Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΙΩΑΝΝΟΥ 4:1

Επικροτώντας την εκκλησία σε δύο σημεία, την κατακρίνει σε ένα· το οποίο και τοποθέτησε στο μέσον, θέτοντας τα κατορθώματα εκατέρωθεν. Επαίνεσε αφενός τον κόπο και την υπομονή της υπέρ της πίστεως και την απομάκρυνσή της από τους κακούς, καθώς και το ότι, επειδή δεν πίστεψε σε κάθε πνεύμα, δοκίμασε τους ψευδαποστόλους και, αφού διαπίστωσε ότι είναι ψευδείς, τους απέπεμψε· επιπλέον τούτου, [την επαίνεσε] για το ότι εμίσησε και τα έργα των αισχρουργών Νικολαϊτών. Την κατέκρινε, αφετέρου, διότι κατέστησε χλιαρή την αγάπη και την ευποιία προς τον πλησίον, προς την οποία την κάλεσε να επανέλθει μέσω των όσων ακολουθούν· διά των οποίων λέει: κάνε τα προηγούμενα έργα.

Γι' αυτό τον λόγο, ούτε ο ίδιος ανέχθηκε να λένε τέτοια πράγματα, και μη θέλοντας ούτε εμείς να ανεχόμαστε κάτι τέτοιο, μας παρήγγειλε αυτοπροσώπως, λέγοντας: «Προσέχετε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται προς εσάς με ενδύματα προβάτων, ενώ από μέσα είναι λύκοι άρπαγες»· και μέσω των αγίων αποστόλων: «Μην πιστεύετε σε κάθε πνεύμα». Διότι τέτοιος είναι ο τρόπος της αντίθετης ενέργειας· και τέτοια τυγχάνει να είναι τα συγκροτήματα των αιρέσεων. Επειδή καθεμία από αυτές, έχοντας ως πατέρα της δικής της επινόησης εκείνον που από την αρχή εξετράπη και έγινε ανθρωποκτόνος και ψεύστης, τον διάβολο, και επειδή ντρέπεται να προφέρει το μισητό του όνομα, οικειοποιείται υποκριτικά το καλό και ανώτερο από κάθε άλλο όνομα του Σωτήρος, και περιβάλλεται με τα λόγια των Γραφών.

Γι' αυτόν τον λόγο, ούτε ο Ίδιος ανέχθηκε να λέγουν αυτοί τέτοια πράγματα, και μη θέλοντας ούτε εμείς να ανεχόμαστε τέτοιους ανθρώπους, παρήγγειλε αυτοπροσώπως λέγοντας: «Προσέχετε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται σε εσάς με ενδύματα προβάτων, αλλά εσωτερικά είναι λύκοι αρπακτικοί», καθώς και μέσω των αγίων Αποστόλων: «Μην πιστεύετε σε κάθε πνεύμα». Διότι αυτός είναι ο τρόπος της αντίπαλης ενέργειας· τέτοια τυγχάνουν να είναι και τα συγκροτήματα των αιρέσεων. Επειδή η καθεμία από αυτές, έχοντας ως πατέρα της δικής της επινόησης τον διάβολο, ο οποίος από την αρχή εξετράπη και έγινε ανθρωποκτόνος και ψεύτης, και επειδή ντρέπεται να προφέρει το μισητό του όνομα, υποκρίνεται το καλό και «υπέρ παν όνομα» (όνομα) του Σωτήρος και περιβάλλεται τις λέξεις των Γραφών —και ενώ λέγει τα λόγια, κλέβει την αληθινή τους έννοια— και τελικά, αφού καλύψει δόλια τη δική της επινόηση την οποία έπλασε, γίνεται και αυτή ανθρωποκτόνος όσων πλανώνται.

