο κηρύττεται ανάμεσά μας. Καταργήθηκε η πρώτη περιτομή που περιέτεμνε ένα πάρα πολύ μικρό μέλος, ενώ ενεργεί πάρα πολύ δραστικά η επουράνια περιτομή, η οποία περιτέμνει ολόκληρο το σώμα. Διότι τα ύδατα και η αγία επίκληση δεν εφαρμόζονται σε ένα μόνο μέλος του ανθρώπου, αλλά σφραγίζουν, καθαρίζουν, περιτέμνουν ολόκληρο το σώμα του ανθρώπου και το απαλλάσσουν από όλα τα κακά. Η αγία Εκκλησία, λοιπόν, παρέλαβε αυτά τα μυστήρια. Εξεγέρθηκαν όμως εναντίον της και φοβεροί «εχθροί, οι λεγόμενοι οικιακοί», οι οποίοι δεν προέρχονται από την αληθινή πίστη των αποστόλων του Κυρίου («διότι, αν προέρχονταν από αυτούς, θα είχαν παραμείνει μαζί τους»)· αλλά όντας νόθοι και σύμμικτοι, επιθυμούν και πάλι με κακή επιθυμία την αιγυπτιακή τροφή με τα ψάρια και τα αγγούρια, βλασφημώντας με κάθε τρόπο τον Υιό του Θεού· αυτοί είναι οι Αρειομανίτες, τους οποίους ήδη στους προηγούμενους λόγους στηλιτεύσαμε, και άλλοι είναι οι Σαβελλιανοί. Και οι μεν Σαβελλιανοί αρνούνται εντελώς την ύπαρξη του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, λέγοντας ότι ο Υιός είναι ο ίδιος ο Πατέρας, και ο Πατέρας είναι ο ίδιος ο Υιός, και το Άγιο Πνεύμα είναι ο ίδιος ο Πατέρας, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει Υιός και Άγιο Πνεύμα, αποδεικνυόμενοι έτσι δεύτεροι Ιουδαίοι και κυριοκτόνοι.

Διότι αυτοί που ονομάζονται «κατά Φρύγας» αποδέχονται και οι ίδιοι ολόκληρη τη Γραφή της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης και ομοίως ομολογούν την ανάσταση των νεκρών, όμως καυχώνται ότι έχουν ως προφήτη κάποιον Μοντανό και ως προφήτιδες την Πρίσκιλλα και τη Μαξιμίλλα· δίνοντας προσοχή σε αυτούς, παρεξέκλιναν. Όσον αφορά δε τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, φρονούν ομοίως με την αγία καθολική Εκκλησία, αλλά απέσχισαν τους εαυτούς τους, «προσέχοντας σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμονίων», λέγοντας: «πρέπει εμείς», ισχυρίζονται, «να αποδεχόμαστε και τα χαρίσματα». Και η αγία Εκκλησία του Θεού ομοίως αποδέχεται τα χαρίσματα, αλλά τα όντως χαρίσματα, τα οποία έχουν ήδη δοκιμαστεί μέσα στην αγία Εκκλησία του Θεού μέσω του Αγίου Πνεύματος από τους προφήτες, τους αποστόλους και από τον ίδιο τον Κύριο, εφόσον ο απόστολος Ιωάννης αναφέρει στην επιστολή του: «να δοκιμάζετε τα πνεύματα αν προέρχονται από τον Θεό», και πάλι λέγοντας ότι: «ακούσατε ότι έρχεται ο Αντίχριστος, και τώρα έχουν εμφανιστεί πολλοί αντίχριστοι. Από ανάμεσά μας βγήκαν, αλλά δεν ανήκαν σε εμάς· διότι εάν ανήκαν σε εμάς, θα είχαν παραμείνει μαζί μας· αλλά (αυτό συνέβη) για να γίνει φανερό ότι δεν ανήκαν σε εμάς. Γι' αυτόν τον λόγο σας γράφω, παιδάκια» και τα λοιπά. Αληθώς, λοιπόν, αυτοί δεν προέρχονται από τους αγίους. Διότι αποσχίστηκαν εξαιτίας της φιλονικίας τους, προσκολλώμενοι σε πνεύματα πλάνης και σε μυθολογίες. 2. Ιδού, άλλωστε, ελέγχονται από τα ίδια τα πράγματα, καθώς δεν μπορούν να εκπληρώσουν αυτά που με φιλονικία υπόσχονται.

