Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΙΩΑΝΝΟΥ 2:27

Το Πνεύμα ονομάζεται χρίσμα και είναι σφραγίδα. Διότι ο μεν Ιωάννης γράφει: «Και σε εσάς το χρίσμα που λάβατε από αυτόν παραμένει μέσα σας. Και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς, αλλά όπως το δικό του χρίσμα», δηλαδή το Πνεύμα του, «σας διδάσκει για τα πάντα». Στον προφήτη Ησαΐα δε είναι γραμμένο: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε». Και ο Παύλος λέει: «Στον οποίο, αφού πιστέψατε, σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως». Τα κτίσματα, λοιπόν, με αυτό σφραγίζονται και χρίονται, και για τα πάντα διδάσκονται. Εάν όμως το Πνεύμα είναι χρίσμα και σφραγίδα, με το οποίο ο Λόγος χρίει και σφραγίζει τα πάντα, ποια ομοιότητα ή ιδιότητα υπάρχει μεταξύ του χρίσματος και της σφραγίδας σε σχέση με τα χριόμενα και τα σφραγιζόμενα;

Και πάλι, το Πνεύμα ονομάζεται και είναι χρίσμα και σφραγίδα. Διότι ο Ιωάννης γράφει: «Και σε εσάς το χρίσμα που λάβατε από αυτόν παραμένει μέσα σας, και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς, αλλά, όπως το δικό του χρίσμα, το πνεύμα του σας διδάσκει για τα πάντα»· ενώ στον προφήτη Ησαΐα είναι γραμμένο: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε»· και ο Παύλος επίσης γράφει: «Στον οποίο, όταν πιστέψατε, σφραγιστήκατε»· και πάλι: «Μη λυπείτε το Πνεύμα το άγιο, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως». Τα δε κτίσματα με αυτό χρίονται και σφραγίζονται· εάν όμως τα κτίσματα με αυτό χρίονται και σφραγίζονται, το Πνεύμα δεν θα μπορούσε να είναι κτίσμα· διότι αυτό που χρίει δεν είναι όμοιο με αυτά που χρίονται. Διότι το χρίσμα αυτό είναι πνοή του Υιού, ώστε εκείνος που έχει το Πνεύμα να λέει: «Είμαστε ευωδία Χριστού». Και η σφραγίδα, επίσης, αποτυπώνει τον Υιό, ώστε εκείνος που σφραγίζεται να φέρει τη μορφή του Χριστού, όπως λέει ο Απόστολος: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες, μέχρις ότου μορφωθεί μέσα σας ο Χριστός». Εάν λοιπόν το Πνεύμα είναι ευωδία και μορφή του Υιού, είναι ολοφάνερο ότι το Πνεύμα δεν θα μπορούσε να είναι κτίσμα, επειδή και ο Υιός, υπάρχοντας στη μορφή του Πατρός, δεν είναι κτίσμα.

Το Πνεύμα ονομάζεται χρίσμα, και είναι σφραγίδα. Διότι ο μεν Ιωάννης γράφει: «Και σε εσάς το χρίσμα το οποίο λάβατε από αυτόν παραμένει μέσα σας. Και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς· αλλά όπως το δικό του χρίσμα», δηλαδή το Πνεύμα του, «σας διδάσκει για τα πάντα». Στον δε προφήτη Ησαΐα έχει γραφτεί: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, και για τον λόγο αυτόν με έχρισε». Ο δε Παύλος αναφέρει: «Στον οποίο, αφού πιστέψατε, σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως». Τα δε κτίσματα με αυτό σφραγίζονται και χρίονται, και διδάσκονται για τα πάντα. Εάν όμως το Πνεύμα είναι χρίσμα και σφραγίδα, με το οποίο ο Λόγος χρίει και σφραγίζει τα πάντα, ποια ομοιότητα ή ιδιότητα υπάρχει μεταξύ του χρίσματος και της σφραγίδας σε σχέση με αυτά που χρίονται και σφραγίζονται;