Γενικά όμως πρέπει να προσευχόμαστε, όπως προείπα, για να λάβουμε το χάρισμα της διακρίσεως των πνευμάτων, ώστε, καθώς είναι γεγραμμένο, να μην πιστεύουμε σε κάθε πνεύμα. Ήθελα λοιπόν να σιωπήσω και να μην πω τίποτε από τον εαυτό μου, αλλά να αρκεστώ μόνο σε αυτά. Όμως, για να μη νομίσετε ότι τα λέω αυτά επιπόλαια, αλλά για να πιστέψετε ότι τα διηγούμαι από πείρα και αλήθεια, γι' αυτό τον λόγο, έστω και αν φανώ άφρων, ο Κύριος που τα ακούει γνωρίζει την καθαρότητα της συνειδήσεώς μου, και ότι όχι για τον εαυτό μου, αλλά χάριν της δικής σας αγάπης και προτροπής, όσα τεχνάσματα των δαιμόνων είδα, αυτά πάλι σας λέω. Πόσες φορές με μακάρισαν, και εγώ τους καταράστηκα στο όνομα του Κυρίου. Πόσες φορές προείπαν για το νερό του ποταμού, και εγώ τους έλεγα: «Και εσάς τι σας μέλει γι' αυτό;». Ήλθαν κάποτε απειλώντας, και με περικύκλωσαν σαν στρατιώτες με πανοπλίες. Και άλλοτε γέμισαν το οίκημα με άλογα και θηρία και ερπετά· και εγώ έψαλλα: «Αυτοί καυχώνται για τα άρματα, και αυτοί για τα άλογα· εμείς όμως στο όνομα του Κυρίου του Θεού μας θα μεγαλυνθούμε»· και με τις προσευχές ανατράπηκαν εκείνοι από τον Κύριο.

Διότι το να τελούμε θαύματα δεν είναι δικό μας έργο, αλλά του Σωτήρος. 3. Γι' αυτό, άλλωστε, έλεγε στους μαθητές του: «Μη χαίρεστε διότι τα δαιμόνια υποτάσσονται σε εσάς, αλλά διότι τα ονόματά σας έχουν γραφτεί στους ουρανούς». Διότι το να έχουν γραφτεί τα ονόματα στον ουρανό, αποτελεί μαρτυρία της δικής μας αρετής και του βίου, ενώ το να εκβάλλουμε δαίμονες αποτελεί χάρη του Σωτήρος, ο οποίος μας την έχει δώσει. 4. Επομένως, σε εκείνους που δεν καυχώνταν για την αρετή τους αλλά για τα θαύματα και έλεγαν: «Δεν εκβάλαμε δαιμόνια στο όνομά σου και δεν κάναμε πολλά θαύματα στο όνομά σου;» αποκρίθηκε: «Αλήθεια σας λέω, δεν σας γνωρίζω». 5. Διότι ο Κύριος δεν γνωρίζει τις οδούς των ασεβών. Γενικώς δε, πρέπει να προσευχόμαστε, όπως προείπα, για να λάβουμε το χάρισμα της διακρίσεως των πνευμάτων, ώστε, καθώς είναι γραμμένο, «να μην πιστεύουμε σε κάθε πνεύμα». 1. Ήθελα, λοιπόν, να σιωπήσω και να μην πω τίποτε από τον εαυτό μου, αλλά να αρκεστώ μόνο σε αυτά. Για να μη νομίσετε όμως ότι τα λέω αυτά επιπόλαια, αλλά για να πιστέψετε ότι τα διηγούμαι από πείρα και με αλήθεια, γι' αυτό, έστω κι αν φανώ άφρων, ο Κύριος που ακούει γνωρίζει την καθαρότητα της συνειδήσεώς μου, και ότι δεν μιλώ για τον εαυτό μου, αλλά χάρη στη δική σας αγάπη και προτροπή, αναφέρω και πάλι αυτά τα τεχνάσματα των δαιμόνων που είδα. 2. Πόσες φορές με μακάρισαν, κι εγώ τους καταράστηκα στο όνομα του Κυρίου.

