Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΙΩΑΝΝΟΥ 5:19

Ποιος είναι ο άνθρωπος που επιθυμεί ζωή, που αγαπά να δει αγαθές ημέρες; Εάν κάποιος επιθυμεί, λέει, ζωή, δεν εννοεί αυτήν την κοινή που ζουν και τα άλογα ζώα, αλλά την όντως ζωή που δεν διακόπτεται από τον θάνατο. Διότι τώρα, λέει, πεθαίνετε, και η ζωή μας είναι κρυμμένη μαζί με τον Χριστό στον Θεό· όταν δε φανερωθεί ο Χριστός, η ζωή μας, τότε και εσείς θα φανερωθείτε μαζί Του μέσα σε δόξα. Επομένως, και η όντως ζωή είναι ο Χριστός, και η δική μας διαγωγή εν Αυτώ είναι η αληθινή ζωή. Παρομοίως δε, άλλες είναι οι αγαθές ημέρες, τις οποίες ως υπόσχεση προβάλλει ο Προφήτης. Ποιος είναι ο άνθρωπος που επιθυμεί ζωή, που αγαπά να δει αγαθές ημέρες; Διότι οι ημέρες αυτού του αιώνα είναι πονηρές, επειδή και αυτός ο αιώνας, ο οποίος αποτελεί το μέτρο του κόσμου (για τον οποίο έχει ειπωθεί ότι «όλος ο κόσμος κείτεται εν τω πονηρώ»), εξομοιώνεται με τη φύση του κόσμου τον οποίο καταμετρά. Και μέρη αυτού του χρόνου είναι αυτές οι ημέρες. Γι' αυτό λέει ο Απόστολος: «Εξαγοραζόμενοι τον καιρό, διότι οι ημέρες είναι πονηρές». Αλλά και ο Ιακώβ λέει: «Οι ημέρες των ετών μου είναι λίγες και πονηρές». Επομένως, τώρα δεν βρισκόμαστε στη ζωή, αλλά στον θάνατο.

Καταπιάνεται πάλι με ένα άλλο ρητό, φέρνοντάς το στο προσκήνιο χωρίς να κατανοεί τα όσα περιέχονται σε αυτό, και παρερμηνεύοντας με άλλον τρόπο τη δύναμη της σωτηριώδους διδασκαλίας: δηλαδή το ότι ο Σωτήρας είπε πως «έρχεται ο άρχοντας του κόσμου τούτου, και δεν βρίσκει τίποτα δικό του μέσα μου», 〈και πάλι: «ο άρχοντας του κόσμου θα ριχτεί κάτω»〉 και πάλι στον απόστολο που αναφέρει ότι «ο θεός αυτού του αιώνα τύφλωσε τα νοήματα των απίστων, για να μην τους καταυγάσει το φως του ευαγγελίου της δόξας». Ας εξετάσουμε λοιπόν τον άρχοντα του κόσμου τούτου, για τον οποίο ο Κύριος λέει, 〈αν〉 θα ριχτεί κάτω· 〈διότι προσθέτει〉 «εάν εγώ υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου»· ποιον 〈λοιπόν〉 ονομάζει άρχοντα του κόσμου τούτου; Και αν μεν εννοεί τον διάβολο, πώς ο Ιωάννης στο ευαγγέλιο λέει για τον Σωτήρα ότι «ήλθε στα δικά του»; Διότι βλέπουμε αυτές τις δύο φράσεις να είναι αντίθετες μεταξύ τους· επειδή ο απόστολος λέει «ολόκληρος ο κόσμος βρίσκεται στην εξουσία του πονηρού» και ο Σωτήρας «ήταν μέσα στον κόσμο». Πώς άραγε θα συμβιβαστούν και τα δύο; Εάν ολόκληρος ο κόσμος βρίσκεται στην εξουσία του πονηρού, πού υπάρχει τόπος για τον Σωτήρα μέσα στον κόσμο, ώστε να είναι Αυτός «μέσα στον κόσμο»; Και αν τα του κόσμου τυγχάνουν να είναι «δικά του» του Υιού του Θεού, ποιος άρχοντας κυριεύει τα όσα ανήκουν στον Θεό; Εάν πάλι αυτά που βρίσκονται στον κόσμο δεν ανήκουν στον Υιό του Θεού, ποιος άρχοντας του κόσμου θα επέτρεπε να ανήκουν στον Σωτήρα τα όσα υπάρχουν στον κόσμο;

