Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΙΩΑΝΝΟΥ 4:8

Ας διαφυλάξουμε δε την αγάπη, η οποία είναι η μεγαλύτερη όλων. «Θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου και με όλη την ψυχή σου, και τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου· σε αυτές τις δύο εντολές στηρίζεται όλος ο νόμος και οι προφήτες»· ο Θεός είναι αγάπη και αυτός πρώτος αγάπησε τον άνθρωπο, και παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς, ώστε να μας λυτρώσει από κάθε ανομία. Εάν λοιπόν ο ίδιος ο Κύριός μας πέθανε για εμάς, οφείλουμε και εμείς να προσφέρουμε τις ψυχές μας ο ένας υπέρ του άλλου. Ο Θεός είναι αγάπη, και εκείνος που έχει την αγάπη έχει τον Θεό. Διότι αυτός έχει πει: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη ο ένας για τον άλλον»· διότι, όσο και αν κοπιάσει ο άνθρωπος, εάν δεν έχει αγάπη προς τον πλησίον, εις μάτην κοπίασε. Έτσι λοιπόν θα δείξεις την αγάπη προς τον πλησίον, όχι μόνο με τα λόγια αλλά και με τα έργα. Δεν θα κρατήσεις κακία για κανέναν στην καρδιά σου· ειδάλλως, δεν ανεβαίνει καθαρή η προσευχή σου· «διότι δεν πρέπει να δύει ο ήλιος ενώ είστε ακόμη οργισμένοι»· να έχεις πραότητα, να έχεις υπομονή, μακροθυμία, παιδική ακακία. Διότι λέγει ο Κύριος: «Εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Δεν θα λυπηθείς για καμία δυσκολία που θα σου συμβεί, ούτε για κάποια ζημία θα λυπηθείς, ούτε για ύβρη· «διότι η λύπη αυτού του κόσμου προκαλεί θάνατο».

Πρέπει, λοιπόν, με κάθε τρόπο να αποφεύγει κανείς να κατέχει κάτι ως δικό του, πέρα από εκείνα που χορηγούνται από κοινού σε όλους· και όχι μόνο με αυτόν τον τρόπο να διατηρεί τη διάνοια αμόλυντη, αλλά και να εκκαθαρίζει τον εσωτερικό άνθρωπο από κάθε μολυσμό· αφενός μεν από τους ακάθαρτους και πονηρούς λογισμούς, οι οποίοι θολώνουν το εσωτερικό κατοικητήριο του Πνεύματος, αφετέρου δε από τον δόλο, την υποκρισία, τη βασκανία και την έριδα, τα οποία εκριζώνουν την αγάπη και αποδιώχνουν τον Θεό από την ψυχή των ανθρώπων αυτών. Διότι, εάν ο Θεός είναι αγάπη, εκείνος που δεν έχει την αγάπη στερείται της θείας χάριτος.

Έτσι λοιπόν, αρμόζει η αγάπη να είναι κοινή και ίση για όλους αναμεταξύ τους, όπως ακριβώς αισθάνεται φυσικά ο άνθρωπος για καθένα από τα μέλη του, επιθυμώντας εξίσου την υγεία για όλο το σώμα, διότι και ο πόνος του κάθε μέλους προκαλεί την ίδια δυσφορία σε όλο το σώμα. Διότι εκείνος που μέσα στη συνοδεία αγαπά κάποιον περισσότερο από τους άλλους, καταδικάζει τον εαυτό του ότι δεν κατέχει την τέλεια αγάπη. Παρομοίως λοιπόν, είναι αποβλητέα από τη συνοδεία τόσο η απρεπής διαμάχη όσο και η μεροληπτική διάθεση. Διότι από μεν τη διαμάχη γεννιέται η έχθρα, από δε τη μεροληπτική φιλία και συναναστροφή προκύπτουν υποψίες και φθόνοι. Παντού άλλωστε η στέρηση της ισότητας γίνεται αρχή και αφορμή φθόνου και δυσμένειας για όσους μειονεκτούν. Όπως λοιπόν ο αγαθός Θεός παρέχει σε όλους κοινή τη μετοχή του φωτός, ανατέλλοντας τον ήλιο επί δικαίους και αδίκους, έτσι και οι μιμητές του Θεού ας στρέφουν προς όλους κοινή και ισότιμη την ακτίνα της αγάπης. Διότι όπου ελλείπει η αγάπη, εκεί οπωσδήποτε εισέρχεται στη θέση της το μίσος. Εάν δε, όπως λέει ο Ιωάννης, ο Θεός είναι αγάπη, είναι απόλυτη ανάγκη το μίσος να είναι ο διάβολος.

Διότι όπου απουσιάζει η αγάπη, εκεί οπωσδήποτε παίρνει τη θέση της το μίσος. Εάν δε, όπως λέγει ο Ιωάννης, ο Θεός είναι αγάπη, είναι απόλυτη ανάγκη το μίσος να είναι ο διάβολος. Όπως, λοιπόν, εκείνος που έχει την αγάπη έχει τον Θεό, έτσι και εκείνος που έχει το μίσος τρέφει μέσα του τον διάβολο. Γι' αυτό, αρμόζει η μεν αγάπη να προσφέρεται ίση και όμοια από όλους προς όλους, η δε τιμή να αποδίδεται στον καθένα κατά το πρέπον. Σε εκείνους δε που συνδέονται αρμονικά μεταξύ τους με αυτόν τον τρόπο, η σωματική συγγένεια δεν θα έχει καμία απολύτως υπεροχή ως προς την αγάπη· ούτε εάν κάποιος είναι αδελφός κάποιου κατά σάρκα, ή υιός, ή θυγατέρα, η συγγένεια του αίματος δεν θα δημιουργήσει μεγαλύτερη διάθεση αγάπης προς τον συγγενή σε σύγκριση με τους άλλους.

Διότι, βλέποντας την ενέργεια της δικής του σοφίας να εφαρμόζεται στην πράξη, τότε ακριβώς θεωρούσε ότι έπρεπε να χαίρεται περισσότερο. Έτσι λοιπόν ας το κατανοήσουμε και εδώ. Επειδή ο Θεός και Πατέρας είναι αγάπη, σύμφωνα με τα λόγια του Ιωάννη, και δεν είναι απλώς αγαθός, αλλά είναι το ίδιο το αγαθό, όταν είδε τον δικό Του Υιό να παραδίδει τον εαυτό του για εμάς εξαιτίας της αγάπης και της ασύγκριτης χρηστότητάς Του προς εμάς, διασώζοντας τους ακριβείς χαρακτήρες της δικής Του φύσης, Τον αγάπησε δικαιολογημένα, όχι δωρίζοντάς Του την αγάπη ως ένα είδος μισθού για όσα έπραξε για εμάς, αλλά, όπως είπαμε, επειδή έβλεπε μέσα στον Υιό τη γνησιότητα της δικής Του ουσίας, και καλούνταν προς αυτό από κάποιες, θα λέγαμε, αναγκαίες και απαραίτητες ελκτικές δυνάμεις της φύσης. Όπως, λοιπόν, αν κάποιος από εμάς παρατηρήσει στο ίδιο του το τέκνο τον ακριβή χαρακτήρα της δικής του μορφής, αισθάνεται να αυξάνεται η αγάπη του κυρίως όταν τον βλέπει· με αυτόν τον τρόπο νομίζω ότι λέγεται πως ο Θεός και Πατέρας αγάπησε τον δικό Του Υιό, ο οποίος παραδίδει τη δική του ψυχή για εμάς και τη λαμβάνει ξανά. Διότι έργο αγάπης είναι το να επιλέξει να πάθει, και μάλιστα άδοξα, για τη σωτηρία κάποιων, και όχι μόνο να πεθάνει, αλλά να λάβει και πάλι την ψυχή που παρέδωσε, ώστε να νεκρώσει τον θάνατο και να εκδιώξει την κατήφεια που προέρχεται από τη φθορά.

