Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΙΩΑΝΝΟΥ 2:24

Αναλογίσου, λοιπόν, ότι εμείς δεν αξιωνόμαστε την κοινωνία με τον Θεό ισχυριζόμενοι αυτά, αλλά επιδιώκοντας τη συμμόρφωση προς Αυτόν με κάποια άλλα μέσα. Διότι, δείχνοντας ευσπλαχνία ο ένας στον άλλον, μένοντας σταθερά προσκολλημένοι στα έργα της αγάπης, και επιδιώκοντας κάθε σεμνότητα στον βίο μας, τότε μόνο θεωρείται ότι βρισκόμαστε εν τω Θεώ. Και μάρτυρας αυτού είναι ο Ιωάννης, που λέει: «Από αυτό γνωρίζουμε ότι είμαστε σε Αυτόν· εκείνος που λέει ότι μένει σε Αυτόν, οφείλει, όπως περπάτησε Εκείνος, έτσι να περπατάει και αυτός», και πάλι: «Σε εσάς», λέει, «αυτό που ακούσατε από την αρχή, ας μένει μέσα σας· διότι, αν μείνει μέσα σας αυτό που ακούσατε από την αρχή, τότε και εσείς θα μείνετε στον Υιό και στον Πατέρα». Και ως προς το τι είναι αυτό το «από την αρχή», το οποίο μας παραγγέλλει να μένει μέσα μας, ώστε να είμαστε εμείς στον Θεό, ο ίδιος μας το αποσαφηνίζει εξίσου λέγοντας: «Διότι αυτή είναι η παραγγελία που ακούσατε από την αρχή, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον».

Το δε μύρο μάς υποδηλώνει πολύ καλά το χρίσμα του Αγίου Πνεύματος. Διότι γράφει ο σοφός Ιωάννης: «Και εσείς έχετε χρίσμα από τον Άγιο· και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς, αλλά όπως το δικό του χρίσμα σας διδάσκει για όλα.» Διότι χριόμαστε με μύρο κυρίως κατά τον καιρό του αγίου βαπτίσματος, καθιστώντας το χρίσμα σύμβολο της μετοχής μας στο Άγιο Πνεύμα. Αλλά όλα αυτά, λέει, παράδωσέ τα στα έθνη· διότι αυτή η βουλή αφορά όλα τα έθνη. Διότι ο παλαιός νόμος, και η λατρεία σύμφωνα με αυτόν, η οποία διακονήθηκε μέσω αγγέλων, δεν δόθηκε γενικώς σε όλα τα έθνη· αλλά σε ένα και μόνο, στον εξ αίματος Ισραήλ. Η δε χάρη εν Χριστώ, και η μέσω της πίστεως κλήση, και επιπλέον ο αγιασμός μέσω του Πνεύματος, και αυτό το ίδιο το μυστήριο, με τη βουλή του Θεού και Πατρός έγιναν για όλα τα έθνη. Διότι ο Χριστός είναι η προσδοκία των εθνών, σύμφωνα με τη φωνή του Αγίου. «Κατάπιε ο θάνατος αφού υπερίσχυσε, και πάλι αφαίρεσε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο.»

Διότι εμείς που πιστέψαμε γίναμε διδακτοί του Θεού· και μάλιστα ο θεσπέσιος Ιωάννης προσφώνησε λέγοντας: «Και εσείς έχετε χρίσμα από τον Άγιο, και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς· αλλά καθώς το δικό Του Πνεύμα σας διδάσκει για όλα». Αφού λοιπόν δεχθήκαμε το Πνεύμα, και έχοντας πλέον μέσα στην καρδιά μας να κατοικεί ο ίδιος ο Χριστός, ως εισηγητής των αναγκαίων, πλουτίσαμε αμέσως με την ιδέα κάθε αρετής, και με την άφθονη και αναπόβλητη κτήση των πνευματικών χαρισμάτων. Και βέβαια σε αυτό μας εδραιώνει ο Παύλος γράφοντας: «Εκείνα που μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν». Υπόσχεται, λοιπόν, ότι θα μιλήσει στην καρδιά της· διότι θα κληθεί σε επίγνωση η Συναγωγή των Ιουδαίων, λαμβάνοντας στον νου της τους θείους νόμους χαραγμένους μέσω του Πνεύματος, όπως ακριβώς και η Εκκλησία των εθνών· και τα κτήματά της θα προέλθουν από εκεί, αντί από εδώ, δηλαδή εξαιτίας αυτού του γεγονότος. Διότι ακριβώς από το να μιλήσει ο Θεός μέσα μας και να μας μεταδώσει μέσω του Πνεύματος όλα όσα είναι αναγκαία για τη ζωή και τη θεογνωσία που νοείται εν Χριστώ, διά του οποίου και εν τω οποίω έχουμε θεαθεί τον Πατέρα, έχουμε πλουτίσει, όπως είπα, με την αμάραντη ελπίδα, τη δόξα, τα καυχήματα της υιοθεσίας, τη χάρη, και τη συμβασιλεία με τον ίδιο τον Χριστό· αυτές είναι οι κτήσεις των αγίων· αυτός είναι ο ουράνιος πλούτος.