Διότι πολλοί λόγοι έχουν ειπωθεί από πολλούς, οι οποίοι και δογματική εξήγηση περιέχουν, και φέρνουν στη μνήμη την επιείκεια των τρόπων. Όμως οι ασύνετοι και οι αμαθείς τους αρπάζουν χωρίς διάκριση και αποδέχονται τους λόγους αβασάνιστα, παρόλο που δεν έχουν τίποτα το ωφέλιμο, αλλά αντίθετα συνηθίζουν να προκαλούν μεγάλη βλάβη. Ο συνετός ακροατής, όμως, σαν έμπειρος τραπεζίτης, αποδέχεται αυτό που από τη φύση του ωφελεί, ενώ απορρίπτει ως κίβδηλο, σαν κάποιο πλαστό νόμισμα, εκείνο που δεν είναι έτσι. Κάτι τέτοιο λέει και ο μακάριος Παύλος: «Γίνετε συνετοί τραπεζίτες, τα πάντα να τα δοκιμάζετε, το καλό να το κρατάτε, και από κάθε είδος πονηρού να απέχετε». Αλλά και ένας άλλος από τους άγιους μαθητές δίνει παρόμοια εντολή λέγοντας: «Αδελφοί, να δοκιμάζετε τα πνεύματα, αν προέρχονται από τον Θεό». Εφόσον λοιπόν όλα αυτά έχουν αφαιρεθεί, θα καταστήσω, λέει, άρχοντές τους νεαρούς, και εμπαίκτες θα τους εξουσιάζουν. Νεαρούς όμως εδώ δεν εννοεί πάλι ως προς τον χρόνο της ηλικίας, αλλά εκείνους που δεν έχουν αποκτήσει ακόμη την τελειότητα της συνέσεως. Διότι η νεότητα πάντοτε στερείται φρονήσεως, κλονίζεται ως προς την απάθεια και υποχωρεί μπροστά στην άριστη βουλή. Και μέχρι σήμερα συνεχίζουν αληθινά οι Ιουδαίοι να έχουν τέτοιους ηγέτες, και νεαρούς εξαιτίας της πνευματικής τους ερημίας. Είναι δε εμπαίκτες και με άλλον τρόπο, αγοράζοντας με χρήματα το να ονομάζονται Ραββί, και αναλαμβάνοντας την καθοδήγηση εξαιτίας της φιλοχρηματίας και της συγκέντρωσης κερδών.

Διότι είναι συνήθεια της Θείας Γραφής να ονομάζει πολλές φορές «πνεύμα» τα συγγράμματα κάποιων. «Να δοκιμάζετε λοιπόν», λέει, «τα πνεύματα αν προέρχονται από τον Θεό.» Διότι το σωτήριο κήρυγμα διακηρύσσεται πάντοτε εν Αγίω Πνεύματι, όπως ακριβώς εν κοσμικώ πνεύματι λέγονται όσα μάχονται την αλήθεια. Γράφει λοιπόν ο θεσπέσιος Παύλος για τον εαυτό του και για τους άλλους αγίους: «Εμείς δε δεν λάβαμε το πνεύμα αυτού του κόσμου, αλλά το πνεύμα που προέρχεται από τον Θεό, για να γνωρίσουμε αυτά που μας χαρίστηκαν από τον Θεό.» Ονομάζουν λοιπόν πνεύμα σωτηρίας το ευαγγελικό κήρυγμα. Διότι οδηγεί στην ατελεύτητη ζωή και στον αιώνιο βίο. <Δεν θα πέσουμε, αλλά θα πέσουν όσοι κατοικούν πάνω στη γη. Θα αναστηθούν οι νεκροί, και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία, και θα ευφρανθούν όσοι είναι στη γη. Διότι η δροσιά που προέρχεται από εσένα είναι θεραπεία για αυτούς. Η δε γη των ασεβών θα πέσει.> Είναι αληθινά αξιοθαύμαστη η νήψη των αγίων. Διότι πάντοτε αντιλαμβάνονται με κάποιον τρόπο αυτό που φαίνεται να αντιτίθεται στα λόγια που απευθύνουν προς εμάς. Επομένως, επειδή έλεγαν ότι γέννησαν πνεύμα σωτήριο για τους ανθρώπους πάνω στη γη, βλέποντας όμως τον θάνατο να κατισχύει ακόμη και μετά από αυτό επί των επιγείων, σαν να έλεγε κάποιος: «Ποια είναι η ωφέλεια από τα θεία κηρύγματα για εμάς; Και πού είναι το πνεύμα της σωτηρίας;»