Διότι, επειδή ο Θεός είναι αγάπη, σύμφωνα με τα λόγια του Ιωάννη, όντας Υιός της αγάπης, δηλαδή του κατά φύσιν Θεού, του μόνου και αληθινού, έχει αναδειχθεί και ο ίδιος αγάπη, έχοντας το αξίωμά του όχι στολισμένο με λόγια και λαμπρυσμένο με τον κομπασμό ρημάτων, αλλά με αυτά τα ίδια τα έργα και τις πράξεις, αποδεικνύοντας ότι ο ίδιος είναι καρπός της ουσίας Εκείνου που τον γέννησε. Διότι σε καμία περίπτωση δεν θα θεωρήσουμε ότι η ανώτατη από όλες τις ουσίες είναι απλώς δεκτική των αγαθών, ούτε θα πούμε ότι η ιδέα όλων των αγαθών είναι σε αυτήν επίκτητη, όπως συμβαίνει σε εμάς, ούτε ότι νοείται ως κάτι άλλο μέσα σε κάτι άλλο, όπως δηλαδή θα έλεγε κανείς για τη γνώση μέσα στον άνθρωπο. Διότι ο άνθρωπος δεν είναι από μόνος του γνώση, αλλά μάλλον δεκτικός της γνώσης. Αντίθετα, λέμε ότι αυτό καθαυτό το απόλυτο αγαθό, όπως κι αν πιστεύεται ότι είναι, αποτελεί κυρίως την ίδια τη θεία και άρρητη φύση, η οποία σαν κάποια πηγή έχει μέσα της κάθε είδος αρετής και την αναβλύζει από τον εαυτό της. Πολύ εύλογα λοιπόν, εφόσον ο ίδιος είναι ο καρπός της αγάπης, υπάρχοντας και ο ίδιος ως αγάπη όπως ακριβώς ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχεται ο Υιός, μέσω της αγάπης κυρίως θα αποτυπωθεί στις δικές μας ψυχές, και χαράσσει στους αγαθούς τα γνωρίσματα της οικειότητας προς αυτόν, δηλαδή το να προσκολλώνται σταθερά στη φιλαλληλία.

Μην μισήσεις, λοιπόν, κανέναν στην καρδιά σου, ούτε να ανταποδώσεις κακό αντί κακού, αλλά απόκτησε για τον εαυτό σου την αγάπη, την οποία η θεία Γραφή ύψωσε πάνω από κάθε αρετή. Διότι την παρομοίασε με τον ίδιο τον Δημιουργό των πάντων, λέγοντας ότι ο Θεός είναι αγάπη.

Μέσω ποιας οδού, λοιπόν, μπορεί κάποιος να τον αναζητήσει και να τον βρει; Πρώτα απ' όλα, πρέπει να διαφυλάσσει την αγάπη προς τους αδελφούς· διότι η αγάπη, λέει, είναι ο Θεός. Εάν κάποιος, λοιπόν, απέκτησε την αγάπη, απέκτησε τον Θεό. Εάν κάποιος απέκτησε την ταπεινοφροσύνη, είναι όμοιος με τον Χριστό· ενώ εκείνος που δεν ταπεινοφρονεί είναι ξένος προς τον Χριστό. Εάν κάποιος απέκτησε την υπακοή, μιμείται τον Χριστό· ενώ εκείνος που αντιλέγει είναι ξένος προς τον Χριστό. Εάν κάποιος υποτάσσεται στον προεστώτα, μιμείται τους Αγγέλους· ενώ εκείνος που του εναντιώνεται, γίνεται οικείος του Διαβόλου. Εάν κάποιος αγαπά την αλήθεια, είναι αληθινά φίλος του Χριστού· ενώ εκείνος που αγαπά το ψεύδος, τυγχάνει μαθητής του Διαβόλου. Εάν κάποιος αγαπά τον αδελφό του, αγαπάται από τον Θεό· ενώ εκείνος που μισεί τον αδελφό του, μισείται από τον Θεό. Εάν κάποιος διαβάλλει αδελφό σε αδελφό, κατακρίνεται μαζί με τον Διάβολο· ενώ εκείνος που υποφέρει υπέρ του αδελφού, ένας τέτοιος άνθρωπος κληρονομεί τον Χριστό. Εάν κάποιος βδελύσσεται αυτόν που έσφαλε πέφτοντας σε αμαρτία, κατακρίνει τον εαυτό του· ενώ εκείνος που συμπάσχει με όποιον έφταιξε και λυπάται μαζί του, καθιστά τη δική του ψυχή καθαρή. Εάν κάποιος διαπομπεύει έναν αδελφό για κάποιο σφάλμα, σπιλώνει τη δική του ψυχή· ενώ εκείνος που σπεύδει να το κρύψει από συμπόνια, αυτός σε καιρό οργής θα προστατευθεί.

Τι λοιπόν; Οι δίκαιοι τον βλέπουν, όταν πράττουν το καλό; Το Ευαγγέλιο θα σε διδάξει, λέγοντας: σε εκείνον που αποδέχεται τους λόγους μου, θα φανερώσω τον εαυτό μου, και θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας μου, και θα κατοικήσουμε μαζί του. Πώς θα γίνουν αυτά; Λέει στους μαθητές του: εκείνος που δέχεται εσάς, δέχεται εμένα, και εκείνος που δέχεται εμένα, δέχεται αυτόν που με απέστειλε. Όταν λοιπόν φιλοξενείς ξένους για τον Χριστό, βλέπεις τον Χριστό, όταν αναπαύεις ασθενείς για εκείνον, βλέπεις εκείνον, όταν κάνεις το οτιδήποτε για εκείνον, βρίσκεται μπροστά στα μάτια σου, και θεωρείς τον Θεό. Ο Θεός, λέει, είναι αγάπη. Εάν έχεις την αγάπη, βλέπεις αυτόν που έχεις μέσα σου.

