Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΙΩΑΝΝΟΥ 3:9

Ϛ΄ Περί του «όποιος έχει γεννηθεί από τον Θεό δεν πράττει αμαρτία» Ζ΄ Περί του «διότι γι' αυτό κηρύχθηκε το Ευαγγέλιο και στους νεκρούς» Η΄ Περί του «ο Θεός είναι φως» Θ΄ Περί του «αδελφοί, τώρα είμαστε τέκνα Θεού και δεν φανερώθηκε ακόμη τι θα είμαστε»

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΤʹ Εάν, σύμφωνα με τον άγιο Ιωάννη, εκείνος που έχει γεννηθεί από τον Θεό δεν διαπράττει αμαρτία, διότι το σπέρμα Του μένει μέσα σε αυτόν, και δεν μπορεί να αμαρτάνει, και εφόσον αυτός που έχει γεννηθεί από ύδωρ και Πνεύμα έχει γεννηθεί από τον Θεό, πώς εμείς, που έχουμε γεννηθεί από τον Θεό μέσω του βαπτίσματος, μπορούμε να αμαρτάνουμε;

Πώς λέγεται ότι τα τέκνα του Θεού δεν πράττουν αμαρτία, ενώ η ίδια η Γραφή λέει ότι αυτά είναι όσα έχουν γεννηθεί διά ύδατος και πνεύματος; Και πάλι, βλέπουμε πολλούς από όσους έχουν υιοθετηθεί διά του βαπτίσματος να διαπράττουν αμαρτίες. Εάν όσοι γεννήθηκαν δι' ύδατος και πνεύματος ονομάζονται τέκνα του Θεού, «τα δε τέκνα του Θεού», όπως διακηρύττει ο θεσπέσιος Ιωάννης, «δεν πράττουν αμαρτία», ρωτάς και απορείς πώς, μετά την αξίωσή μας να λάβουμε το τόσο μεγάλο χάρισμα του λουτρού της παλιγγενεσίας, παρασυρόμαστε προς την αμαρτία. Αλλά, πριν από τη λύση των χωρίων που φαίνεται να κρύβουν αντίφαση, πρέπει να εξεταστεί καθ' εαυτό το αποστολικό ρητό, πώς δηλαδή γενικά ένας άνθρωπος που έγινε τέκνο του Θεού δεν μπορεί να πράξει αμαρτία. Μερικοί, λοιπόν, λένε ότι ο ίδιος, δίνοντας τη λύση, προσθέτει το «διότι το σπέρμα αυτού μένει εν αυτώ». Διότι, όταν το δεσποτικό σπέρμα, ήτοι ο διδακτικός λόγος —«εξήλθε», λέει, «ο σπείρων του σπείραι»— ριζώσει και παραμείνει στην ψυχή, δεν μπορεί να διαπράξει αμαρτία εκείνος που, μέσω αυτού του σπόρου, απέκτησε την ομοίωση προς τον Θεό που τον γέννησε. Αν όμως αφαιρεθεί ένα τέτοιο σπέρμα από τη διάνοιά μας, αμέσως σπέρνεται στη θέση του ο σπόρος του εχθρού και αρχίζει η βλάστηση των ζιζανίων.

Αλλά αυτό, αν και έχει ειπωθεί από κάποιους, δεν μου φαίνεται ότι φτάνει στο ύψος της αποστολικής σκέψης. Διότι δεν συνιστά καμία σοφία το να γνωρίζει κανείς, ούτε καν να διδάσκει, ότι ο δίκαιος όταν πράττει δίκαια δεν αδικεί, ούτε βέβαια ο σώφρων ακολασταίνει ενώ ζει με σωφροσύνη. Ίσως όμως θα ήταν καλύτερο να κατανοήσουμε και τούτο, ότι εκείνος που έχει γεννηθεί από τον Θεό και έχει συλλάβει μέσα του το σπέρμα Του, δηλαδή την αρετή («διότι κάθε τέλειο δώρο είναι άνωθεν, καταβαίνοντας από τον Πατέρα των φώτων»), και έχει τελειωθεί σε αυτήν, ώστε να αποκτήσει σε αυτήν καθαρά μόνιμη έξη, μη έχοντας αναμειγμένη μέσα του τη σπορά του κακού, ένας τέτοιος άνθρωπος δεν μπορεί να πράττει αμαρτία, δηλαδή δεν έχει τη θέλησή του να ρέπει προς τα πάθη ούτε τον νου του να στρέφεται προς αυτά. Διότι, όπως ακριβώς η αδίδακτη φύση έχει την ισχύ να αποστρέφεται τα παρά φύσιν, έτσι και η έξη που αποκτάται από τη διδασκαλία μέσω της άσκησης των αγαθών πράξεων λαμβάνει μεγάλη δύναμη στο να μην έχει καμία ροπή προς κανένα από τα φαύλα και να μην αντλεί ηδονή από αυτά.