Διότι ομιλούσε περί της υψώσεως του σταυρού και περί της ανόδου στον ουρανό, προκειμένου να ελκύσει τους πάντες προς τον εαυτό του. Και για ποιον λόγο, ενώ βρισκόταν άνω, δεν τους είλκυσε, αλλά ήλθε επί της γης; Διότι έπρεπε να έλθει και να αναλάβει στον εαυτό του τη μορφή των ανθρώπων, ώστε πρώτα το ίδιο το άγιο σκεύος, το οποίο έλαβε από τη Μαρία, να το υψώσει στον εαυτό του, αναπλάθοντας για τον εαυτό του το άγιο σώμα, ερχόμενος άνωθεν ως Θεός Λόγος από τους κόλπους του Πατρός, ώστε, αφού υψωθεί με το ίδιο του το σώμα, να ελκύσει τους ομοίους προς τον εαυτό του. Ποιος όμως είναι ο άρχοντας αυτού του κόσμου; Αλλά όπως λέει «όλος ο κόσμος κείται εν τω πονηρώ», δεν εννοεί τον ουρανό, ούτε τη γη, ούτε τον ήλιο, ούτε τη σελήνη, ούτε τα φυτά, ούτε τη θάλασσα, ούτε τα όρη, ούτε τον αέρα, ούτε τα νέφη, ούτε τον άνεμο, ούτε τα άστρα, ούτε τα πτηνά, ούτε κανένα από τα δημιουργήματα, μη γένοιτο, αλλά τον κόσμο των ανθρώπων, την υπερηφάνεια του νου, το θράσος της οιήσεως, την αλαζονεία της ανθρώπινης επάρσεως· αυτός ήταν ο άρχοντας αυτού του κόσμου ο οποίος εξέπεσε κάτω, δηλαδή η υπερηφάνεια. Διότι λέει: «Εσείς λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλον, εγώ όμως δεν ζητώ τη δική μου δόξα».

Τι σημαίνει όμως αυτό που ακολουθεί αμέσως μετά από όσα ειπώθηκαν; Θεωρώ αναγκαίο να μην προσπεράσουμε ούτε αυτό χωρίς να το εξετάσουμε, ώστε, γνωρίζοντας σε ποιον προσευχόμαστε, να αναπέμπουμε την ικεσία με την ψυχή και όχι με το σώμα: «Μη μας οδηγήσεις σε πειρασμό, αλλά ελευθέρωσέ μας από τον πονηρό». Ποιο είναι, αδελφοί, το νόημα αυτών των λόγων; Μου φαίνεται ότι ο Κύριος ονομάζει το κακό με πολλούς και διάφορους τρόπους, αποκαλώντας τον με πολλά ονόματα ανάλογα με τις διαφορές των πονηρών ενεργειών του: διάβολο, Βεελζεβούλ, μαμωνά, άρχοντα του κόσμου, ανθρωποκτόνο, πονηρό, πατέρα του ψεύδους και άλλα παρόμοια. Ίσως, λοιπόν, ένα από τα ονόματα με τα οποία νοείται είναι και ο πειρασμός, και την υποψία μας αυτή την επιβεβαιώνει η συνάφεια των λόγων αυτών· διότι, αφού είπε, «Μη μας οδηγήσεις σε πειρασμό», πρόσθεσε το να ελευθερωθούμε από τον πονηρό, θεωρώντας ότι το ίδιο πράγμα υποδηλώνεται και με τα δύο ονόματα. Διότι, εάν εκείνος που δεν εισέρχεται σε πειρασμό βρίσκεται οπωσδήποτε έξω από την επιρροή του πονηρού, και εκείνος που εμπίπτει σε πειρασμό βρίσκεται κατ' ανάγκην μέσα στον πονηρό, άρα ο πειρασμός και ο πονηρός είναι ένα και το αυτό ως προς τη σημασία τους. Τι μας παραγγέλλει, λοιπόν, αυτή η διδασκαλία της προσευχής; Να παραμένουμε μακριά από τα ορατά πράγματα τούτου του κόσμου, όπως λέει αλλού προς τους μαθητές του, ότι ολόκληρος ο κόσμος κείται στην εξουσία του πονηρού.

