Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΙΩΑΝΝΟΥ 5:8

Αλλά βεβαίως και ο χριστοφόρος Παύλος δεν θα μπορούσε διαφορετικά να έχει ανέλθει έως τον τρίτο ουρανό, εάν δεν κατείχε στα στήθη του την αστείρευτη και ομοούσια πίστη της Τριάδος· διότι ο Θεός ήθελε να δείξει μέσω αυτού του γεγονότος, ότι κανείς δεν μπορεί να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών, εάν δεν έχει προέλθει από την πίστη που κατοίκησε στον Παύλο. Εξάλλου, το λουτρό που παρέχει την άφεση των αμαρτιών, το οποίο είναι ζωοποιό και αγιαστικό, και χωρίς το οποίο κανείς δεν πρόκειται να δει τη βασιλεία των ουρανών, δεν δίδεται στους πιστούς στο όνομα της τρισμακάριας ονομασίας; Εκτός δε από όλα αυτά, ο Ιωάννης λέγει: «Και οι τρεις είναι ένα». Ο Αρ. είπε: Αληθινά μακάριοι είναι όλοι όσοι έχουν αυτήν την πίστη, και την ομολογούν μέχρι θανάτου, και πολιτεύονται αξίως αυτής· διότι εγώ τώρα ξαναβρήκα τη ζωή, αναστηθείς εκ νεκρών. Διότι η πλάνη είναι νεκρή, και νεκρώνει αυτόν που την κατέχει, και κατευθύνει την ψυχή εκείνου που συνοδοιπορεί με αυτήν ώστε να μολύνεται σε ασέλγειες, με αποτέλεσμα τα σύμβολα της αιώνιας ζωής που βρίσκονται μπροστά στα μάτια του να μην αναγνωρίζονται από τον άνθρωπο, γεγονός που με οδήγησε να εγκαταλείψω τον θάνατο και τη θυγατέρα του, την πλάνη, και να οικειωθώ τη ζωοποιό πίστη. Διότι, εφόσον ο άνθρωπος είναι ένας, οφείλει να έχει μία πίστη στην αιώνια και ομοούσια Τριάδα.

ΑΛΛΟ. «Ποιος είναι, λέει, αυτός που νικά τον κόσμο, αν όχι αυτός που πιστεύει ότι ο Ιησούς είναι ο Υιός του Θεού; Αυτός είναι που ήλθε μέσω ύδατος και αίματος και Πνεύματος, ο Ιησούς Χριστός, όχι μόνο με το ύδωρ, αλλά και με το Πνεύμα και με το αίμα. Και το Πνεύμα είναι εκείνο που μαρτυρεί, διότι το Πνεύμα είναι η αλήθεια. Διότι τρεις είναι αυτοί που μαρτυρούν, το Πνεύμα, και το ύδωρ, και το αίμα, και οι τρεις στο ένα καταλήγουν. Αν δεχόμαστε τη μαρτυρία των ανθρώπων, η μαρτυρία του Θεού είναι μεγαλύτερη.» Δες, λοιπόν, πάλι ότι ο κήρυκας της αλήθειας ονομάζει το Πνεύμα Θεό και κατά φύσιν εκ του Θεού. Διότι, αφού είπε ότι το Πνεύμα είναι αυτό που μαρτυρεί, προχωρώντας λίγο προσθέτει: «Η μαρτυρία του Θεού είναι μεγαλύτερη.» Πώς λοιπόν θα είναι κτίσμα εκείνο που συνθεολογείται με τον Πατέρα των όλων και συμπληρώνει την αγία Τριάδα;