μδ΄. Ο Ερμογένης, τον οποίο επίσης μνημονεύει ο Παύλος ομοίως ως ετεροδοξήσαντα, έγινε επίσκοπος στα Μέγαρα. με΄. Ο Δημάς, τον οποίο επίσης ομοίως μνημονεύει ο απόστολος Παύλος ως αποστάτη· διότι δηλώνει περί των τριών στη δεύτερη επιστολή του προς τον Τιμόθεο, ότι ο Φύγελος και ο Ερμογένης, έχοντας ετεροδοξήσει, αντιτάχθηκαν στη διδασκαλία του. Ο δε Δημάς, έχοντας αγαπήσει τον παρόντα αιώνα, εγκατέλειψε τον ευαγγελικό λόγο και έγινε ιερέας των ειδώλων στη Θεσσαλονίκη. Περί αυτών έγραψε και ο απόστολος Ιωάννης: από εμάς βγήκαν, αλλά δεν ήταν από εμάς.

Απορώ πώς δεν ντρέπονται, ενώ η Θεία Γραφή λέει σαφώς γι' αυτούς: «Από εμάς βγήκαν, αλλά δεν ήταν από εμάς· διότι, αν ήταν από εμάς, θα είχαν παραμείνει μαζί μας». Όμως δεν υποχωρούν αυτά τα αγκάθια της καρδιάς, κεντρίζοντάς μας με τις αγκιστρωτές τους ακίδες και λέγοντας: «Εσείς προήλθατε από εμάς». Ω, τι ελεεινή κακοήθεια! Μήπως εμείς εναντιωθήκαμε στη Γραφή; Ή μήπως εμείς μετά το βάπτισμα πειράζουμε τον Χριστό; Ή μήπως εμείς αθετούμε τις ομολογίες που έχουμε ομολογήσει; Άκουσε τον Παύλο που λέει: «Εμείς από τώρα δεν γνωρίζουμε κανέναν, ούτε τον Χριστό κατά σάρκα. Διότι, λέει, ακόμη και αν γνωρίσαμε τον Χριστό κατά σάρκα, τώρα πλέον δεν τον γνωρίζουμε έτσι. Αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση· τα παλαιά παρήλθαν». Εφόσον λοιπόν βαπτίστηκες, ω βέβηλε, και έγινες καινή κτίση, μη γίνεσαι ένας νέος Τέρτυλλος που ρητορεύει εναντίον της αλήθειας, ούτε να παραποιείς με σοφίσματα τον Παύλο, που είναι ισάξιος της σοφίας. Μάθε το κήρυγμα, και ντρέψου να αντιλέγεις.

«Από εμάς εξήλθαν, αλλά δεν ήταν από εμάς· διότι, αν ήταν από εμάς, θα παρέμεναν μαζί μας», θα έλεγε ηχώντας ένθεα η μεγαλόφωνη σάλπιγγα της θεολογίας. Τι λοιπόν;

