Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΙΩΑΝΝΟΥ 2:22

Σε εκείνους δε που ρωτούν την αιτία της επίπληξης, θα απαντήσει λέγοντας: «Εκείνος που αρνείται τον Πατέρα, αρνείται και τον Υιό· και εκείνος που αρνείται τον Υιό, δεν έχει ούτε τον Πατέρα.» Και πολύ εύλογα και αληθινά. Διότι, εάν δεν υπάρχει Πατέρας, ο οποίος κατά φύση έχει γεννήσει, δεν θα μπορούσε κανείς να δεχθεί ότι υφίσταται ούτε ο Υιός. Διότι είναι Υιός, επειδή έχει γεννηθεί· και αν δεν υπάρχει Υιός ως γεννημένος, ούτε Πατέρας θα μπορούσε να υπάρξει σύμφωνα με τον αρμόζοντα και συνεπή προς τα νοήματα συλλογισμό. Είναι Πατέρας επειδή έχει γεννήσει. Επομένως, είναι αλήθεια ότι το καθένα από τα δύο συνυπάρχει και συναναιρείται με το άλλο, και όταν το ένα υφίσταται, οπωσδήποτε θα υφίσταται και εκείνο εξαιτίας του οποίου ονομάζεται και είναι αυτό που είναι. Τι άραγε θα επέλεγαν να σκεφτούν εάν άκουγαν τον Χριστό να λέει προς τον απειθή και ανυπότακτο λαό των Ιουδαίων: «Εγώ έχω έλθει στο όνομα του Πατέρα μου και δεν με δέχεστε;» Αν και ο Χριστός σε καμία περίπτωση δεν ονόμαζε τον εαυτό του Πατέρα, αλλά Υιό και εκ του Πατρός προερχόμενο. Πώς λοιπόν λέει ότι έχει έλθει σε εμάς «στο όνομα του Πατέρα»; Ή μήπως είναι προφανές ότι η φράση «στο όνομα» πρέπει να νοηθεί εντός της δόξης και του επαίνου του Πατέρα;

Και ότι ορθώς ομιλούμε, αληθινός μάρτυρας θα παρουσιαστεί σε εμάς ο θεοφιλής Ιωάννης, ο οποίος έγραψε τα εξής: «Αυτός που αρνείται τον Πατέρα και τον Υιό· καθένας που αρνείται τον Υιό δεν έχει ούτε τον Πατέρα· αυτός που ομολογεί τον Υιό έχει και τον Πατέρα». Και πολύ ορθά τα λέει ο πνευματοφόρος, μην τοποθετώντας αυτή τη θεώρηση έξω από την αρμονία που αρμόζει στον λόγο. Διότι, επειδή γνωρίζει ότι δεν είναι Πατέρας μόνο κατ' όνομα, αλλά μάλλον κατ' ενέργεια – ότι υπάρχει δηλαδή κατά φύσιν αυτό ακριβώς που είναι και λέγεται, δηλαδή Πατέρας – αναφέρει ότι κατ' ανάγκην η άρνηση του ενός συνεπιφέρει την άρνηση και του άλλου. Διότι συνυπάρχει πάντοτε με εκείνον που πραγματικά είναι και νοείται ως Πατέρας κατά φύσιν, η γνώση και η φανέρωση του γεννήματος που προήλθε από αυτόν, και μαζί με εκείνον που αληθινά γεννήθηκε συνεννοείται και το πρόσωπο αυτού που από τη φύση του γεννά. Διότι, μόλις κάποιος γνωρίσει τον Πατέρα, κατανοεί ότι έχει γεννήσει, και αν μάθει για το γέννημα, θα πειστεί οπωσδήποτε ότι προήλθε από κάποιον πατέρα. Επομένως, μέσω και των δύο γεννάται στους ακροατές η γνώση του καθενός· και αν κάποιος αρνηθεί ότι ο Θεός είναι αληθινά Πατέρας, θα αναιρέσει αναγκαστικά μαζί και τη γέννηση του Υιού· αν πάλι δεν ομολογήσει ότι ο Υιός είναι γέννημα, θα αφαιρέσει οπωσδήποτε μαζί Του και τη γνώση περί του Πατέρα. Όταν, λοιπόν, αφού μας εκσφενδόνισε αυτούς τους ανόσιους λόγους, ισχυρίζεται ότι ο Υιός έχει ουσία ξεχωριστή από τον αγέννητο Θεό, πώς δεν ομολογεί ρητά ότι ούτε καν υπάρχει ως Υιός;