Επειδή δε, καθώς προαναφέραμε, ο λόγος λέει ότι ο κόσμος κείται εν τω πονηρώ, και στα κοσμικά πράγματα βρίσκονται οι αφορμές των πειρασμών, ορθά και πρεπόντως εκείνος που προσεύχεται να λυτρωθεί από τον πονηρό παρακαλεί να βρεθεί έξω από τους πειρασμούς. Διότι δεν πρόκειται κανείς να καταπιεί το αγκίστρι, εάν δεν καταβροχθίσει με λαιμαργία το δόλωμα.

Επειδή δε, όπως λέει ο Κύριος, ο κόσμος αυτός βρίσκεται υπό την εξουσία του πονηρού, και εκείνο που αντιτίθεται στην αρετή, δηλαδή η πονηρία, είναι ξένο προς όσους ακολουθούν τον νόμο, αυτός που οδοιπορεί μέσα σε τούτο τον κόσμο κατά τη διάρκεια του βίου του θα διανύσει με ασφάλεια αυτήν την αναγκαία πορεία της αρετής, εάν ακολουθεί σταθερά την κεντρική οδό, η οποία πράγματι έχει λειανθεί και καταστεί φωτεινή από την αρετή, χωρίς να παρεκκλίνει πουθενά εξαιτίας της κακίας προς τα παρακείμενα δύσβατα μονοπάτια.

Επειδή, λοιπόν, είδα και αισθητώς τους αγίους τόπους, αλλά είδα και σε εσάς τα εναργή σημάδια τέτοιων τόπων, γέμισα από τόση χαρά, ώστε η διήγηση αυτού του αγαθού να ξεπερνά τα όρια του λόγου. Αλλά, επειδή φαίνεται πως, όντας κανείς άνθρωπος, είναι δύσκολο, για να μην πω αδύνατο, να απολαμβάνει το αγαθό αμιγές από το κακό, για τον λόγο αυτό, στη γεύση των γλυκών αναμείχθηκε μέσα μου και κάτι από εκείνα που πικραίνουν την αίσθηση. Εξαιτίας αυτών, μετά την καλή απόλαυση των όσων με εύφραιναν, επέστρεφα και πάλι στην πατρίδα περίλυπος, αναλογιζόμενος ότι είναι αληθινός ο λόγος του Κυρίου που είπε ότι ολόκληρος ο κόσμος βρίσκεται υπό την εξουσία του πονηρού, ώστε κανένα μέρος της οικουμένης να μην είναι ελεύθερο από τη μοίρα του χειρότερου. Διότι, εάν ο τόπος που υποδέχθηκε το άγιο ίχνος της όντως Ζωής δεν είναι καθαρός από τα πονηρά αγκάθια, τι πρέπει να σκεφτεί κανείς για τους υπόλοιπους τόπους, στους οποίους η μετοχή του αγαθού σπάρθηκε απλώς μέσω της ακοής και του κηρύγματος; Και το σε τι αποβλέπω λέγοντας αυτά, δεν χρειάζεται βέβαια να το εκθέσω πιο απροκάλυπτα με τα λόγια, εφόσον τα ίδια τα πράγματα διαλαλούν τα λυπηρά πιο δυνατά από κάθε γνώριμη φωνή. Μία έχθρα νομοθέτησε σε εμάς ο Νομοθέτης της ζωής μας, εννοώ αυτήν προς τον όφι, προστάζοντας η δύναμη του μίσους να μην ενεργείται προς τίποτε άλλο παρά μόνο προς την αποστροφή της κακίας· διότι λέγει: «Έχθρα θα θέσω ανάμεσα σε εσένα και σε εκείνον».

