Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΙΩΑΝΝΟΥ 3:2

Του εν αγίοις Πατρός ημών Αθανασίου, Έλεγχος της υποκρισίας των περί τον Μελέτιο και τον Ευσέβιο τον Σαμοσατέα κατά του Ομοουσίου. Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε καθ' ομοίωσιν του Θεού, και ο άνθρωπος δεν είναι Θεός· διότι αυτό που είναι όμοιο με κάτι δεν είναι το ίδιο το πράγμα με το οποίο ομοιάζει. Όπως ακριβώς λέγεται ότι η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με δίχτυ (σαγήνη) και με σπόρο, αλλά τίποτε από αυτά δεν είναι η βασιλεία των ουρανών· και, ότι είναι όμοιος με άνθρωπο οικοδεσπότη εκείνος που μαθήτευσε στη βασιλεία των ουρανών, αλλά αυτός δεν είναι οικοδεσπότης· και υπάρχουν πολλά άλλα παρόμοια. Ομοιότητες υπάρχουν και στα υλικά σώματα: ο λύκος μοιάζει με τον σκύλο, αλλά δεν είναι σκύλος· και ο κασσίτερος με τον άργυρο, αλλά δεν είναι άργυρος· ο χαλκός με τον χρυσό, αλλά δεν είναι χρυσός· και το κόκκινο χρώμα με το αίμα, αλλά δεν είναι αίμα· και ο γύψος με το χιόνι, αλλά δεν είναι χιόνι· και παρατηρούνται και άλλα διάφορα τέτοια. Επομένως, ο Υιός δεν είναι απλώς όμοιος με τον Θεό, εφόσον ο Ίδιος είναι Θεός, αλλά είναι ένα [με τον Πατέρα]· όπως έχει γραφτεί: «Εγώ και ο Πατήρ είμαστε ένα». Και ερμήνευσε την ενότητα ως θεότητα· θεότητα όμως όχι σαν αυτή των κτιστών όντων που θεώθηκαν· εφόσον την αντιπαραβάλλει με εκείνη, όπως αναφέρει ο λόγος του Κυρίου. Διότι είναι Θεός, και όχι όπως ο άνθρωπος που δημιουργήθηκε καθ' ομοίωσιν του Θεού· και ο οποίος ονομάζεται θεός κατά την ομοίωση και όχι κατά τη φύση· έχοντας την ουσία του να προσομοιάζει στον Θεό, και μάλιστα προκόβοντας σε αυτή την ομοιότητα· σύμφωνα με την οποία φύση ήδη, «Είμαστε τέκνα Θεού» και «Εάν φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοί του».

Από τον ίδιο λόγο Διότι ποιος, λέγει, «γνώρισε τον νου του Κυρίου ή ποιος έγινε σύμβουλός του, ώστε να τον διδάξει;» Μόνο ο Υιός είναι σύμβουλος του Πατρός και γνώρισε τον νου του, αυτός που λέγει: «Κανείς δεν επιγινώσκει τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός, και τον Υιό κανείς δεν επιγινώσκει παρά μόνο ο Πατήρ και σε όποιον θελήσει ο Υιός να τον αποκαλύψει». Λέγει λοιπόν και ο Ιωάννης για τον Κύριο: «Όταν φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με αυτόν και θα τον δούμε καθώς είναι». Πρόσεξε ότι μέχρι τώρα κανείς δεν είδε τον Υιό του Θεού όπως είναι, μέχρι να φανερώσει τον εαυτό του σε εμάς· τον άνθρωπο όμως που ενδύθηκε για εμάς τον είδαμε, για τον οποίο είπε ο Παύλος: «Αναλογιστείτε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε εκείνον που τον εποίησε», για τον οποίο και ο Στέφανος λέγει: «Βλέπω τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών» της δυνάμεως «του Θεού».

Αυτά λοιπόν είναι αρκετά για να σας πείσουν να μην κατηγορείτε όσους έχουν πει ότι ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα. Ας εξετάσουμε όμως καθαυτήν την ίδια τη λέξη «ομοούσιος», για να γνωρίσουμε εάν πρέπει γενικά να χρησιμοποιούμε τον όρο «ομοούσιος», και εάν είναι κυριολεκτική λέξη, και εάν αρμόζει να λέγεται για τον Υιό. Διότι γνωρίζετε και εσείς, και κανείς δεν θα αμφέβαλλε, ότι το «όμοιο» δεν αναφέρεται στις ουσίες, αλλά στα σχήματα και στις ποιότητες· διότι για τις ουσίες δεν θα μπορούσε να λεχθεί ομοιότητα, αλλά ταυτότητα. Ένας άνθρωπος, για παράδειγμα, λέγεται όμοιος με άλλον άνθρωπο όχι κατά την ουσία, αλλά κατά το σχήμα και τον χαρακτήρα· διότι ως προς την ουσία είναι ομοφυείς. Και πάλι, ένας άνθρωπος δεν λέγεται ανόμοιος με έναν σκύλο, αλλά ετεροφυής· επομένως το μεν ομοφυές είναι και ομοούσιο, ενώ το ετεροφυές είναι και ετεροούσιο. Γι' αυτό και όποιος κάνει λόγο για όμοιο κατ' ουσίαν, εννοεί ότι είναι όμοιο εκ μετουσίας. Διότι το όμοιο είναι ποιότητα, η οποία θα μπορούσε να προστεθεί στην ουσία. Και αυτό θα ήταν ίδιον των κτισμάτων· διότι αυτά ομοιάζουν με τον Θεό κατά μετοχήν. «Διότι όταν φανερωθεί», λέει η Γραφή, «θα είμαστε όμοιοι με αυτόν»· όμοιοι προφανώς όχι ως προς την ουσία, αλλά ως προς την υιότητα, την οποία μεταλαμβάνουμε από αυτόν. Εάν λοιπόν λέγετε ότι και ο Υιός είναι εκ μετουσίας, ας λέγεται από εσάς «ομοιοούσιος». Ωστόσο, εάν αποκαλείται έτσι, δεν είναι αληθινά ούτε καθόλου φως ούτε εκ φύσεως Θεός.

Μήπως ήταν ασώματοι; Έτσι θα συμβεί και κατά την ανάσταση, αυτά μεν τα σώματα, αλλά άφθαρτα και αθάνατα και ενδοξότερα. Γι' αυτό λέει ο Απόστολος σχετικά με το ανθρώπινο σώμα: «Σπέρνεται μέσα σε ατιμία, εγείρεται μέσα σε δόξα, σπέρνεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό». Αυτά τα λέει, διότι πολλοί από τους αγίους δεν είναι φανεροί στους ανθρώπους, αλλά μάλλον στερούνται τιμής στα μάτια τους. Και όταν λάβουν εκεί τη δόξα ως χειροτονία, φανερώνονται σε όλους ότι είναι πνευματικοί. Γι' αυτό λέει: «Σπέρνεται σώμα ψυχικό» ανάμεσα στους ανθρώπους, «Εγείρεται σώμα πνευματικό», ένδοξο, και όλοι εκπλήσσονται. Και τούτο λέει ο Απόστολος: «ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του», επειδή τα καθιστά φωτεινά σύμφωνα με το δικό του σώμα, όπως είπε ο Απόστολος Ιωάννης, ότι «Όταν φανερωθεί, τότε θα είμαστε όμοιοι με αυτόν». Διότι ο Υιός του Θεού είναι φως και αυτοί είναι υιοί του Θεού σύμφωνα με τον Απόστολο, και υιοί φωτός.

