Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΙΩΑΝΝΟΥ 5:6

Σχετικά δε με το Πνεύμα λέει στους αγίους μαθητές: «Όταν όμως έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα στείλω σε εσάς από τον Πατέρα, το Πνεύμα της αληθείας το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα.» Άραγε, λοιπόν, δεν είναι ολοφάνερα Θεός αυτό που γνωρίζεται ως Θεός και κατοικεί μέσα μας, όχι ως κτίσμα και δημιούργημα που υπόκειται στη δική μας δουλεία, αλλά ως ελεύθερο κατά φύση και όντας το Πνεύμα της ίδιας της αλήθειας, ή μάλλον η ίδια η αλήθεια κατά την ένωσή του με τον Υιό; Διότι το Πνεύμα είναι η αλήθεια, σύμφωνα με τις Γραφές, και η αλήθεια είναι ο Χριστός. Β. Επομένως, η φυσική ταυτοσημία με τον Υιό, ώστε να είναι το Πνεύμα Θεός, αρκεί για απόδειξη και πληροφορία σε εμάς; Α. Ναι, εφόσον, ενώ ένας είναι ο Θεός Πατέρας, Θεός είναι και ο Υιός, και ενώ ένας είναι ο Κύριος ο Υιός, Κύριος είναι και ο Πατέρας.

ΤΟΜΟΣ Α ΛΟΓΟΣ Β. «Πιστός δε ο Θεός, ότι ο λόγος μας προς εσάς δεν έγινε ναι και όχι». Κανείς δεν λέει «Κύριος Ιησούς, παρά μόνο εν Πνεύματι Αγίω»· το δε πνεύμα είναι η αλήθεια, σύμφωνα με τα γεγραμμένα· έχοντας λοιπόν τη διάνοιά τους γεμάτη από την αλήθεια, δηλαδή από το Άγιο Πνεύμα, οι κήρυκες των ευαγγελικών θεσπισμάτων δεν θα μπορούσαν να θεωρηθούν ψευδολόγοι· και όσα έλεγαν για τον Χριστό, αυτά οπωσδήποτε είναι ορθά και ακλόνητα. Και αυτό το βεβαιώνει ο ίδιος ο Χριστός λέγοντας: «Διότι δεν είστε εσείς εκείνοι που μιλούν, αλλά το πνεύμα του Πατέρα σας είναι εκείνο που μιλάει μέσα σας». Γι' αυτό, το νόημα αυτού που λέει απευθύνεται σε εκείνους που προσπαθούν να τον διαβάλουν ότι λέει πράγματα αντίθετα με τον εαυτό του, επειδή άλλοτε μεν κηρύττει τον Ιησού ως Θεό κατά φύση, άλλοτε δε και ως άνθρωπο. Αναγκαστικά, λοιπόν, αποκρούοντας κατά κάποιον τρόπο τις απρέπειές τους και επιβεβαιώνοντας ότι ο λόγος του δεν ήταν διφορούμενος και ασαφής, αλλά μάλλον απλός και αληθινός, τους πληροφορεί λέγοντας: Ο λόγος μας προς εσάς δεν έγινε ναι και όχι· δηλαδή δεν βρίσκεται σε σύγκρουση με τον εαυτό του ούτε πάσχει από ασυμβατότητα, ώστε άλλοτε μεν να επαινεί κάτι και άλλοτε να το κατακρίνει, αλλά λέει την αλήθεια μέσα στο κήρυγμα. Πιστός λοιπόν είναι ο Θεός, δηλαδή αψευδής και αληθινός.