«Αλλά για μένα», λέει, «αυτά λέγεται ότι συναριθμούνται και είναι της αυτής ουσίας, τα οποία και συνεκφωνούνται με τα αντίστοιχα ονόματα· όπως, για παράδειγμα, τρεις άνθρωποι και τρεις θεοί, όχι τρία, το τάδε και το τάδε». Διότι τι είδους ανταλλαγή είναι αυτή; Αυτό ταιριάζει σε κάποιον που επιβάλλει κανόνες στα ονόματα και όχι σε αυτόν που εκφράζει την αλήθεια. Επειδή και για μένα ο Πέτρος, ο Παύλος και ο Ιωάννης δεν είναι τρεις, ούτε ομοούσιοι, παρά μόνο εάν ονομάζονται τρεις Πέτροι, τρεις Παύλοι και ισάριθμοι Ιωάννηδες. Διότι αυτό που εσύ τήρησες στα γενικότερα ονόματα, αυτό θα απαιτήσουμε κι εμείς στα ειδικότερα, σύμφωνα με τη δική σου επινόηση. Ή μήπως θα διαπράξεις αδικία, μη παραχωρώντας ό,τι ο ίδιος έλαβες; Τι θα πεις, όμως, για τον Ιωάννη, ο οποίος στις Καθολικές Επιστολές λέει ότι τρεις είναι αυτοί που μαρτυρούν, το Πνεύμα, το ύδωρ και το αίμα; Μήπως σου φαίνεται ότι φλυαρεί, πρώτον μεν επειδή τόλμησε να συναριθμήσει εκείνα που δεν είναι ομοούσια, πράγμα που εσύ το επιτρέπεις μόνο στα ομοούσια —διότι ποιος θα μπορούσε να πει ότι αυτά είναι της ίδιας ουσίας;— και δεύτερον επειδή δεν απάντησε τηρώντας την κατάλληλη γραμματική συμφωνία, αλλά, ενώ έθεσε τη λέξη «τρεις» σε γένος αρσενικό, παρέθεσε τα τρία σε γένος ουδέτερο, αντίθετα προς τους δικούς σου όρους και νόμους και αυτούς της γραμματικής σου; Και όμως, ποια διαφορά υπάρχει ανάμεσα στο να προτάξει κανείς το «τρεις» και να προσθέσει «ένα και ένα και ένα», ή, λέγοντας «ένα και ένα και ένα», να μην τα ονομάσει «τρεις» (αρσενικό) αλλά «τρία» (ουδέτερο); Αυτό ακριβώς που εσύ ο ίδιος απαξιώνεις να δεχθείς προκειμένου περί της θεότητος. Και τι γνώμη έχεις για τον καρκίνο, που είναι και το ζώο, και το εργαλείο, και το άστρο; Και τι για τον κύνα, τον χερσαίο, τον ένυδρο και τον ουράνιο;

Και πώς θα έχουν κοινωνία με τον Χριστό, εκείνοι που δεν βρίσκονται στο φως της χάριτός του; Διότι εκείνοι που περπατούν στο φως της χάριτός του, τρώνε ως άρτο το σώμα του Χριστού, και πίνουν το άχραντο αίμα του· και έτσι έχουν κοινωνία μεταξύ τους, καθώς και με τον Χριστό και Θεό μας, καθαριζόμενοι από κάθε αμαρτία. Διότι στα άζυμα δεν υπάρχει καμία ζωτική δύναμη, επειδή είναι νεκρά· ενώ στον άρτο, δηλαδή στο σώμα του Χριστού, τρία είναι τα ζωντανά και αυτά που παρέχουν ζωή σε όσους τα τρώνε επάξια: το πνεύμα, το ύδωρ και το αίμα· διότι και ο Ιωάννης συμμαρτυρεί στον λόγο: «Τρεις είναι αυτοί που μαρτυρούν, το πνεύμα, και το ύδωρ, και το αίμα, και οι τρεις κατατείνουν στο ένα», δηλαδή στο σώμα του Χριστού. Αυτό έγινε φανερό και κατά τον καιρό της σταυρώσεως, όταν το ύδωρ και το αίμα έρρευσαν από την πλευρά του, αφού κεντήθηκε η σάρκα του με λόγχη· τρία έρρευσαν, ενώ το ζωντανό και άγιο Πνεύμα παρέμεινε στη θεωμένη σάρκα του, την οποία εμείς, όταν την τρώμε μέσω του άρτου που μεταβάλλεται διά του Πνεύματος σε σάρκα Χριστού, ζούμε εν αυτώ, εφόσον τρώμε ζωντανή και θεωμένη σάρκα· ομοίως [μεταλαμβάνουμε] και το ζωντανό και θερμότατο αίμα του, επειδή από τη ζώσα κατά το Πνεύμα σάρκα ανέβλυσε το θερμότατο αίμα και το ύδωρ του Χριστού, πράγμα που δεν έχει θέση να συμβαίνει σε όσους τρώνε τα άζυμα. Και ω, τι ατοπία!