Διότι, όπως ακριβώς κατά τη σκοτεινή νύχτα φαίνεται καθαρά η λαμπρή ομορφιά των αστέρων, καθώς το καθένα εκπέμπει το δικό του φως· όταν όμως ανατείλει η λαμπρότητα του ήλιου, καταργείται κατά κάποιον τρόπο η μερική λαμπρότητα, και, νικημένη από τη δική του ακτινοβολία, η δική τους λάμψη καθίσταται αδρανής και ανενεργή· με τον ίδιο νομίζω τρόπο και η γνώση που διαθέτουμε τώρα θα πάψει κατά τον καιρό εκείνο, και θα λάβει τέλος το μερικό, αφού θα έχει έλθει το τέλειο φως και θα έχει σκορπίσει πάνω μας την πληρέστατη λάμψη της θεογνωσίας. Τότε, με παρρησία, σε όσους θα μπορούν πλέον να τα χωρέσουν, ο Χριστός θα αναγγείλει τα περί του ιδίου του Πατέρα. Διότι τώρα, μέσω σκιάς και υποδειγμάτων και εικόνων των πραγμάτων και ανθρώπινων τύπων που ποικιλοτρόπως ενίοτε χρησιμοποιούμε, με δυσκολία οδηγούμαστε σε κάποια αμυδρή γνώση, εξαιτίας της νοητικής αδυναμίας που υπάρχει μέσα μας. Τότε όμως, χωρίς να έχουμε απολύτως καμία ανάγκη από τύπο, ούτε από αινίγματα ή παραβολές, με γυμνό κατά κάποιον τρόπο πρόσωπο και με ανεμπόδιστη διάνοια θα κατανοήσουμε την ομορφιά της θείας φύσης του Θεού και Πατέρα, ατενίζοντας τη δόξα Εκείνου που φανερώθηκε από Αυτόν. Διότι «θα τον δούμε καθώς είναι», σύμφωνα με τη φωνή του Ιωάννη.

Εάν άλλο είναι το «κατ' εικόνα» και άλλο το «καθ' ομοίωσιν» ή εάν πρόκειται για το ίδιο· διότι λένε ότι το μεν «κατ' εικόνα» το λάβαμε αμέσως μόλις δημιουργηθήκαμε, το δε «καθ' ομοίωσιν», όχι, αλλά έχει φυλαχθεί για εμάς για τον μέλλοντα αιώνα. Γι' αυτό, λέει, είναι γραμμένο: «Όταν ο Χριστός φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με αυτόν». Και πάλι έχει ειπωθεί, λέει: «Ας φτιάξουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσίν μας», και μετά τη δημιουργία του ανθρώπου είπε: «Και εποίησε ο Θεός τον άνθρωπο, κατ' εικόνα δική του τον εποίησε», αποσιωπώντας εδώ το «καθ' ομοίωσιν», για να δείξει, λέει, ότι δεν το έχουμε λάβει ακόμη αυτό, αλλά ότι έχει φυλαχθεί για εμάς σε εκείνη τη μακάρια ζωή.

Λόγος του αγίου Επιφανίου κατά εκείνων που επιχειρούν να κατασκευάζουν με ειδωλολατρικό τρόπο εικόνες, ως ομοίωμα του Χριστού και της Θεοτόκου και των μαρτύρων, καθώς επίσης και των αγγέλων και των προφητών. Αφού σοβάτισαν τον τοίχο, αποτύπωσαν τις εικόνες με διάφορα χρώματα. Διότι, λένε, κατασκευάζουμε τις εικόνες των αγίων για ανάμνηση και προς τιμήν τους. Το από πού, όμως, έγιναν φανερά σε αυτόν κατά την απεικόνιση του αρχαγγέλου ψευδεπίγραφα οστά και νεύρα συναρμοσμένα, επαφίετο στη δική του κρίση να το εξηγήσει. Όσοι νομίζουν ότι με αυτόν τον τρόπο τιμούν τους αποστόλους, ας μάθουν ότι αντί να τους τιμούν, μάλλον τους προσβάλλουν περισσότερο. Διότι ο Παύλος, ελέγχοντας τον ψευδώνυμο ιερέα, τον αποκάλεσε ασβεστωμένο τοίχο. «Διότι γνωρίζουμε», λέει ο Ιωάννης, «ότι όταν φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοί του», και ο Παύλος κήρυξε ότι οι άγιοι θα είναι «σύμμορφοι με τον Υιό του Θεού»· πώς λοιπόν, αυτούς τους αγίους που πρόκειται να λάμψουν με δόξα, εσύ θέλεις να τους βλέπεις σε άδοξη, νεκρή και άλαλη μορφή, ενώ ο Κύριος λέει γι' αυτούς: «Διότι θα είναι», λέει, «σαν άγγελοι του Θεού»; Και πώς, ζωγραφίζοντάς τους σε νεκρή ύλη, προσκυνάς τους αγγέλους, οι οποίοι είναι πνεύματα και ζουν αιώνια, ενώ ο προφήτης λέει: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς»; Λέω, μάλιστα, ότι ούτε και οι ίδιοι δεν επιθυμούν να προσκυνούνται: «Πρόσεξε μην το κάνεις αυτό· διότι είμαι σύνδουλός σου και των αδελφών σου που έχουν τη μαρτυρία του Ιησού. Τον Θεό», λέει, «προσκύνησε».

Γι' αυτό και ο Ιωάννης, που αγαπήθηκε ξεχωριστά από τον Χριστό, περιλαμβάνοντας και τις δύο ανακαινίσεις, και του σώματος και της ψυχής, λέει: «τώρα είμαστε τέκνα Θεού»· αυτή είναι η αρχή της υιοθεσίας· αλλά «δεν φανερώθηκε ακόμη τι θα είμαστε, γνωρίζουμε όμως ότι, εάν φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με αυτόν, διότι θα τον δούμε όπως ακριβώς είναι»· αυτή είναι η τελείωση της κατά Θεόν υιοθεσίας και ανακαίνισης που μας χαρίστηκε μέσω του Χριστού, για την οποία ο ίδιος λέει και στο ευαγγέλιο ότι «ο Χριστός έδωσε εξουσία σε αυτούς που πιστεύουν στο όνομά του να γίνουν τέκνα Θεού· οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό».

