Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΙΩΑΝΝΟΥ 4:21

Διότι εγώ λέγω ότι πρέπει, μαζί με την αγάπη προς τον Θεό, να καλλιεργούμε κατάλληλα και την αγάπη προς τους αδελφούς. Επειδή το να στερείται κανείς τη μία, σημαίνει αποτυχία και στις δύο, σύμφωνα με τα λόγια του Ιωάννη. Διότι έχει γράψει ως εξής: «Εάν κάποιος πει ότι αγαπώ τον Θεό, και μισεί τον αδελφό του, είναι ψεύτης. Διότι αυτός που δεν αγαπά τον αδελφό του, τον οποίο έχει δει, πώς μπορεί να αγαπά τον Θεό, τον οποίο δεν έχει δει; Και αυτή την εντολή έχουμε από αυτόν, ώστε εκείνος που αγαπά τον Θεό να αγαπά και τον αδελφό του». Συγκαταστρέφονται, λοιπόν, μεταξύ τους το καθένα ή ανατέλλουν λαμπρά μαζί. Διότι οι αρετές είναι σαν γειτονικές η μία με την άλλη, και σαν ένα αδιάσπαστο ζεύγος, μεταφέρουν εκείνον που έχει εξασκηθεί άριστα να τις ηνιοχεί προς ένα και μοναδικό, εξαιρετικό και τελειότατο κάλλος της ευσέβειας προς τον Θεό. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Πολύ σωστά μίλησες. Και επειδή ο σκοπός μας είναι να κοπιάσουμε σε αυτά, έλα λοιπόν πάλι, και συγκεντρώνοντας τις αποδείξεις από τις Ιερές Γραφές για καθένα από τα ζητήματα, προσπάθησε να μου εξηγήσεις πώς μπορεί να επιτευχθεί η απόλυτα καθαρή εκπλήρωση της αγάπης προς τον πλησίον. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Υπάρχει, βέβαια, μια πολύ μεγάλη οδός που μας οδηγεί σε αυτό. Διότι είναι γραμμένο ότι «Η εντολή σου είναι πάρα πολύ πλατιά». Την τέλεια εφαρμογή, όμως, σε καθετί από όσα πράττονται, νομίζω ότι δεν θα μπορούσε κανείς να τη συγκεντρώσει από πουθενά αλλού παρά μόνο μέσα από τον Νόμο. Διότι ο προφητικός λόγος είπε ότι αυτός μας έχει δοθεί για βοήθειά μας.

Είναι, λοιπόν, φανερό ότι εκείνος που τρέφει μίσος εναντίον του αδελφού του και νομίζει ότι αγαπά τον Θεό, είναι ψεύτης και εξαπατά τον εαυτό του. Διότι λέει πάλι ο Ιωάννης ότι αυτή την εντολή έχουμε από Αυτόν, δηλαδή όποιος αγαπά τον Θεό, να αγαπά και τον αδελφό του. Και πάλι ο Κύριος λέει: σε αυτές τις δύο εντολές κρέμονται όλος ο νόμος και οι προφήτες.

Είναι φανερό, λοιπόν, ότι οι μαθητές του Χριστού από αυτό αναγνωρίζονται, από την αληθινή αγάπη. Εκείνος όμως που τρέφει μίσος εναντίον του αδελφού του και νομίζει ότι αγαπά τον Χριστό, είναι ψεύτης και εξαπατά τον εαυτό του. Διότι λέγει ο απόστολος Ιωάννης ότι αυτή την εντολή έχουμε από Αυτόν, να αγαπά και τον αδελφό του εκείνος που αγαπά τον Θεό. Και πάλι ο Κύριος: θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου, και τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου. Και πρόσθεσε, θέλοντας να δείξει τη δύναμη της αγάπης, λέγοντας: σε αυτές τις δύο εντολές στηρίζεται όλος ο νόμος και οι Προφήτες.