Πώς όμως βλέπεις; Άκουσε και πάλι: χαίρεσαι όταν κάνεις το καλό, αγαλλιάς όταν πράττεις την αγάπη, ευφραίνεσαι όταν δείχνεις υπακοή. Η αγάπη λοιπόν είναι χαρά και αγαλλίαση· και αυτή είναι συνεργός σου στις αγαθές πράξεις. Βλέπεις τον Θεό που συνεργάζεται μαζί σου· διότι κανείς δεν αγνοεί αυτόν που εργάζεται μαζί του. Η αγάπη δεν εμφανίζεται στα μάτια της σάρκας. Ούτε είδε κανείς τη δικαιοσύνη, ούτε έδειξε σε άλλον την αγιότητά του· αλλά φαίνεται στα μάτια της ψυχής. Νιώθοντας χαρά και αγαλλίαση για τα αγαθά που πράττεις, βλέπεις τον Θεό, και μην αρνείσαι ότι τον βλέπεις· διότι ο Θεός είναι αγάπη. Μήπως επειδή δεν βλέπεις τη σωφροσύνη, δεν τη βλέπεις μέσα από την πράξη; Έτσι, αν και δεν βλέπεις τον Θεό με τα αισθητά μάτια, εντούτοις μέσα από την αγάπη τον βλέπεις· διότι καθένας που κάνει το καλό χαίρεται· γι' αυτό και ο Παύλος είπε: πάντοτε να χαίρεστε, αδιαλείπτως να προσεύχεστε.

Εάν διά της αγάπης προς τον πλησίον εκπληρώνεται ο νόμος, δεν είναι ξένος προς τον Χριστό και τον Θεό Πατέρα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού και Θεού ο νόμος, ο οποίος προστάζει να αγαπούμε τον πλησίον· διότι ο Θεός είναι αγάπη και όλα όσα κηρύσσονται από αυτόν κηρύσσονται πάντοτε ομοίως, και τότε και τώρα, και στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη.

Βʹ. Καλό είναι η πίστη, η ελπίδα, η αγάπη, αυτά τα τρία· και μάρτυρας της πίστεως είναι ο Αβραάμ, ο οποίος δικαιώθηκε εκ πίστεως· της ελπίδας, ο Ενώς, ο οποίος πρώτος ήλπισε να επικαλείται τον Κύριο, καθώς και όλοι οι δίκαιοι που κακοπαθούν για την ελπίδα· της αγάπης, ο θείος Απόστολος, ο οποίος τόλμησε να εκφράσει κάτι ακόμη και εναντίον του εαυτού του για χάρη του Ισραήλ· και ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος ονομάζεται αγάπη.

Εάν κάποιος μας ρωτούσε: «Ποιο είναι αυτό που εσείς τιμάτε και προσκυνάτε;», η απάντηση είναι πρόχειρη: «Η αγάπη». Διότι ο Θεός μας είναι αγάπη. Αυτό αποτελεί ρήση του Αγίου Πνεύματος· και ο Θεός χαίρει να το ακούει αυτό περισσότερο από οτιδήποτε άλλο. Ποιο είναι άλλωστε το κεφάλαιο του νόμου και των προφητών; Ο ευαγγελιστής δεν θα επέτρεπε να δώσουμε καμία άλλη απάντηση πέρα από αυτήν. Γιατί, λοιπόν, εμείς της αγάπης μισούμε και μισούμαστε κατ' αυτόν τον τρόπο; Και εμείς της ειρήνης, γιατί διεξάγουμε πόλεμο ακήρυχτο και αδιάλλακτο; Και εμείς του ακρογωνιαίου [λίθου], γιατί διχαζόμαστε; Και εμείς της πέτρας, γιατί κλονιζόμαστε; Και εμείς του φωτός, γιατί έχουμε σκοτιστεί; Και εμείς του Λόγου, γιατί είμαστε γεμάτοι από τόση σιωπή, ή αλογία, ή παραφροσύνη, ή δεν γνωρίζω πώς αλλιώς να το ονομάσω; Σε τέτοιο βαθμό ώστε να υπάρχει μεν κορεσμός και για την τροφή, και για τον ύπνο, και για την ωδή, ακόμη και για τα πιο αισχρά πράγματα, όπως λένε· και υπάρχει χορτασμός για όλα, όχι μόνο για τα οδυνηρά, αλλά πλέον και για τα πιο ευχάριστα, και όλα εναλλάσσονται και μεταβάλλονται μεταξύ τους· για εμάς, όμως, δεν υπάρχει κανένα όριο στο να χτυπούμε και να δεχόμαστε χτυπήματα, όχι μόνο απέναντι στους ετεροδόξους και σε όσους διαφωνούν ως προς το δόγμα της πίστεως (διότι αυτό θα ήταν λιγότερο επώδυνο, και ο ζήλος αποτελεί δικαιολογία για επαινετές πράξεις, εφόσον συγκρατείται μέσα στα σωστά όρια)· αλλά πλέον στρεφόμαστε και κατά των ομοδόξων, και εναντίον των δικών μας, και στασιάζουμε για τα ίδια ακριβώς ζητήματα (διότι αυτό είναι το πιο ολέθριο, ή μάλλον το πιο ελεεινό).

Έπειτα, αφού εισήλθε στο εσωτερικό, εξυψώνεται και πάλι προς το ανώτερο· διότι ζητά να υποταχθεί στην αγάπη. Αγάπη δε είναι ο Θεός, σύμφωνα με τον λόγο του Ιωάννη, και σε Αυτόν το να υποταχθεί η ψυχή, όπως αποφάνθηκε ο Δαβίδ, αποτελεί σωτηρία. Επειδή, λοιπόν, βρέθηκα, λέγει, στον οίκο του οίνου, υποτάξτε με στην αγάπη ή τάξτε επάνω μου την αγάπη. Διότι, με όποιον τρόπο κι αν χρησιμοποιήσει κανείς την αναστροφή του λόγου, το σημαινόμενο ταυτίζεται και στις δύο περιπτώσεις, είτε με το να ταχθεί η ψυχή υπό την αγάπη, είτε με το να τεθεί η αγάπη κυρίαρχη επάνω της.

Στέφανος λοιπόν γι' αυτόν γίνεται η Εκκλησία, περιβάλλοντας κυκλικά την κεφαλή διά των έμψυχων λίθων, και αυτή που πλέκει έναν τέτοιο στέφανο είναι η αγάπη, την οποία είτε μητέρα την ονομάσει κανείς είτε αγάπη, δεν θα σφάλει· διότι ο Θεός είναι αγάπη, σύμφωνα με τα λόγια του Ιωάννη. Και με αυτόν τον στέφανο λέει η νύμφη ότι αυτός ευφραίνεται, αγαλλόμενος με τον νυμφικό στολισμό· διότι αληθινά χαίρεται εκείνος που έκανε σύνοικό του την Εκκλησία, στεφανωνόμενος με τις αρετές εκείνων που διαπρέπουν σε αυτήν. Θα ήταν όμως προτιμότερο να παραθέσουμε τα ίδια τα θεία λόγια επί λέξει, τα οποία έχουν ως εξής: «Εξέλθετε και ίδετε, θυγατέρες της Σιών, τον βασιλέα Σολομώντα με τον στέφανο, με τον οποίο τον στεφάνωσε η μητέρα του την ημέρα των γάμων του και την ημέρα της ευφροσύνης της καρδιάς του».