Διότι έτσι αναφέρει το ιερό γράμμα. ΠΑΛΛ. Πόσο βαθύς είναι ο λόγος! ΚΥΡ. Πολύ σωστά μίλησες. Διότι πράγματι είναι πάρα πολύ βαθύς, και κυοφορεί το μυστήριο του Χριστού. Διότι Εκείνος έγινε για εμάς κριός τελειώσεως, αναδεικνύοντάς μας άρτιους σε καθετί το άριστο, και λαμπρότατους στις αρετές μέσω του αγιασμού εν Πνεύματι. Και πάνω από όλα, εμφυτεύοντας μια ακοή γεμάτη ευλογία, δηλαδή ευπειθή και πειθαρχημένη, η οποία είναι κατάλληλη για την αποδοχή των δογμάτων περί Αυτού, και δεν ανέχεται ψιθυριστές φλυαρίες και μυσαρή αθυροστομία, την οποία ίσως εκφέρουν κάποιοι που πολεμούν την αλήθεια και αντιπαρατίθενται στα δόγματα της ορθότητας. Διότι αυτός ακριβώς είναι ο καρπός της αγίας ακοής. Εξάλλου, και ο θεσπέσιος Ιωάννης μάς λέει κάπου τα εξής: «Αδελφοί, δοκιμάζετε τα πνεύματα αν είναι από τον Θεό. Κάθε πνεύμα που δεν ομολογεί τον Ιησού Χριστό δεν είναι από τον Θεό, και κάθε πνεύμα που ομολογεί τον Ιησού Χριστό είναι από τον Θεό». Ο έλεγχος δε των λόγων δεν θα μπορούσε εύλογα να γίνει με άλλον τρόπο παρά μόνο μέσω της ακοής. Συνεπώς, το αυτί θα είναι άγιο σε όσους μεριμνούν για την ακρίβεια και τη δογματική ορθότητα. Αλλά αυτό είναι δώρο του Χριστού και φιλοδώρημα εξ ουρανού, και κατόρθωμα του αγίου Του αίματος. Διότι η απόκτηση όλων των εξαιρετικών αγαθών μάς παρέχεται εν Αυτώ και δι' Αυτού. Γι' αυτόν τον λόγο αγιαζόταν και το χέρι, το οποίο είναι ενδεικτικό της πρακτικής δραστηριότητας, αλλά και το πόδι, που αποτελεί ξεκάθαρο σύμβολο της ορθότητας στην πορεία της ζωής.

«Βρισκόμαστε δε και ψευδομάρτυρες του Θεού, επειδή μαρτυρήσαμε κατά του Θεού ότι ανέστησε τον Χριστό, τον οποίο δεν ανέστησε, αν πράγματι οι νεκροί δεν ανασταίνονται.» Διότι, πες μου, με ποιον τρόπο θα μπορούσε να πεθάνει μια σκιά; Πώς λοιπόν ο Πατέρας ανέστησε τον Χριστό, αν ήταν σκιά και φαινομενικότητα, και δεν μπορούσε να αιχμαλωτιστεί από τα δεσμά του θανάτου; Ας απορριφθεί λοιπόν αυτή η αηδιαστική τους διδασκαλία, και ας θεωρήσουμε τα λεγόμενά τους απλώς ως μύθο και ως αποβράσματα ανόσιας βουλής. Διότι για τέτοιου είδους ανθρώπους μας προειδοποιεί ο μαθητής του Σωτήρα γράφοντας ότι «Πολλοί ψευδοπροφήτες έχουν βγει στον κόσμο. Από αυτό αναγνωρίζεται το Πνεύμα του Θεού. Κάθε πνεύμα που ομολογεί ότι ο Ιησούς Χριστός έχει έλθει εν σαρκί, είναι εκ του Θεού, και κάθε πνεύμα που δεν ομολογεί τον Ιησού, δεν είναι εκ του Θεού. Και αυτό είναι το πνεύμα του Αντιχρίστου, για το οποίο έχετε ακούσει ότι έρχεται, και τώρα βρίσκεται ήδη στον κόσμο.» Διότι, εάν δεν έγινε άνθρωπος, ούτε βέβαια αναλήφθηκε εν σαρκί προς τον Πατέρα και Θεό στους ουρανούς, ούτε πρόκειται να επιστρέψει από τον ουρανό όμοιος με εμάς, δηλαδή ως άνθρωπος και εν σαρκί.