Διότι, λέγοντας ότι δεν γεννηθήκαμε από σάρκα, αλλά από τον Θεό, φανερώνει την αναγέννηση και υιοθεσία μέσω του θείου βαπτίσματος, για την οποία λέει και στην επιστολή ότι «τώρα είμαστε τέκνα Θεού». Λέγοντας δε ότι μας έδωσε την εξουσία να γίνουμε τέκνα Θεού, σαν να μην είμαστε ακόμη, υπέδειξε το τέλειο της υιοθεσίας. Διότι, όπως ακριβώς το νεογέννητο βρέφος έχει τη δύναμη από τη φύση του να γίνει σοφό και είναι εν δυνάμει σοφό, και με την πάροδο της ηλικίας, εάν ακολουθήσει όσα συντελούν στην απόκτηση της γνώσης, έτσι θα γίνει και ενεργεία σοφό, με τον ίδιο τρόπο και αυτός που αναγεννήθηκε μέσω του θείου βαπτίσματος, έλαβε μεν τη δύναμη να γίνει σύμμορφος με το σώμα της δόξας του Υιού του Θεού. Εάν λοιπόν περπατήσει σε καινούργια ζωή, ζώντας κατά Χριστόν και σύμφωνα με το ευαγγέλιό Του, κατά την ανάσταση, όταν αυτή η δύναμη προχωρήσει στην τελειοποίησή της, όχι πλέον με πίστη και ελπίδα, αλλά με αλήθεια και πραγματικότητα, θα έχει το σώμα δοξασμένο και άφθαρτο, όπως ακριβώς το είχε και ο Κύριος μετά την ανάσταση, και πόσο μάλλον το πνεύμα. Διότι θα αναστηθούν μεν και τα νεκρά σώματα των ασεβών, αλλά όχι μέσα σε ουράνια δόξα. Επειδή δεν θα είναι σύμμορφα με το σώμα της δόξας του Χριστού, αλλά ούτε θα δουν την υπεσχημένη στους πιστούς θεωρία του Θεού, η οποία ονομάζεται και βασιλεία του Θεού. «Διότι ας εξαλειφθεί», λέει, «ο ασεβής, για να μη δει τη δόξα του Κυρίου».

Εκφωνήθηκε και αυτή κατά την περίοδο του θέρους, στην οποία γίνεται λόγος και για το μελλοντικό μας πνευματικό θέρος. «Ο λόγος που μίλησα, εκείνος θα τον κρίνει», λέει ο Κύριος στα Ευαγγέλια. Αυτόν τον λόγο και εμείς σας κηρύττουμε, αδελφοί. Κανείς λοιπόν ας μην τον δέχεται με τα αυτιά του σαν να διαλύεται στον αέρα, αλλά ως λόγο που παραμένει και πρόκειται, σε εκείνους μεν που πείθονται μέσω των έργων τους, να προσφέρει σωτηρία, σε εκείνους δε που τον αθετούν και επιδεικνύουν τα αντίθετα μέσω των έργων τους, να σταθεί απέναντί τους για να τους ελέγξει ενώπιον του μελλοντικού εκείνου φρικτότατου βήματος. Όπως λοιπόν ο καθένας από εμάς έχει σπίτι και συγγενείς και αγρό, ίσως και αμπέλι, και επιπλέον ζώα, χρήματα και διάφορα κτήματα, έτσι και ο Θεός, εξαιτίας της φιλανθρωπίας του, θεωρεί εμάς αντί για όλα αυτά ως δική του περιουσία· διότι εμείς, λέει ο απόστολος, είμαστε οίκος του Θεού, εάν βεβαίως κρατήσουμε σταθερή μέχρι τέλους την ομολογία και το καύχημα της ελπίδας, υποδεικνύοντας με την ομολογία την ευσέβεια, και με το καύχημα της ελπίδας τον θεάρεστο βίο. Όπως ακριβώς είπε και ο Θεός μέσω του προφήτη, «γίνετε άγιοι, διότι εγώ είμαι άγιος», και ο Ιωάννης, ο αγαπημένος του Χριστού, το φανερώνει λέγοντας, «δεν φανερώθηκε ακόμη τι θα είμαστε, γνωρίζουμε όμως ότι εάν φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με αυτόν· και καθένας που έχει την ελπίδα αυτή, εξαγνίζει τον εαυτό του, όπως ακριβώς και εκείνος είναι αγνός».

Διότι το τέλος της κατά Πνεύμα ζωής είναι τώρα κρυμμένο εν Χριστώ στον Θεό και δεν είναι ακόμη σε όλους φανερό, όταν όμως φανερωθεί, θα γίνουμε όμοιοι με Αυτόν, κληρονόμοι του Θεού και συγκληρονόμοι του Χριστού, επιτυγχάνοντας εκείνα τα αιώνια και άφθαρτα αγαθά, τα οποία ούτε μάτι είδε, ούτε αυτί άκουσε, ούτε έχουν αναβεί ποτέ σε καρδιά ανθρώπου, επειδή είναι ανώτερα από την ακοή, την όραση και τη διάνοια. Για εκείνους όμως που ζουν κατά σάρκα, οι απολαύσεις δεν είναι μόνο θνητές και πρόσκαιρες, αλλά και τόσο ασήμαντες και ευτελείς, ώστε να παρομοιάζονται με ξυλοκέρατα και τροφή χοίρων.

Πώς όμως, ενώ είπε ότι «γεννήθηκαν από τον Θεό», δεν είπε ότι «και έγιναν τέκνα Θεού», αλλά ότι «έλαβαν τη δύναμη να γίνουν»; Διότι απέβλεπε στο τέλος και σε εκείνη την αποκατάσταση, στην τελειότητα του μέλλοντος αιώνος· επειδή ο ίδιος ευαγγελιστής λέει στις επιστολές του: «δεν φανερώθηκε ακόμη τι θα είμαστε· όταν όμως φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με αυτόν». Τότε, λοιπόν, θα είμαστε και τέκνα Θεού, έχοντας δει και δεχτεί τη λαμπρότητα του Θεού, καταυγαζόμενοι και συνεκλάμποντες με τη λάμψη της δόξας του Χριστού, όπως ακριβώς και ο Μωυσής και ο Ηλίας παρουσιάστηκαν σε εμάς στο όρος Θαβώρ, έχοντας εμφανιστεί μέσα σε δόξα μαζί του· διότι λέει, «οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο στη βασιλεία του Πατέρα τους». Τώρα όμως, μέσω της χάριτος του θείου βαπτίσματος, λαμβάνουμε τη δύναμη για να φτάσουμε σε αυτό.