Την ασφάλεια των όσων ειπώθηκαν μπορεί κανείς να τη διαπιστώσει ξεκάθαρα από πολλές πλευρές, ορμώμενος από αυτό το ίδιο το ιερό Ευαγγέλιο. Διότι ο προδότης μαθητής δεν πρόδωσε τον Δεσπότη και δάσκαλό του επειδή υπήρξε ακροατής πονηρών διδασκαλιών, αλλά, εφόσον έγινε όργανο του πονηρού δαίμονα και τον δέχθηκε ολόκληρο μέσα στη βέβηλη ψυχή του, απαρνήθηκε το σωτήριο μήνυμα των λόγων που είχε κατηχηθεί. Τέτοια γεγονότα μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι συνέβησαν και κατά το αποστολικό κήρυγμα· το οποίο μη τηρώντας οι περί τον Νικόλαο και τον Σίμωνα, καθώς και ο Δημάς και ο Φύγελος, και όποιοι άλλοι, προσχώρησαν στη μάταιη και άθεη πλάνη. Αυτοί μάλιστα σχεδόν ώθησαν τον θείο Ιωάννη να γράψει τα εξής: «Από εμάς βγήκαν, αλλά δεν ήταν από εμάς· διότι, αν ήταν από εμάς, θα είχαν παραμείνει μαζί μας». Αυτά ακριβώς μας αναγκάζουν να λέμε και να γράφουμε και όσοι αποχώρησαν τώρα από εμάς. Και θα μπορούσε κανείς να βρει πολλά ανάλογα και παρόμοια για να τα παραθέσει παράλληλα με αυτά· διότι ολόκληρος ο βίος είναι γεμάτος από τέτοια παραδείγματα.

Και λίγο παρακάτω: «Εάν, λοιπόν, κάποιος τολμήσει, ενεργώντας αντίθετα προς τους αποστολικούς κανόνες, να στερήσει κάποιον από τους ιερωμένους —εννοούμε πρεσβυτέρους ή διακόνους ή υποδιακόνους— από τη συνάφεια και την κοινωνία με τη νόμιμη σύζυγό του, ας καθαιρείται. Ομοίως και αν κάποιος πρεσβύτερος ή διάκονος διώξει τη σύζυγό του με την πρόφαση της ευσέβειας, ας αφορίζεται, και αν επιμένει, ας καθαιρείται». Από πού, λοιπόν, και από ποιους σας ήλθαν αυτές οι φοβερές ασθένειες, σοφότατοι άνδρες των Ρωμαίων και ευγενέστατοι από όλα τα άλλα έθνη; Νομίζω πως, όπως ακριβώς κάποιοι από τους Ιουδαίους που πίστεψαν στην εποχή των αποστόλων, οι οποίοι αποδείχθηκαν αισχροκερδείς και φιλάργυροι και θέλησαν να παρασύρουν πολλούς από τους πιστούς, διέφθειραν το ευαγγέλιο, δηλαδή το κήρυγμα της πίστεως, με το να κηρύττουν ταυτόχρονα και τον Χριστιανισμό και τον Ιουδαϊσμό· για τους οποίους ο μεν Ιωάννης λέει: «Από εμάς βγήκαν, αλλά δεν ήταν από εμάς· διότι, αν ήταν από εμάς, θα είχαν μείνει μαζί μας», υπονοώ τους οπαδούς του Σίμωνα και του Δημά, του Νικολάου και του Κλεοβίου. Οι δε υπόλοιποι από τους κορυφαίους, στο έκτο βιβλίο των Διαταγών, στο δέκατο έκτο κεφάλαιο, το είπαν πιο ξεκάθαρα: «Διότι γνωρίζουμε», λέει, «ότι οι οπαδοί του Σίμωνα και του Κλεοβίου, αφού συνέγραψαν δηλητηριώδη βιβλία, τα περιφέρουν στο όνομα του Χριστού και των μαθητών του, για να εξαπατήσουν εσάς που αγαπήσατε τον Χριστό και εμάς τους δούλους του».