Και πάλι, χρίσμα και σφραγίδα ονομάζεται και είναι το Πνεύμα. Διότι ο μεν Ιωάννης γράφει: «Και σε εσάς το χρίσμα που λάβατε από αυτόν μένει μέσα σας, και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς, αλλά όπως το δικό του χρίσμα, το πνεύμα του, σας διδάσκει για όλα». Στον δε προφήτη Ησαΐα είναι γραμμένο: «Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου, γι' αυτό με έχρισε». Και ο Παύλος επίσης γράφει: «Στον οποίο, όταν πιστέψατε, σφραγιστήκατε», και πάλι: «Μη λυπείτε το Πνεύμα το άγιο, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως». Τα δε κτίσματα με αυτό χρίονται και σφραγίζονται. Εάν όμως τα κτίσματα με αυτό χρίονται και σφραγίζονται, το Πνεύμα δεν θα μπορούσε να είναι κτίσμα· διότι εκείνο που χρίει δεν είναι όμοιο με εκείνα που χρίονται. Επειδή και το χρίσμα αυτό είναι πνοή του Υιού, ώστε εκείνος που έχει το Πνεύμα να λέει: «Είμαστε ευωδία του Χριστού». Αλλά και η σφραγίδα αποτυπώνει τον Υιό, ώστε εκείνος που σφραγίζεται να έχει τη μορφή του Χριστού, όπως λέει ο Απόστολος: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες, μέχρι να μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Εάν λοιπόν το Πνεύμα είναι ευωδία και μορφή του Υιού, είναι ολοφάνερο ότι το Πνεύμα δεν θα μπορούσε να είναι κτίσμα· επειδή και ο Υιός, υπάρχοντας στη μορφή του Πατρός, δεν είναι κτίσμα.

Επομένως, εάν το Άγιο Πνεύμα δεν βρίσκεται σε φύση και δόξα που είναι αληθινά ελεύθερη, αλλά μάλλον διακονεί υπηρετικά τη χάρη που προέρχεται από κάποιον άλλον, πώς έχει χριστεί ως βασιλιάς ο Χριστός, λαμβάνοντας ως χρίσμα το Πνεύμα; Διότι λέγει: «Τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον έχρισε ο Θεός με Άγιο Πνεύμα». Και ο σοφός Ιωάννης γράφει τα εξής προς εμάς: «Και σε εσάς, το χρίσμα που λάβατε από αυτόν μένει μέσα σας, και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς, αλλά όπως το δικό του χρίσμα σας διδάσκει για όλα». Είναι δυνατόν να πληροφορηθούμε και από τον ίδιο τον Χριστό μέσω της φωνής του Ψαλμωδού, που αναφωνεί τα εξής και ερμηνεύει τη δόξα που προέρχεται από το χρίσμα: «Εγώ εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν». Ένα δουλικό Πνεύμα, πες μου, μπορεί να κάνει κάποιον δεσπότη; Έχει βασιλικό αξίωμα ως προς την ίδια του τη φύση αυτό το οποίο, κατά τη γνώμη τους, δεν είναι ελεύθερο; Μακριά από τέτοια παραφροσύνη. Διότι πλέον δεν αντέχω ερχόμενος αντιμέτωπος με τους εμετούς των αντιπάλων. Διότι έπρεπε, έπρεπε αυτοί, σκεπτόμενοι ορθά, να αναγνωρίσουν το ελεύθερο και βασιλικό αξίωμα του Πνεύματος και μέσα από αυτό. Διότι για όσους δικαιώνονται μέσω της πίστης, ο μέγας Παύλος μας είπε: «Ποιος θα κατηγορήσει τους εκλεκτούς του Θεού; Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει· ποιος είναι αυτός που κατακρίνει;» Και αφού απέδωσε αποκλειστικά στη θεία και υπέρτατη φύση τη δύναμη να δικαιώνει κάποιους και να τους καθιστά εκλεκτούς, αποδίδει το έργο αυτό στη φύση και τη δόξα του Πνεύματος.