Αλλά από πού διδαχθήκαμε αυτόν τον καινούργιο κόσμο και τη ζωή που δεν παλιώνει; Άραγε από τη μελέτη των κτισμάτων ή από «Εκείνον που ορίστηκε Υιός Θεού με δύναμη, κατά το Πνεύμα της αγιοσύνης, μέσω της αναστάσεως των νεκρών, τον Ιησού Χριστό τον Κύριό μας»; Δεν είναι ένας ο διδάσκαλός μας, ο Χριστός; Πού λοιπόν στα δικά Του λόγια διδαχθήκαμε για τη φύση του φθειρόμενου κόσμου; Δεν έδωσε Αυτός την εντολή να μην αποκαλούμε κανέναν διδάσκαλο πάνω στη γη; Πώς λοιπόν εμείς θα φοιτήσουμε κοντά σε Έλληνες και Αιγυπτίους για να διδαχθούμε κάτι σωτήριο; Η δική μας θεογνωσία καυχάται ότι έχει ως διδάσκαλο τον Θεό· ούτε άγγελος ούτε άνθρωπος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος μας δίδαξε και μας έσωσε. Δεν γνωρίζουμε πλέον τον Θεό μέσω εικασιών· διότι τέτοιου είδους είναι η γνώση του Θεού που προέρχεται από τα κτίσματα· τώρα όμως «η ζωή φανερώθηκε, η οποία ήταν μαζί με τον Πατέρα και φανερώθηκε σε εμάς» και μας ανήγγειλε ότι «ο Θεός είναι φως και σκοτάδι σε Αυτόν δεν υπάρχει κανένα», και εκείνους που πίστεψαν σε Αυτόν τους έκανε «τέκνα φωτός», «και δεν φανερώθηκε ακόμη τι θα γίνουμε», ότι «όταν φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με Αυτόν, διότι θα Τον δούμε ακριβώς όπως είναι».

Έχεις πάλι μια επίθεση συκοφαντίας: «Διότι θα τον δούμε όπως ακριβώς είναι». Αλλά εκείνος που τα λέει αυτά, έχοντας οικοδομηθεί άμεσα πάνω στην πέτρα που έχει τεθεί στη Σιών, είναι σε όλα παρόμοιος με αυτήν: «Εκείνος λοιπόν που θα πέσει πάνω του θα συντριβεί, και πάνω σε όποιον πέσει, θα τον συνθλίψει».

Αγαπητοί, τώρα είμαστε τέκνα Θεού, και δεν έχει φανερωθεί ακόμη τι θα είμαστε. Γνωρίζουμε όμως ότι, όταν φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με αυτόν, διότι θα τον δούμε όπως ακριβώς είναι.» Ο χριστιανός δεν έχει εξουσία στον εαυτό του, αλλά αφιερώνεται στον Θεό.

Αλλά ναι, λέγει: Κατασκεύαζε την εικόνα του Χριστού και αρκέσου σε αυτήν, ή και της μητέρας Του, της Θεοτόκου. Ώ της ατοπίας! Ομολόγησες ρητώς τον εαυτό σου εχθρό των αγίων· διότι εάν μεν κατασκευάζεις εικόνα του Χριστού, των δε αγίων καθόλου, είναι φανερό ότι δεν απαγορεύεις την εικόνα, αλλά την τιμή προς τους αγίους, πράγμα που κανείς ανά τους αιώνες δεν τόλμησε να πράξει ή να επιχειρήσει ένα τέτοιο τόλμημα. Διότι, κατασκευάζοντας εικόνα του Χριστού ως δεδοξασμένου, απορρίπτεις μετά βδελυγμίας την απεικόνιση των αγίων θεωρώντας τους προφανώς αδόξαστους, και επιχειρείς να παρουσιάσεις την αλήθεια ως ψεύδος. «Διότι ζω εγώ», λέγει ο Κύριος, «και θα δοξάσω εκείνους που με δοξάζουν», και ο θείος απόστολος λέγει: «Ώστε δεν είσαι πλέον δούλος, αλλά υιός· εάν δε είσαι υιός, είσαι και κληρονόμος του Θεού δια του Χριστού.» και «εάν βεβαίως συμπάσχουμε, για να συνδοξαστούμε». Δεν κήρυξες τον πόλεμο εναντίον των εικόνων, αλλά πράγματι εναντίον των αγίων. Λέγει βεβαίως ο Ιωάννης, ο Θεολόγος και επιστήθιος, «ότι θα γίνουμε όμοιοι με Αυτόν.» Διότι, όπως ακριβώς ο σίδηρος όταν ενώνεται με το πυρ γίνεται πυρ όχι κατά τη φύση του, αλλά με την ένωση και την πύρωση και τη μέθεξη, έτσι και εκείνος που θεώνεται γίνεται Θεός όχι κατά τη φύση, αλλά κατά τη μέθεξη. Δεν εννοώ τη σάρκα του σαρκωθέντος Υιού του Θεού· διότι εκείνη, με την καθ' υπόστασιν ένωση και μέθεξη της θείας φύσεως, έγινε ατρέπτως Θεός, μη έχοντας χρισθεί με την ενέργεια του Θεού όπως ο καθένας από τους προφήτες, αλλά με την παρουσία ολόκληρου Εκείνου που χρίει.

Ο τρίτος τρόπος είναι αυτός της ευχαριστίας για τα αγαθά που μας έχουν δοθεί· διότι όλα τα όντα οφείλουν να ευχαριστούν τον Θεό και να προσφέρουν αέναη προσκύνηση, επειδή από αυτόν αντλούν τα πάντα το είναι τους και μέσα σε αυτόν συγκροτούνται, και σε όλους μεταδίδει άφθονα τις δωρεές του ακόμη και χωρίς να του ζητηθεί, και θέλει όλοι να σωθούν και να μετέχουν στην αγαθότητά του, και μακροθυμεί απέναντί μας όταν αμαρτάνουμε, και ανατέλλει τον ήλιο σε δικαίους και αδίκους και βρέχει σε πονηρούς και αγαθούς, και επειδή ο Υιός του Θεού για χάρη μας έγινε όμοιος με εμάς και μας έκανε κοινωνούς της θείας φύσεως, επειδή «όμοιοι με αυτόν θα είμαστε», όπως αναφέρει ο Ιωάννης ο Θεολόγος στην καθολική επιστολή.

Επομένως, δεν είναι καθόλου παράξενο αν λέμε ότι και τώρα οι άγιοι βλέπουν τον Θεό μέσω είδους, σε σύγκριση με τον παρόντα βίο, εφόσον βλέπουν τελειότερα. Ότι όμως η όραση μετά την κρίση είναι τελειότερη από αυτήν, και η μόνη που δικαίως θα μπορούσε να ονομαστεί «πρόσωπον προς πρόσωπον», το μαρτυρεί και ο μακάριος Αυγουστίνος στο δέκατο ένατο κεφάλαιο του δέκατου τέταρτου βιβλίου του «Περί Τριάδος», λέγοντας τα εξής: «Η ανακαινιζόμενη εικόνα μέσα στο πνεύμα του νου με την επίγνωση του Θεού, όχι εξωτερικά αλλά εσωτερικά, από μέρα σε μέρα θα τελειωθεί με αυτή την ίδια την άμεση θέαση. Αυτή η θέαση, τότε, μετά την κρίση, θα είναι “πρόσωπον προς πρόσωπον”, ενώ τώρα βλέπει μέσα από κάτοπτρο και αινιγματικά, και για την τελείωσή της πρέπει να νοηθεί αυτό που έχει ειπωθεί: “Θα είμαστε όμοιοι με αυτόν, διότι θα τον δούμε καθώς είναι”. Διότι αυτό το δώρο θα μας δοθεί τότε, όταν θα ειπωθεί: “Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς”».