ε΄ Περί του «εκείνος που έχει γεννηθεί από τον Θεό δεν πράττει αμαρτία». στ΄ Περί του «διότι γι' αυτόν τον λόγο κηρύχθηκε το Ευαγγέλιο και στους νεκρούς». ζ΄ Περί του «ο Θεός είναι φως». η΄ Περί του πώς είμαστε τέκνα του Θεού, και πώς μετά από αυτά θα είμαστε. θ΄ Περί του πώς «εκείνος που φοβάται δεν έχει τελειωθεί μέσα στην αγάπη» και «δεν υπάρχει καμία στέρηση σε εκείνους που τον φοβούνται». ι΄ Περί του ποια είναι η αρχή των αγγέλων που δεν τη διατήρησαν, και όσα τους επιφυλάσσονται. ια΄ Ποιος είναι ο χιτώνας που έχει σπιλωθεί από τη σάρκα. ιβ΄ Τι σημαίνει το «διότι τα αόρατα αυτού από την κτίση του κόσμου καθίστανται ορατά, καθώς κατανοούνται μέσω των δημιουργημάτων». ιγ΄ Τι σημαίνει το «και λάτρευσαν την κτίση αντί για τον Κτίστη». ιδ΄ Περί του «διότι το άφθαρτο πνεύμα σου υπάρχει μέσα σε όλα».

Αυτό κανείς δεν μπορεί να το κατορθώσει ή να το πει αληθινά, εάν δεν ενωθεί εξ ολοκλήρου με τον όλον Θεό· και αν τυχόν το πει, πλανά τον εαυτό του. Διότι εκείνος που λέει ότι δεν αμαρτάνει είναι τυφλός και μυωπάζει, ενώ εκείνος που έχει τον Θεό δεν μπορεί να αμαρτάνει, επειδή το σπέρμα Του μένει μέσα του, όπως λέει ο Ιωάννης, η θεολογικότατη βροντή των αποστόλων. Και ότι εκείνος είχε όλον τον Θεό μέσα του, το έλεγε και όσο ζούσε, και μετά θάνατον διαμέσου της ιδιόχειρης γραφής του βροντοφωνάζει: «Απόκτησε τον Θεό φίλο σου και δεν θα χρειαστείς τη βοήθεια ανθρώπου».

Διότι όσοι έγιναν σύμφυτοι με την ομοιότητα του θανάτου του Χριστού, γίνονται όμοιοι και με την ανάσταση του Χριστού. Εκείνος, αφού αναστήθηκε, δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν τον κυριεύει πλέον, και αυτός που έχει ανελκυστεί από τη θεογένεση, δηλαδή από τη ζωοποιό —ή μάλλον θεοποιό— κολυμβήθρα, δεν πεθαίνει πλέον, η αμαρτία δεν τον κυριεύει πλέον. Διότι εκείνος που γέμισε με Άγιο Πνεύμα ήδη από την κοιλιά της μητέρας του, δηλαδή της ιερής κολυμβήθρας, είναι μεν αθάνατος, επειδή η ψυχή του μετείχε στην αληθινή ζωή, στο Πνεύμα του Θεού, δεν μπορεί δε να αμαρτάνει, επειδή έχει γεννηθεί από τον Θεό. Λέει άλλωστε ο απόστολος: Στον οποίο και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την αποβολή του σώματος των αμαρτιών της σάρκας, με την περιτομή του Χριστού, συνθαπτόμενοι με αυτόν στο βάπτισμα· γνωρίζοντας τούτο, ότι ο παλαιός μας άνθρωπος, δηλαδή η κακία, συσταυρώθηκε, για να καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας, ώστε να μην είμαστε πλέον δούλοι της αμαρτίας· διότι και ο Χριστός, τον θάνατο που πέθανε για την αμαρτία, τον πέθανε μία φορά για πάντα, ενώ τη ζωή που ζει, τη ζει για τον Θεό· έτσι κι εσείς να θεωρείτε τους εαυτούς σας νεκρούς μεν ως προς την αμαρτία, ζωντανούς δε για τον Θεό, εν Χριστώ Ιησού στον Κύριό μας. Διότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του.