Ή μήπως δεν είναι άτοπο να λέμε ότι το πνεύμα που υπάρχει μέσα στον άνθρωπο είναι χωρισμένο από αυτόν, τόσο ως προς τον όρο της φύσης όσο και ως προς την πλήρη συγκρότηση του ζωντανού όντος; Αλλά νομίζω ότι αυτό είναι ολοφάνερο σε όλους. Με ποιον τρόπο, λοιπόν, θα διαχωρίσουμε το Πνεύμα από τον Υιό, το οποίο είναι με τέτοιο τρόπο έμφυτο και ουσιωδώς ενωμένο, και προέρχεται μέσω Αυτού, και υπάρχει φυσικώς μέσα Του, ώστε να θεωρείται ότι δεν είναι τίποτε άλλο από Αυτόν, τόσο εξαιτίας της ταυτότητας της ενέργειας όσο και εξαιτίας του ίδιου του απαράλλακτου της φύσης; Άκουσε λοιπόν τι λέει ο Σωτήρας προς τους μαθητές Του: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να δεχθεί». Ιδού, ρητώς αποκαλεί το Άγιο Πνεύμα, Πνεύμα της αληθείας. Ότι δε η αλήθεια είναι ο Ίδιος, και κανείς άλλος εκτός από Αυτόν, άκουσε πάλι τον Ίδιο να λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Εφόσον λοιπόν ο κατά φύσιν Υιός είναι και ονομάζεται αλήθεια, βλέπε πόση ενότητα έχει το Πνεύμα προς Αυτόν. Διότι λέει κάπου για τον Σωτήρα μας ο μαθητής Ιωάννης: «Αυτός είναι που ήλθε δι' ύδατος και αίματος και πνεύματος, ο Ιησούς Χριστός· όχι μόνο με το ύδωρ, αλλά με το ύδωρ και με το αίμα· και το Πνεύμα είναι αυτό που μαρτυρεί, διότι το Πνεύμα είναι η αλήθεια».

Ότι δε πολλές φορές με το όνομα του Πνεύματος στις θεόπνευστες γραφές ονομάζεται και ο Υιός, θα το καταλάβουμε από τα παρακάτω. Γράφει λοιπόν ο μακάριος Ιωάννης γι' αυτόν: «Αυτός είναι που ήλθε μέσω ύδατος και πνεύματος, ο Ιησούς Χριστός, όχι μόνο με το ύδωρ, αλλά με το ύδωρ και το πνεύμα, και το πνεύμα είναι αυτό που μαρτυρεί, ότι το πνεύμα είναι η αλήθεια». Διότι, ιδού, ονομάζει το πνεύμα αλήθεια, μολονότι ο Χριστός διακηρύσσει ρητά: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Ο Παύλος πάλι, απευθυνόμενος σε εμάς, λέει: «Εκείνοι που είναι προσκολλημένοι στη σάρκα δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό· εσείς όμως δεν είστε στη σάρκα αλλά στο πνεύμα, εφόσον το πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας. Και αν κάποιος δεν έχει το πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε αυτόν. Αν όμως ο Χριστός κατοικεί μέσα σας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης». Διότι ιδού και πάλι σε αυτά τα χωρία, αφού διακήρυξε ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα μας, είπε ότι ο ίδιος ο Χριστός είναι μέσα μας. Επειδή το Πνεύμα Του είναι αδιαίρετο από τον Υιό, λόγω της ταυτότητας της φύσεώς τους, παρόλο που νοείται ότι υπάρχει με δική Του υπόσταση. Γι' αυτό πολλές φορές δεν κάνει διάκριση, ονομάζοντας πότε το Πνεύμα και πότε τον Εαυτό του. <Αλλά υπάρχουν ανάμεσά σας μερικοί που δεν πιστεύουν. Διότι ο Ιησούς γνώριζε από την αρχή ποιοι είναι αυτοί που δεν πιστεύουν και ποιος είναι αυτός που θα τον παραδώσει.>