Διότι το να εγκρίνει κανείς το βάπτισμα των αιρετικών σημαίνει να συγκατατίθεται με αυτούς που έχουν βαπτιστεί από αυτούς. Διότι δεν μπορεί να ισχύει εν μέρει. Αν μπόρεσε να βαπτίσει, είχε τη δύναμη να δώσει και το Άγιο Πνεύμα. Αν δεν μπόρεσε, επειδή, όντας εκτός, δεν έχει Άγιο Πνεύμα, δεν μπορεί να βαπτίσει αυτόν που προσέρχεται. Εφόσον ένα είναι το βάπτισμα, και ένα το Άγιο Πνεύμα, και μία η Εκκλησία που θεμελιώθηκε από τον Χριστό τον Κύριό μας πάνω στην ενότητα (όπως έλεγε εξαρχής ο απόστολος Πέτρος). Και γι' αυτό όσα γίνονται από αυτούς, επειδή είναι ψευδή και κενά, είναι όλα απορριπτέα. Διότι τίποτα από όσα γίνονται από αυτούς δεν μπορεί να είναι δεκτό και επιθυμητό ενώπιον του Θεού· αυτούς τους οποίους ο Κύριος στα Ευαγγέλια αποκαλεί εχθρούς και αντιπάλους του. «Εκείνος που δεν είναι μαζί μου, είναι εναντίον μου, και εκείνος που δεν μαζεύει μαζί μου, σκορπίζει.» Και ο μακάριος Απόστολος Ιωάννης, τηρώντας τις εντολές του Κυρίου, έγραψε στην επιστολή του: «ακούσατε ότι ο Αντίχριστος έρχεται, και ήδη τώρα έχουν εμφανιστεί πολλοί αντίχριστοι». Από αυτό γνωρίζουμε ότι είναι η εσχάτη ώρα. Από εμάς βγήκαν, αλλά δεν ήταν από εμάς. Επομένως, και εμείς οφείλουμε να συνειδητοποιούμε και να κατανοούμε, ότι οι εχθροί του Κυρίου, και όσοι ονομάζονται αντίχριστοι, δεν είναι δυνατόν να παρέχουν τη χάρη του Κυρίου.

Προς το τέκνο Γρηγόριο. Τώρα είναι καιρός να σου στείλω επιστολή και ιδιαιτέρως, αγαπημένε μου υιέ και ομόψυχε των αδελφών, επειδή έχεις απομονωθεί και βρίσκεσαι υπό φρούρηση υπέρ του ονόματος του Χριστού. Τι είναι ωραιότερο, και τι μακαριότερο, από το ότι πάσχεις διά τον Χριστό, υπέρ της αγίας Του εικόνας, διά την Θεοτόκο, υπέρ εκάστου των αγίων, εφόσον δεν χωρίζονται τα πρωτότυπα από τα παράγωγα; Όντως, αδελφέ μου, αξιώθηκες μεγάλων δωρεών. Επίσκοποι εξέπεσαν, ηγούμενοι ολίσθησαν και εσύ, αν και συγκαταλέγεσαι στους υποτακτικούς, καταδικάστηκες σε φυλάκιση υπέρ της αληθείας, ίσα με τους εκλεκτούς ιεράρχες και καθηγουμένους. Κανείς από τους υποτακτικούς δεν δοξάστηκε έτσι, εκτός από τους συγκοινοβιάτες σου. Σκίρτησε για αυτά, δόξασε εξομολογούμενος την ευγνωμοσύνη σου στον Θεό, ο οποίος σε κάλεσε σε κοινωνία των παθημάτων Του. Εξέπεσε από ανάμεσά σας ο ελεεινός Ορέστης μαζί με τον Αφράτη. Διότι δεν ήταν από εμάς. Αν ήταν, θα είχαν παραμείνει μαζί σας. Εκείνων των οποίων ο προηγούμενος βίος ήταν άπιστος ως προς την υποταγή, πώς δεν θα ήταν και ασταθής προς τον Χριστό; Εγώ παραξενευόμουν ακόμη και για το λίγο που υπέμειναν. Εσύ λοιπόν, τέκνο μου, ενδυναμώνου με την ισχύ της πίστεώς σου, υπομένοντας γενναία τα παρόντα, έχοντας προθυμία και για άλλα από αγάπη για τον Θεό, περιμένοντας μέρα με τη μέρα τον Θεό, ο οποίος σε σώζει από την ολιγοψυχία και από την καταιγίδα. Και ο Κύριος είναι εγγύς σε εκείνους που Τον υπομένουν.