Διότι, όπως λέει, «όταν εκείνος φανερωθεί, θα γίνουμε όμοιοι με αυτόν». Όσο η ψυχή πραγματοποιεί τη μετάβαση από δύναμη σε δύναμη και από δόξα σε δόξα, δηλαδή την προκοπή από αρετή σε ανώτερη αρετή και την ανάβαση από γνώση σε υψηλότερη γνώση, δεν έπαυσε να παροικεί, σύμφωνα με τον λόγο «πολύ παροίκησε η ψυχή μου». Διότι είναι μεγάλο το διάστημα και το πλήθος των γνώσεων που οφείλει αυτή να διαβεί, μέχρις ότου διέλθει στον τόπο της θαυμαστής σκηνής, έως τον οίκο του Θεού, με φωνή αγαλλιάσεως και δοξολογίας, με ήχο εορταστικό, προσθέτοντας πάντοτε νοερή φωνή στις νοερές φωνές, κατά την προκοπή στα θεία θεωρήματα, μαζί με τη νοερή αγαλλίαση, δηλαδή τη χαρά, για όσα εθεάθησαν, και την ανάλογη ευχαριστία. Διότι τέτοιες εορτές εορτάζουν όλοι όσοι έχουν λάβει το Πνεύμα της χάριτος, το οποίο κράζει μέσα στις καρδιές τους: «Αββά, ο Πατήρ».

Ϛ΄ Περί του «όποιος έχει γεννηθεί από τον Θεό δεν πράττει αμαρτία» Ζ΄ Περί του «διότι γι' αυτό κηρύχθηκε το Ευαγγέλιο και στους νεκρούς» Η΄ Περί του «ο Θεός είναι φως» Θ΄ Περί του «αδελφοί, τώρα είμαστε τέκνα Θεού και δεν φανερώθηκε ακόμη τι θα είμαστε»

ΕΡΩΤΗΣΗ Θʹ Τι λέει πάλι ο άγιος Ιωάννης: «αδελφοί, τώρα είμαστε τέκνα Θεού, και δεν έχει φανερωθεί ακόμη τι θα γίνουμε»; Αν δεν έχει φανερωθεί ακόμη τι θα γίνουμε, πώς ο άγιος Παύλος λέει: «σε εμάς όμως ο Θεός τα αποκάλυψε δια του Πνεύματος· διότι το Πνεύμα ερευνά τα πάντα, και τα βάθη του Θεού»; Και πώς φιλοσοφεί με τέτοιον τρόπο σχετικά με το τι πρόκειται να γίνουμε;

Το ότι, εξάλλου, ο μέγας απόστολος ασπάζεται αυτή τη γνώμη, ο ίδιος καθίσταται μάρτυρας του εαυτού του μέσα από όλους τους θείους λόγους του: πότε λέγοντας ότι θα καταργηθεί κάθε γνώση και προφητεία, πότε θεωρώντας ότι ο ίδιος δεν έχει ακόμη φθάσει στην κατάκτηση, πότε αναφέροντας ότι βλέπει τα μέλλοντα μέσα από κάτοπτρο και αινίγματα και ότι θα υπάρξει καιρός όπου θα απολαύσει, πρόσωπο με πρόσωπο, τη μεγάλη και ακατάληπτη για τον νου χάρη των όσων ελπίζονται, πότε ομολογώντας ότι γνωρίζει εν μέρει και προφητεύει εν μέρει, και πότε διακηρύσσοντας ρητά ότι πρόκειται να γνωρίσει όπως ακριβώς γνωρίστηκε, καθώς προφανώς δεν έχει γνωρίσει ακόμη αυτό που πρόκειται να γνωριστεί. Και για να μιλήσουμε με συντομία, η φράση που ειπώθηκε από τον απόστολο: «όταν έλθει το τέλειο, το εν μέρει θα καταργηθεί», μου φαίνεται ότι ταυτίζεται με αυτό που λέχθηκε από τον Θεολόγο: «δεν φανερώθηκε ακόμη τι θα είμαστε».

στ΄. Εις το: «Όταν φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με αυτόν.» η΄. Του αγίου Επιφανίου κατά των Κολλυριτών και περί των γυναικών της Αραβίας. θ΄. Πώς εικονίζονται οι άγγελοι μέσα από χωρία των προφητών. ι΄. Περί ακαταλήπτων και απεριγράπτων.

Αλλά αφού κενολόγησε και φλυάρησε με αυτόν τον τρόπο, προσθέτει: «Διότι γνωρίζουμε, λέει ο Ιωάννης, ότι όταν φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με Αυτόν». Και ο Παύλος κήρυξε τους αγίους σύμμορφους με τον Υιό του Θεού. Πώς λοιπόν τους αγίους, που πρόκειται να λαμπρυνθούν μέσα στη δόξα, θέλεις να τους βλέπεις σε μορφή άδοξη, νεκρή και άλαλη, ενώ ο Κύριος λέει γι' αυτούς: «Διότι θα είναι, λέει, σαν άγγελοι του Θεού;» Είναι συνηθισμένο για τους αιρετικούς, όταν θέλουν να κατασκευάσουν τη δική τους ασέβεια, να χρησιμοποιούν πλαστά και εύηχα λόγια και να γίνονται πειστικοί με φράσεις της Γραφής, μέσω των οποίων προσπαθούν να αποκρύψουν τη δική τους πικρή μοχθηρία, και να σαγηνεύσουν δόλια τα ήθη των ακροατών. Κάτι τέτοιο ακριβώς αποδεικνύεται ότι κάνει και αυτός στο παρόν. Διότι, ενώ κρύβει μέσα του την απέχθεια που τρέφει προς τους αγίους, από τη μια σκιαγραφεί και προτυπώνει τη μελλοντική τους δόξα, προβάλλοντας την πειστικότητα μέσω των ρήσεων από τα ιερά λόγια· από την άλλη όμως, με αφορμή τη λαμπρότητα των μελλοντικών αγαθών, τους αποδίδει στο παρόν το αισχρό και το άδοξο. Διότι, αν δεν υπήρχε μέσα του το μίσος κατά των αγίων, θα έδειχνε την εύνοιά του προς αυτούς μέσα από την τιμή προς τα ομοιώματά τους· επειδή όμως τα θεωρεί άδοξα και άλαλα, και το πιο βλάσφημο απ' όλα, τους προσάπτει ειδωλολατρικούς θεσμούς, καθιστά ολοφάνερο ότι έχει αναλάβει έχθρα εναντίον τους.