Το δε μύρο μάς υποδηλώνει πολύ καλά το χρίσμα του Αγίου Πνεύματος. Διότι γράφει ο σοφός Ιωάννης: «Και εσείς έχετε χρίσμα από τον Άγιο· και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς, αλλά όπως το δικό του χρίσμα σας διδάσκει για όλα.» Διότι χριόμαστε με μύρο κυρίως κατά τον καιρό του αγίου βαπτίσματος, καθιστώντας το χρίσμα σύμβολο της μετοχής μας στο Άγιο Πνεύμα. Αλλά όλα αυτά, λέει, παράδωσέ τα στα έθνη· διότι αυτή η βουλή αφορά όλα τα έθνη. Διότι ο παλαιός νόμος, και η λατρεία σύμφωνα με αυτόν, η οποία διακονήθηκε μέσω αγγέλων, δεν δόθηκε γενικώς σε όλα τα έθνη· αλλά σε ένα και μόνο, στον εξ αίματος Ισραήλ. Η δε χάρη εν Χριστώ, και η μέσω της πίστεως κλήση, και επιπλέον ο αγιασμός μέσω του Πνεύματος, και αυτό το ίδιο το μυστήριο, με τη βουλή του Θεού και Πατρός έγιναν για όλα τα έθνη. Διότι ο Χριστός είναι η προσδοκία των εθνών, σύμφωνα με τη φωνή του Αγίου. «Κατάπιε ο θάνατος αφού υπερίσχυσε, και πάλι αφαίρεσε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο.»

Διότι εμείς που πιστέψαμε γίναμε διδακτοί του Θεού· και μάλιστα ο θεσπέσιος Ιωάννης προσφώνησε λέγοντας: «Και εσείς έχετε χρίσμα από τον Άγιο, και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς· αλλά καθώς το δικό Του Πνεύμα σας διδάσκει για όλα». Αφού λοιπόν δεχθήκαμε το Πνεύμα, και έχοντας πλέον μέσα στην καρδιά μας να κατοικεί ο ίδιος ο Χριστός, ως εισηγητής των αναγκαίων, πλουτίσαμε αμέσως με την ιδέα κάθε αρετής, και με την άφθονη και αναπόβλητη κτήση των πνευματικών χαρισμάτων. Και βέβαια σε αυτό μας εδραιώνει ο Παύλος γράφοντας: «Εκείνα που μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν». Υπόσχεται, λοιπόν, ότι θα μιλήσει στην καρδιά της· διότι θα κληθεί σε επίγνωση η Συναγωγή των Ιουδαίων, λαμβάνοντας στον νου της τους θείους νόμους χαραγμένους μέσω του Πνεύματος, όπως ακριβώς και η Εκκλησία των εθνών· και τα κτήματά της θα προέλθουν από εκεί, αντί από εδώ, δηλαδή εξαιτίας αυτού του γεγονότος. Διότι ακριβώς από το να μιλήσει ο Θεός μέσα μας και να μας μεταδώσει μέσω του Πνεύματος όλα όσα είναι αναγκαία για τη ζωή και τη θεογνωσία που νοείται εν Χριστώ, διά του οποίου και εν τω οποίω έχουμε θεαθεί τον Πατέρα, έχουμε πλουτίσει, όπως είπα, με την αμάραντη ελπίδα, τη δόξα, τα καυχήματα της υιοθεσίας, τη χάρη, και τη συμβασιλεία με τον ίδιο τον Χριστό· αυτές είναι οι κτήσεις των αγίων· αυτός είναι ο ουράνιος πλούτος.