Τρώγοντας νεκρό ζυμάρι καυχιούνται, και μας λένε ότι: «Εμείς δεν ζυμώνουμε, όπως εσείς, το αλεύρι με αλάτι, προζύμι και νερό, κάνοντας με αυτόν τον τρόπο την αναφορά των ενζύμων, αλλά μόνο με νερό και αλεύρι, και με τη φωτιά παρασκευάζουμε το άζυμο, και με αυτά τα τρία κάνουμε τη θυσία αγνή». Αυτά τα τρία λοιπόν, το νερό, το αλεύρι και η φωτιά, ως τι λαμβάνονται; Και τίνος πράγματος νομίζετε ότι είναι αντίτυπα; Αντί της σάρκας του Κυρίου; Όμως ο ηγαπημένος μαθητής δεν είπε: «Τρεις είναι αυτοί που μαρτυρούν», το νερό, το αλεύρι και η φωτιά, αλλά «το πνεύμα και το νερό και το αίμα, και οι τρεις κατατείνουν στο ένα», δηλαδή στο σώμα του Χριστού, όπως προλέχθηκε. Εάν πάλι τα λαμβάνετε αυτά ως αναφορά στην άκτιστη και ασώματη φύση της Αγίας Τριάδος, σφάλλετε και πέφτετε στην αίρεση των Θεοπασχιτών, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι μαζί με τη σάρκα του Λόγου έπαθε και η θεότητά Του. Διότι δεν σαρκώθηκε συγχρόνως η Τριάδα, ο Πατήρ, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα, ώστε να θεωρείτε ότι τα τρία αυτά αναφέρονται σε αυτήν, δηλαδή το νερό, όπως λέτε, το αλεύρι και η φωτιά, και να παρασκευάζετε το άζυμο ως αντίτυπό της και να το προσφέρετε ως θυσία· αντίθετα, το ένα πρόσωπο της Τριάδος, ο Υιός και Λόγος του Θεού, αφού σαρκώθηκε από τις αγνές σάρκες της Αγίας Παρθένου ενανθρώπησε, και αφού εξετέλεσε όλα όσα αφορούσαν τη θεία οικονομία, σταυρώθηκε κατά τη σάρκα, χωρίς να πάθει η θεότητά Του.

Ιδού, αφού αναφέρθηκε κοινώς στη θεότητα, πρόσθεσε τα εξής θέλοντας να υποδηλώσει και τις υποστάσεις: «Δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζώντα», δηλαδή τον αθάνατο, αυτόν που ζει αιώνια· διότι αυτός που ζει αιώνια είναι αθάνατος. Λέγοντας: «Επιποθεί η ψυχή μου προς εσένα, ω Θεέ», υποδήλωσε τη μία θεότητα. Έπειτα, λέγοντας: «Δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζώντα», έδειξε το τριαδικό των υποστάσεων. Και πάλι επανήλθε στο ενιαίο της φύσεως: «Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού;» Εάν δε κάποιος ισχυριστεί ότι πολλές φορές και για μία υπόσταση χρησιμοποιούνται οι λέξεις τρισόλβιος, τριπόθητος και τρισμακάριστος, ας γνωρίζει ότι η λέξη «τρεις», όταν μεν γράφεται με τη δίφθογγο «ει», σημαίνει τον τριαδικό αριθμό, ενώ όταν γράφεται με το απλό ιώτα («τρις»), τίθεται αντί του «πολλές φορές», όπως λέμε «τρεις άνθρωποι» και «τρεις είναι αυτοί που μαρτυρούν, το ύδωρ και το αίμα και το πνεύμα», και το «τρις» με ιώτα επιρρηματικώς αντί του «πολλές φορές», όπως λέει ο απόστολος: «Για τούτο τρις παρακάλεσα τον Κύριο», αντί του πολλές φορές.