Διότι αυτοί που ονομάζονται «κατά Φρύγας» αποδέχονται και οι ίδιοι ολόκληρη τη Γραφή της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης και ομοίως ομολογούν την ανάσταση των νεκρών, όμως καυχώνται ότι έχουν ως προφήτη κάποιον Μοντανό και ως προφήτιδες την Πρίσκιλλα και τη Μαξιμίλλα· δίνοντας προσοχή σε αυτούς, παρεξέκλιναν. Όσον αφορά δε τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, φρονούν ομοίως με την αγία καθολική Εκκλησία, αλλά απέσχισαν τους εαυτούς τους, «προσέχοντας σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμονίων», λέγοντας: «πρέπει εμείς», ισχυρίζονται, «να αποδεχόμαστε και τα χαρίσματα». Και η αγία Εκκλησία του Θεού ομοίως αποδέχεται τα χαρίσματα, αλλά τα όντως χαρίσματα, τα οποία έχουν ήδη δοκιμαστεί μέσα στην αγία Εκκλησία του Θεού μέσω του Αγίου Πνεύματος από τους προφήτες, τους αποστόλους και από τον ίδιο τον Κύριο, εφόσον ο απόστολος Ιωάννης αναφέρει στην επιστολή του: «να δοκιμάζετε τα πνεύματα αν προέρχονται από τον Θεό», και πάλι λέγοντας ότι: «ακούσατε ότι έρχεται ο Αντίχριστος, και τώρα έχουν εμφανιστεί πολλοί αντίχριστοι. Από ανάμεσά μας βγήκαν, αλλά δεν ανήκαν σε εμάς· διότι εάν ανήκαν σε εμάς, θα είχαν παραμείνει μαζί μας· αλλά (αυτό συνέβη) για να γίνει φανερό ότι δεν ανήκαν σε εμάς. Γι' αυτόν τον λόγο σας γράφω, παιδάκια» και τα λοιπά. Αληθώς, λοιπόν, αυτοί δεν προέρχονται από τους αγίους. Διότι αποσχίστηκαν εξαιτίας της φιλονικίας τους, προσκολλώμενοι σε πνεύματα πλάνης και σε μυθολογίες. 2. Ιδού, άλλωστε, ελέγχονται από τα ίδια τα πράγματα, καθώς δεν μπορούν να εκπληρώσουν αυτά που με φιλονικία υπόσχονται.

Και θα πλανήσουν πολλούς και πολλοί από τους ανθρώπους θα τρέξουν από τις ανατολές έως τις δυσμάς και από τον βορρά έως τη θάλασσα, λέγοντας «Πού είναι εδώ ο Χριστός; Πού είναι εκεί ο Χριστός;» Αλλά επειδή κατέχουν μάταιο φρόνημα και δεν μελετούν με επιμέλεια τις Γραφές, χωρίς να σκέπτονται ορθά θα αναζητήσουν ένα όνομα, το οποίο δεν θα μπορέσουν να βρουν. Διότι «πρέπει πρώτα αυτά να γίνουν» και έτσι να φανερωθεί ο υιός της απωλείας, δηλαδή ο διάβολος. Και οι θεηγόροι Απόστολοι, βεβαιώνοντας την παρουσία του Κυρίου Ιησού Χριστού, ο καθένας τους υπέδειξε την εμφάνιση αυτών των μιαρών και φθοροποιών ανθρώπων και κήρυξαν φανερά τις αθέμιτες πράξεις τους. Πρώτος ο Πέτρος, η πέτρα της πίστεως, τον οποίο εμακάρισε ο Χριστός ο Θεός μας, ο διδάσκαλος της Εκκλησίας, ο πρώτος μαθητής, αυτός που έχει τα κλειδιά της Βασιλείας, μας εδίδαξε λέγοντας: «Τούτο πρώτα να γνωρίζετε, τέκνα, ότι θα έλθουν κατά τις έσχατες ημέρες εμπαίκτες που θα πορεύονται σύμφωνα με τις δικές τους επιθυμίες» και «ανάμεσά μας θα υπάρξουν ψευδοδιδάσκαλοι, οι οποίοι θα παρεισάξουν αιρέσεις απωλείας». Μετά από αυτόν, σε συμφωνία ο Ιωάννης ο Θεολόγος και αγαπημένος του Χριστού βοά: «Είναι φανερά τα τέκνα του διαβόλου», «και τώρα έχουν εμφανιστεί πολλοί αντίχριστοι, αλλά μην πλανηθείτε οπίσω τους. Μην πιστεύετε σε κάθε πνεύμα, διότι πολλοί ψευδοπροφήτες έχουν έλθει στον κόσμο».