Σε εμάς, λοιπόν, δεν υπάρχει κανένας λόγος περί ειδώλων· αν όμως κάποιος αναρωτιέται ερευνώντας πού έδωσαν τέτοια εντολή οι άγιοι, από τα εξιστορούμενα και τα προγεγραμμένα θα μάθει ότι αυτά έχουν επιτραπεί από τους αποστόλους. Εάν δε και γύρω από αυτά διστάζει, θα ακούσει την κατάλληλη στιγμή ότι δεν παρήγγειλαν ούτε το να μην κατασκευάζουν ή να μην προσκυνούν την εικόνα του Χριστού, ούτε να την αποκαλούν με την ονομασία των ειδώλων· και ας επικρατεί η πίστη και ο σεβασμός προς τους αγίους, καθώς οι πιστοί για να τους τιμήσουν τους εικονίζουν. Έχει αποκοπεί, επομένως, ο ανόσιος από παντού από τη διδασκαλία των αγίων πατέρων και έχει αποξενωθεί από όλο το πλήρωμα της Εκκλησίας. Πού βρίσκονται, άραγε, αυτοί που τα ονομάζουν είδωλα αποφεύγοντας να τα πουν άγια, και που κάνουν όλη την επίθεσή τους κατά της Εκκλησίας προβάλλοντας το ζήτημα των ειδώλων; Επειδή, δε, βλέπουμε τον Θεόδοτο, τον οποίο αυτοί που ξεκίνησαν αυτήν την πλάνη χειροτόνησαν επίσκοπο Άγκυρας, να ομιλεί και εδώ (διότι από τον ίδιο ακριβώς βορβορώδη λάκκο αναδίδεται η δυσωδία του βδελύγματος· άλλωστε στα προηγούμενα έχουν ήδη ανασκευαστεί τα δικά του επιχειρήματα), καθώς και τα παρόντα απορρίπτονται μαζί ως προερχόμενα από τα ίδια ασεβήματα, θεωρούμε ότι είναι περιττή φλυαρία να πούμε κάτι περισσότερο. Γι' αυτό θα μεταβούμε αμέσως στα προκείμενα. Διότι ισχυρίζεται τα εξής: «Γνωρίζουμε», λέει ο Ιωάννης, «ότι όταν φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με αυτόν». Και ο Παύλος, επίσης, κήρυξε τους αγίους συμμόρφους με τον Υιό του Θεού.

Διότι αυτά ο μεσίτης, ο πρόδρομος για χάρη μας στα άγια, ο μόνος που οδηγεί στον Πατέρα, ο μόνος ήλιος των ψυχών, ο οποίος τώρα μεν φανερώνεται και γίνεται αντικείμενο μετοχής με αυτόν τον τρόπο, όπως θέλησε ο ίδιος, από τους δέσμιους της σάρκας, τότε όμως θα τον δουν και θα τον μεταλάβουν χωρίς παραπετάσματα, όταν «θα τον δούμε, λέει, ακριβώς όπως είναι»· όταν σαν πτώμα θα συγκαλέσει τους αετούς· όταν «θα ζωστεί και θα τους ανακλίνει στο δείπνο, και πλησιάζοντας θα τους διακονήσει»· όταν πάνω στις νεφέλες θα αστράψει και μέσω αυτού «θα λάμψουν οι δίκαιοι σαν τον ήλιο». Όσοι δεν έχουν ενωθεί μαζί του, όπως γνωρίζει να ενώνει η Τράπεζα, είναι εντελώς αδύνατο να βρουν ανάπαυση ή να λάβουν κάποιο αγαθό, είτε μικρό είτε μεγάλο, εκεί.

Και αυτό το αποδεικνύει ο Παύλος λέγοντας: «Πεθάνατε, και η ζωή σας έχει κρυφτεί μαζί με τον Χριστό στον Θεό· όταν όμως φανερωθεί ο Χριστός, η ζωή σας, τότε και εσείς θα φανερωθείτε μαζί του με δόξα». Και ο μακάριος Ιωάννης λέει: «Δεν έχει φανερωθεί ακόμη τι είμαστε· όταν όμως φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με αυτόν». Γι' αυτόν τον λόγο, τώρα δεν είναι δυνατόν να γνωρίσει κανείς τέλεια τη δύναμη αυτής της ζωής, ούτε βέβαια και οι ίδιοι οι μακάριοι· αλλά ομολογούν ότι κατά το μεγαλύτερο μέρος την αγνοούν, και ότι γνωρίζουν τα πράγματα αινιγματικά και σαν μέσα από καθρέφτη και εν μέρει, και εκείνα όμως που μπορούν να γνωρίζουν, ούτε αυτά είναι δυνατόν να εκφραστούν με λόγια.

Αυτό δηλώνοντας και ο μακάριος Ιωάννης λέει: «Θα τον δούμε καθώς είναι». Διότι ο Χριστός δεν είναι πλέον άρτος γι' αυτούς, εφόσον η εν σαρκί ζωή έχει παύσει, ούτε περιμένουν πλέον το πάσχα. Φέρει όμως πολλά σημάδια του νεκρωμένου σώματος· διότι τα χέρια του έχουν τα στίγματα, τα πόδια του έχουν τα ίχνη των ήλων, και η πλευρά του φέρει ακόμη το σημάδι της λόγχης.

Υπάρχει βέβαια η δυνατότητα, μετά την έλευση του Δεσπότη, να δει κανείς και στους ανθρώπους έργα μεγαλύτερα από όσα πράττουν οι άγγελοι. «Διότι, ιδού εγώ ο Παύλος σας λέω, πως ακόμη και αν ένας άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ένα ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα». Και πάλι, «ενώ ο αρχάγγελος Μιχαήλ δεν τόλμησε να επιφέρει βλάσφημη κρίση εναντίον του διαβόλου», εμείς λάβαμε την εξουσία «να πατάμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού»· και από τους αγγέλους βέβαια κανείς δεν θα τολμούσε να αποκαλέσει κάποιον, ούτε καν τον εαυτό του, Θεό ή υιό του Θεού· ενώ το δικό μας γένος έχουμε κληθεί και θεοί και υιοί του Υψίστου. Και ενώ εκείνος ανάμεσά τους που ονομαζόταν Εωσφόρος, επειδή είπε ότι θα γίνει όμοιος με τον Ύψιστο και ότι θα θέσει τον θρόνο του υπεράνω των ουρανών, εξέπεσε από τα αγαθά που είχε και αιώνια εμπαίζεται και κατακρίνεται· σε εμάς αντίθετα, η απόφαση της αλήθειας έδωσε το δικαίωμα να είμαστε όμοιοι με τον Πατέρα και να γίνουμε σύνθρονοι του Υιού του. Και το σπουδαιότερο: «μας ανέστησε μαζί του και μας έβαλε να καθίσουμε μαζί του στα επουράνια εν Χριστώ Ιησού». Και «αν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε κιόλας», και «γνωρίζουμε», διαβεβαιώνει πάλι ένας άλλος από τους μαθητές, «ότι εάν φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με αυτόν». Ώστε, σε όσους το επιθυμούν, έχει ήδη χαριστεί το να έχουν και την τιμή των αγγέλων.