Και βέβαια, για τον εαυτό του πολύ σωστά σεμνύνεται ο Παύλος, αναφωνώντας για το μυστήριο του Χριστού: «Διότι ούτε εγώ το παρέλαβα από άνθρωπο, ούτε το διδάχθηκα, αλλά δι' αποκαλύψεως του Ιησού Χριστού». Θα μπορούσες δε να διαπιστώσεις ότι και το ίδιο το Άγιο Πνεύμα εξίσου μας αποκαλύπτει τον Χριστό. Γράφει λοιπόν ο σοφότατος Ιωάννης: «Και το χρίσμα που εσείς λάβατε από Αυτόν μένει μέσα σας, και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς, αλλά όπως το δικό Του χρίσμα σας διδάσκει για όλα». Και ο Ίδιος ο Σωτήρας λέει κάπου για τον Παράκλητο, δηλαδή το Πνεύμα: «Έχω ακόμη πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα· όταν όμως έλθει Εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια· διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό Του, αλλά θα πει όσα ακούει, και θα σας αναγγείλει τα επερχόμενα. Εκείνος θα με δοξάσει, διότι θα λάβει από τα δικά μου και θα σας τα αναγγείλει». Επειδή, όντας Πνεύμα αληθείας, θα φωτίσει εκείνους μέσα στους οποίους θα ενοικήσει, και θα τους καθοδηγήσει στην κατανόηση της αληθείας.

Το δε μύρο μάς υποδηλώνει πολύ καλά το χρίσμα του Αγίου Πνεύματος. Διότι γράφει ο σοφός Ιωάννης: «Και εσείς έχετε χρίσμα από τον Άγιο· και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς, αλλά όπως το δικό του χρίσμα σας διδάσκει για όλα.» Διότι χριόμαστε με μύρο κυρίως κατά τον καιρό του αγίου βαπτίσματος, καθιστώντας το χρίσμα σύμβολο της μετοχής μας στο Άγιο Πνεύμα. Αλλά όλα αυτά, λέει, παράδωσέ τα στα έθνη· διότι αυτή η βουλή αφορά όλα τα έθνη. Διότι ο παλαιός νόμος, και η λατρεία σύμφωνα με αυτόν, η οποία διακονήθηκε μέσω αγγέλων, δεν δόθηκε γενικώς σε όλα τα έθνη· αλλά σε ένα και μόνο, στον εξ αίματος Ισραήλ. Η δε χάρη εν Χριστώ, και η μέσω της πίστεως κλήση, και επιπλέον ο αγιασμός μέσω του Πνεύματος, και αυτό το ίδιο το μυστήριο, με τη βουλή του Θεού και Πατρός έγιναν για όλα τα έθνη. Διότι ο Χριστός είναι η προσδοκία των εθνών, σύμφωνα με τη φωνή του Αγίου. «Κατάπιε ο θάνατος αφού υπερίσχυσε, και πάλι αφαίρεσε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο.»

Διότι εμείς που πιστέψαμε γίναμε διδακτοί του Θεού· και μάλιστα ο θεσπέσιος Ιωάννης προσφώνησε λέγοντας: «Και εσείς έχετε χρίσμα από τον Άγιο, και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς· αλλά καθώς το δικό Του Πνεύμα σας διδάσκει για όλα». Αφού λοιπόν δεχθήκαμε το Πνεύμα, και έχοντας πλέον μέσα στην καρδιά μας να κατοικεί ο ίδιος ο Χριστός, ως εισηγητής των αναγκαίων, πλουτίσαμε αμέσως με την ιδέα κάθε αρετής, και με την άφθονη και αναπόβλητη κτήση των πνευματικών χαρισμάτων. Και βέβαια σε αυτό μας εδραιώνει ο Παύλος γράφοντας: «Εκείνα που μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν». Υπόσχεται, λοιπόν, ότι θα μιλήσει στην καρδιά της· διότι θα κληθεί σε επίγνωση η Συναγωγή των Ιουδαίων, λαμβάνοντας στον νου της τους θείους νόμους χαραγμένους μέσω του Πνεύματος, όπως ακριβώς και η Εκκλησία των εθνών· και τα κτήματά της θα προέλθουν από εκεί, αντί από εδώ, δηλαδή εξαιτίας αυτού του γεγονότος. Διότι ακριβώς από το να μιλήσει ο Θεός μέσα μας και να μας μεταδώσει μέσω του Πνεύματος όλα όσα είναι αναγκαία για τη ζωή και τη θεογνωσία που νοείται εν Χριστώ, διά του οποίου και εν τω οποίω έχουμε θεαθεί τον Πατέρα, έχουμε πλουτίσει, όπως είπα, με την αμάραντη ελπίδα, τη δόξα, τα καυχήματα της υιοθεσίας, τη χάρη, και τη συμβασιλεία με τον ίδιο τον Χριστό· αυτές είναι οι κτήσεις των αγίων· αυτός είναι ο ουράνιος πλούτος.