Τον οποίο δεν είναι δυνατόν να ομολογήσει κανείς, εάν «λαλεί αδικία εις ύψος» προς τον πλησίον του, εάν κατατάξει τον εαυτό του στην τάξη και την ονομασία των αντιχρίστων, έχοντας αποστατήσει από την τάξη και την ονομασία των Χριστιανών, για τους οποίους έχει ειπωθεί «μην αγγίζετε τους χριστούς μου». «Διότι ποιος είναι», λέει, «ο ψεύστης, παρά εκείνος που αρνείται ότι ο Ιησούς είναι ο Χριστός; Αυτός», λέει, «είναι ο αντίχριστος· διότι όποιος αρνείται τον Υιό δεν έχει ούτε τον Πατέρα, ενώ εκείνος που ομολογεί τον Υιό, ομολογεί και τον Πατέρα. Εκείνο λοιπόν», λέει, «που ακούσατε εξ αρχής, αυτό ας μένει μέσα σας. Και εάν», λέει, «μείνει μέσα σας εκείνο που ακούσατε εξ αρχής, και εσείς θα μείνετε στον Υιό και στον Πατέρα». Και θα μείνουμε, όταν ενώπιον του Θεού και των εκλεκτών αγγέλων ομολογήσουμε, αλλά και ενώπιον βασιλέων, και δεν ντραπούμε («διότι μιλούσα», λέει, «για τα μαρτύριά σου ενώπιον βασιλέων, και δεν ντρεπόμουν»), ότι είναι Υιός του Θεού, Θεός εκ Θεού, Ένας από Έναν, Μονογενής από Αγέννητο, εξαίρετο γέννημα εκείνου που τον γέννησε και άξιος Υιός του Άναρχου, ανεκδιήγητος ερμηνευτής του ανεκδιήγητου, Λόγος και Σοφία και Δύναμη εκείνου που είναι πάνω από σοφία και δύναμη, πάνω από αυτό που μπορεί να αρθρώσει η γλώσσα, πάνω από αυτό που μπορεί να συλλάβει η διάνοια· γέννημα τέλειο και μόνιμο, που προέρχεται από τέλειο και παραμένει σε ταυτότητα, που δεν απέρρευσε από τον Πατέρα, ούτε αποκόπηκε και διαιρέθηκε, αλλά προήλθε απαθώς και ολοκληρωμένα από εκείνον που δεν απέβαλε τίποτα από όσα είχε.

<ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ> Επιστολή προς τον οσιότατο ιερομόναχο Παύλο τον Ασάνη, που ρώτησε περί της αναλήψεως του μεγάλου και αγγελικού σχήματος. «Εσείς έχετε χρίσμα από τον Άγιο και γνωρίζετε τα πάντα, και το χρίσμα που λάβατε από αυτόν παραμένει μέσα σας, και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς», λέει ο κατεξοχήν αγαπημένος θεολόγος του Χριστού. Επειδή όμως η τιμιότητά σου, ως ένα επιπλέον δείγμα της αξιέπαινης ταπείνωσης στην οποία εκούσια προσήλθες, ζήτησε έγγραφη συμβουλή, και μάλιστα από εμάς τους εσχάτους, σχετικά με την ανάληψη του μεγάλου σχήματος κατά τον μοναχικό βίο, εμείς, αφού θεωρήσαμε το αίτημά σου ως προσταγή, λόγω του χρέους της αγάπης σού στέλνουμε μια σύντομη, στο μέτρο του δυνατού, απάντηση.

Και από εδώ αυτός ο θεολόγος παρουσιάζει ότι η πρόοδος του Πνεύματος είναι «εκ του Πατρός». Ο δε θειότατος ευαγγελιστής, ο οποίος έλαβε κατ' εξοχήν το όνομα «θεολόγος», έχοντας θεολογήσει για το Πνεύμα μέσα από όλη την ευαγγελική του υψηγορία· και, για το ότι μεν «εκ του Πατρός εκπορεύεται», παρουσιάζοντας ως μάρτυρα τον ίδιο τον Χριστό, τον πιστό μάρτυρα όπως λέει και ο ίδιος· για το ότι δε εκπορεύεται και «παρά του Υιού», ούτε ο ίδιος το είπε ούτε παρουσίασε κάποιον άλλον να το λέει. Διότι μας έχει ήδη εξηγηθεί σαφέστατα και το ότι «από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε»· ώστε να εμμένουμε σε όσα έχουμε ακούσει, να μην προσθέτουμε τίποτα από τον εαυτό μας, να μην αφαιρούμε και να μην καινοτομούμε καθόλου. Λέγοντας: «Εσείς, αυτό που ακούσατε από την αρχή, ας μένει μέσα σας· εάν μείνει μέσα σας αυτό που ακούσατε από την αρχή, και εσείς θα μείνετε στον Υιό και στον Πατέρα». Επομένως, εάν δεν μένει μέσα μας αυτό που ακούσαμε, αλλά αποδεχόμαστε κάτι άλλο αντί για εκείνο, εκπίπτουμε έξω από τον Υιό και τον Πατέρα. Ω, τι ζημία! Ακούσαμε δε από την αρχή, ότι το Πνεύμα εκπορεύεται παρά του Πατρός, δηλαδή εκ του Πατρός· ότι όμως εκπορεύεται και παρά του Υιού ή εκ του Υιού, δεν το ακούσαμε. Αλλά τώρα αυτό καινοτομείται από εκείνους που πιστεύουν σε άλλο Πνεύμα, διαφορετικό από αυτό για το οποίο ακούσαμε, διαφορετικό από αυτό που μάθαμε από τη διδασκαλία του Χριστού· το οποίο, οπωσδήποτε, δεν ανήκει στον Χριστό.

