Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΙΩΑΝΝΟΥ 3:21

Αγαπητοί, εάν η καρδιά μας δεν μας κατακρίνει, έχουμε παρρησία προς τον Θεό. Κυρίλλου: Όσο βρίσκεσαι σε αυτή τη ζωή, διότι η ζωή είναι ένας δρόμος που τον διαβαίνουν όλοι οι άνθρωποι, να αποδέχεσαι και να μην παραβλέπεις την υπενθύμιση που προέρχεται από τη συνείδηση. Εάν όμως την παραβλέψεις και περάσεις έτσι τη ζωή σου, η ίδια η συνείδηση, παίρνοντας τη θέση του αντιδίκου, θα σε κατηγορήσει ενώπιον του Κριτή, θα σε υποβάλει στην καταδικαστική απόφαση Εκείνου που δικάζει, και θα παραδοθείς στις αθεράπευτες κολάσεις. Αυτά δεν θα τα πάθαινες, εάν, όσο βρισκόσουν καθ' οδόν, αποκτούσες καλή σχέση με τον αντίδικο, αποδεχόμενος τους ελέγχους του ως προσφερόμενους με καλή πρόθεση.

Διότι αυτό λέει και ο θεσπέσιος ευαγγελιστής Ιωάννης στην επιστολή του: «Εάν η συνείδησή μας δεν μας κατακρίνει, έχουμε παρρησία προς τον Θεό.» Και αυτή είναι η νίκη που νίκησε τον κόσμο, η πίστη μας. Ποιος δε είναι αυτός που νικά τον κόσμο, παρά εκείνος που πιστεύει ότι ο Ιησούς είναι ο Υιός του Θεού;

Εάν αναπτύξεις φιλία με κάποιον αδελφό και η συνείδησή σου σε ελέγχει ότι υφίστασαι βλάβη ψυχής εξαιτίας αυτής της συναναστροφής, απόκοψε τον εαυτό σου από αυτόν. Διότι έχει πει κάποιος από τους Αγίους: «Να έχεις αγάπη με όλους, αλλά από όλους να απέχεις». Και τα λέω αυτά, αγαπητέ, όχι για να μισήσεις τους ανθρώπους, αλλά την αμαρτία. Διότι είναι γεγραμμένο: «Εάν η καρδιά μας δεν μας κατακρίνει, έχουμε παρρησία προς τον Θεό, ώστε οτιδήποτε ζητήσουμε να το λαμβάνουμε από Αυτόν, επειδή τηρούμε τις εντολές Του και πράττουμε τα αρεστά ενώπιόν Του· εάν όμως η καρδιά μας μας κατακρίνει, ο Θεός είναι μεγαλύτερος από την καρδιά μας και γνωρίζει τα πάντα».

Διότι ονομάζουν τους ευλαβείς υποκριτές. Προς αυτούς λέγει ο Δεσπότης: υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι από το μάτι του αδελφού σου. Μην ντραπείς λοιπόν τον ονειδισμό, αγαπητέ αδελφέ, και μην επιλέξεις την αμάθεια· διότι τους απαίδευτους τους συναντά ο θάνατος, λέγει η Αγία Γραφή. Καθώς και σε άλλο σημείο λέγει: εάν η καρδιά μας δεν μας κατακρίνει, έχουμε παρρησία ενώπιον του Θεού.

Λέγει δε και σε άλλο σημείο: εάν η καρδιά μας δεν μας κατακρίνει, έχουμε παρρησία προς τον Θεό. Και πάλι: εάν ονειδίζεστε στο όνομα του Θεού, είστε μακάριοι, διότι το Πνεύμα της δόξης και του Θεού αναπαύεται επάνω σας. Κανείς σας, λοιπόν, ας μην πάσχει ως φονέας και ως κλέφτης· εάν όμως πάσχει ως Χριστιανός, ας μην ντρέπεται, αλλά ας δοξάζει τον Θεό με το όνομα αυτό. Και εάν ο δίκαιος με δυσκολία σώζεται, ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα φανεί;