Γι' αυτό και απαγορεύθηκε στους πρωτοπλάστους να αποκτήσουν, μαζί με το καλό, και τη γνώση των αντιθέτων, αλλά να απέχουν από το «γνωστό καλό και πονηρό», και να καρπώνονται το αγαθό καθαρό, αμιγές και αμέτοχο του κακού. Αυτό δεν είναι τίποτε άλλο, κατά τη δική μου άποψη, από το να βρίσκεται κανείς μόνο μαζί με τον Θεό, να βιώνει αυτή την τρυφή ακατάπαυστα και διηνεκώς, και να μην αναμειγνύει στην απόλαυση του καλού όσα αποτραβούν προς το αντίθετο. Και αν πρέπει να μιλήσω με τόλμη, ίσως με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε κανείς από τούτον τον κόσμο, ο οποίος «κείται εν τω πονηρώ», να αρπαγεί και πάλι στον παράδεισο, όπου όταν βρέθηκε και ο Παύλος άκουσε και είδε τα άρρητα και αθέατα, τα οποία δεν επιτρέπεται σε άνθρωπο να λαλήσει.

Εάν, λοιπόν, όλοι είχαν τη δύναμη, όπως ο Μωυσής, να βρεθούν μέσα στον γνόφο, όπου ο Μωυσής είδε τα αθέατα· ή όπως ο υψιπετής Παύλος να ανυψωθούν πάνω από τρεις ουρανούς και μέσα στον παράδεισο να διδαχθούν τα άρρητα περί των υπέρλογων πραγμάτων· ή όπως ο ζηλωτής Ηλίας να συναρπαγούν με τη φωτιά προς τον αιθέριο χώρο και να μην καταβαρυνθούν από το φορτίο του σώματος· ή όπως ο Ιεζεκιήλ και ο Ησαΐας να δουν επί του θρόνου της δόξης Εκείνον που ανυψώνεται πάνω στα Χερουβίμ ή που δοξάζεται από τα Σεραφείμ—δεν θα υπήρχε απολύτως καμία ανάγκη της ένσαρκης επιφάνειας του Θεού μας, εφόσον όλοι θα βρίσκονταν σε αυτήν την κατάσταση. Επειδή όμως, καθώς λέγει ο Κύριος, η γενεά εκείνη ήταν πονηρή και μοιχαλίδα (πονηρή αφενός, διότι, όπως αναφέρει το Ευαγγέλιο, ολόκληρος ο κόσμος τότε βρισκόταν στην εξουσία του πονηρού, και μοιχαλίδα αφετέρου, διότι, αφού αποστάτησε από τον αγαθό Νυμφίο, ενώθηκε με εκείνον που μέσω της κακίας μοιχεύει τις ψυχές)—για τον λόγο αυτόν, ο αληθινός Ιατρός, Εκείνος που θεραπεύει τους πάσχοντες, προσέφερε στον ασθενή τη φροντίδα ακριβώς με τον τρόπο που απαιτούσε η νόσος τη θεραπεία της, κατά κάποιον τρόπο συνασθενώντας με την αρρώστια της δικής μας φύσης και γινόμενος σάρκα, η οποία στην ίδια της τη φύση έχει συνυφασμένη την ασθένεια, καθώς διδάσκει η θεία φωνή ότι: «Το πνεύμα πρόθυμον, η δε σαρξ ασθενής».

Βλέπετε την πλάνη και την απάτη αυτού του κόσμου, πόσο ποικίλη είναι, με πόσα κακά μας περιβάλλει, με πόσα μέσα μας χωρίζει από τον Θεό; Διότι, αφού μας καθιστά υποχείριους σε αναρίθμητα πάθη, με πολλούς τρόπους μας απομακρύνει από τον απαθή. Γι' αυτό και ο ίδιος ο Κύριος έλεγε, «ο κόσμος κείται εν τω πονηρώ», και αποκαλούσε τον διάβολο κοσμοκράτορα, ως άρχοντα του σκότους τούτου του αιώνα.