ΑΛΛΟ. «Όποιος αρνείται τον Πατέρα, αρνείται και τον Υιό, και όποιος αρνείται τον Υιό, δεν έχει ούτε τον Πατέρα.» Θα αρνηθεί κανείς τον Υιό όχι με άλλο τρόπο, παρά μόνο εάν τον αποκαλέσει δημιούργημα και τον αποβάλει από την ομοουσιότητα με τον Πατέρα, ενώ θα τον ομολογήσει πάλι, διαφυλάσσοντας σε αυτόν γνήσιο και αληθινό το αξίωμα της υιότητας, και μην αποστερώντας τον από τη φυσική ομοιότητα προς τον Πατέρα. Επομένως, ό,τι κι αν λέγεται από κάποιον για τον Πατέρα, αυτό ισχύει οπωσδήποτε και για τον Υιό, εκτός μόνο από το ότι είναι Πατέρας. Και ό,τι κι αν αποδίδεται στον Υιό, αυτό θα ισχύει και για τον Πατέρα, εκτός πάλι μόνο από το ότι είναι Υιός. Για παράδειγμα, ο Πατέρας είναι Θεός κατά φύση, παντοκράτορας, δημιουργός, Κύριος, βασιλιάς, άφθαρτος, αθάνατος, ζωή, χωρίς αρχή της ύπαρξης, ούτε έχει παραχθεί στην ύπαρξη από το μη ον· αυτά είναι και ο Υιός απαράλλακτα. Εάν όμως αποδίδεις ότι αυτά ανήκουν στον Πατέρα, και ομολογείς ότι έτσι είναι, αλλά αποκλείεις τον Υιό, αποκαλώντας τον δημιούργημα, και υποβιβάζοντας τον δημιουργό στην τάξη των κτισμάτων, θα εξωθήσεις από αυτά και τον Πατέρα, καταδικάζοντας από αμάθεια τον Υιό, και ισχυριζόμενος ότι είναι ξένος προς το θεοπρεπές αξίωμα ο χαρακτήρας εκείνου που τον γέννησε, στον οποίο κοιτάζοντας βλέπουμε τη φύση του Πατέρα, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν από τον ίδιο στους μαθητές: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα.»

Αν λοιπόν κάποιος επέλεγε να αντιπαρατεθεί σε αυτά πιο διεξοδικά, δεν θα ήταν καθόλου δύσκολο, παραθέτοντας τα λόγια της θεόπνευστης Γραφής, να αποκρούσει τη βλάβη που προέρχεται από την ανοησία τους. Όμως, αυτά τα οποία ελέγχονται τόσο ολοφάνερα ως ελαττωματικά και έχουν εξαιρετικά μεγάλη ασχήμια, θεωρώ πως είναι περιττό να τα αξιώνει κανείς έστω και με προσοχή. Β— Σωστά μιλάς. Α— Επομένως, ας προχωρήσουμε σε εκείνο που είναι συγγενές με το ήδη καταδικασμένο. Διότι κάποιοι παραχαράσσουν την ομορφιά της αλήθειας, σαν να κιβδηλεύουν κάποιο νόμισμα, «υψώνοντας ψηλά το κέρας και μιλώντας με αδικία κατά του Θεού», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Φαντάζονται δηλαδή τον Μονογενή ως ανύπαρκτο και χωρίς δική του υπόσταση, και λένε οι ταλαίπωροι ότι δεν υπάρχει σε δική του, ανεξάρτητη υπόσταση, αλλά ότι προήλθε από τον Θεό απλώς ως ρήμα και ως προφορικός μόνο λόγος, και ότι κατοίκησε μέσα σε άνθρωπο, κατασκευάζοντας με αυτόν τον τρόπο τον Ιησού και υποστηρίζοντας ότι είναι μεν αγιότερος από τους αγίους, όχι όμως και Θεός. Επομένως, όπως έγραψε και ο μαθητής του Σωτήρα: «Ποιος είναι ο ψεύστης, παρά εκείνος που αρνείται ότι ο Ιησούς είναι ο Χριστός; Αυτός είναι ο αντίχριστος, εκείνος που αρνείται τον Πατέρα και τον Υιό. Καθένας που αρνείται τον Υιό, δεν έχει ούτε τον Πατέρα· εκείνος που ομολογεί τον Υιό, έχει και τον Πατέρα». Διότι και οι δύο αναγνωρίζονται ο ένας μέσω του άλλου, και ο καθένας βρίσκεται μέσα στον άλλο, τόσο από εμάς τους ίδιους όσο και από τους αγίους αγγέλους.