Και από αυτό γνωρίζουμε ότι ο Θεός μένει μέσα μας, από το ότι μας έχει δώσει από το Πνεύμα Του. Και αυτός είναι εκείνος που ήλθε δι' ύδατος και αίματος και Αγίου Πνεύματος, ο Ιησούς Χριστός· όχι μόνο με το ύδωρ, αλλά με το ύδωρ και με το αίμα. Και το Πνεύμα είναι αυτό που μαρτυρεί, ότι ο Χριστός είναι η αλήθεια· διότι τρεις είναι αυτοί που μαρτυρούν στον ουρανό, ο Πατήρ, ο Λόγος και το Άγιο Πνεύμα· και αυτοί οι τρεις είναι ένα· και τρεις είναι αυτοί που μαρτυρούν στη γη, το Πνεύμα, το ύδωρ και το αίμα. Και εμφανίστηκαν σε αυτούς διαμεριζόμενες γλώσσες, ωσάν από φωτιά, και κάθισε σε καθέναν από αυτούς. Και γέμισαν όλοι από Άγιο Πνεύμα, και άρχισαν να μιλούν σε άλλες γλώσσες, σύμφωνα με το πώς το Πνεύμα τους έδινε να αποφθέγγονται. Και όταν είδε ο Σίμων ότι μέσω της επίθεσης των χεριών των αποστόλων δίδεται το Άγιο Πνεύμα, τους προσέφερε χρήματα λέγοντας: Δώστε και σε εμένα αυτήν την εξουσία, ώστε σε όποιον επιθέτω τα χέρια να λαμβάνει Άγιο Πνεύμα. Και είπε το Άγιο Πνεύμα στον Φίλιππο: Πλησίασε και προσκολλήσου σε αυτό το άρμα. Και, όταν ανέβηκαν από το ύδωρ, Πνεύμα Κυρίου άρπαξε τον Φίλιππο, και βρέθηκε στην Άζωτο. Και ενώ ο Πέτρος μιλούσε ακόμη αυτά τα λόγια, το Άγιο Πνεύμα έπεσε πάνω σε όλους όσους άκουγαν τον λόγο.

Και πρόσεξε την ποιότητα και των δύο, δίνοντας προσοχή στη διάκριση του λόγου. Στα άζυμα δεν υπάρχει καμία ζωτική δύναμη (διότι είναι νεκρά)· ενώ στο σώμα του Χριστού τρία είναι εκείνα που ζουν και παρέχουν ζωή σε όσους το μεταλαμβάνουν επάξια: το πνεύμα, το ύδωρ και το αίμα, όπως άλλωστε συμμαρτυρεί στα λόγια μου και ο ίδιος ο επιστήθιος του Χριστού, ο Ιωάννης, λέγοντας τα εξής.

Τρεις δε είναι εκείνοι που μαρτυρούν, το πνεύμα, το ύδωρ και το αίμα, και οι τρεις καταλήγουν στο ένα, δηλαδή στο σώμα του Χριστού. Αυτό άλλωστε έγινε φανερό και κατά τον καιρό της σταύρωσης του Κυρίου, όταν το αίμα και το ύδωρ έρρευσαν από την άχραντη πλευρά του, αφού η σάρκα του λογχίστηκε. Το δε ζων Άγιο Πνεύμα παρέμεινε στην τεθεωμένη σάρκα του, την οποία εμείς, τρώγοντας τον άρτο που μεταβάλλεται διά του Αγίου Πνεύματος σε σάρκα Χριστού, ζούμε εν αυτώ, εφόσον τρώμε ζωντανή και τεθεωμένη σάρκα.

Στον άρτο, δηλαδή στο σώμα του Χριστού, τρία είναι εκείνα που ζουν και παρέχουν ζωή σε όσους τον τρώνε επάξια: το πνεύμα, το ύδωρ και το αίμα, όπως ακριβώς και ο ίδιος ο επιστήθιος μαθητής του Χριστού, ο Ιωάννης, συμμαρτυρεί με τον λόγο του: «διότι τρεις είναι αυτοί που μαρτυρούν», λέει, «το πνεύμα, το ύδωρ και το αίμα, και οι τρεις συγκλίνουν στο ένα», δηλαδή στο σώμα του Χριστού. Αυτό έγινε φανερό και κατά τον καιρό της σταύρωσης του Κυρίου, όταν το ύδωρ και το αίμα έρρευσαν από την άχραντη πλευρά του, όταν λογχίστηκε η σάρκα του. Το δε ζων και άγιο πνεύμα παρέμεινε στην τεθεωμένη σάρκα του, την οποία εμείς τρώγοντας στον άρτο, που μεταβάλλεται διά του πνεύματος και γίνεται σάρκα Χριστού, ζούμε εν αυτώ, εφόσον τρώμε ζωντανή και τεθεωμένη σάρκα. Έτσι, πίνοντας και το ζωντανό και θερμότατο αίμα του, μαζί με το ύδωρ που έρρευσε από την ακήρατη πλευρά του, καθαριζόμαστε από κάθε αμαρτία και πληρούμαστε από ζέον πνεύμα. Διότι, όπως βλέπετε, πίνουμε το ποτήριο θερμό, σαν να προέρχεται από την ίδια την πλευρά του Κυρίου· επειδή από τη ζωντανή διά του πνεύματος και θερμότατη σάρκα του Χριστού, ανέβλυσε για εμάς θερμότατο το αίμα και το ύδωρ· πράγμα το οποίο δεν υπάρχει δυνατότητα να συμβεί σε όσους τρώνε τα άζυμα.