Είναι δυνατόν να βρούμε και κάποια άλλη έννοια στα προκείμενα, η οποία δεν διαφωνεί καθόλου με όσα έχουν εξεταστεί· διότι η ψυχή, η οποία εξήλθε σύμφωνα με τον λόγο του και αναζητά εκείνον που δεν ανευρίσκεται, και επικαλείται εκείνον που είναι ανέφικτος στη σημασία των ονομάτων, διδάσκεται από τους φύλακες ότι ερωτεύεται τον ανέφικτο και επιθυμεί τον ακατάληπτο. Μέσα από αυτά, κατά κάποιον τρόπο, πλήττεται και τραυματίζεται από την απελπισία της μη απόκτησης του ποθουμένου, νομίζοντας ότι η επιθυμία της για το καλό είναι ατελής και χωρίς απόλαυση. Αφαιρείται όμως το πέπλο της λύπης, επειδή μαθαίνει ότι η διαρκής πρόοδος στην αναζήτηση και το να μην παύει ποτέ η άνοδος, αυτή ακριβώς είναι η αληθινή απόλαυση του ποθουμένου, καθώς η επιθυμία που πάντοτε εκπληρώνεται γεννά μια άλλη επιθυμία για εκείνο που βρίσκεται ψηλότερα. Καθώς λοιπόν αφαιρέθηκε το πέπλο της απελπισίας και είδε το αόριστο και απερίγραπτο κάλλος του αγαπωμένου, το οποίο σε όλη την αϊδιότητα των αιώνων πάντοτε ανακαλύπτεται ως ανώτερο, κατατείνεται με σφοδρότερο πόθο και μηνύει στον αγαπώμενο, μέσω των θυγατέρων της Ιερουσαλήμ, τη διάθεση της καρδιάς της: ότι, αφού δέχθηκε μέσα της το εκλεκτό βέλος του Θεού, έχει πληγεί στην καρδιά από την αιχμή της πίστεως, έχοντας δεχθεί στο πιο καίριο σημείο της τη βολή της αγάπης. Ο Θεός όμως είναι αγάπη, σύμφωνα με τη φωνή του Ιωάννη, στον οποίο πρέπει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Δεν απέχει πολύ από αυτά και το ανθρώπινο. Βλέπεις μέσα σου και τον λόγο και τη διάνοια, που αποτελούν μίμημα του αληθινού νου και λόγου. Αγάπη πάλι είναι ο Θεός, και πηγή της αγάπης. Διότι αυτό λέει ο μέγας Ιωάννης, ότι «η αγάπη προέρχεται από τον Θεό» και «ο Θεός είναι αγάπη»· αυτό το γνώρισμα έχει προσδώσει και στο δικό μας πρόσωπο ο Πλάστης της φύσεως. Διότι «από αυτό», λέει, «θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Επομένως, εάν αυτή απουσιάζει, ολόκληρος ο χαρακτήρας της εικόνας έχει αλλοιωθεί. Το Θείο τα πάντα επιβλέπει, και τα πάντα ακούει, και τα πάντα διερευνά. Έχεις και εσύ την αντίληψη των όντων μέσω της οράσεως και της ακοής, καθώς και τη διάνοια που τα αναζητά και τα διερευνά.

Αυτή η βροντή μάς φανέρωσε και τον μάρτυρα που απεστάλη από τον Θεό για την έλευση του αληθινού φωτός, και μας γνώρισε αυτόν τον Λόγο που κατήλθε από τον ουρανό, ο οποίος έγινε σάρκα για εμάς, και παρουσίασε με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο όλη την επίγεια πολιτεία του με τη σάρκα, τους λόγους, τα έργα, τα πάθη, την ανάσταση μετά τον σταυρό, και την επάνοδό του, μετά από αυτήν, στους ουρανούς, από όπου και κατήλθε. Και όλα αυτά, όπως ακριβώς τα είδε, λέγει, τα κατέγραψε για εμάς, ώστε να σωθούμε. Αλλά και προς όλο το χριστώνυμο πλήρωμα συντάσσει προτρεπτική επιστολή, καλώντας τους πάντες στην κοινωνία της αιώνιας ζωής, η οποία υπήρχε προαιωνίως κοντά στον Πατέρα και φανερώθηκε σε εμάς. Όντας δε μεταξύ των εκλεκτών των Αποστόλων, και όντας και καλούμενος ιδιαιτέρως αγαπημένος, μας ομιλεί για το κεφάλαιο των αρετών, δηλαδή την αγάπη, λέγοντας ότι ο ίδιος ο Θεός είναι αγάπη, και ότι αυτός που έχει αγάπη έχει τον Θεό, και ότι μένει μέσα στον Θεό εκείνος που μένει στην αγάπη, και ότι ο Θεός μένει σε αυτόν στον οποίο μένει η αγάπη. Αναδεικνύει δε τη διπλή ενέργειά της μέσα μας, επιμερίζοντάς την αδιαίρετα τόσο προς τον Θεό όσο και προς τον πλησίον και διδάσκοντας ότι η μία υφίσταται μέσω της άλλης, και αποκαλώντας ψεύστη εκείνον που νομίζει ότι έχει μόνο τη μία από τις δύο.

«Διότι αυτός που έχει αγάπη», λέει κάποιος από τους φίλους του Θεού, «σκόρπισε τα χρήματα, ενώ εκείνος που λέει ότι έχει και τα δύο, και τα χρήματα και την αγάπη, πλανάται· διότι ή είναι κενός από χρήματα, ή είναι κενός από αγάπη, πράγμα που ταυτίζεται με το να λέμε από τον Θεό». Διότι ο Θεός είναι αγάπη, ο οποίος και μας δηλώνει λέγοντας: «δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον μαμωνά», ονομάζοντας μαμωνά καθετί που μας περισσεύει, χρυσό ή ασήμι ή οτιδήποτε άλλο. Και αποδεικνύει ότι είναι αδύνατον να προσευχηθεί αυτός που φυλάει χρήματα, διότι λέει: «όπου είναι ο θησαυρός σου, εκεί θα είναι και ο νους σου», και όχι στην προσευχή.

Αλλά επειδή και για τα αντίθετα υπάρχει η ίδια αντίληψη, εσύ, ω φιλόσοφε, πότε άραγε είσαι θερμός; Όταν το σώμα σου βρίσκεται σε αυτήν την κατάσταση, ή όταν, έχοντάς το παγωμένο, έχεις επίγνωση της αντίθετης θερμότητας; Οπωσδήποτε τότε αισθάνεσαι να φέρεις μέσα σου τη θερμότητα, όταν βρίσκεσαι σε αυτή την κατάσταση. Τότε λοιπόν θα έχεις αληθινά και τον Θεό μέσα σου, όταν έχεις στην ψυχή σου τη θεία έξη· και θεία έξη είναι όντως η αγάπη προς τον Θεό. Αυτή αποκτάται μόνο διαμέσου της ιερής εργασίας των θείων εντολών· διότι, αν και είναι η αρχή αυτών, ωστόσο είναι και το μέσο και η κορυφή· επειδή ο Θεός είναι αγάπη, ο οποίος υποσχέθηκε μόνο μέσω αυτής τη δική Του έλευση, παραμονή και εμφάνιση. Τότε λοιπόν θα χρησιμοποιήσεις αληθινά τον εαυτό σου για τη διόρθωση των άλλων, όταν αποκτήσεις από αυτά τέτοιου είδους διάθεση· διότι τώρα, ενώ υποκρίνεσαι αυτόν που διορθώνει, είναι φανερό ότι διαστρέφεις και διασύρεις. Το πώς όμως διαστρέφεις τα πράγματα ενώ υπόσχεσαι να τα διορθώσεις, θα γίνει πιο φανερό καθώς προχωρά ο λόγος. Σαφές δείγμα της προθυμίας σου να διασύρεις υπό το πρόσχημα της διόρθωσης, είναι το γεγονός ότι φρόντισες με κάθε σπουδή να μην έρθουν στα μάτια μας αυτά τα συγγράμματα που σου φαίνονται ικανά να μας συνετίσουν, σαν να έλεγε κάποιος ιατρός ότι παρασκεύασε το πιο ωφέλιμο πόσιμο φάρμακο για τον ασθενή, αλλά του απαγόρευε εντελώς να το χρησιμοποιήσει.