δʹ. Αλλά ας επανέλθουμε στο προκείμενο. Ο Ιωάννης λέει: Και τώρα έχουν εμφανιστεί πολλοί αντίχριστοι· και πάλι: Προσέχετε τους εαυτούς σας, για να μη χάσετε αυτά που εργαστήκατε, διότι πολλοί πλάνοι εξήλθαν στον κόσμο. Αγαπητοί, μην πιστεύετε σε κάθε πνεύμα, αλλά να δοκιμάζετε τα πνεύματα εάν προέρχονται από τον Θεό· διότι πολλοί ψευδοπροφήτες έχουν εισέλθει στον κόσμο.

Δεν είναι κάτι σπουδαίο το να μεριμνά κανείς για έναν δίκαιο άνδρα. Αλλά λαμβάνει χάρη εκείνος που αξιώνεται να τον υπηρετεί. ΤΙΤΛΟΣ ΣΤ΄. —Περί της διαγνώσεως του καλού και του πονηρού· και ότι πρέπει να δοκιμάζουμε τον καθένα από τα έργα και όχι από τα λόγια. «Η ενδυμασία του άνδρα, και το βήμα του ποδιού, και το γέλιο των δοντιών φανερώνουν τα όσα τον αφορούν.» «Διότι από τον καρπό γνωρίζεται το δέντρο.» «Να προσέχετε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται προς εσάς με ενδύματα προβάτων, ενώ από μέσα είναι λύκοι άρπαγες. Από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε.» «Κάθε δέντρο γνωρίζεται από τον δικό του καρπό.» «Αγαπητοί, μην πιστεύετε σε κάθε πνεύμα, αλλά να δοκιμάζετε τα πνεύματα.» Είναι μεν ενδεχόμενο, παιδί μου, κάποιος να μιλάει καλά, αλλά να είναι φαύλος· το να πράττει όμως καλά και να είναι φαύλος είναι αδύνατον.

ΤΙΤΛΟΣ Δʹ. — Περί φήμης: και ότι δεν πρέπει να δίνουμε πίστη στον καθένα. «Η αγαθή φήμη θρέφει τα οστά». «Εκείνος που εμπιστεύεται γρήγορα, είναι ελαφρός στην καρδιά». «Αγαπητοί, μην πιστεύετε σε κάθε πνεύμα». Πολλές φορές η φήμη έχει τη δύναμη και να γκρεμίσει και να ανορθώσει μια ψυχή, αλλά και να την καταστρέψει, ακόμη κι όταν είναι ανυπόστατη.