Τι λέγει όμως και ο μέγας Ιωάννης, ο κατεξοχήν αγαπημένος μαθητής, ο επιστήθιος, αυτός που και ονομάστηκε και υπήρξε Υιός της βροντής, ο οποίος, αφού θεολόγησε για το Πνεύμα σε όλη την ευαγγελική του υψηγορία, με βάση τη θεολογία που αντήχησε μέσα του άνωθεν και περιηχήθηκε στα πέρατα του κόσμου, και χωρίς να έχει πει πουθενά ότι εκπορεύεται από τον Υιό; Παραγγέλλει και ο ίδιος μέσω της επιστολής του λέγοντας τα εξής: «Εσείς λοιπόν, εκείνο που ακούσατε από την αρχή, ας μένει μέσα σας· εάν μείνει μέσα σας εκείνο που ακούσατε από την αρχή, και εσείς θα μείνετε στον Υιό και στον Πατέρα». Βλέπεις, αδελφέ, πόσος είναι ο κίνδυνος, εάν δεν διαφυλάξουμε αυτό που ακούσαμε από την αρχή, αλλά καινοτομούμε σε κάτι που δεν ακούσαμε;

Διότι, εάν παραμένει μέσα μας εκείνο που ακούσαμε, τότε και εμείς παραμένουμε στον Υιό και στον Πατέρα, είναι φανερό ότι αν δεν παραμένει μέσα μας εκείνο που ακούσαμε, αλλά παρεισφρήσει κάτι άλλο αντί γι' αυτό, εκπίπτουμε έξω από τον Υιό και τον Πατέρα. Ώ της ζημίας, πόση σας προξένησε η μικρή προσθήκη! Διότι δεν είναι, δεν είναι Πνεύμα Χριστού εκείνο που δεν ακούσαμε· και εκείνο που δεν παραλάβαμε σύμφωνα με τη θεολογία του Χριστού, δηλαδή αυτό που, σύμφωνα με εσάς, εκπορεύεται εκ του Πατρός και του Υιού.

'Αν υπάρχει, λοιπόν, κάποια παρηγοριά εν Χριστώ' (φωνάζουμε δυνατά μαζί με τον θεσπέσιο Παύλο προς εσάς και μέσω εσών προς όλους), 'αν υπάρχει κάποια παραμυθία αγάπης, αν υπάρχει κάποια κοινωνία Πνεύματος, αν υπάρχουν σπλάχνα ευσπλαχνίας και οικτιρμοί, κάντε την χαρά μου πλήρη, ώστε' όπως μέχρι τώρα, έτσι και παντοτινά 'να έχετε το ίδιο φρόνημα', 'αγωνιζόμενοι μαζί με ένα πνεύμα και μία ψυχή για το κήρυγμα της αλήθειας και μην πτοούμενοι σε τίποτα από τους αντιπάλους, πράγμα που για εκείνους μεν αποτελεί ένδειξη απώλειας, για εσάς όμως σωτηρίας, και αυτό προέρχεται από τον Θεό. Διότι σε εσάς χαρίστηκε η χάρη για τον Χριστό, όχι μόνο να πιστεύετε σε Αυτόν, αλλά και να πάσχετε υπέρ Αυτού'. Και αυτά δεν τα γράφω επειδή έχετε ανάγκη τα δικά μου λόγια, αλλά ως οφειλέτης, και όχι μόνο ως οφειλέτης, αλλά και επειδή επιθυμώ να κοινωνώ μαζί σας, όταν βέβαια το καλεί η περίσταση με τα ίδια τα έργα και τους άθλους, και άλλοτε πάλι με τα λόγια. Διότι 'και εσείς' (για να εκφραστώ μαζί με τον Ιωάννη τον Θεολόγο) 'έχετε χρίσμα από το Άγιο Πνεύμα, και το χρίσμα που λάβατε από Αυτόν μένει μέσα σας, και γνωρίζετε τα πάντα, και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κάποιος· αλλά όπως το ίδιο χρίσμα σας διδάσκει περί πάντων, και καθώς σας δίδαξε, να μένετε σε αυτό, ώστε όταν φανερωθεί ο Υιός του Θεού, να έχουμε παρρησία και να μην ντροπιαστούμε από Αυτόν κατά την παρουσία Του'.