Και δεν είναι καθόλου παράδοξο, αν λέει ότι αγιάζει τον εαυτό του, καίτοι είναι κατά φύσιν άγιος, αφού και οι Γραφές ονομάζουν τον Πατέρα Θεό του, αν και ο ίδιος είναι κατά φύσιν Θεός. Αλλά νομίζω ότι αυτά καλώς και δικαίως θα μπορούσε κανείς να τα αποδώσει στις ανάγκες της ανθρώπινης φύσης και στο σχήμα που αρμόζει σε εμάς, και δεν θα αστοχούσε από το πρέπον. Όπως λοιπόν πέθανε κατά σάρκα για εμάς, ως άνθρωπος, καίτοι κατά φύσιν υπάρχει ως Θεός, και όπως, έχοντας καταταγεί μεταξύ των κτισμάτων και κάτω από ζυγό εξαιτίας της ανθρώπινης φύσης, αν και είναι κύριος των πάντων, αποκαλεί τον Πατέρα Θεό του, έτσι διαβεβαιώνει ότι αγιάζει τον εαυτό του για εμάς, ώστε, αφού το γεγονός αυτό φτάσει και σε εμάς, ως σε απαρχή της ανανεούμενης φύσης, να είμαστε και εμείς αγιασμένοι σε αυτόν εν αληθεία, δηλαδή εν Αγίω Πνεύματι. Διότι το Πνεύμα είναι η αλήθεια, σύμφωνα με τον λόγο του Ιωάννη. Επειδή το Πνεύμα του δεν είναι κάτι διαφορετικό από τον Υιό, ως προς τον λόγο της ουσίας, αφού άλλωστε και ενυπάρχει σε αυτόν και προέρχεται μέσω αυτού.

Γι' αυτόν τον λόγο, και όπως ακριβώς το ίδιο ονομάζεται στις θεόπνευστες Γραφές, δεν είναι κάτι άλλο από αυτόν (τον Υιό), όσον αφορά την ταυτότητα της ουσίας και τη θεοπρεπή ενέργεια. Και βέβαια, ενώ ο ίδιος ο Σωτήρας μας λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια», ο Ιωάννης γράφει ότι: «Το Πνεύμα είναι η αλήθεια». Και πάλι ο Παύλος, που ανατράφηκε με τα Ιερά Γράμματα, λέει: «Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα· και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία». Ακούς πώς ο μυσταγωγός τήρησε με θαυμαστή ακρίβεια, τόσο για τον Υιό όσο και για το Άγιο Πνεύμα, και την ταυτότητα ως προς την ουσία, και την κατανόησή τους ως διακριτών, εννοώ ως προς την υπόστασή τους, δηλαδή αυτό που το καθένα λέγεται ότι είναι, και είναι αληθώς. Διότι το Πνεύμα ευλόγως θα νοούνταν ως Πνεύμα, και όχι ως Υιός, ή μάλλον ως Πνεύμα του Υιού, το οποίο διαπλάθει και αναμορφώνει σύμφωνα με αυτόν εκείνους στους οποίους θα βρισκόταν κατά μετοχή, ώστε ο Θεός και Πατέρας, βλέποντας να λάμπουν μέσα μας τα χαρακτηριστικά του δικού του γεννήματος, να μας αγαπήσει πλέον ως τέκνα, και να μας λαμπρύνει με υπερκόσμιες τιμές. Και αυτού του πράγματος σαφέστατη απόδειξη θα μπορούσε πάλι να αποτελέσει εκείνο που θεσπίστηκε παλαιά μέσω του πάνσοφου Μωυσή.

ΑΛΛΟ. Στα Ευαγγέλια ο Σωτήρας λέει κάπου για τον εαυτό του: «Εγώ είμαι η αλήθεια.» Ο μακάριος Ιωάννης, δείχνοντας ότι το Πνεύμα είναι από την ουσία του Πατέρα και του Υιού, στα μεν Ευαγγέλια λέει: «Το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα.» Στην δε Επιστολή: «Το Πνεύμα είναι η αλήθεια.» Πώς λοιπόν αυτό που εκπορεύεται από τον Πατέρα, και υπάρχει ως Πνεύμα της αληθείας, έχοντας τόσο μεγάλη ομοιότητα προς τον Υιό λόγω της ταυτοσημίας της ουσίας ώστε να ονομάζεται και το ίδιο αλήθεια, πώς θα μπορούσε να είναι γενητό και δημιούργημα; Αλλά αυτό είναι άτοπο. Επομένως το Πνεύμα είναι Θεός, εφόσον είναι όντως αλήθεια, και εκπορεύεται από τον Πατέρα.

