Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΙΩΑΝΝΟΥ 2:23

Διότι, εάν φρονούσαν ορθά περί του Λόγου, θα φρονούσαν υγιώς και περί του Πνεύματος, το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός και, όντας ίδιον του Υιού, δίδεται από αυτόν στους μαθητές και σε όλους όσοι πιστεύουν σε αυτόν. Πλανώμενοι δε κατ' αυτόν τον τρόπο, δεν έχουν υγιή πίστη ούτε περί του Πατρός. Διότι εκείνοι που αντιτάσσονται στο Πνεύμα, όπως είπε ο μέγας μάρτυς Στέφανος, αυτοί αρνούνται και τον Υιό. Αρνούμενοι δε τον Υιό, δεν έχουν ούτε τον Πατέρα.

Αρκούν λοιπόν και αυτά για να πείσουν ακόμη και τον οποιονδήποτε φιλόνεικο, να μη λέει πλέον ότι είναι κτίσμα του Θεού εκείνο που υπάρχει μέσα στον Θεό, και το οποίο ερευνά τα βάθη του Θεού, και δίνεται από τον Πατέρα διά του Υιού. Για να μην αναγκαστεί εξαιτίας αυτών να αποκαλέσει κτίσμα και τον Υιό, τον Λόγο, τη σοφία, τον χαρακτήρα, το απαύγασμα, τον οποίο όποιος βλέπει, βλέπει τον Πατέρα, και τελικά ακούσει: «Εκείνος που αρνείται τον Υιό, δεν έχει ούτε τον Πατέρα». Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος σταδιακά θα φτάσει να πει, όπως ο άφρων: «Δεν υπάρχει Θεός». Όμως, προκειμένου να καταδειχθεί μέσα από περισσότερα επιχειρήματα ότι ο έλεγχος κατά των ασεβών είναι ορθός, από τα ίδια στοιχεία με τα οποία αποδεικνύεται ότι ο Υιός δεν είναι κτίσμα, από αυτά ακριβώς πρέπει να αποδείξουμε ότι ούτε το Πνεύμα είναι κτίσμα. Τα κτίσματα προέρχονται από το μη ον και η ύπαρξή τους έχει αρχή· διότι «στην αρχή δημιούργησε ο Θεός τον ουρανό και τη γη» και όσα υπάρχουν μέσα σε αυτά. Το δε άγιο Πνεύμα προέρχεται από τον Θεό, και έτσι αναφέρεται, όπως είπε ο Απόστολος. Εάν λοιπόν ο Υιός, επειδή δεν προέρχεται από το μη ον αλλά από τον Θεό, ευλόγως δεν είναι δυνατόν να είναι κτίσμα, κατ' ανάγκην ούτε το άγιο Πνεύμα είναι κτίσμα· επειδή ομολογείται πως προέρχεται από τον Θεό. Διότι τα κτίσματα προέρχονται από το μη ον.

Διότι, εάν φρονούσαν ορθά για τον Λόγο, θα φρονούσαν υγιώς και για το Πνεύμα, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα και, όντας ίδιον του Υιού, δίδεται από αυτόν στους μαθητές και σε όλους όσοι πιστεύουν σε αυτόν. Πλανώμενοι όμως κατ' αυτόν τον τρόπο, δεν έχουν υγιή πίστη ούτε για τον Πατέρα. Διότι εκείνοι που αντιτάσσονται στο Πνεύμα, όπως είπε ο μέγας μάρτυς Στέφανος, αυτοί αρνούνται και τον Υιό. Αρνούμενοι δε τον Υιό, δεν έχουν ούτε τον Πατέρα.

Αρκούν λοιπόν και αυτά για να πείσουν ακόμη και τον οποιονδήποτε φιλόνεικο, να μη λέει πλέον ότι είναι κτίσμα του Θεού Εκείνο που βρίσκεται μέσα στον Θεό, το οποίο ερευνά τα βάθη του Θεού, και δίδεται από τον Πατέρα διά του Υιού· για να μην αναγκαστεί, εξαιτίας αυτών, να ονομάσει κτίσμα και τον Υιό, τον Λόγο, τη σοφία, τον χαρακτήρα, το απαύγασμα, τον Οποίο όταν βλέπει κανείς, βλέπει τον Πατέρα, και τελικά ακούσει: «Εκείνος που αρνείται τον Υιό, δεν έχει ούτε τον Πατέρα». Διότι σιγά-σιγά ένας τέτοιος άνθρωπος θα φτάσει να πει, όπως ο άφρων: «Δεν υπάρχει Θεός». Όμως, προκειμένου να καταδειχθεί με περισσότερα στοιχεία ο έλεγχος εναντίον των ασεβών, είναι καλό, από τα ίδια επιχειρήματα με τα οποία αποδεικνύεται ότι ο Υιός δεν είναι κτίσμα, από αυτά να αποδειχθεί επίσης ότι ούτε το Πνεύμα είναι κτίσμα. Τα κτίσματα προέρχονται εκ του μη όντος και έχουν αρχή υπάρξεως· διότι «στην αρχή εποίησε ο Θεός τον ουρανό και τη γη» και όσα βρίσκονται μέσα σε αυτά. Αντιθέτως, το Άγιο Πνεύμα προέρχεται εκ του Θεού, και έτσι ονομάζεται, όπως είπε ο Απόστολος. Εάν, επομένως, ο Υιός, επειδή δεν προέρχεται εκ του μη όντος αλλά εκ του Θεού, ευλόγως δεν θα μπορούσε να είναι κτίσμα, κατ' ανάγκην ούτε το Άγιο Πνεύμα είναι κτίσμα, επειδή ομολογείται ότι προέρχεται εκ του Θεού. Διότι τα κτίσματα προέρχονται εκ του μη όντος.