Ο ουράνιος άρτος είναι αυτός που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο, και αυτή είναι η τροφή των αγγέλων. Εκείνος που βρήκε την αγάπη, τρώει τον Χριστό κάθε ώρα και γίνεται αθάνατος εξαιτίας αυτού. Αυτός που τρώει, λέει, από αυτόν τον άρτο, δεν θα δει θάνατο στον αιώνα. Μακάριος είναι εκείνος που τρώει από τον άρτο της αγάπης, που είναι ο Ιησούς. Εκείνος που τρώει από την αγάπη, τρώει τον Χριστό, που είναι ο επί πάντων Θεός. Και μαρτυρεί ο Ιωάννης λέγοντας: Ο Θεός είναι αγάπη. Επομένως, ζωή από τον Θεό καρπώνεται αυτός που ζει μέσα στην αγάπη σε αυτόν τον κόσμο. Τον αέρα εκείνο της αναστάσεως τον οσφραίνεται από εδώ, και μέσα σε αυτόν τον αέρα τρυφούν οι δίκαιοι στην ανάσταση.

Εκείνος που βρήκε την αγάπη, τρέφεται με τον Χριστό κάθε ημέρα και ώρα, και εξαιτίας αυτού γίνεται αθάνατος. «Εκείνος που τρώει», λέγει, «από τον άρτο που εγώ θα του δώσω, δεν πρόκειται να δει θάνατο στον αιώνα». Μακάριος είναι εκείνος που τρέφεται από τον άρτο της αγάπης, ο οποίος είναι ο Ιησούς. Το ότι, εξάλλου, εκείνος που τρέφεται από την αγάπη τρέφεται με τον Χριστό, τον επί πάντων Θεό, το μαρτυρεί ο Ιωάννης λέγοντας: «Ο Θεός είναι αγάπη».

Κεφάλαιο Δ΄. Όποιος δεν αγαπά, δεν γνώρισε τον Θεό, διότι ο Θεός είναι αγάπη. Για ποια αγάπη κάνει λόγο; Την ειλικρινή, όχι εκείνη που περιορίζεται στα λόγια, αλλά εκείνη που πηγάζει από την εσωτερική διάθεση και το φρόνημα, και από το να συμπάσχει κανείς με καθαρή καρδιά. Διότι υπάρχει και η αγάπη των πονηρών· όπως, για παράδειγμα, οι ληστές αγαπούν τους ληστές, και οι φονιάδες τους φονιάδες. Όμως αυτό δεν προέρχεται από αγαθή συνείδηση, αλλά από κακή.

Νηστεύεις κάθε μέρα; Αλλά και εκείνες οι παρθένες τότε, όμως δεν ωφελήθηκαν σε τίποτα. Προσεύχεσαι; Και τι μ' αυτό; Χωρίς την ελεημοσύνη η προσευχή είναι άκαρπη· τα πάντα είναι ακάθαρτα χωρίς αυτήν, τα πάντα ανώφελα· το μεγαλύτερο μέρος της αρετής αποκόπτεται. Εκείνος που δεν αγαπά τον αδελφό του, λέγει, δεν γνωρίζει τον Θεό. Εσύ όμως πώς αγαπάς, όταν δεν θέλεις να μοιραστείς μαζί του ούτε καν αυτά τα μικρά και ευτελή; Πες μου, λοιπόν, ζεις με σωφροσύνη; Για ποιον λόγο; Όχι επειδή φοβάσαι την κόλαση;

Διότι, παρακαλώντας με αυτόν τον τρόπο τον Θεό, θα εισακουσθούμε, και όχι μόνο θα μας απελευθερώσει και θα μας διασώσει από τον πονηρό άνθρωπο και από τον άδικο άνδρα, αλλά θα μας λυτρώσει και από τους αόρατους εχθρούς μας, και μαζί με τα επίγεια αγαθά θα μας αξιώσει και των αιώνιων αγαθών Του. Εξόχως δε, ας διαφυλάξουμε άδολη και ειλικρινή την μεταξύ μας αγάπη, και ας θεωρήσουμε ως δικό μας κέρδος την προκοπή του πλησίον. Διότι με αυτόν τον τρόπο γινόμαστε μιμητές του Θεού, στο μέτρο που είναι δυνατόν στους ανθρώπους. Επειδή και ο Θεός μας αγάπη είναι και ονομάζεται. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος, στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Εσύ συγχωρείς μικρά σφάλματα, ίσως λίγους οβολούς, ή και εκατό δηνάρια· εγώ όμως συγχωρώ τα μύρια τάλαντα· και εσύ μεν μόνο συγχωρείς, χωρίς να χαρίζεις τίποτα· εγώ όμως και την άφεση παρέχω και την ίαση και τη βασιλεία χαρίζω. Και το δώρο σου τότε το κάνω δεκτό, όταν συμφιλιωθείς με τον εχθρό σου, όταν δεν τρέφεις έχθρα εναντίον κανενός, όταν ο ήλιος δεν δύει επί του παροργισμού σου, όταν προς όλους έχεις ειρήνη και αγάπη· τότε και η προσευχή σου είναι ευπρόσδεκτη, και ο οίκος σου ευλογημένος, και εσύ μακάριος. Εάν όμως εσύ δεν συμφιλιώνεσαι με τον αδελφό σου, πώς ζητάς συγχώρεση από εμένα; Καταπατάς τα λόγια μου, και απαιτείς συγχώρεση; Εγώ ο Δεσπότης προστάζω, και εσύ δεν δίνεις προσοχή; Και εσύ, ο δούλος, πώς τολμάς να προσφέρεις προσευχή στον Θεό, ή θυσία, ή απαρχές, έχοντας έχθρα εναντίον κάποιου; Διότι, όπως ακριβώς εσύ αποστρέφεις το πρόσωπό σου από τον αδελφό σου, έτσι και ο Θεός αποστρέφει τους οφθαλμούς Του από την προσευχή σου και από το δώρο σου· επειδή ο Θεός είναι αγάπη, και δεν ευαρεστείται σε όσα γίνονται χωρίς αγάπη. Πώς λοιπόν θα κάνει δεκτή ο Θεός την προσευχή ενός φονιά, ή το δώρο, ή τις απαρχές, ή τις καρποφορίες του, εάν προηγουμένως δεν μετανοήσει όπως πρέπει; Αλλά οπωσδήποτε θα μου πεις ότι: «Εγώ δεν είμαι φονιάς». Εγώ όμως θα αποδείξω ότι είσαι φονιάς, ή μάλλον ο Ιωάννης ο Θεολόγος σε ελέγχει λέγοντας: «Εκείνος που μισεί τον αδελφό του, είναι αδελφοκτόνος».