Διότι οι Ιουδαίοι αποδέχονται μεν ότι αυτός είναι ο Ιησούς, αλλά ότι αυτός είναι και ο Χριστός, δεν το αποδέχονται πλέον. Γι' αυτό λέει ο Απόστολος: «Ποιος είναι ο ψεύστης, παρά εκείνος που αρνείται ότι ο Ιησούς είναι ο Χριστός;» Ο Χριστός, εξάλλου, είναι αρχιερέας που έχει την ιεροσύνη απαράβατη· ούτε άρχισε την ιερατεία από κάποια χρονική στιγμή, ούτε έχει άλλον διάδοχο της αρχιερατείας· όπως ακριβώς άκουσες την Κυριακή, όταν μιλούσαμε στη Σύναξη, σχετικά με το «Κατά την τάξη Μελχισεδέκ». Δεν έλαβε την αρχιερωσύνη από σωματική διαδοχή, ούτε χρίστηκε με κατασκευασμένο έλαιο, αλλά προ των αιώνων από τον Πατέρα· και διαφέρει τόσο πολύ από τους άλλους, κατά το ότι είναι ιερέας με ορκωμοσία. Διότι εκείνοι μεν είναι ιερείς χωρίς ορκωμοσία, αυτός όμως με ορκωμοσία, μέσω Εκείνου που λέει: «Ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μεταμεληθεί». Ήταν βέβαια αρκετό για την ασφάλεια και μόνο το θέλημα του Πατέρα· όμως διπλός είναι ο τρόπος της ασφάλειας, με το να ακολουθήσει μαζί με το θέλημα και όρκος· ώστε, μέσω δύο αμετάβλητων πραγμάτων, στα οποία είναι αδύνατο να πει ψέμα ο Θεός, να έχουμε ισχυρή παρηγοριά της πίστεως, εμείς που αποδεχόμαστε τον Χριστό Ιησού ως Υιό του Θεού.

Τον οποίο δεν είναι δυνατόν να ομολογήσει κανείς, εάν «λαλεί αδικία εις ύψος» προς τον πλησίον του, εάν κατατάξει τον εαυτό του στην τάξη και την ονομασία των αντιχρίστων, έχοντας αποστατήσει από την τάξη και την ονομασία των Χριστιανών, για τους οποίους έχει ειπωθεί «μην αγγίζετε τους χριστούς μου». «Διότι ποιος είναι», λέει, «ο ψεύστης, παρά εκείνος που αρνείται ότι ο Ιησούς είναι ο Χριστός; Αυτός», λέει, «είναι ο αντίχριστος· διότι όποιος αρνείται τον Υιό δεν έχει ούτε τον Πατέρα, ενώ εκείνος που ομολογεί τον Υιό, ομολογεί και τον Πατέρα. Εκείνο λοιπόν», λέει, «που ακούσατε εξ αρχής, αυτό ας μένει μέσα σας. Και εάν», λέει, «μείνει μέσα σας εκείνο που ακούσατε εξ αρχής, και εσείς θα μείνετε στον Υιό και στον Πατέρα». Και θα μείνουμε, όταν ενώπιον του Θεού και των εκλεκτών αγγέλων ομολογήσουμε, αλλά και ενώπιον βασιλέων, και δεν ντραπούμε («διότι μιλούσα», λέει, «για τα μαρτύριά σου ενώπιον βασιλέων, και δεν ντρεπόμουν»), ότι είναι Υιός του Θεού, Θεός εκ Θεού, Ένας από Έναν, Μονογενής από Αγέννητο, εξαίρετο γέννημα εκείνου που τον γέννησε και άξιος Υιός του Άναρχου, ανεκδιήγητος ερμηνευτής του ανεκδιήγητου, Λόγος και Σοφία και Δύναμη εκείνου που είναι πάνω από σοφία και δύναμη, πάνω από αυτό που μπορεί να αρθρώσει η γλώσσα, πάνω από αυτό που μπορεί να συλλάβει η διάνοια· γέννημα τέλειο και μόνιμο, που προέρχεται από τέλειο και παραμένει σε ταυτότητα, που δεν απέρρευσε από τον Πατέρα, ούτε αποκόπηκε και διαιρέθηκε, αλλά προήλθε απαθώς και ολοκληρωμένα από εκείνον που δεν απέβαλε τίποτα από όσα είχε.

<ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ> Επιστολή προς τον οσιότατο ιερομόναχο Παύλο τον Ασάνη, που ρώτησε περί της αναλήψεως του μεγάλου και αγγελικού σχήματος. «Εσείς έχετε χρίσμα από τον Άγιο και γνωρίζετε τα πάντα, και το χρίσμα που λάβατε από αυτόν παραμένει μέσα σας, και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς», λέει ο κατεξοχήν αγαπημένος θεολόγος του Χριστού. Επειδή όμως η τιμιότητά σου, ως ένα επιπλέον δείγμα της αξιέπαινης ταπείνωσης στην οποία εκούσια προσήλθες, ζήτησε έγγραφη συμβουλή, και μάλιστα από εμάς τους εσχάτους, σχετικά με την ανάληψη του μεγάλου σχήματος κατά τον μοναχικό βίο, εμείς, αφού θεωρήσαμε το αίτημά σου ως προσταγή, λόγω του χρέους της αγάπης σού στέλνουμε μια σύντομη, στο μέτρο του δυνατού, απάντηση.

'Αν υπάρχει, λοιπόν, κάποια παρηγοριά εν Χριστώ' (φωνάζουμε δυνατά μαζί με τον θεσπέσιο Παύλο προς εσάς και μέσω εσών προς όλους), 'αν υπάρχει κάποια παραμυθία αγάπης, αν υπάρχει κάποια κοινωνία Πνεύματος, αν υπάρχουν σπλάχνα ευσπλαχνίας και οικτιρμοί, κάντε την χαρά μου πλήρη, ώστε' όπως μέχρι τώρα, έτσι και παντοτινά 'να έχετε το ίδιο φρόνημα', 'αγωνιζόμενοι μαζί με ένα πνεύμα και μία ψυχή για το κήρυγμα της αλήθειας και μην πτοούμενοι σε τίποτα από τους αντιπάλους, πράγμα που για εκείνους μεν αποτελεί ένδειξη απώλειας, για εσάς όμως σωτηρίας, και αυτό προέρχεται από τον Θεό. Διότι σε εσάς χαρίστηκε η χάρη για τον Χριστό, όχι μόνο να πιστεύετε σε Αυτόν, αλλά και να πάσχετε υπέρ Αυτού'. Και αυτά δεν τα γράφω επειδή έχετε ανάγκη τα δικά μου λόγια, αλλά ως οφειλέτης, και όχι μόνο ως οφειλέτης, αλλά και επειδή επιθυμώ να κοινωνώ μαζί σας, όταν βέβαια το καλεί η περίσταση με τα ίδια τα έργα και τους άθλους, και άλλοτε πάλι με τα λόγια. Διότι 'και εσείς' (για να εκφραστώ μαζί με τον Ιωάννη τον Θεολόγο) 'έχετε χρίσμα από το Άγιο Πνεύμα, και το χρίσμα που λάβατε από Αυτόν μένει μέσα σας, και γνωρίζετε τα πάντα, και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κάποιος· αλλά όπως το ίδιο χρίσμα σας διδάσκει περί πάντων, και καθώς σας δίδαξε, να μένετε σε αυτό, ώστε όταν φανερωθεί ο Υιός του Θεού, να έχουμε παρρησία και να μην ντροπιαστούμε από Αυτόν κατά την παρουσία Του'.