Και όπως γράφει ο Ιωάννης: Εκείνος που ομολογεί τον Υιό, έχει και τον Πατέρα. «Πριν από τους αιώνες», λέγει, «με θεμελίωσε», επειδή με τον δικό της τύπο τα έργα παραμένουν σταθερά και παντοτινά. Έπειτα, για να μη νομίσει κανείς, ακούγοντας για τη σοφία που κτίστηκε κατ' αυτόν τον τρόπο μέσα στα έργα, ότι η αληθινή Σοφία, ο Υιός του Θεού, είναι κατά φύση κτίσμα, πρόσθεσε αναγκαστικά: «Πριν από τα όρη, και πριν από τη γη, και πριν από τα ύδατα, και πριν από όλους τους λόφους, με γεννά»· ώστε, λέγοντας πριν από κάθε κτίση (διότι με αυτά υποδήλωσε ολόκληρη την κτίση), να δείξει ότι δεν συγκτίστηκε κατά την ουσία μαζί με τα έργα. Διότι, αν κτίστηκε για τα έργα, αλλά υπάρχει πριν από τα έργα, είναι φανερό ότι υπάρχει και πριν κτιστεί. Επομένως, δεν είναι κτίσμα κατά τη φύση και την ουσία, αλλά, όπως ο ίδιος πρόσθεσε, είναι γέννημα. Το σε τι διαφέρει, όμως, ή πώς διαχωρίζεται κατά τη φύση το κτίσμα από το γέννημα, έχει αποδειχθεί στα προηγούμενα.

Γι’ αυτό και όταν έδινε υπόσχεση στους αγίους, έλεγε τα εξής: «Θα έρθουμε εγώ και ο Πατέρας και θα κατοικήσουμε μαζί του» και πάλι: «για να είναι και εκείνοι ένα σε εμάς, όπως ακριβώς εγώ και εσύ είμαστε ένα». Και η χάρη που δίνεται είναι μία, χορηγούμενη από τον Πατέρα εν τω Υιώ, όπως γράφει ο Παύλος σε κάθε επιστολή του: «Χάρη σε εσάς και ειρήνη από τον Θεό, τον Πατέρα μας, και τον Κύριο Ιησού Χριστό». Διότι πρέπει το φως να είναι μαζί με τη λάμψη του, και το απαύγασμα να θεωρείται αχώριστο από το δικό του φως. Επομένως, οι Ιουδαίοι, μαζί με αυτούς, «εφόσον αρνούνται τον Υιό, δεν έχουν ούτε τον Πατέρα»· και «επειδή εγκατέλειψαν την πηγή της σοφίας», όπως τους επέπληξε ο Βαρούχ, απέρριψαν από τον εαυτό τους και τη σοφία που προέρχεται από αυτήν, δηλαδή τον Κύριό μας Ιησού Χριστό (διότι «ο Χριστός», λέει ο απόστολος, «είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού»), όταν έλεγαν: «Δεν έχουμε βασιλιά εκτός από τον Καίσαρα». Οι μεν Ιουδαίοι, λοιπόν, υφίστανται τις συνέπειες της τιμωρίας για την άρνησή τους, διότι μαζί με την πόλη έχασαν και τον ορθό λογισμό. Αυτοί όμως κινδυνεύουν πλέον και ως προς το ίδιο το πλήρωμα του μυστηρίου· εννοώ, δηλαδή, το βάπτισμα.