Και βεβαίως ο θεσπέσιος Παύλος παρομοιάζει τον τρόπο της διδασκαλίας με τροφή· διότι είπε ότι «η στερεά τροφή είναι για τους τελείους», για εκείνους που λόγω της έξης έχουν τα αισθητήρια γυμνασμένα για τη διάκριση του καλού και του κακού. «Επομένως ο Βενιαμίν είναι λύκος άρπαγας. Το πρωί θα τρώει ακόμη, και το εσπέρας θα μοιράζει τροφή.» Είναι σαν να έλεγε: Ενώ είναι ακόμη μαθητευόμενος και δεν έχει φτάσει ακόμη στην απόλυτη αρτιότητα, θα μπορούσε να ωφελήσει άλλους, και πολύ λίγος χρόνος θα αναδείξει εκείνους που μόλις πίστεψαν ικανούς να διδάσκουν. Διότι για εκείνους που προέρχονταν από τον Ισραήλ λεγόταν, νομίζω εξαιτίας της πολλής αμάθειας και της εσωτερικής πώρωσης του νου: «Ιδού λαός μωρός και ασύνετος. Έχουν μάτια και δεν βλέπουν· έχουν αυτιά και δεν ακούνε.» Και πάλι: «Αυτοί που βαστάζονται από την κοιλιά, και παιδεύονται μέχρι τα γηρατειά.» Ο σοφός Ιωάννης, όμως, γράφει σε αυτούς που βρίσκονται στην πίστη και στον Χριστό λέγοντας: «Δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς, αλλά το δικό του χρίσμα σας διδάσκει για όλα.» Διότι έχουν τον νου του Χριστού, ο οποίος γνωρίζει τα πάντα, και δεν στερούνται ικανότητας στο να διδάσκουν και να προτρέπουν ο ένας τον άλλον. Αν πάλι αρμόζει να λέμε ότι η προφητεία για τον Βενιαμίν εκπληρώθηκε στο πρόσωπο του μακάριου Παύλου, και έτσι θα ήταν ορθό και αληθινό. Διότι εκείνος που δίωκε την Εκκλησία, και επιτίθετο σαν λύκος σε αυτούς που αγαπούσαν τον Χριστό, μέσα σε πολύ λίγο χρόνο μεταβλήθηκε ακριβώς στο αντίθετο.

Από την Επιστολή του Ιωάννη. «Αυτά», λέει, «σας τα έγραψα για εκείνους που σας πλανούν. Και όσο για εσάς, το χρίσμα που λάβατε από αυτόν παραμένει μέσα σας, και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς, αλλά όπως το δικό του χρίσμα σας διδάσκει για όλα, και είναι αληθινό, και δεν είναι ψέμα. Και καθώς σας δίδαξε, να μένετε σε αυτό». Απαντάται και στους προφήτες ένας τέτοιος λόγος: «Και θα είναι όλοι διδαγμένοι από τον Θεό». Εφόσον, λοιπόν, όσοι πίστεψαν στον Χριστό και χρίστηκαν με το Άγιο Πνεύμα, μαθαίνοντας τα πάντα μέσω αυτού, δεν έχουν πλέον ανάγκη από ανθρώπινη διδασκαλία, αλλά μάλλον αποδεικνύονται διδαγμένοι από τον Θεό, σύμφωνα με τον προφητικό λόγο, επομένως το Πνεύμα είναι σαφώς Θεός. Και αυτό που έχει εκ φύσεως αυτή την ιδιότητα, πώς θα μπορούσε να είναι δημιούργημα;