Διότι λέγει: Όλος ο κόσμος βρίσκεται υπό την εξουσία του πονηρού· και, Μην αγαπάτε τον κόσμο, ούτε όσα υπάρχουν μέσα στον κόσμο, διότι καθετί που υπάρχει στον κόσμο, η επιθυμία της σάρκας και η επιθυμία των οφθαλμών, και η αλαζονεία του βίου· και, ο κόσμος παρέρχεται, καθώς και η επιθυμία του· ενώ εκείνος που πράττει το θέλημα του Θεού μένει στον αιώνα. Αναζητώντας εγώ αυτό το αγαθό θέλημα του Θεού, εγκατέλειψα τα πάντα και προσκολλήθηκα σε εκείνους που έχουν τον ίδιο πόθο και αναζητούν τον ίδιο Θεό· μεταξύ των οποίων δεν υπάρχει έριδα ή φθόνος, λύπες και μέριμνες, αλλά όλοι διανύουν τον ίδιο δρόμο, για να κληρονομήσουν τις αιώνιες μονές, τις οποίες ετοίμασε ο Πατέρας των φώτων για εκείνους που τον αγαπούν. Αυτούς εγώ απέκτησα ως γονείς, αυτούς ως αδελφούς, αυτούς ως φίλους και γνωστούς· ενώ από τους άλλοτε φίλους και αδελφούς μου απομακρύνθηκα φεύγοντας, και κατέλυσα στην έρημο προσμένοντας τον Θεό, ο οποίος με σώζει από την ολιγοψυχία και από την καταιγίδα.

ΛΓ΄. — Του ιδίου προς τον ίδιο. Εάν, σύμφωνα με τον μεγάλο νικητή των πειρασμών Ιώβ, «πειρατήριο είναι ο βίος των ανθρώπων». Και ο κόσμος, όπως είπε ο Κύριος, «κείτεται εν τω πονηρώ»· και, «πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων», όπως αποφαίνεται ο μέγας Δαβίδ, και τους πειρασμούς και την πάλη, είτε με ανθρώπους είτε με δαίμονες κατά τη δίκαιη κρίση του Θεού, οπωσδήποτε πρέπει να τα αντιμετωπίσουμε, κατά τον άγιο Απόστολο, ας παρακαλέσουμε τον Θεό να μας δώσει υπομονή, ώστε να μπορέσουμε να ανασυρθούμε από τον βούρκο των παθών, και να σταθούμε πάνω στην άσειστη πέτρα, εννοώ την εν Χριστώ διά της χάριτος απάθεια· όταν νεκρωθούν μέσα μας και ο γεμάτος πειρασμούς βίος, και ο πονηρευόμενος κόσμος, και οι άνθρωποι, και οι δαίμονες, δηλαδή, η εμπαθής ζωή, και η μέσω των αισθήσεων ηδονική απάτη, και τα σαρκικά παθήματα, και τα ψυχικά εμπαθή κινήματα, και οι ακούσιες επιφορές που έρχονται εξαιτίας αυτών, οι οποίες ονομάστηκαν θλίψεις. Ας υπομείνουμε, λοιπόν, για να σωθούμε· διότι αυτός που θα υπομείνει μέχρι τέλους θα σωθεί. Η ειρήνη του Χριστού να είναι μαζί μας.

Όπως ακριβώς, λοιπόν, όταν εκλείψουν οι ημέρες της παρούσας ζωής μας, τα έργα αγαθοεργίας θα υποδεχθούν τις ψυχές μας, τα οποία αποκτήσαμε κατά τη διάρκεια της ζωής μέσα στην αδικία, επειδή ο κόσμος «κείται εν τω πονηρώ», έτσι, όταν καταλυθεί αυτή η σύντομη ζωή, οι ψυχές μας θα έχουν την προ της αναστάσεως κατοικία τους κοντά στον Θεό, μέχρι να αναλάβουμε την ανακαινισμένη και ακατάλυτη κατοικία μας.