Λέγει δε «αρχή των οδών», επειδή αυτού του είδους η σοφία γίνεται μια αρχή και τρόπον τινά θεμελίωση της γνώσης που οδηγεί στον Θεό· διότι, εάν κάποιος βαδίσει πρώτα σε αυτή την οδό και την τηρήσει με τον φόβο του Θεού, όπως είπε ο Σολομών: «Αρχή σοφίας φόβος Κυρίου», έπειτα, υψούμενος με τη διάνοια και κατανοώντας τη δημιουργική σοφία μέσα στην κτίση, θα κατανοήσει μέσω αυτής και τον Πατέρα της, όπως ο ίδιος ο Κύριος έχει πει: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα», και όπως γράφει ο Ιωάννης: «Εκείνος που ομολογεί τον Υιό, έχει και τον Πατέρα». «Προ του αιώνος δε», λέγει, «με εθεμελίωσε», επειδή σύμφωνα με το δικό της πρότυπο τα έργα παραμένουν σταθερά και παντοτινά. Έπειτα, για να μη νομίσει κάποιος, ακούγοντας για τη σοφία που δημιουργήθηκε κατ' αυτόν τον τρόπο μέσα στα έργα, ότι η αληθινή Σοφία του Θεού, δηλαδή ο Υιός, είναι κατά φύσιν κτίσμα, προσέθεσε αναγκαίως το «πριν από τα όρη» και «πριν από τη γη» και «πριν από τα ύδατα» και «πριν από τους λόφους με γεννά», ώστε, λέγοντας «πριν από κάθε κτίση» —διότι με αυτά δήλωσε ολόκληρη την κτίση— να αποδείξει ότι δεν κτίσθηκε μαζί με τα έργα κατά την ουσία του. Διότι, εάν κτίσθηκε «για τα έργα», αλλά υπάρχει πριν από τα έργα, είναι φανερό ότι υπάρχει και πριν κτιστεί. Επομένως, δεν είναι κτίσμα κατά τη φύση και την ουσία, αλλά, όπως ο ίδιος προσέθεσε, είναι γέννημα. Το τι διαφέρει, όμως, ή πώς διαχωρίζεται ως προς τη φύση το κτίσμα από το γέννημα, έχει ήδη αποδειχθεί στα προηγούμενα.

Επεξηγεί, λοιπόν, τη διαφορά μεταξύ φόβου και αγάπης, και μεταξύ των τέκνων του Θεού και των τέκνων του διαβόλου, καθώς και περί θανάσιμης και μη θανάσιμης αμαρτίας, και τη διαφορά των πνευμάτων. Και στη συνέχεια διακρίνει ποιο πνεύμα προέρχεται από τον Θεό και ποιο είναι πνεύμα πλάνης, και πότε αναγνωριζόμαστε ως τέκνα του Θεού και πότε του διαβόλου· και για ποια αμαρτία οφείλουμε να προσευχόμαστε· και ότι όποιος δεν αγαπά τον πλησίον του δεν είναι άξιος της κλήσεως, ούτε μπορεί να λέγεται δικός του Χριστού. Αποδεικνύει, επίσης, την ενότητα του Υιού με τον Πατέρα· και ότι όποιος αρνείται τον Υιό δεν έχει ούτε τον Πατέρα. Κάνει δε διάκριση στην Επιστολή αυτή, αναφέροντας και το χαρακτηριστικό γνώρισμα του Αντιχρίστου· και αυτό είναι το να ισχυρίζεται ότι ο Ιησούς δεν είναι ο ίδιος ο Χριστός, ώστε, παρουσιάζοντας ότι Εκείνος δεν είναι, να πει ο ψεύστης ότι είναι ο ίδιος. Προτρέπει δε μέσα από ολόκληρη την Επιστολή να μην αποθαρρύνονται όσοι πιστεύουν στον Κύριο, εάν μισούνται μέσα στον κόσμο, αλλά μάλλον να χαίρονται, διότι το μίσος του κόσμου αποδεικνύει ότι αυτοί που πίστεψαν έχουν μεταβεί από αυτόν τον κόσμο, και ανήκουν πλέον στην ουράνια πολιτεία. Και στο τέλος της Επιστολής υπενθυμίζει πάλι λέγοντας ότι ο Υιός του Θεού είναι η αιώνια ζωή και ο αληθινός Θεός, και ότι σε Αυτόν πρέπει να δουλεύουμε, και να φυλάσσουμε τους εαυτούς μας από τα είδωλα.

Σε εκείνους δε που ρωτούν την αιτία της επίπληξης, θα απαντήσει λέγοντας: «Εκείνος που αρνείται τον Πατέρα, αρνείται και τον Υιό· και εκείνος που αρνείται τον Υιό, δεν έχει ούτε τον Πατέρα.» Και πολύ εύλογα και αληθινά. Διότι, εάν δεν υπάρχει Πατέρας, ο οποίος κατά φύση έχει γεννήσει, δεν θα μπορούσε κανείς να δεχθεί ότι υφίσταται ούτε ο Υιός. Διότι είναι Υιός, επειδή έχει γεννηθεί· και αν δεν υπάρχει Υιός ως γεννημένος, ούτε Πατέρας θα μπορούσε να υπάρξει σύμφωνα με τον αρμόζοντα και συνεπή προς τα νοήματα συλλογισμό. Είναι Πατέρας επειδή έχει γεννήσει. Επομένως, είναι αλήθεια ότι το καθένα από τα δύο συνυπάρχει και συναναιρείται με το άλλο, και όταν το ένα υφίσταται, οπωσδήποτε θα υφίσταται και εκείνο εξαιτίας του οποίου ονομάζεται και είναι αυτό που είναι. Τι άραγε θα επέλεγαν να σκεφτούν εάν άκουγαν τον Χριστό να λέει προς τον απειθή και ανυπότακτο λαό των Ιουδαίων: «Εγώ έχω έλθει στο όνομα του Πατέρα μου και δεν με δέχεστε;» Αν και ο Χριστός σε καμία περίπτωση δεν ονόμαζε τον εαυτό του Πατέρα, αλλά Υιό και εκ του Πατρός προερχόμενο. Πώς λοιπόν λέει ότι έχει έλθει σε εμάς «στο όνομα του Πατέρα»; Ή μήπως είναι προφανές ότι η φράση «στο όνομα» πρέπει να νοηθεί εντός της δόξης και του επαίνου του Πατέρα;