Και αυτό ο επιστήθιος και αγαπημένος μαθητής του Χριστού το διατρανώνει σαφέστερα λέγοντας: «Αδελφοί, τώρα είμαστε τέκνα Θεού, αλλά δεν φανερώθηκε ακόμη τι θα γίνουμε· γνωρίζουμε όμως ότι, εάν φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με Αυτόν.» Και ο Παύλος: «Τώρα γνωρίζω εν μέρει, τότε όμως θα γνωρίσω πλήρως, όπως ακριβώς και γνωρίστηκα.» Εάν λοιπόν οι άγιοι θα είναι όμοιοι με τον Θεό και θα γνωρίσουν τόσο πολύ τον Θεό, όσο ο Θεός γνώρισε αυτούς, και όπως ακριβώς γνωρίζει ο Πατέρας τον Υιό και ο Υιός τον Πατέρα, έτσι οφείλουν και οι άγιοι να βλέπουν και να γνωρίζουν ο ένας τον άλλον, αλλά και εκείνοι που ποτέ δεν είδαν σωματικά ο ένας τον άλλον σε αυτόν τον κόσμο οφείλουν τότε να γνωρίζουν ο ένας τον άλλον, πώς δεν ντρέπεστε να μιλάτε, να ρωτάτε και να διδάσκετε για πράγματα που δεν γνωρίζετε, ωσάν να έχετε τάχα ήδη πλουτίσει με τη γνώση αυτών που υπερβαίνουν εμάς και να έχετε οριστεί άνωθεν δάσκαλοι; Διότι, όπως ποτέ δεν θα αγνοήσει ο Πατέρας τον Υιό ή ο Υιός τον Πατέρα, έτσι ούτε και οι άγιοι, οι οποίοι έγιναν θεοί κατά χάριν με το να κατοικεί μέσα τους ο Θεός, δεν πρόκειται ποτέ να αγνοήσουν ο ένας τον άλλον, αλλά θα βλέπουν ο ένας τη δόξα του άλλου και τη δική τους, όπως ο Υιός του Πατέρα και ο Πατέρας του Υιού. Ποια και τι είδους θα είναι η δόξα των αγίων; Τέτοια, όπως είναι του Υιού του Θεού. Και αυτό ο Ίδιος το δήλωσε ολοκάθαρα· διότι λέγει: «Και εγώ τη δόξα που μου έδωσες την έδωσα σε αυτούς, για να είναι ένα, όπως εμείς είμαστε ένα.»

Διότι έτσι αποφάνθηκε και ο ίδιος ο Κύριός μας και Θεός: «Εκείνος που τρώει το σώμα μου και πίνει το αίμα μου μένει μέσα μου, κι εγώ μέσα του». Με αυτόν τον θείο λόγο συμφωνεί και το ρητό του Αποστόλου που λέει τα εξής: «Εκείνος που προσκολλάται στην πόρνη είναι ένα σώμα μαζί της· ενώ εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα μαζί Του». Και όταν λέω «ένα», δεν εννοώ ως προς τις υποστάσεις, αλλά ένα ως προς τη φύση της θεότητας και της ανθρωπότητας· ως προς τη φύση της θεότητας, επειδή γίνονται και αυτοί θεοί κατά χάριν, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον Ιωάννη: «Και γνωρίζουμε ότι, όταν Εκείνος φανερωθεί, λέει, θα είμαστε όμοιοι με Αυτόν». Με ποιον τρόπο; Επειδή, λέει, «από το πλήρωμά Του όλοι εμείς λάβαμε»· και ως προς τη φύση της ανθρωπότητας, επειδή ονομαστήκαμε συγγενείς και αδελφοί Του, όπως είπαμε και αλλού. Γνωρίζοντας αυτά και οι άγιοι πατέρες μας έλεγαν φανερά: «Δώσε αίμα και λάβε Πνεύμα», επειδή το Πνεύμα δεν δίνεται σε εμάς με άλλον τρόπο, παρά μόνο μέσα από την εκούσια σταύρωση και συγχρόνως νέκρωσή μας ως προς τον κόσμο. Διότι ο Θεός, ο οποίος είναι πνεύμα σύμφωνα με τη θεία φωνή, θέλει να ενωθούμε και να προσκολληθούμε σε Αυτόν εν Αγίω Πνεύματι, και να γίνουμε σύσσωμοι και συγκληρονόμοι Του, όπως μαρτυρεί ολόκληρη η Θεία Γραφή. Αλλά ας επανέλθουμε στο προκείμενο.

Διότι, εάν ο Λόγος του Θεού και Πατρός είναι Θεός, δικαίως οι ελλάμψεις του Θεού Λόγου θα ονομαστούν ρήματα. Διότι ο λόγος, όταν εκτείνεται σε μάκρος ως διήγηση, δεν λέγεται πλέον λόγος, αλλά ρήματα διηγήσεως, όπως το: «Τα ρήματά μου ενωτίσου, Κύριε, νιώσε την κραυγή μου, πρόσεξε τη φωνή της δεήσεώς μου». Λόγος λοιπόν είναι ο Θεός, και ρήματά του είναι οι αυγές και οι ελλάμψεις της θεότητας, οι οποίες εκπηδούν σαν από κάποια αστραπή και εκφέρονται πιο καθαρά, ή μάλλον αποκαλύπτονται σε εμάς, τα οποία εμείς δεν μπορούμε να εκφράσουμε. Ο Ιωάννης, ο αγαπημένος μαθητής του Χριστού, είπε και φανέρωσε κάτι μικρό από αυτά που άκουσε ο Παύλος, σύμφωνα με τη χάρη που του δόθηκε, λέγοντας τα εξής: «Αδελφοί, τώρα είμαστε τέκνα Θεού, αλλά δεν φανερώθηκε ακόμη τι θα γίνουμε· γνωρίζουμε όμως ότι, εάν φανερωθεί, θα γίνουμε όμοιοι με αυτόν». Εκείνος μεν είπε ότι «Άκουσα άρρητα ρήματα τα οποία δεν επιτρέπεται σε άνθρωπο να λαλήσει», αυτός δε ότι «Γνωρίζουμε ότι, εάν φανερωθεί, θα γίνουμε όμοιοι με αυτόν» και θα τον δούμε τελειότερα. Αυτό άλλωστε λέει και ο ίδιος ο Παύλος: «Τώρα γνωρίζω εν μέρει, τότε όμως θα γνωρίσω πλήρως, όπως ακριβώς και εγώ γνωρίστηκα». Βλέπεις πώς στα πνευματικά είναι ένα και το αυτό η γνώση και η ομοιότητα, η θεωρία και η επίγνωση.