ΑΛΛΟ. «Ποιος είναι, λέει, αυτός που νικά τον κόσμο, αν όχι αυτός που πιστεύει ότι ο Ιησούς είναι ο Υιός του Θεού; Αυτός είναι που ήλθε μέσω ύδατος και αίματος και Πνεύματος, ο Ιησούς Χριστός, όχι μόνο με το ύδωρ, αλλά και με το Πνεύμα και με το αίμα. Και το Πνεύμα είναι εκείνο που μαρτυρεί, διότι το Πνεύμα είναι η αλήθεια. Διότι τρεις είναι αυτοί που μαρτυρούν, το Πνεύμα, και το ύδωρ, και το αίμα, και οι τρεις στο ένα καταλήγουν. Αν δεχόμαστε τη μαρτυρία των ανθρώπων, η μαρτυρία του Θεού είναι μεγαλύτερη.» Δες, λοιπόν, πάλι ότι ο κήρυκας της αλήθειας ονομάζει το Πνεύμα Θεό και κατά φύσιν εκ του Θεού. Διότι, αφού είπε ότι το Πνεύμα είναι αυτό που μαρτυρεί, προχωρώντας λίγο προσθέτει: «Η μαρτυρία του Θεού είναι μεγαλύτερη.» Πώς λοιπόν θα είναι κτίσμα εκείνο που συνθεολογείται με τον Πατέρα των όλων και συμπληρώνει την αγία Τριάδα;

Και από αυτό γνωρίζουμε ότι ο Θεός μένει μέσα μας, από το ότι μας έχει δώσει από το Πνεύμα Του. Και αυτός είναι εκείνος που ήλθε δι' ύδατος και αίματος και Αγίου Πνεύματος, ο Ιησούς Χριστός· όχι μόνο με το ύδωρ, αλλά με το ύδωρ και με το αίμα. Και το Πνεύμα είναι αυτό που μαρτυρεί, ότι ο Χριστός είναι η αλήθεια· διότι τρεις είναι αυτοί που μαρτυρούν στον ουρανό, ο Πατήρ, ο Λόγος και το Άγιο Πνεύμα· και αυτοί οι τρεις είναι ένα· και τρεις είναι αυτοί που μαρτυρούν στη γη, το Πνεύμα, το ύδωρ και το αίμα. Και εμφανίστηκαν σε αυτούς διαμεριζόμενες γλώσσες, ωσάν από φωτιά, και κάθισε σε καθέναν από αυτούς. Και γέμισαν όλοι από Άγιο Πνεύμα, και άρχισαν να μιλούν σε άλλες γλώσσες, σύμφωνα με το πώς το Πνεύμα τους έδινε να αποφθέγγονται. Και όταν είδε ο Σίμων ότι μέσω της επίθεσης των χεριών των αποστόλων δίδεται το Άγιο Πνεύμα, τους προσέφερε χρήματα λέγοντας: Δώστε και σε εμένα αυτήν την εξουσία, ώστε σε όποιον επιθέτω τα χέρια να λαμβάνει Άγιο Πνεύμα. Και είπε το Άγιο Πνεύμα στον Φίλιππο: Πλησίασε και προσκολλήσου σε αυτό το άρμα. Και, όταν ανέβηκαν από το ύδωρ, Πνεύμα Κυρίου άρπαξε τον Φίλιππο, και βρέθηκε στην Άζωτο. Και ενώ ο Πέτρος μιλούσε ακόμη αυτά τα λόγια, το Άγιο Πνεύμα έπεσε πάνω σε όλους όσους άκουγαν τον λόγο.