Και ότι ορθώς ομιλούμε, αληθινός μάρτυρας θα παρουσιαστεί σε εμάς ο θεοφιλής Ιωάννης, ο οποίος έγραψε τα εξής: «Αυτός που αρνείται τον Πατέρα και τον Υιό· καθένας που αρνείται τον Υιό δεν έχει ούτε τον Πατέρα· αυτός που ομολογεί τον Υιό έχει και τον Πατέρα». Και πολύ ορθά τα λέει ο πνευματοφόρος, μην τοποθετώντας αυτή τη θεώρηση έξω από την αρμονία που αρμόζει στον λόγο. Διότι, επειδή γνωρίζει ότι δεν είναι Πατέρας μόνο κατ' όνομα, αλλά μάλλον κατ' ενέργεια – ότι υπάρχει δηλαδή κατά φύσιν αυτό ακριβώς που είναι και λέγεται, δηλαδή Πατέρας – αναφέρει ότι κατ' ανάγκην η άρνηση του ενός συνεπιφέρει την άρνηση και του άλλου. Διότι συνυπάρχει πάντοτε με εκείνον που πραγματικά είναι και νοείται ως Πατέρας κατά φύσιν, η γνώση και η φανέρωση του γεννήματος που προήλθε από αυτόν, και μαζί με εκείνον που αληθινά γεννήθηκε συνεννοείται και το πρόσωπο αυτού που από τη φύση του γεννά. Διότι, μόλις κάποιος γνωρίσει τον Πατέρα, κατανοεί ότι έχει γεννήσει, και αν μάθει για το γέννημα, θα πειστεί οπωσδήποτε ότι προήλθε από κάποιον πατέρα. Επομένως, μέσω και των δύο γεννάται στους ακροατές η γνώση του καθενός· και αν κάποιος αρνηθεί ότι ο Θεός είναι αληθινά Πατέρας, θα αναιρέσει αναγκαστικά μαζί και τη γέννηση του Υιού· αν πάλι δεν ομολογήσει ότι ο Υιός είναι γέννημα, θα αφαιρέσει οπωσδήποτε μαζί Του και τη γνώση περί του Πατέρα. Όταν, λοιπόν, αφού μας εκσφενδόνισε αυτούς τους ανόσιους λόγους, ισχυρίζεται ότι ο Υιός έχει ουσία ξεχωριστή από τον αγέννητο Θεό, πώς δεν ομολογεί ρητά ότι ούτε καν υπάρχει ως Υιός;

Και νομίζει ότι έχει υψώσει ενάντια στα δόγματα της Εκκλησίας κάποιο βαθύ, πικρό και δυσανάτρεπτο θεώρημα, αλλά θα αποδειχθεί και από αυτό ότι φλυαρεί ανόητα. Διότι, πρώτα απ' όλα, βεβαιώνοντας ότι ο Υιός είναι αλλογενής κατά τη φύση και θέτοντάς τον έξω από την ουσία Εκείνου που τον γέννησε, πώς θα μπορούσε πλέον να αποκαλεί τον Θεό Πατέρα και τον Υιό εν γένει υιό; Αν, δηλαδή, ισχυρίζεται ότι αυτός δεν έχει γεννηθεί, τουτέστιν, δεν προήλθε από την ουσία του Πατέρα, όπως ακριβώς και τα γεννήματα των ανθρώπων προέρχονται από αυτούς, πώς θα μπορούσε να είναι αληθινός Υιός; Έπειτα, πώς θα παρακάμψει τον μακάριο Ιωάννη, ο οποίος λέει: «Εκείνος που αρνείται τον Υιό, αρνείται και τον Πατέρα· εκείνος που ομολογεί τον Υιό, ομολογεί και τον Πατέρα;» Και ο λόγος είναι αληθινός· διότι με το ένα καταργείται οπωσδήποτε και το άλλο, αλλά και συνυπάρχει το ένα με το άλλο. Διότι δεν θα μπορούσε να υπάρξει πατέρας αν δεν υπάρχει υιός, ούτε θα μπορούσε ποτέ να νοηθεί υιός χωρίς να νοηθεί οπωσδήποτε μαζί του και εκείνος που τον γέννησε. Εάν λοιπόν αρνείται τον Υιό (διότι ισχυρίζεται ότι είναι ετερογενής), έχει αρνηθεί και τον ίδιο τον Πατέρα. Τι έχεις λοιπόν να πεις σε αυτά, ω βέλτιστε; Σε ποιον στηρίζεται πλέον η πίστη; Πού είναι η δόξα της Αγίας Τριάδας; Διότι έχει διαλυθεί και έχει γίνει πλέον άφαντη η φύση που κυβερνά τα πάντα, η οποία μας έχει φανερωθεί με απλές λέξεις από την Αγία Γραφή· διότι μας αναγκάζει να καταφύγουμε σε τόσο εξωφρενικούς λόγους η δική τους παράνοια και ψευδομυθία.