Αυτές λοιπόν είναι οι αμαρτίες μας· δεν υποφέρουμε τις τιμωρίες, δεν ευγνωμονούμε, δεν εγκαρτερούμε, αλλά στην απόφαση του Δεσπότη, η οποία παγιώθηκε στη φύση μας και ορίζει «Με τον ιδρώτα του προσώπου σου να τρως τον άρτο», εμείς αντιστεκόμαστε κατά κάποιον τρόπο ως αντίπαλοι του Θεού. Αγωνιζόμαστε μεν, δεν μπορούμε δε· διότι ούτε και σε αυτά μπορούμε να αποφύγουμε τον ιδρώτα. Γι' αυτό μακάριος είναι εκείνος που υπομένει αυτές τις πρόσκαιρες κολάσεις, μέσα στις οποίες καταδικάστηκε να ζει εξαιτίας της αμαρτίας του προπάτορα. Διότι εξαιτίας αυτών των κολάσεων, και ο θάνατος χαρίστηκε από τον αγαθό Θεό σε αυτούς που πάσχουν, ώστε εκείνοι που υπομένουν με ευχαριστία αυτές τις πρόσκαιρες, ακούσιες τιμωρίες, να αναπαυθούν· και θα αναστηθούν και θα δοξαστούν διά του δεύτερου Αδάμ, του αναμάρτητου Ιησού Χριστού ως Θεού, ο οποίος παραδόθηκε για τα παραπτώματά μας και αναστήθηκε για τη δικαίωσή μας. Διότι φέρνοντας αυτά τα δύο μεγάλα δώρα ήρθε ο Θεός στους ανθρώπους, γινόμενος άνθρωπος: το να ενώσει τη φύση της θεότητας με τη φύση της ανθρωπότητας ώστε ο άνθρωπος να γίνει θεός· και το να εμπιστευθεί σε αυτόν το μυστήριο της Τριάδος, αφού ο άνθρωπος γίνει θεός. Εκείνος όμως που έχει αξιωθεί τόσο μεγάλων δωρεών, πώς είναι δυνατόν να αμαρτάνει; Καθώς λέει και ο επιστήθιος του Χριστού, Ιωάννης, ότι «Δεν μπορεί να αμαρτάνει, διότι έχει γεννηθεί από τον Θεό».

Επομένως, και εκείνος που έχει ενωθεί πνευματικά με τον Θεό με τέτοιο τρόπο, ώστε να γίνει ένα πνεύμα με αυτόν, δεν μπορεί να αμαρτάνει· διότι λέει η φωνή του Θεολόγου: «Γι' αυτό φανερώθηκε ο Υιός του Θεού, για να σηκώσει τις αμαρτίες μας, και αμαρτία δεν υπάρχει σε αυτόν· καθένας που μένει σε αυτόν δεν αμαρτάνει, καθένας που αμαρτάνει δεν τον έχει δει ούτε τον έχει γνωρίσει». Και πάλι: «Καθένας που έχει γεννηθεί από τον Θεό δεν διαπράττει αμαρτία, διότι το σπέρμα του Θεού μένει μέσα του, και δεν μπορεί να αμαρτάνει, επειδή έχει γεννηθεί από τον Θεό». Εάν λοιπόν καθένας που αμαρτάνει δεν έχει δει τον Θεό ούτε τον έχει γνωρίσει, ενώ εκείνος που έχει γεννηθεί από τον Θεό δεν διαπράττει αμαρτία, έχοντας γίνει τέκνο του, απορώ με τους πολλούς ανθρώπους οι οποίοι, προτού γεννηθούν από τον Θεό και ονομαστούν τέκνα του, δεν φρίττουν να θεολογούν και να μιλούν για τον Θεό.