Όσοι, λοιπόν, αξιώθηκαν να ενωθούν μαζί Του και να Τον αποκτήσουν ως κεφαλή (πρόσεχε τον λόγο, σε παρακαλώ), γίνονται και αυτοί θεοί κατά χάριν, όμοιοι με τον Υιό του Θεού. Ω του θαύματος! Διότι ο Πατέρας τούς ενδύει με την πρώτη στολή, το ένδυμα του Κυρίου το οποίο φορούσε προ καταβολής κόσμου. «Επειδή όσοι», λέει, «βαπτιστήκατε στον Χριστό, ντυθήκατε τον Χριστό», δηλαδή το Άγιο Πνεύμα, το οποίο και τους αλλοιώνει όλους θεοπρεπώς με μια παράδοξη, άρρητη και θεία αλλοίωση, για την οποία λέει ο Δαβίδ: «Αυτή είναι η αλλοίωση της δεξιάς του Υψίστου», και ο επιστήθιος μαθητής του Χριστού: «Αδελφοί, τώρα είμαστε τέκνα Θεού· αλλά δεν φανερώθηκε ακόμη», σε όσους βρίσκονται στον κόσμο δηλαδή, «τι θα γίνουμε· γνωρίζουμε όμως», από το Πνεύμα που μας έδωσε, «ότι, εάν φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με Αυτόν». Και όχι μόνο αυτό, αλλά τους χαρίζει και τον νου του Χριστού, ο οποίος λάμπει πάνω από την κεφαλή τους, αποκαλύπτοντάς τους μυστήρια τα οποία δεν είναι δυνατόν να προφέρει ανθρώπινη γλώσσα. Επιπλέον, τους δίνει καινούργιους οφθαλμούς και καινούργια ακοή. Και γιατί να λέω πολλά; Διότι είναι αδύνατο να ειπωθούν όλα.

Διότι, εάν υποθέσουμε ότι εδώ λαμβάνουμε τα πάντα, τότε, σύμφωνα με αυτούς, αρνούμαστε και την ίδια την ανάσταση, την κρίση και την ανταπόδοση, και απορρίπτουμε εκουσίως την ελπίδα των μελλόντων. Αλλά εμείς δεν φρονούμε ούτε λέμε κάτι τέτοιο, αλλά και αυτούς που τα λένε αυτά τους υποβάλλουμε αυστηρά σε ανάθεμα. Λοιπόν, ομολογούμε και λέμε ότι και τώρα μεν λαμβάνουμε ήδη από εδώ σε κάποιο βαθμό τον αρραβώνα όλων των αγαθών, το δε σύνολο ελπίζουμε ότι θα το λάβουμε μετά τον θάνατο, όπως έχει γραφτεί: «Τώρα γνωρίζω», λέει, «εν μέρει· όταν όμως έλθει το τέλειο, τότε το εν μέρει θα καταργηθεί.» Και αλλού: «Και τώρα είμαστε τέκνα Θεού και δεν έχει φανερωθεί ακόμη τι θα είμαστε· γνωρίζουμε όμως ότι, εάν φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με Αυτόν.» Και για να μετατρέψουμε τον λόγο σε μορφή ερώτησης και απάντησης, ας ρωτήσουμε αυτόν που τα είπε αυτά: «Από πού, ω αγαπημένε και φίλε του Χριστού, γνωρίζεις ότι θα είσαι όμοιος με Αυτόν;»

Αλλά, επειδή ο Θεός οικονόμησε να μας δώσει τη βασιλεία, την αφθαρσία και όλη την αιώνια ζωή διά του θανάτου και της αναστάσεως, ψυχικά μεν από τώρα κιόλας γινόμαστε αναμφίβολα κοινωνοί και μέτοχοι των μελλοντικών αγαθών, δηλαδή άφθαρτοι και αθάνατοι, υιοί Θεού, υιοί φωτός, υιοί ημέρας και κληρονόμοι της βασιλείας των ουρανών, καθώς προφανώς φέρουμε αυτήν ακριβώς μέσα μας -διότι όλα αυτά τα λαμβάνουμε από τώρα κιόλας με την αίσθηση της ψυχής και με γνώση, εκτός αν είμαστε αδόκιμοι στην πίστη ή ελλιπείς στην τήρηση των θείων εντολών-, σωματικά όμως όχι ακόμη. Φέρουμε το σώμα φθαρτό, όπως ο Χριστός και Θεός πριν από την ανάσταση, και, επειδή η ψυχή μας περικλείεται και δεσμεύεται από αυτό, δεν μπορούμε τώρα να δεχτούμε ολόκληρη τη δόξα που μας αποκαλύπτεται. Αντίθετα, καθώς κατοπτριζόμαστε το άρρητο πέλαγος της δόξας, νομίζουμε ότι βλέπουμε μία σταγόνα του και γι' αυτό λέμε ότι τώρα βλέπουμε σαν σε καθρέφτη και αινιγματικά, όμως βλέπουμε πνευματικά τους εαυτούς μας όμοιους με Εκείνον, τον οποίο βλέπουμε και ο οποίος μας βλέπει κατά την παρούσα ζωή. Μετά την ανάσταση, όμως, και το ίδιο το σώμα θα γίνει πνευματικό: όπως ακριβώς ο Ίδιος το ανέστησε από το μνήμα, αφού το μεταμόρφωσε με θεϊκή δύναμη, έτσι και όλοι εμείς θα το λάβουμε πνευματικό, και, αφού προηγουμένως εξομοιωθήκαμε με Αυτόν ψυχικά, θα εξομοιωθούμε μαζί Του τότε και σωματικά και ψυχικά. Δηλαδή θα γίνουμε όμοιοι με Αυτόν, άνθρωποι κατά τη φύση, θεοί κατά τη χάρη, όπως ακριβώς και ο Ίδιος υπήρξε Θεός κατά τη φύση και άνθρωπος λόγω της αγαθότητάς Του.

Επομένως, πρέπει να έχετε καλή διάθεση, να ευφραίνεστε, να χαίρεστε, να χορεύετε, να σκιρτάτε, να αγαλλιάτε, να εκδηλώνετε με κάθε τρόπο την ευχαρίστησή σας, θεσπέσιε δέσποτα, διότι τα παρόντα αποτελούν αφορμές για χαρά και αγαλλίαση και ευφροσύνη και ψυχοτερπή ευθυμία· διότι προξενούν την ουράνια βασιλεία, την άλυπη και απέραντη ζωή και το να γίνουμε θεοί, που είναι, ας μου επιτραπεί να πω, το μεγαλύτερο και το κορυφαίο των δωρεών του Θεού, κατά χάρη και μέθεξη. Διότι, όπως λέει ο Παύλος που ομιλεί εν Χριστώ, αν συμπάσχουμε, θα συνδοξαστούμε, και αν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε. Και τι λέει ο μέγας Ιωάννης, που βροντοφώνησε τα απόρρητα και ουράνια μυστήρια; Τώρα, αγαπητοί, είμαστε τέκνα του Θεού, και δεν φανερώθηκε ακόμη τι θα γίνουμε. Γνωρίζουμε όμως ότι όταν αυτό φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με αυτόν, διότι θα τον δούμε καθώς είναι. Λίγα πάσχουμε τώρα, αλλά μεγάλη και ανέκφραστη δόξα θα κληρονομήσουμε στο μέλλον. Διότι τα παθήματα του τωρινού καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς, όπως ακούσαμε. Αλλά, όπως λέει, η παρούσα ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς από υπερβολή σε υπερβολή ένα αιώνιο βάρος δόξας, καθώς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα· διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια και ασάλευτα. Κοντά είναι τα στεφάνια και τα βραβεία, κοντά είναι η δόξα, κοντά η προσδοκώμενη ανάπαυση των απέραντων αγαθών.