Εάν όμως τρώτε νεκρό ζυμάρι, ω σοφότατοι των Ρωμαίων, όπως απέδειξε ο λόγος, προς τι καυχάστε λέγοντας ότι: «Εμείς δεν ζυμώνουμε, όπως εσείς, το αλεύρι με αλάτι, προζύμι και νερό, προσφέροντας έτσι τα άζυμά μας, αλλά κατασκευάζουμε το άζυμο μόνο με νερό, αλεύρι και φωτιά, και με αυτά τα τρία καθιστούμε αγνή τη θυσία μας»; Σας ρωτώ, λοιπόν, γι' αυτά τα τρία: το νερό, το αλεύρι και τη φωτιά, πώς τα εκλαμβάνετε; Και τίνος αντίτυπα νομίζετε ότι είναι αυτά; Της σάρκας του Κυρίου; Αλλά ο αγαπημένος στον Χριστό Ιωάννης δεν είπε: «Τρεις είναι αυτοί που μαρτυρούν», το νερό, το αλεύρι και η φωτιά, αλλά τι; «Το πνεύμα και το νερό και το αίμα, και οι τρεις ταυτίζονται στο ένα», δηλαδή στο σώμα του Χριστού, όπως έχει λεχθεί· το οποίο τρώγοντας εμείς ενωνόμαστε με τον Χριστό, ο οποίος σαρκώθηκε και θυσιάστηκε για εμάς, και γινόμαστε σύσσωμοι με αυτόν, καθώς είμαστε σάρκα «από τη σάρκα του, και» οστούν «από τα οστά του», όπως έχει γραφτεί. Αν όμως τα εκλαμβάνετε αυτά ως προς την άκτιστη και ασώματη φύση της Αγίας Τριάδας, σφάλλετε, πέφτοντας στην αίρεση των Θεοπασχιτών, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι μαζί με τη σάρκα του Λόγου έπαθε και η ίδια η θεότητά του.

Αυτή είναι πράγματι πνευματική λατρεία, κατά την οποία τα τρία συνάγονται εις το ένα: το πνεύμα, το ύδωρ, το αίμα, και οι τρεις είναι εις το ένα, δηλαδή στο σώμα του Χριστού, το οποίο σαφώς φανερώθηκε και κατά τον καιρό του πάθους, όταν, αφού κεντήθηκε η σωτήρια πλευρά με τη λόγχη, ανέβλυσε εκείνο το ζωηφόρο και διπλό ρεύμα, αίμα και ύδωρ, εφόσον βεβαίως το πνεύμα, δηλαδή η θεότητα, παρέμεινε στο θείο σώμα. Έτσι πιστεύουμε, έτσι προσφέρουμε άρτο τέλειο, ζωντανό, δηλαδή το σώμα του Χριστού, που παρέμεινε τέλειο και ακέραιο και μετά το πάθος. Διότι κανένα οστό Του δεν συνετρίβη. Και όντας τόσο αχώριστο από τη θεία ζωή, όπως ακριβώς ο ίδιος ο πρώτος και μέγας αρχιερέας μας, ταυτόχρονα θύτης και θύμα, το παρέδωσε στους δικούς Του μύστες· αυτοί δε πάλι, που υπήρξαν εξ αρχής αυτόπτες του Λόγου και υπηρέτες, το παρέδωσαν στην καθολική Εκκλησία, που εκτείνεται από τα πέρατα έως τα πέρατα της οικουμένης: όλοι μεν στην Εκκλησία των Ιεροσολύμων, ο Πέτρος και ο Παύλος στην Αντιόχεια, ο Παύλος ιδιαιτέρως και σε όλη την οικουμένη, ο Μάρκος στην Αλεξάνδρεια, ο Ιωάννης και ο Ανδρέας σε Ασία και Ευρώπη, και όλοι στην απανταχού Εκκλησία. Διότι δεν επρόκειτο ο Πέτρος και ο Παύλος να έλθουν σε αντίθεση με τους εαυτούς τους και με τους υπόλοιπους αποστόλους, καθώς και με τον ίδιο τον Χριστό, και να παραδώσουν κάτι διαφορετικό στην εκκλησία της Ρώμης παρά εκείνο που οι ίδιοι παρέλαβαν και παρέδωσαν στους άλλους.