Αυτό να το φυλάξετε άσπιλο· διότι αυτό θα σας διδάσκει για τα πάντα, εάν παραμένει μέσα σας, όπως ακριβώς ακούσατε πριν από λίγο τον μακάριο Ιωάννη να λέει και να αναλύει θεολογικά πολλά περί του χρίσματος. Διότι αυτό είναι άγιο και πνευματικό φυλακτήριο του σώματος και σωτήριο της ψυχής.

<ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ> Επιστολή προς τον οσιότατο ιερομόναχο Παύλο τον Ασάνη, που ρώτησε περί της αναλήψεως του μεγάλου και αγγελικού σχήματος. «Εσείς έχετε χρίσμα από τον Άγιο και γνωρίζετε τα πάντα, και το χρίσμα που λάβατε από αυτόν παραμένει μέσα σας, και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς», λέει ο κατεξοχήν αγαπημένος θεολόγος του Χριστού. Επειδή όμως η τιμιότητά σου, ως ένα επιπλέον δείγμα της αξιέπαινης ταπείνωσης στην οποία εκούσια προσήλθες, ζήτησε έγγραφη συμβουλή, και μάλιστα από εμάς τους εσχάτους, σχετικά με την ανάληψη του μεγάλου σχήματος κατά τον μοναχικό βίο, εμείς, αφού θεωρήσαμε το αίτημά σου ως προσταγή, λόγω του χρέους της αγάπης σού στέλνουμε μια σύντομη, στο μέτρο του δυνατού, απάντηση.

'Αν υπάρχει, λοιπόν, κάποια παρηγοριά εν Χριστώ' (φωνάζουμε δυνατά μαζί με τον θεσπέσιο Παύλο προς εσάς και μέσω εσών προς όλους), 'αν υπάρχει κάποια παραμυθία αγάπης, αν υπάρχει κάποια κοινωνία Πνεύματος, αν υπάρχουν σπλάχνα ευσπλαχνίας και οικτιρμοί, κάντε την χαρά μου πλήρη, ώστε' όπως μέχρι τώρα, έτσι και παντοτινά 'να έχετε το ίδιο φρόνημα', 'αγωνιζόμενοι μαζί με ένα πνεύμα και μία ψυχή για το κήρυγμα της αλήθειας και μην πτοούμενοι σε τίποτα από τους αντιπάλους, πράγμα που για εκείνους μεν αποτελεί ένδειξη απώλειας, για εσάς όμως σωτηρίας, και αυτό προέρχεται από τον Θεό. Διότι σε εσάς χαρίστηκε η χάρη για τον Χριστό, όχι μόνο να πιστεύετε σε Αυτόν, αλλά και να πάσχετε υπέρ Αυτού'. Και αυτά δεν τα γράφω επειδή έχετε ανάγκη τα δικά μου λόγια, αλλά ως οφειλέτης, και όχι μόνο ως οφειλέτης, αλλά και επειδή επιθυμώ να κοινωνώ μαζί σας, όταν βέβαια το καλεί η περίσταση με τα ίδια τα έργα και τους άθλους, και άλλοτε πάλι με τα λόγια. Διότι 'και εσείς' (για να εκφραστώ μαζί με τον Ιωάννη τον Θεολόγο) 'έχετε χρίσμα από το Άγιο Πνεύμα, και το χρίσμα που λάβατε από Αυτόν μένει μέσα σας, και γνωρίζετε τα πάντα, και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κάποιος· αλλά όπως το ίδιο χρίσμα σας διδάσκει περί πάντων, και καθώς σας δίδαξε, να μένετε σε αυτό, ώστε όταν φανερωθεί ο Υιός του Θεού, να έχουμε παρρησία και να μην ντροπιαστούμε από Αυτόν κατά την παρουσία Του'.