Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Γ΄ 12:28

{"chunk_id":"","translation":"Διότι είπε: «Την κόρη σου δεν θα τη δώσεις στον γιο του, και την κόρη του δεν θα την πάρεις για τον γιο σου. Διότι θα απομακρύνει τον γιο σου από εμένα, και πορευόμενος θα λατρεύσει άλλους θεούς». Λησμονώντας, λοιπόν, αυτήν την εντολή, συνάφθηκε με τις κόρες των αλλοφύλων. Επειδή λοιπόν, λέει, δεν υπολόγισες καθόλου την εντολή που σου δόθηκε, αλλά γλιστρώντας στην αποστασία λάτρευσες τους θεούς των αλλοφύλων, και ενώ γνώριζες ότι η κτίση είναι δούλη μου, απένειμες σε αυτήν την τιμή και τη δόξα που αρμόζει μόνο σε εμένα, έτσι και εγώ θα διαρρήξω τη βασιλεία σου και θα τη δώσω στον δούλο σου, ώστε να μάθεις αυτό που έπραξες από το ίδιο το συμβάν. — Διότι, επειδή ο Σολομών ηττήθηκε από τις επιθυμίες για γυναίκες, αν και ήταν υπερβολικά σοφός, σχεδόν διέρρηξε, στο μέτρο που μπορεί να ειπωθεί βάσει της δύναμης των πράξεων, τη βασιλεία του Θεού, προσφέροντας στα είδωλα την τιμή και τη δόξα που ταίριαζε μόνο σε Εκείνον. Γι' αυτόν τον λόγο, πολύ δικαιολογημένα, ο Θεός απειλούσε να διαρρήξει τη βασιλεία του, ανταποδίδοντας με ίση λύπη, σύμφωνα με αυτό που είναι γραμμένο στον προφήτη Ιεζεκιήλ: «Όπως έπραξες, έτσι θα γίνει και σε εσένα· η ανταπόδοσή σου θα επιστρέψει στο κεφάλι σου». <Και σκέφτηκε ο βασιλιάς και πορεύθηκε και κατασκεύασε δύο δαμάλια.> Κυρίλλου Πρόξενος [κώδ."}

Επομένως, οι μεν δέκα φυλές και η μισή από τη μία, δηλαδή ο Εφραίμ, αναχώρησαν για τη Σαμάρεια και βρέθηκαν εκτός της βασιλείας του Ροβοάμ. Στα Ιεροσόλυμα παρέμειναν όσοι προέρχονταν από τη φυλή Ιούδα και Βενιαμίν. Επειδή όμως όσοι βρίσκονταν στη Σαμάρεια, μένοντας χωρίς βασιλιά και χωρίς στρατηγό, υποπτεύονταν τις επιθέσεις του Ροβοάμ και περίμεναν ότι οι ίδιοι θα καταστρέφονταν μαζί με τα πιο αγαπημένα τους πρόσωπα, προσκαλούν τον Ιεροβοάμ. Αυτός ήταν υπηρέτης του Σολομώντα, ο οποίος είχε δραπετεύσει στην Αίγυπτο προς τον βασιλιά Σουσακείμ. Και μάλιστα, όταν ήρθε, τον ανέδειξαν αμέσως σε ηγέτη και τίμησαν τον αλιτήριο με το σκήπτρο της βασιλείας. Ο δε Ιεροβοάμ καταγόταν από το όρος και τη φυλή Εφραίμ. Αφού λοιπόν αναγορεύτηκε βασιλιάς, άρχισε να μηχανεύεται με ποιον τρόπο θα σταθεροποιηθεί η βασιλεία του και θα παραμείνει ασφαλής, χωρίς να μεταβληθεί η γνώμη εκείνων που τον ανέδειξαν σε κάποια άλλη απόφαση και σκέψη. Έπειτα, φοβούμενος μήπως ο Ισραήλ, φέρνοντας στη μνήμη του τη λατρεία κατά τον Νόμο και τις εορτές που τελούνταν στα Ιεροσόλυμα, επιλέξει να επιστρέψει στην αρχική κατάσταση και υποταχθεί στον ζυγό του Ροβοάμ, κατασκευάζει δύο χρυσές δαμάλεις και, επαναφέροντας τον Ισραήλ στο σέβας της Αιγύπτου, έδωσε εντολή να τις προσκυνούν και να τους προσφέρουν ολοκαυτώματα. «Και τοποθέτησε», αναφέρει, «τη μία στα Γάλγαλα και την άλλη στη Δαν». Αυτές οι πόλεις ήταν πιο επιφανείς από τις υπόλοιπες που υπήρχαν στη χώρα των Σαμαρειτών.