Από τους καρπούς τους θα τους γνωρίσετε. Σχετικά δε με αυτούς τους ίδιους και ο άγιος Ευαγγελιστής Ιωάννης στην πρώτη του καθολική επιστολή, καθιστώντας τους ευσεβείς πιο νηφάλιους, λέει: Αγαπητοί, μην πιστεύετε σε κάθε πνεύμα, αλλά να δοκιμάζετε τα πνεύματα, εάν είναι από τον Θεό· διότι πολλοί ψευδοπροφήτες έχουν βγει στον κόσμο. Με αυτό γνωρίζετε το Πνεύμα του Θεού. Κάθε πνεύμα που ομολογεί ότι ο Ιησούς Χριστός έχει έλθει εν σαρκί, είναι από τον Θεό. Και κάθε πνεύμα που δεν ομολογεί ότι ο Κύριος Ιησούς Χριστός έχει έλθει εν σαρκί, δεν είναι από τον Θεό· και αυτό είναι το πνεύμα του Αντιχρίστου, για το οποίο έχετε ακούσει ότι έρχεται· και τώρα βρίσκεται ήδη στον κόσμο.

Εβρ. 3,9 Ή του πειρασμού με τον οποίο πείρασαν, ώστε το «ου» να είναι άρθρο και όχι δηλωτικό τόπου. Εβρ. 3,12 Υπάρχουν βέβαια πολλές «πονηρές καρδιές απιστίας»· διότι πονηρή καρδιά απιστίας είναι το να μην πιστεύει κανείς ότι είναι κακό η φιλαργυρία, η έναρξη της ύβρεως, η μέθη και μύρια άλλα. Μεγαλύτερη όμως και ασυγκρίτως πονηρή καρδιά απιστίας είναι εκείνη που απομακρύνεται από την πίστη προς τον Θεό. Προσέχετε λοιπόν, λέει, μήπως υπάρξει ποτέ σε κάποιον από εσάς πονηρή καρδιά απιστίας· απιστίας δε, λέω, εκείνης που απομακρύνεται «από τον ζώντα Θεό». Ορθά όμως λέει: «πονηρή καρδιά απιστίας»· διότι υπάρχει και αγαθή καρδιά απιστίας, όπως το «μην πιστεύετε σε κάθε πνεύμα, αλλά να δοκιμάζετε τα πνεύματα αν προέρχονται από τον Θεό». Εβρ. 4,2 Επειδή δεν «είχαν συγκεραστεί», λέει, «με εκείνους που άκουσαν», δηλαδή με εκείνους που πίστεψαν. Πώς όμως ήταν δυνατόν να συγκεραστούν; «Εν τη πίστει», λέει, δηλαδή μέσω της πίστεως· διότι αν αυτοί είχαν πιστέψει όπως και εκείνοι, θα ενώνονταν σε ένα, αφού η πίστη κατά κάποιον τρόπο θα τους συνέδεε και θα τους συγκερνούσε.

Δεν πρέπει, βέβαια, να πιστεύουμε απλώς στα όσα διαδίδονται, διότι είναι γραμμένο: «Να μην πιστεύετε σε κάθε πνεύμα, αλλά να δοκιμάζετε τα πνεύματα αν προέρχονται από τον Θεό, διότι πολλοί ψευδοπροφήτες έχουν βγει στον κόσμο». Εξάλλου, σε πολλούς αιρετικούς και σε όσους αθετούν τις θείες εντολές, τόσο παλαιότερα όσο και τώρα, επιτράπηκε –με τους τρόπους που γνωρίζει η Θεία Πρόνοια– να επιτελούν σημεία και τέρατα. Επομένως, δεν πρέπει να παρασυρόμαστε από αυτά, αλλά να εξετάζουμε τους γνήσιους μαθητές με βάση το γνώρισμα που μας παραδόθηκε από τον Κύριο. Και ποιο είναι αυτό το γνώρισμα; «Από αυτό», λέει, «θα καταλάβουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας». Έχοντας διδαχθεί από αυτό, ο Απόστολος λέει τα εξής: «Εάν μιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα σαν χαλκός που ηχεί ή σαν κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν μοιράσω στους φτωχούς όλα τα υπάρχοντά μου, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι». Βλέπετε ποιο είναι το ύψος της αγάπης; Πώς, ως βασίλισσα, στέκεται πάνω από όλα τα χαρίσματα του Πνεύματος, η οποία ποτέ δεν μπορεί να εκπέσει; Ενώ όσοι επιτελούν σημεία, συμβαίνει κάποιες φορές να εκπίπτουν.