Το δε μύρο μάς υποδηλώνει πολύ καλά το χρίσμα του Αγίου Πνεύματος. Διότι γράφει ο σοφός Ιωάννης: «Και εσείς έχετε χρίσμα από τον Άγιο· και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς, αλλά όπως το δικό του χρίσμα σας διδάσκει για όλα.» Διότι χριόμαστε με μύρο κυρίως κατά τον καιρό του αγίου βαπτίσματος, καθιστώντας το χρίσμα σύμβολο της μετοχής μας στο Άγιο Πνεύμα. Αλλά όλα αυτά, λέει, παράδωσέ τα στα έθνη· διότι αυτή η βουλή αφορά όλα τα έθνη. Διότι ο παλαιός νόμος, και η λατρεία σύμφωνα με αυτόν, η οποία διακονήθηκε μέσω αγγέλων, δεν δόθηκε γενικώς σε όλα τα έθνη· αλλά σε ένα και μόνο, στον εξ αίματος Ισραήλ. Η δε χάρη εν Χριστώ, και η μέσω της πίστεως κλήση, και επιπλέον ο αγιασμός μέσω του Πνεύματος, και αυτό το ίδιο το μυστήριο, με τη βουλή του Θεού και Πατρός έγιναν για όλα τα έθνη. Διότι ο Χριστός είναι η προσδοκία των εθνών, σύμφωνα με τη φωνή του Αγίου. «Κατάπιε ο θάνατος αφού υπερίσχυσε, και πάλι αφαίρεσε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο.»

Διότι εμείς που πιστέψαμε γίναμε διδακτοί του Θεού· και μάλιστα ο θεσπέσιος Ιωάννης προσφώνησε λέγοντας: «Και εσείς έχετε χρίσμα από τον Άγιο, και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς· αλλά καθώς το δικό Του Πνεύμα σας διδάσκει για όλα». Αφού λοιπόν δεχθήκαμε το Πνεύμα, και έχοντας πλέον μέσα στην καρδιά μας να κατοικεί ο ίδιος ο Χριστός, ως εισηγητής των αναγκαίων, πλουτίσαμε αμέσως με την ιδέα κάθε αρετής, και με την άφθονη και αναπόβλητη κτήση των πνευματικών χαρισμάτων. Και βέβαια σε αυτό μας εδραιώνει ο Παύλος γράφοντας: «Εκείνα που μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν». Υπόσχεται, λοιπόν, ότι θα μιλήσει στην καρδιά της· διότι θα κληθεί σε επίγνωση η Συναγωγή των Ιουδαίων, λαμβάνοντας στον νου της τους θείους νόμους χαραγμένους μέσω του Πνεύματος, όπως ακριβώς και η Εκκλησία των εθνών· και τα κτήματά της θα προέλθουν από εκεί, αντί από εδώ, δηλαδή εξαιτίας αυτού του γεγονότος. Διότι ακριβώς από το να μιλήσει ο Θεός μέσα μας και να μας μεταδώσει μέσω του Πνεύματος όλα όσα είναι αναγκαία για τη ζωή και τη θεογνωσία που νοείται εν Χριστώ, διά του οποίου και εν τω οποίω έχουμε θεαθεί τον Πατέρα, έχουμε πλουτίσει, όπως είπα, με την αμάραντη ελπίδα, τη δόξα, τα καυχήματα της υιοθεσίας, τη χάρη, και τη συμβασιλεία με τον ίδιο τον Χριστό· αυτές είναι οι κτήσεις των αγίων· αυτός είναι ο ουράνιος πλούτος.

Επομένως, αφού αγνόησαν τον Υιό, δεν γνώρισαν ούτε τον ίδιο τον Πατέρα· και αυτό θα το μαρτυρήσει λέγοντας ο ίδιος ο Σωτήρας: «Αν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου». Επειδή όμως έχουν κληθεί σε επίγνωση και έχουν ομολογήσει τον Υιό, έχουν δει πλέον μέσω αυτού και εν αυτώ τον Πατέρα. Διότι είναι αληθές αυτό που λέει ο σοφός Ιωάννης: «Εκείνος που αρνείται τον Υιό, δεν έχει ούτε τον Πατέρα· ενώ εκείνος που ομολογεί τον Υιό, ομολογεί και τον Πατέρα». <Και είπε ο Κύριος προς εμένα: Πήγαινε πάλι και αγάπησε μια γυναίκα που αγαπά τα πονηρά και είναι μοιχαλίδα, όπως ακριβώς αγαπά ο Θεός τους υιούς του Ισραήλ, ενώ αυτοί αποβλέπουν σε ξένους θεούς και αγαπούν τα γλυκίσματα με τις σταφίδες.> Είναι αναγκαίο. Διότι θεωρώ ότι πρέπει κανείς να ερευνά τέτοιου είδους ζητήματα και να τα εξετάζει λεπτομερώς. Διότι βέβαια μετά την πρώτη, την πόρνη και αδίστακτη, εισάγεται για τον προφήτη μια άλλη γυναίκα, η οποία βαρύνεται με τις κατηγορίες της μοιχείας. Και ποιος είναι ο λόγος γι' αυτό;