Επειδή όμως δεν πρέπει, χωρίς να έχω ολοκληρώσει τον λόγο, ω ουρανοδρόμε, να τον εγκαταλείψω στη μέση του δικού σου δρόμου και να αναχωρήσω, υφαίνοντας πάλι τον έπαινο της ωραιότητάς σου, ας πούμε τα εξής: ότι και πλησίασες στο άγιο όρος, και ύψωσες το βλέμμα στον ουρανό, και πάτησες το πόδι σου πάνω στη βάση, και έτρεξες, και ανέβηκες γοργά, και υψώθηκες, και ανέβηκες πάνω σε Χερουβίμ αρετών, και πέταξες, και ανέβηκες με αλαλαγμό, κατατροπώνοντας τον εχθρό. Και άνοιξες τον δρόμο και προηγήθηκες, ή μάλλον και μέχρι τώρα ακόμη οδηγείς. Και προηγείσαι όλων ημών, έχοντας ανεβεί στην ίδια την κορυφή της ιεράς κλίμακας και έχοντας ενωθεί με την αγάπη. Η δε αγάπη είναι ο Θεός. Διότι σε Αυτόν πρέπει η δόξα, το κράτος, η τιμή και η προσκύνηση, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Σύντομη προτροπή, ισοδύναμη με όσα έχουν ειπωθεί εκτενώς. Ανεβαίνετε, ανεβαίνετε, βάζοντας πρόθυμα στην καρδιά σας την επιθυμία για αναβάσεις, αδελφοί, ακούγοντας εκείνον που λέει: Ελάτε να ανεβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού μας, ο οποίος κάνει τα πόδια μας σαν του ελαφιού και μας στήνει στα ψηλά, για να νικήσουμε στον δρόμο του. Τρέξτε, σας παρακαλώ, μαζί με εκείνον που λέει: Ας αγωνιστούμε μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Θεού, σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, ο Οποίος, αφού βαπτίστηκε σε ηλικία τριάντα ετών κατά την ορατή ηλικία, κατέλαβε την τριακοστή βαθμίδα στη νοερή κλίμακα, εφόσον ο Θεός είναι αγάπη. Σε Αυτόν ανήκει ο ύμνος, η κυριαρχία, η δύναμη, σε Αυτόν υπάρχει η αιτία όλων των αγαθών, και υπήρχε, και θα υπάρχει στους ατελεύτητους αιώνες.

«Γίνετε, λοιπόν, μιμητές του Θεού, ως αγαπημένα παιδιά, και να πορεύεστε με αγάπη, όπως ακριβώς και ο Χριστός μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό του για χάρη μας ως προσφορά και θυσία στον Θεό για οσμή ευωδίας.» «Πάνω από όλα να επιδιώκετε την αγάπη, διότι αυτή είναι ο σύνδεσμος της τελειότητας. Και η ειρήνη του Θεού κυριαρχεί στις καρδιές σας.» «Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο.» «Ο καρπός της δικαιοσύνης σπέρνεται μέσα σε ειρήνη για εκείνους που ειρηνοποιούν.» «Εκείνος που αγαπά τον αδελφό του, μένει στο φως.» «Να αγαπάτε από καθαρή καρδιά.» «Η αγάπη καλύπτει πλήθος αμαρτιών.» «Παιδιά μου, ας μην αγαπάμε μόνο με τα λόγια ούτε με τη γλώσσα, αλλά με έργα και με την αλήθεια. Και από αυτό θα γνωρίσουμε ότι προερχόμαστε από την αλήθεια.» «Αγαπητοί, ας αγαπάμε ο ένας τον άλλον, διότι η αγάπη προέρχεται από τον Θεό· και καθένας που αγαπά, έχει γεννηθεί από τον Θεό και γνωρίζει τον Θεό. Εκείνος που δεν αγαπά, δεν γνώρισε τον Θεό, διότι ο Θεός είναι αγάπη. Δεν υπάρχει φόβος μέσα στην αγάπη· αντίθετα, η τέλεια αγάπη διώχνει έξω τον φόβο· και εκείνος που φοβάται, δεν έχει φτάσει στην τελειότητα της αγάπης.»

Βλέπετε πώς δεν έλεγα μάταια ότι χωρίς πίστη, ελπίδα και αγάπη είναι αδύνατον να σωθεί κανείς; Διότι, όπως ακριβώς χρειαζόμαστε τους οφθαλμούς του σώματος για την ενατένιση των ορατών, έτσι βεβαίως χρειαζόμαστε την πίστη για την ενατένιση των θείων. Και όπως ακριβώς η γνώση των πραγμάτων αποκτάται σε αναλογία με την τήρηση των εντολών, έτσι και η επίγνωση της αλήθειας έρχεται σύμφωνα με το μέτρο της ελπίδας στον Χριστό. Και όπως δεν αρμόζει να λατρεύουμε τίποτε άλλο παρά μόνο τον Θεό, έτσι δεν πρέπει να ελπίζουμε σε κανέναν άλλον, παρά μόνο στον Θεό, τον κηδεμόνα των πάντων. Και όπως είναι επικατάρατος εκείνος που στηρίζει την ελπίδα του σε άνθρωπο, έτσι είναι ευλογημένος εκείνος που στηρίζεται στον Θεό. Και όπως η ανάμνηση της φωτιάς δεν θερμαίνει το σώμα, έτσι και η πίστη χωρίς την αγάπη δεν ενεργεί στην ψυχή τον φωτισμό της γνώσης. Και είναι αδύνατον να βρεθεί αγάπη χωρίς ελπίδα. Γι' αυτό οι άγιοι λέγουν ότι ένα πράγμα είναι μόνιμο, η ελπίδα προς τον Θεό, ενώ όλα τα άλλα δεν είναι μόνιμα από τη φύση τους, αλλά νομίζονται ότι είναι. Και εκείνος που έχει στηρίξει την καρδιά του στη δύναμη της πίστης, ακόμη και όταν δεν έχει τίποτα, κατέχει τα πάντα μέσω της πίστης. Εκείνος όμως που στερείται την αγάπη, στερείται τον ίδιο τον Θεό, εφόσον ο Θεός είναι αγάπη. Ας σπουδάσουμε όλοι να Τον βρούμε μέσω της πίστης, της ελπίδας και της αγάπης, Αυτόν που θεωρείται εν Πατρί και Υιώ και Αγίω Πνεύματι. Σε Αυτόν ανήκει το κράτος στους αιώνες. Αμήν.