Και πάλι ο Ιωάννης ο Θεολόγος λέει: «Εκείνος που μισεί τον αδελφό του βρίσκεται στο σκοτάδι και περπατάει στο σκοτάδι, και δεν γνωρίζει πού πηγαίνει, διότι το σκοτάδι τύφλωσε τα μάτια του». Εάν όμως πεις ότι «Ακόμη κι αν δεν αγαπώ τον αδελφό μου, ωστόσο αγαπώ τον Θεό», σε ελέγχει ο Ιωάννης λέγοντας: «Εάν κάποιος πει "Αγαπώ τον Θεό" και μισεί τον αδελφό του, είναι ψεύτης. Διότι εκείνος που δεν αγαπά τον αδελφό του, τον οποίο έχει δει, πώς μπορεί να αγαπά τον Θεό, τον οποίο δεν έχει δει;». Εκείνος, λοιπόν, που έχει αγάπη προς όλους τους αδελφούς, εκείνος που δεν έχει έχθρα εναντίον κανενός, εκείνος που εκπληρώνει τον λόγο του Αποστόλου: «Ας μη δύει ο ήλιος πάνω στην οργή σας», αυτός αγαπά τον Θεό, αυτός είναι μαθητής Εκείνου, ο οποίος είπε ότι «Με αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας». Είναι φανερό, λοιπόν, ότι οι μαθητές του Χριστού από αυτό αναγνωρίζονται: από την αληθινή αγάπη. Εκείνος όμως που τρέφει μίσος εναντίον του αδελφού του, ακόμη και αν νομίζει ότι αγαπά τον Χριστό, είναι ψεύτης και αυταπατάται. Διότι λέει ο απόστολος Ιωάννης ότι «Αυτήν την εντολή έχουμε από Αυτόν: εκείνος που αγαπά τον Θεό, να αγαπά και τον αδελφό του». Και πάλι ο Κύριος λέει: «Θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου, και τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου». Και πρόσθεσε, θέλοντας να δείξει τη δύναμη της αγάπης, λέγοντας: «Από αυτές τις δύο εντολές εξαρτάται όλος ο νόμος και οι προφήτες».

Ο Παύλος, λοιπόν, λέει ότι παρηγορείται στις θλίψεις με την παρουσία του Τίτου· όταν όμως εκείνος απουσιάζει, δεν βρίσκει ανάπαυση στο πνεύμα του. Η αγάπη προς τον Θεό και η αγάπη προς τους αδελφούς είναι δύο πράγματα αχώριστα. Και αυτήν την εντολή, λέει ο Ιωάννης, έχουμε από τον Θεό: εκείνος που αγαπά τον Θεό, να αγαπά και τον αδελφό του. Διότι το ίδιο είπε και στον Πέτρο: «Αν με αγαπάς, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Δηλαδή, δείξε την αγάπη σου προς τον Ποιμένα, προνοώντας με επιμέλεια για τα πρόβατα. Ποιο τείχος είναι τόσο αδιάρρηκτο, οχυρωμένο από την αρμονική σύνδεση ογκωδών λίθων και ικανό να αποτρέπει τις επιθέσεις των εχθρών, όσο μια κοινότητα αγίων που είναι συναρμοσμένη με τους δεσμούς της αγάπης και αποκρούει τις επιβουλές του διαβόλου; Και ποια ομορφιά φυτών φυτεμένων στη σειρά, ή ποια αρμονική παράταξη στρατού που προελαύνει με κοσμιότητα και ευπρεπή τάξη μπορεί να συγκριθεί μαζί της; Διότι, ενώ αυτά παρέχουν τέρψη, δεν είναι άραγε τερπνότερη και γλυκύτερη από όλα η ευπρέπεια της φυσικής αρμονίας εκείνων που είναι συναρμοσμένοι μεταξύ τους με την αγάπη; Επειδή αυτή προβάλλει σεμνή και πολύτιμη στα μάτια του Κυρίου. Άκουσε τον Δαβίδ, ή μάλλον τη χάρη του Αγίου Πνεύματος: «Ιδού», λέει, «τι είναι καλό ή τι είναι τερπνό;». Τίποτα έτερο, τίποτα άλλο από τα επίγεια, παρά μόνο «το να κατοικούν οι αδελφοί ενωμένοι μαζί· σαν το μύρο που εκκενώνεται στο κεφάλι». Οι άγγελοι περιστοιχίζουν τις δικές μας χορείες και ευφραίνονται για εμάς, επειδή μιμούμαστε τον δικό τους τρόπο ζωής.

Και στο τρίτο κεφάλαιο της ίδιας επιστολής: «όποιος δε έχει τα αγαθά του κόσμου, και βλέπει τον αδελφό του να έχει ανάγκη, και κλείσει τα σπλάχνα του απέναντί του, πώς η αγάπη του Θεού μένει μέσα του; Ο Θεός είναι αγάπη, και εκείνος που μένει στην αγάπη, μένει στον Θεό, και ο Θεός σε αυτόν». Και στο τέταρτο: «εάν κάποιος πει ότι αγαπώ τον Θεό, και μισεί τον αδελφό του, είναι ψεύτης· διότι εκείνος που δεν αγαπά τον αδελφό του τον οποίο έχει δει, πώς μπορεί να αγαπά τον Θεό τον οποίο δεν έχει δει; Τον Θεό κανείς ποτέ δεν έχει δει· εάν αγαπούμε ο ένας τον άλλον, ο Θεός μένει μέσα μας, και η αγάπη του είναι τελειωμένη μέσα μας· και αυτή την εντολή έχουμε από αυτόν, ώστε εκείνος που αγαπά τον Θεό, να αγαπά και τον αδελφό του»· και αυτά μεν είναι τα λόγια του ευαγγελιστή.