ΑΛΛΟ. «Όποιος αρνείται τον Πατέρα, αρνείται και τον Υιό, και όποιος αρνείται τον Υιό, δεν έχει ούτε τον Πατέρα.» Θα αρνηθεί κανείς τον Υιό όχι με άλλο τρόπο, παρά μόνο εάν τον αποκαλέσει δημιούργημα και τον αποβάλει από την ομοουσιότητα με τον Πατέρα, ενώ θα τον ομολογήσει πάλι, διαφυλάσσοντας σε αυτόν γνήσιο και αληθινό το αξίωμα της υιότητας, και μην αποστερώντας τον από τη φυσική ομοιότητα προς τον Πατέρα. Επομένως, ό,τι κι αν λέγεται από κάποιον για τον Πατέρα, αυτό ισχύει οπωσδήποτε και για τον Υιό, εκτός μόνο από το ότι είναι Πατέρας. Και ό,τι κι αν αποδίδεται στον Υιό, αυτό θα ισχύει και για τον Πατέρα, εκτός πάλι μόνο από το ότι είναι Υιός. Για παράδειγμα, ο Πατέρας είναι Θεός κατά φύση, παντοκράτορας, δημιουργός, Κύριος, βασιλιάς, άφθαρτος, αθάνατος, ζωή, χωρίς αρχή της ύπαρξης, ούτε έχει παραχθεί στην ύπαρξη από το μη ον· αυτά είναι και ο Υιός απαράλλακτα. Εάν όμως αποδίδεις ότι αυτά ανήκουν στον Πατέρα, και ομολογείς ότι έτσι είναι, αλλά αποκλείεις τον Υιό, αποκαλώντας τον δημιούργημα, και υποβιβάζοντας τον δημιουργό στην τάξη των κτισμάτων, θα εξωθήσεις από αυτά και τον Πατέρα, καταδικάζοντας από αμάθεια τον Υιό, και ισχυριζόμενος ότι είναι ξένος προς το θεοπρεπές αξίωμα ο χαρακτήρας εκείνου που τον γέννησε, στον οποίο κοιτάζοντας βλέπουμε τη φύση του Πατέρα, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν από τον ίδιο στους μαθητές: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα.»

Αν λοιπόν κάποιος επέλεγε να αντιπαρατεθεί σε αυτά πιο διεξοδικά, δεν θα ήταν καθόλου δύσκολο, παραθέτοντας τα λόγια της θεόπνευστης Γραφής, να αποκρούσει τη βλάβη που προέρχεται από την ανοησία τους. Όμως, αυτά τα οποία ελέγχονται τόσο ολοφάνερα ως ελαττωματικά και έχουν εξαιρετικά μεγάλη ασχήμια, θεωρώ πως είναι περιττό να τα αξιώνει κανείς έστω και με προσοχή. Β— Σωστά μιλάς. Α— Επομένως, ας προχωρήσουμε σε εκείνο που είναι συγγενές με το ήδη καταδικασμένο. Διότι κάποιοι παραχαράσσουν την ομορφιά της αλήθειας, σαν να κιβδηλεύουν κάποιο νόμισμα, «υψώνοντας ψηλά το κέρας και μιλώντας με αδικία κατά του Θεού», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Φαντάζονται δηλαδή τον Μονογενή ως ανύπαρκτο και χωρίς δική του υπόσταση, και λένε οι ταλαίπωροι ότι δεν υπάρχει σε δική του, ανεξάρτητη υπόσταση, αλλά ότι προήλθε από τον Θεό απλώς ως ρήμα και ως προφορικός μόνο λόγος, και ότι κατοίκησε μέσα σε άνθρωπο, κατασκευάζοντας με αυτόν τον τρόπο τον Ιησού και υποστηρίζοντας ότι είναι μεν αγιότερος από τους αγίους, όχι όμως και Θεός. Επομένως, όπως έγραψε και ο μαθητής του Σωτήρα: «Ποιος είναι ο ψεύστης, παρά εκείνος που αρνείται ότι ο Ιησούς είναι ο Χριστός; Αυτός είναι ο αντίχριστος, εκείνος που αρνείται τον Πατέρα και τον Υιό. Καθένας που αρνείται τον Υιό, δεν έχει ούτε τον Πατέρα· εκείνος που ομολογεί τον Υιό, έχει και τον Πατέρα». Διότι και οι δύο αναγνωρίζονται ο ένας μέσω του άλλου, και ο καθένας βρίσκεται μέσα στον άλλο, τόσο από εμάς τους ίδιους όσο και από τους αγίους αγγέλους.