ΚΕ΄. — Του ιδίου προς τον Κόνωνα, πρεσβύτερο και ηγούμενο. Πιστεύω, καθώς παρέλαβα και διδάχθηκα, ότι ο Θεός είναι αγάπη· και ότι, καθώς Αυτός είναι ένας, χωρίς να παύει ποτέ να είναι ένας, έτσι και αυτούς που ζουν σύμφωνα με τη δική Του αγάπη τους κάνει ένα, και τους χαρίζει μία καρδιά και ψυχή, έστω και αν τυγχάνει να είναι πολλοί· ώστε, έχοντας ωσάν μία ψυχή, να γνωρίζουν τις καρδιές ο ένας του άλλου, και να μην κοπιάζουν ευρισκόμενοι σε άγνοια και ερευνώντας για τα άδηλα, στοχαζόμενος ο καθένας τη διάθεση του πλησίον απέναντί του. Για τον λόγο αυτόν, πιστεύοντας στη χάρη του Χριστού που ενεργεί μέσα σου, άγιε Πατέρα, ότι δεν αγνοείς τίποτε από όσα βρίσκονται στην καρδιά μου, όπως ίσως, έστω κι αν είναι τολμηρό να το πω, ούτε κι εγώ αγνοώ όσα βρίσκονται στη δική σου, παίρνω το θάρρος να παραιτηθώ προσωρινά από την άφιξή μου σε εσάς, γνωρίζοντας ότι δεν πιστεύετε πως η παραίτηση αυτή οφείλεται σε παρακοή, αλλά σε σωματική ασθένεια που με εμποδίζει βίαια από την οδοιπορία, και δεν επιτρέπει στην προθυμία της ψυχής να προχωρήσει σε έργο.

ΛΗʹ. Εάν γνώρισμα της αγάπης είναι η μακροθυμία και η χρηστότητα, εκείνος που οργίζεται και συμπεριφέρεται με πονηρία καθίσταται προφανώς ξένος προς την αγάπη· όποιος δε είναι ξένος προς την αγάπη, είναι ξένος προς τον Θεό, εφόσον ο Θεός είναι αγάπη.

Ρ΄. Πολλοί μεν έχουν πει πολλά περί αγάπης, αναζητώντας την όμως θα την βρεις μόνο στους μαθητές του Χριστού, επειδή μόνο αυτοί είχαν δάσκαλο της αγάπης την ίδια την αληθινή Αγάπη, για την οποία έλεγαν: «Εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι». Εκείνος λοιπόν που απέκτησε την αγάπη, απέκτησε τον ίδιο τον Θεό, επειδή ο Θεός είναι αγάπη. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν. ΤΕΛΟΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙ ΑΓΑΠΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΤΗΣ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΕΚΑΤΟΝΤΑΔΑΣ

Επειδή όχι μόνο κατά τούτο βεβαιώνουν στους εαυτούς τους την υιότητα από την αγάπη, ότι δηλαδή προσκολλώνται και αγαπούν τον Θεό ως πατέρα, αλλά και επειδή του μοιάζουν μέσω της αγάπης, και διότι αυτοί μεν είναι αγαπητικοί, ο δε Θεός είναι αγάπη, και επειδή, εφόσον Εκείνος ζει, ζουν και αυτοί ένεκα της αγάπης. Διότι αυτοί που αληθινά ζουν είναι εκείνοι στους οποίους τρέφεται αυτό το καλό πάθος, ενώ όσοι στερούνται αυτού, είναι εντελώς νεκροί.

Δεν είναι δυνατόν να είναι κανείς μισάνθρωπος και να μην είναι θεοστυγής, και δεν είναι δυνατόν να ονομάζεται φιλάνθρωπος και να μην είναι θεοφιλής. Γι' αυτό, ας αγαπάμε ο ένας τον άλλον, αγαπητοί, έχοντας πάλι ως καλό σύμβουλο και προτρεπτή τον Θεολόγο, ο οποίος βροντοφωνάζει: «Η αγάπη προέρχεται από τον Θεό», και, «όποιος αγαπά έχει γεννηθεί από τον Θεό και γνωρίζει τον Θεό· διότι ο Θεός είναι αγάπη», και, «εάν κάποιος λέει ότι βρίσκεται στο φως και μισεί τον αδελφό του, βρίσκεται στο σκοτάδι», και, «όποιος αγαπά τον αδελφό του μένει στο φως και δεν υπάρχει σε αυτόν σκάνδαλο· ενώ όποιος μισεί τον αδελφό του βρίσκεται στο σκοτάδι και πορεύεται στο σκοτάδι, και δεν γνωρίζει πού πηγαίνει, διότι το σκοτάδι τύφλωσε τα μάτια του». Ακούς, άνθρωπε, πώς εκείνος που αποχωρίζεται από την αγάπη προς τον πλησίον αποκόπτεται και από τη στοργή προς τον Θεό και γεμίζει με σκοτάδι και, έχοντας τυφλωθεί στα μάτια της διανοίας, καταναλώνει τη ζωή του μέσα σε μεγάλη πλάνη, απάτη και βαθύ ζόφο, χωρίς ούτε το φως να αντιλαμβάνεται, ούτε πού πορεύεται να γνωρίζει;

Και όπως εκεί, στην πλάνη, ο παλαιός άνθρωπος ενδύθηκε έναν τέλειο άνθρωπο και φοράει το ένδυμα της βασιλείας του σκότους, ένδυμα βλασφημίας, απιστίας, αφοβίας, κενοδοξίας, υπερηφανίας, φιλαργυρίας, επιθυμίας, και ομοίως τα υπόλοιπα ρακώδη, ακάθαρτα και μιαρά ενδύματα της βασιλείας του σκότους, έτσι πάλι εδώ, όσοι απεκδύθηκαν τον παλαιό και καταχθόνιο άνθρωπο, και όσους ο Ιησούς απεξέδυσε από τα ενδύματα της βασιλείας του σκότους, αυτοί ενδύθηκαν τον νέο και επουράνιο άνθρωπο, τον Ιησού Χριστό (και πάλι ομοίως οφθαλμούς αντί οφθαλμών, ώτα αντί ώτων, κεφαλή αντί κεφαλής), ώστε να είναι όλος καθαρός και να φέρει την επουράνια εικόνα. Και τους ενέδυσε ο Κύριος με ενδύματα της βασιλείας του άρρητου φωτός, ενδύματα πίστεως, ελπίδας, αγάπης, χαράς, ειρήνης, αγαθοσύνης, χρηστότητας, και ομοίως όλα τα εξής, ενδύματα φωτός, ζωής, θεϊκά, ζωντανά, ανέκφραστης ανάπαυσης, ώστε όπως ακριβώς ο Θεός είναι αγάπη και χαρά και ειρήνη και χρηστότητα και αγαθοσύνη, έτσι και ο νέος άνθρωπος να γίνει αυτά κατά χάριν.