ΟΜΙΛΙΑ ΕΚΦΩΝΗΘΕΙΣΑ ΣΕ ΛΙΤΑΝΕΙΑ, Η ΟΠΟΙΑ ΤΕΛΕΣΤΗΚΕ ΕΞΑΙΤΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΥΝΗΘΙΣΤΗΣ ΚΑΙ ΑΘΡΟΑΣ ΜΑΣΤΙΓΑΣ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΕΚΕΙΝΗ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ. Ο Ιωάννης, ο αγαπημένος στον Χριστό Θεολόγος, λέει: «Εάν η καρδιά μας δεν μας κατακρίνει, έχουμε παρρησία προς τον Θεό και ό,τι κι αν ζητήσουμε το λαμβάνουμε από αυτόν, διότι τηρούμε τις εντολές του, και πράττουμε τα αρεστά ενώπιόν του». Εμείς όμως, που έχουμε αυτοκατάκριτη τη συνείδηση, που πορευόμαστε οπίσω από τις πονηρές μας επιθυμίες, που παραγκωνίσαμε τις εντολές του Θεού και πράττουμε τα βδελυρά ενώπιόν του, εμείς που μεθάμε καθημερινά και περνούμε τις ημέρες μας στο κρασί, και ψάχνουμε πού γίνεται οινοποσία, εμείς που περνούμε τις νύχτες μας σε ακαθαρσία ψυχής και σώματος, εμείς που συζούμε με την αδικία και την πλεονεξία, που χαιρόμαστε με τις κλοπές και τις αρπαγές, που τρέφουμε φθόνο και μίσος μεταξύ μας, που λοιδορούμε ο ένας τον άλλον, που κατακρίνουμε ο ένας τον άλλον, εμείς που μισήσαμε κάθε αρετή και παιδεία και ωθήσαμε τους εαυτούς μας προς κάθε μορφή αμαρτίας· πώς θα αποκτήσουμε παρρησία, ώστε μέσω προσευχής και ψαλμωδίας να ζητήσουμε κάτι από τον Θεό; Και από πού θα προσδοκούμε να λάβουμε από τον Θεό τα αιτήματά μας εμείς που αθετούμε τα θελήματα του Θεού; «Διότι στον αμαρτωλό», σύμφωνα με τον ψαλμωδό, «είπε ο Θεός: γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και αναλαμβάνεις τη διαθήκη μου στο στόμα σου; Ενώ εσύ μίσησες την παιδεία και πέταξες τους λόγους μου πίσω σου».

Διότι, εάν δεν είναι δυνατόν να υψώσει κανείς τα χέρια του προς τον Χριστό και να προσευχηθεί, εφόσον δεν τα έχει καθαρά από την αμαρτία και δεν έχει αποβάλει προηγουμένως κάθε μίσος και τους λογισμούς που προέρχονται από αυτό (και αυτό πάλι το αποδεικνύει ο Παύλος, λέγοντας: «Θέλω να προσεύχεστε σε κάθε τόπο, υψώνοντας όσια χέρια, χωρίς οργή και λογισμούς»), και εάν δεν έχουμε παρρησία προς τον Θεό, επειδή δεν έχουμε αποκτήσει ακατάκριτη συνείδηση (όπως ακριβώς λέει ο αγαπημένος του Χριστού, ο Θεολόγος: «εάν η καρδιά μας δεν μας κατακρίνει, έχουμε παρρησία προς τον Θεό»), πώς θα έχουμε μέσα μας τον Θεό και πώς θα γίνουμε σύσσωμοι με Αυτόν, εάν δεν έχουμε αποβάλει προηγουμένως τις αμαρτίες μέσω της εξομολόγησης, και δεν έχουμε καθαρίσει τον ρύπο που προήλθε από αυτές στην ψυχή με ελεημοσύνη, αγνεία και εγκράτεια, με προσευχή, κατάνυξη και με τα υπόλοιπα έργα της μετάνοιας;

Εάν η καρδιά μας δεν μας κατακρίνει, έχουμε παρρησία προς τον Θεό. Η παρρησία, λοιπόν, αποκτάται από τα κατορθώματα των αρετών και την καλή συνείδηση. Διότι είναι σκληρό να είναι κανείς δούλος του σώματος. Όποιος, όμως, αισθανθεί έστω και λίγο από τη μεγάλη ελπίδα προς τον Θεό, δεν θα πειστεί πλέον να δουλεύει αναγκαστικά σε αυτόν τον σκληρό δεσπότη, το σώμα.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΒ΄. — Περί καθαρής καρδιάς και συνειδήσεως. «Με κάθε προφύλαξη να φυλάς την καρδιά σου. Διότι από αυτήν προέρχονται οι πηγές της ζωής.» — «Πολύτιμο απόκτημα είναι ο καθαρός άνθρωπος.» — «Η καλή βουλή θα σε φυλάξει και η όσια σκέψη θα σε προστατεύσει, για να σε γλιτώσει από τον κακό δρόμο και από άνθρωπο που δεν λέει τίποτα το αξιόπιστο.» — «Η καρδιά του ανθρώπου ας συλλογίζεται τα δίκαια, ώστε να κατευθύνονται σωστά από τον Θεό τα βήματά του.» — «Όπως δοκιμάζονται στο καμίνι ο άργυρος και ο χρυσός, έτσι και οι εκλεκτές καρδιές ενώπιον του Θεού.» — «Δρόμοι ζωής είναι οι σκέψεις του συνετού ανθρώπου.» — «Από τις σκέψεις του θα χορτάσει ο συνετός άνθρωπος.» — «Αγαπά ο Κύριος τις όσιες καρδιές, και δεκτοί σε αυτόν είναι όλοι οι άμεμπτοι.» — «Να περπατάς στους δρόμους της καρδιάς σου άμεμπτος, και να γνωρίζεις ότι για όλα αυτά ο Θεός θα σε φέρει σε κρίση. Και απομάκρυνε τον θυμό από την καρδιά σου, και διώξε την πονηρία από τη σάρκα σου.» «Μακάριος είναι εκείνος του οποίου η ψυχή δεν τον κατέκρινε.» «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό.» «Αυτή είναι η καύχησή μας: η μαρτυρία της συνειδήσεώς μας, ότι με την αγιότητα και την ειλικρίνεια του Θεού, και όχι με σαρκική σοφία, αλλά με τη χάρη του Θεού συμπεριφερθήκαμε μέσα στον κόσμο.» «Εάν η καρδιά μας δεν μας κατακρίνει, έχουμε παρρησία προς τον Θεό, και ό,τι κι αν ζητήσουμε το λαμβάνουμε από αυτόν, επειδή τηρούμε τις εντολές του.» Το πρώτο αξιομακάριστο αγαθό είναι η καθαρότητα της διάνοιάς μας· επειδή η ρίζα των ενεργειών που πραγματοποιούνται μέσω του σώματος είναι η βούληση της καρδιάς.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΣΤ΄. — Περί παρρησίας και εξουσίας· και από πού προέρχεται σε εμάς η απόκτησή τους. «Η αρχή της δικαιοσύνης δίνει εξουσία στα λόγια.» «Εάν η καρδιά μας δεν μας κατακρίνει, έχουμε παρρησία προς τον Θεό, και οτιδήποτε ζητήσουμε, το λαμβάνουμε από αυτόν, επειδή τηρούμε τις εντολές του και πράττουμε τα αρεστά ενώπιόν του.» Όταν ο ίδιος ο άρχοντας καταστεί άμεμπτος έναντι όλων, τότε θα δύναται, με όση εξουσία επιθυμεί, και να τιμωρεί και να απαλλάσσει όλους όσους έχουν ταχθεί υπό την εξουσία του.