Και δεν έγινε Πατέρας μέσω πάθους, ούτε από συνεύρεση, ούτε από άγνοια, ούτε με απορροή, ούτε έχοντας μειωθεί, ούτε έχοντας αλλοιωθεί· (διότι κάθε τέλειο δώρημα είναι άνωθεν, και κατεβαίνει από τον Πατέρα των φώτων, στον οποίο δεν υπάρχει παραλλαγή ή σκιά μεταβολής). Πατέρας τέλειος, που γέννησε τέλειο Υιό· παραδίδοντας τα πάντα σε αυτόν που γεννήθηκε· διότι «όλα μου παραδόθηκαν», λέει, «από τον Πατέρα μου». Και τιμάται από τον Μονογενή· «διότι εγώ τιμώ τον Πατέρα», λέει ο Υιός· και πάλι: «Όπως εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στην αγάπη του». Λέμε λοιπόν και εμείς παρόμοια με τον Απόστολο: «Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παράκλησης»· και, «Κάμπτουμε τα γόνατα προς τον Πατέρα, από τον οποίο ονομάζεται κάθε πατριά στους ουρανούς και στη γη»· δοξάζοντάς τον μαζί με τον Μονογενή· διότι αυτός που αρνείται τον Πατέρα, αρνείται και τον Υιό· και πάλι: «Εκείνος που ομολογεί τον Υιό, έχει και τον Πατέρα»· γνωρίζοντας ότι ο Κύριος Ιησούς Χριστός είναι εις δόξαν του Θεού Πατέρα.

Τον οποίο δεν είναι δυνατόν να ομολογήσει κανείς, εάν «λαλεί αδικία εις ύψος» προς τον πλησίον του, εάν κατατάξει τον εαυτό του στην τάξη και την ονομασία των αντιχρίστων, έχοντας αποστατήσει από την τάξη και την ονομασία των Χριστιανών, για τους οποίους έχει ειπωθεί «μην αγγίζετε τους χριστούς μου». «Διότι ποιος είναι», λέει, «ο ψεύστης, παρά εκείνος που αρνείται ότι ο Ιησούς είναι ο Χριστός; Αυτός», λέει, «είναι ο αντίχριστος· διότι όποιος αρνείται τον Υιό δεν έχει ούτε τον Πατέρα, ενώ εκείνος που ομολογεί τον Υιό, ομολογεί και τον Πατέρα. Εκείνο λοιπόν», λέει, «που ακούσατε εξ αρχής, αυτό ας μένει μέσα σας. Και εάν», λέει, «μείνει μέσα σας εκείνο που ακούσατε εξ αρχής, και εσείς θα μείνετε στον Υιό και στον Πατέρα». Και θα μείνουμε, όταν ενώπιον του Θεού και των εκλεκτών αγγέλων ομολογήσουμε, αλλά και ενώπιον βασιλέων, και δεν ντραπούμε («διότι μιλούσα», λέει, «για τα μαρτύριά σου ενώπιον βασιλέων, και δεν ντρεπόμουν»), ότι είναι Υιός του Θεού, Θεός εκ Θεού, Ένας από Έναν, Μονογενής από Αγέννητο, εξαίρετο γέννημα εκείνου που τον γέννησε και άξιος Υιός του Άναρχου, ανεκδιήγητος ερμηνευτής του ανεκδιήγητου, Λόγος και Σοφία και Δύναμη εκείνου που είναι πάνω από σοφία και δύναμη, πάνω από αυτό που μπορεί να αρθρώσει η γλώσσα, πάνω από αυτό που μπορεί να συλλάβει η διάνοια· γέννημα τέλειο και μόνιμο, που προέρχεται από τέλειο και παραμένει σε ταυτότητα, που δεν απέρρευσε από τον Πατέρα, ούτε αποκόπηκε και διαιρέθηκε, αλλά προήλθε απαθώς και ολοκληρωμένα από εκείνον που δεν απέβαλε τίποτα από όσα είχε.