Διότι, επειδή ο Θεός είναι αγάπη, δέχθηκε το ουράνιο και θείο πυρ του Χριστού και αναπαύθηκε και χάρηκε, και εκεί παραμένει προσδεδεμένος. Ερώτηση: Άραγε συνυπάρχει ο σατανάς με τον Θεό, είτε στον αέρα είτε στους ανθρώπους; Απόκριση: Αυτός ο ήλιος, που είναι κτίσμα και καταυγάζει βορβορώδεις τόπους, σε τι βλάπτεται; Πόσο μάλλον το Θείο, συνυπάρχοντας με τον σατανά, ούτε ρυπαίνεται ούτε μιαίνεται. Επέτρεψε δε να υπάρχει το κακό για την άσκηση των ανθρώπων. Όμως το κακό έχει σκοτιστεί και τυφλωθεί και δεν δύναται να δει την καθαρότητα και τη λεπτότητα του Θεού. Αν πάλι πει κάποιος ότι ο σατανάς έχει τον δικό του τόπο και ο Θεός τον δικό Του, Τον καθιστά περιγραπτό εξαιτίας εκείνου του τόπου όπου κατοικεί ο πονηρός. Πώς λοιπόν λέμε ότι το αγαθό είναι απερίγραπτο και ακατάληπτο, και ότι τα πάντα υπάρχουν μέσα σε αυτό, και ότι το αγαθό δεν μιαίνεται από το κακό; Μήπως τάχα, επειδή ο ουρανός και ο ήλιος και τα όρη υπάρχουν μέσα στον ίδιο τον Θεό και δι' Αυτού συνιστώνται, έγιναν και αυτά Θεός;

Όπως ακριβώς εάν κάποιος εισέλθει σε βασιλικά ανάκτορα και δει τις εκεί παραστάσεις και τις ομορφιές, και αλλού αποθηκευμένους θησαυρούς, και παρακαθίσει στο τραπέζι μαζί με τον βασιλιά και του παρατεθούν φαγητά και ποτά γλυκύτατα και αναπαυθεί με κάθε τρόπο στα θεάματα και τις ομορφιές, και έπειτα, αφού αποσπαστεί από εκεί, βρεθεί σε δυσώδεις τόπους, τότε αρχίζει να χύνει δάκρυα, διότι από τέτοιους τόπους οδηγήθηκε σε σκοτεινούς και δυσώδεις τόπους. Ή όπως ακριβώς εάν υπάρχει κάποια γυναίκα ωραία και σοφότατη και πλουσιότατη περισσότερο από όλες, και πάρει κοντά της έναν άνδρα φτωχό και ταπεινό, άσχημο, ντυμένο με κουρέλια, και τον γδύσει από τα ρυπαρά ενδύματα και τον ντύσει με βασιλική στολή και του φορέσει διαδήματα και γίνει σύντροφός του, τότε αρχίζει ο φτωχός να ταράζεται και να εκπλήσσεται λέγοντας: «Σε εμένα τον ταλαίπωρο και ταπεινό και ασήμαντο δόθηκε τέτοια σύντροφος;» —έτσι έπραξε ο Θεός στον ταπεινό και ταλαίπωρο άνθρωπο. Του έδωσε να γευτεί άλλον αιώνα, άλλη γλυκύτατη τρυφή, του έδειξε δόξες και ομορφιές βασιλικές, άρρητες, επουράνιες, και επομένως ο άνθρωπος, συγκρίνοντας εκείνα τα πνευματικά με αυτά του παρόντος αιώνα, τα απορρίπτει όλα, είτε βλέπει βασιλιά είτε άρχοντες είτε σοφούς, όλα τα αποστρέφεται μπροστά σε εκείνον τον επουράνιο θησαυρό· διότι, επειδή «ο Θεός είναι αγάπη», δέχθηκε το νοερό και θείο πυρ του Χριστού και αναπαύθηκε και χάρηκε, και εκεί είναι προσδεδεμένος.

Εκείνος δε που γεννιέται μέσα στο αληθινό και ανείπωτο φως «έχει μεταβεί από τον θάνατο» τον αιώνιο «στην ζωή» την αιώνια. Και πάλι ομοίως, το φως που υπάρχει σε αυτόν που καταξιώθηκε, από τώρα διατηρείται ανανεούμενο μέρα με τη μέρα και μαζί του αναχωρεί προς τον επουράνιο Πατέρα. Διότι όπου αυτό το φως λάμψει και ενεργήσει, το σκοτάδι της αμαρτίας φεύγει από την καρδιά· διότι και από το φως του ήλιου το σκοτάδι φεύγει. Και εκείνος που βλέπει αυτό «το αληθινό φως» και το έχει μέσα του, κατ' ανάγκην βλέπει το σκοτάδι να εξαφανίζεται, έχοντας αποκτήσει τους καρπούς του Πνεύματος· διότι αυτό το φως είναι «αγάπη» ανείπωτη, «μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη» και τα υπόλοιπα ενεργήματα της αρετής. Όλα αυτά είναι τούτο «το αληθινό φως», το οποίο είναι ο Θεός, όπως λέει ο απόστολος Ιωάννης: «η αγάπη είναι ο Θεός». Διότι όπως η φωτιά έχει ως φύση της το να είναι θερμή και το νερό το να είναι υγρό, έτσι και «το αληθινό φως», το οποίο είναι ο Θεός, έχει ως φύση του το να είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, άπειρη και αμέτρητη αγαθοσύνη, καθώς είναι γραμμένο: «σύμφωνα με τη μεγαλωσύνη Του και το έλεός Του». Και σε όποια ψυχή λάμψει αυτό το άρρητο φως, παραμένει εκεί αδιάλειπτα.

Προς τον Μαχητάρη. Εάν ο Θεός είναι αγάπη, όπως εθέσπισε ο αγαπημένος εν Χριστώ μαθητής, θεωρώ τα γράμματα της αγάπης όχι ως κατάβαση από τον Θεό, αλλά ως ανάβαση προς τον Θεό, και αυτά αποτελούν εκείνη ακριβώς την κλίμακα που είδε ο Ιακώβ, η οποία έχει ως αγγέλους τους λόγους της ενώσεως και πάνω από όλα ή πριν από όλα, τον ίδιο τον Κύριο να επιστηρίζεται σε αυτήν. Επομένως, να μην κατηγορείς τη μη συγγραφή επιστολών από μέρους μου στο ότι επιθυμώ να διατηρήσω αδιάσπαστη την ένωση με το κρείττον, αλλά, αφού έμαθες ότι δενόμαστε με τον Θεό μάλλον περισσότερο όταν η μεταξύ μας αγάπη πλέκεται αρρηκτότερη μέσω των δυνατών επικοινωνιών, να χρησιμοποιείς τις επιστολές και, για να αναφέρω κάτι από τα παλαιά δικά μας, να μου προσφέρεις τα γράμματά σου σαν μια χρυσή αλυσίδα κρεμασμένη από τον ουρανό, η οποία ανυψώνει εκεί όσους αναρριχώνται μέσω αυτής. Διότι σε τόσο βάρβαρους τόπους, όπου δεν θέλουν να με διδάξουν τίποτα το αγαθό, κάποια μικρή απορροή σοφίας που κατέρχεται προς εμάς φαίνεται η ίδια ως η πηγή του νέκταρος. Φρόντισε λοιπόν στο εξής να μην μας παραμελείς, αφήνοντάς μας στεγνούς σε γη έρημη, άβατη και άνυδρη.