Πρέπει, λοιπόν, να ασκούμε τον εαυτό μας πρώτα στην ειρήνη που είναι εφικτή στους ανθρώπους· έπειτα να ζητάμε από τον Θεό τη δική Του ειρήνη, όπως ακριβώς συμβαίνει και με κάθε άλλη αρετή. Διότι υπάρχει σωφροσύνη που αποκτάται μέσω της άσκησης και υπάρχει σωφροσύνη που δίνεται από τον Θεό στην ψυχή, και το ίδιο ισχύει για την αγάπη, την προσευχή, τη σοφία, και για όλα τα άλλα με τον ίδιο τρόπο. Γι' αυτό και ο ιερέας μάς μιλάει πρώτα για εκείνη την ειρήνη που εξαρτάται από εμάς, που κατορθώνεται από εμάς, και με αυτήν ως προϋπόθεση μας προτρέπει να κάνουμε δεήσεις προς τον Θεό· έπειτα μιλάει για εκείνη που δίνεται από τον Θεό, και μας παρακινεί να δεηθούμε στον Θεό γι' αυτήν, λέγοντας: «Υπέρ της άνωθεν ειρήνης δεηθώμεν». Ως ειρήνη δε εννοεί, όχι μόνο αυτήν μεταξύ μας, όταν δεν μνησικακούμε εναντίον κανενός, αλλά και αυτήν με τον ίδιο μας τον εαυτό, όταν η καρδιά μας δεν μας κατακρίνει. Είναι δε πολύ μεγάλο το όφελος της ειρήνης· ή μάλλον, η αρετή αυτή μας είναι παντού αναγκαία· διότι είναι παντελώς αδύνατο ο ταραγμένος νους να ενωθεί με τον Θεό, πρώτα απ' όλα εξαιτίας της ίδιας της φύσης της ταραχής. Διότι, όπως ακριβώς η ειρήνη παρουσιάζει τους πολλούς ως έναν, έτσι και η ταραχή κάνει τον έναν πολλούς.

Διότι δεν αρκεί να το πούμε, αλλά πρέπει να έχουμε και τον Θεό σύμφωνο. Αυτό όμως απαιτεί οπωσδήποτε παρρησία, και την παρρησία την δημιουργεί η καθαρή συνείδηση, όταν η καρδιά μας δεν μας κατακρίνει, όταν μεριμνούμε για τα δικά Του, όταν για χάρη της μέριμνας των δικών Του περιφρονούμε τα δικά μας. Διότι τότε και εμείς οι ίδιοι πραγματικά απομακρυνόμαστε από τη μέριμνα για τον εαυτό μας, και την παραθέτουμε με ασφάλεια στον Θεό, πιστεύοντας ακράδαντα ότι θα δεχθεί την παρακαταθήκη μας και θα την φυλάξει. Επειδή λοιπόν το πράγμα απαιτεί τόση φιλοσοφία και σπουδή, για τον λόγο αυτόν τώρα μεν, αφού καλέσαμε σε βοήθεια την Παναγία Μητέρα του Θεού και ολόκληρο τον χορό των αγίων, κάνουμε έτσι την παράθεση· διότι αυτό σημαίνει το «να μνημονεύσουμε», το «να καλέσουμε», το «να δεηθούμε». Τώρα δε, «αφού ζητήσαμε την ενότητα της πίστεως και την κοινωνία του Αγίου Πνεύματος» προηγουμένως, έπειτα «παραθέτουμε τους εαυτούς μας και αλλήλους και ολόκληρη τη ζωή μας στον Θεό».