Διότι, είτε μέσω του εαυτού του είτε μέσω κάποιου άλλου, πρέπει κανείς, προσφέροντας την εφικτή βοήθεια, να θεραπεύει· ή, τουλάχιστον, να προσεύχεται να τιμωρηθεί η πονηρή έξη, δηλαδή να εκριζωθεί από εκείνον που την έχει. Αυτό διδάσκει και το «Προσεύχεσθε υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται», και το «Αγαπάτε τους εχθρούς σας». Εκείνος που δεν αγαπά επιφανειακά, συνεργεί και στο να γίνει καλά ο άλλος, και εκείνο που αναφέρεται στον έβδομο ψαλμό: «Αν ανταπέδωκα σε εκείνους που μου ανταποδίδουν κακά, ας πέσω λοιπόν άδειος από τους εχθρούς μου», διδάσκει σαφώς να μη μισούμε κανέναν. Πώς, λοιπόν, έχει ειπωθεί: «Μήπως δεν μίσησα, Κύριε, εκείνους που σε μισούν;» Αλλά μάλλον, ποιος είναι τόσο άθεος, ώστε να μισεί αυτόν που θεωρεί Θεό; Είναι φανερό, λοιπόν, πως εκείνοι που μισούν και αναθεματίζουν τον Ιησού, μισούν τον Θεό. Διότι «αυτός που δέχεται εμένα», λέει, «δέχεται εκείνον που με απέστειλε»· και, «Εκείνος που ομολογεί τον Υιό, έχει και τον Πατέρα»· επομένως, και εκείνος που μισεί τον Υιό, μισεί και τον Πατέρα. Και καθένας που αμαρτάνει μισεί τον Θεό· διότι μισεί τη σοφία και τη δικαιοσύνη, τα οποία είναι ο Χριστός. Και τι το παράδοξο, εφόσον ο αμαρτωλός μισεί τον ίδιο του τον εαυτό; Διότι σύμφωνα με τον Σολομώντα: «Εκείνος που αποστρέφεται την παιδεία, μισεί τον εαυτό του». Επομένως, εκείνος που μισεί αυτούς που μισούν τον Θεό, με εξαίρεση τους ευσεβεστάτους λογίους, θα μισήσει τους πάντες, ακόμη και τον ίδιο του τον εαυτό όταν αμαρτάνει.

<ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ> Επιστολή προς τον οσιότατο ιερομόναχο Παύλο τον Ασάνη, που ρώτησε περί της αναλήψεως του μεγάλου και αγγελικού σχήματος. «Εσείς έχετε χρίσμα από τον Άγιο και γνωρίζετε τα πάντα, και το χρίσμα που λάβατε από αυτόν παραμένει μέσα σας, και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς», λέει ο κατεξοχήν αγαπημένος θεολόγος του Χριστού. Επειδή όμως η τιμιότητά σου, ως ένα επιπλέον δείγμα της αξιέπαινης ταπείνωσης στην οποία εκούσια προσήλθες, ζήτησε έγγραφη συμβουλή, και μάλιστα από εμάς τους εσχάτους, σχετικά με την ανάληψη του μεγάλου σχήματος κατά τον μοναχικό βίο, εμείς, αφού θεωρήσαμε το αίτημά σου ως προσταγή, λόγω του χρέους της αγάπης σού στέλνουμε μια σύντομη, στο μέτρο του δυνατού, απάντηση.

'Αν υπάρχει, λοιπόν, κάποια παρηγοριά εν Χριστώ' (φωνάζουμε δυνατά μαζί με τον θεσπέσιο Παύλο προς εσάς και μέσω εσών προς όλους), 'αν υπάρχει κάποια παραμυθία αγάπης, αν υπάρχει κάποια κοινωνία Πνεύματος, αν υπάρχουν σπλάχνα ευσπλαχνίας και οικτιρμοί, κάντε την χαρά μου πλήρη, ώστε' όπως μέχρι τώρα, έτσι και παντοτινά 'να έχετε το ίδιο φρόνημα', 'αγωνιζόμενοι μαζί με ένα πνεύμα και μία ψυχή για το κήρυγμα της αλήθειας και μην πτοούμενοι σε τίποτα από τους αντιπάλους, πράγμα που για εκείνους μεν αποτελεί ένδειξη απώλειας, για εσάς όμως σωτηρίας, και αυτό προέρχεται από τον Θεό. Διότι σε εσάς χαρίστηκε η χάρη για τον Χριστό, όχι μόνο να πιστεύετε σε Αυτόν, αλλά και να πάσχετε υπέρ Αυτού'. Και αυτά δεν τα γράφω επειδή έχετε ανάγκη τα δικά μου λόγια, αλλά ως οφειλέτης, και όχι μόνο ως οφειλέτης, αλλά και επειδή επιθυμώ να κοινωνώ μαζί σας, όταν βέβαια το καλεί η περίσταση με τα ίδια τα έργα και τους άθλους, και άλλοτε πάλι με τα λόγια. Διότι 'και εσείς' (για να εκφραστώ μαζί με τον Ιωάννη τον Θεολόγο) 'έχετε χρίσμα από το Άγιο Πνεύμα, και το χρίσμα που λάβατε από Αυτόν μένει μέσα σας, και γνωρίζετε τα πάντα, και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κάποιος· αλλά όπως το ίδιο χρίσμα σας διδάσκει περί πάντων, και καθώς σας δίδαξε, να μένετε σε αυτό, ώστε όταν φανερωθεί ο Υιός του Θεού, να έχουμε παρρησία και να μην ντροπιαστούμε από Αυτόν κατά την παρουσία Του'.