Γι' αυτό λοιπόν και τώρα θα προχωρήσουμε σε κάτι τέτοιο. Η Συχέμ, λοιπόν, είναι μια μικρή πόλη πέρα από τα νερά του Ιορδάνη, γειτονική και όμορη με τη Γαλαάδ, η οποία προαναφέραμε ότι είχε δοθεί στους απογόνους του Λευί, όταν ο Ιησούς του Ναυή διένειμε τη γη της επαγγελίας. Συνέβη λοιπόν, κατά τη διάρκεια μιας άγιας εορτής, εννοώ της κατά τον νόμο Σκηνοπηγίας, οπότε υπήρχε το έθος να ανεβαίνουν όλοι από παντού στα Ιεροσόλυμα, επειδή ο νόμος πρόσταζε να τηρείται αυτό, κάποιοι από τη Συχέμ, είτε επειδή κατανύχθηκαν και μετανόησαν για την πλάνη τους, είτε επειδή κλήθηκαν από τον Θεό σε πνευματική νήψη, να θελήσουν τελικά να υποταχθούν στους θείους νόμους και να ζητήσουν να ανεβούν στα Ιεροσόλυμα, επιθυμώντας να προσφέρουν θυσίες και να τελέσουν εκεί την εορτή σύμφωνα με τους νόμους. Αυτό δε αποτελούσε μια κάποια αρχή επιστροφής και παύσης της επιθυμίας τους να είναι προσκολλημένοι στις λατρείες των ειδώλων. Διότι, για να μην ανεβαίνουν κάποιοι από τους Ισραηλίτες, δηλαδή από τις δέκα φυλές, από τη Σαμάρεια στα Ιεροσόλυμα χάριν των θυσιών και των νομίμων εορτών, και στη συνέχεια σταδιακά μεταστραφούν στην αρχική τους κατάσταση και υπαχθούν στη βασιλεία του Ιούδα, ο Ιεροβοάμ επινόησε εξ αρχής τις δαμάλεις και διέταξε να εκπληρώνονται σε αυτές τα νενομισμένα, αποδίδοντας ο άθλιος την πρέπουσα στον Θεό δόξα στα δικά του επινοήματα, ώστε να διατηρήσει μεν ο ίδιος τη βασιλεία με ασφάλεια, αλλά να στερηθεί ο Θεός τρόπον τινά τους δικούς Του ανθρώπους.

Επειδή όμως περιήλθαν υπό την εξουσία βασιλέων, απομακρύνθηκαν από την αγάπη προς τον Θεό. Διότι πρώτος ο Σολομών οικοδόμησε και βωμούς και ιερά τεμένη στους Βααλείμ· έπειτα μετά από αυτόν ο καταραμένος Ιεροβοάμ κατασκεύασε τις χρυσές δαμάλεις. Τους κατηγορεί, λοιπόν, ότι δεν τήρησαν την πάρα πολύ καλή οικονομία, δηλαδή το να κυβερνώνται από τον Θεό μέσω των προφητών, αλλά προτίμησαν να πέσουν σε χέρια ανθρώπων, πράγμα το οποίο και έγινε για αυτούς αιτία της αποστασίας. «Ο Εφραίμ προκάλεσε θυμό και παρόργισε· και το αίμα του θα χυθεί πάνω του, και τον ονειδισμό του θα του ανταποδώσει ο Κύριος, σύμφωνα με τον λόγο του Εφραίμ.» Το ότι πικρό και επισφαλές, και αιτία ολέθρου έγινε για τους Ισραηλίτες το να επιλέξουν να βρίσκονται μάλλον υπό την βασιλεία ανθρώπων, μέσα σε αυτά προσπαθεί να μας το αποδείξει πολύ καλά. Ιδού γάρ, λέγει, ο Εφραίμ, δηλαδή ο Ιεροβοάμ από τη φυλή του Εφραίμ, εμένα τον Δεσπότη των όλων προκάλεσε σε θυμό και παρόργισε, και σε κάθε είδος παροξυσμού με προκάλεσε, επινοώντας ως καινοτομία δαμάλεις, και περιβάλλοντάς τες με τη δική μου δόξα. Γι' αυτό ακριβώς ο ίδιος έγινε παραίτιος της δικής του απώλειας· πάνω του θα έλθει το αίμα του. Επειδή δε, όταν έστησε τις δαμάλεις στη Βαιθήλ και στη Δαν, αναφώνησε στους Ισραηλίτες: «Αρκετά ανεβαίνατε στα Ιεροσόλυμα· ιδού οι θεοί σου, Ισραήλ, οι οποίοι σε έβγαλαν από τη γη της Αιγύπτου»· για τον λόγο αυτό λοιπόν, και πολύ δικαιολογημένα, θα αποτίσει, λέγει, σε εμένα τον κριτή, τις τιμωρίες για τον ονειδισμό.

Διότι ο καταραμένος Ιεροβοάμ, αφού έστησε για αυτούς τα δαμάλια, έλεγε: «Αυτοί είναι οι θεοί σου, Ισραήλ, που σε έβγαλαν από τη γη της Αιγύπτου». Εκείνοι δε, αν και γνώριζαν ότι το γεγονός αυτό δεν ήταν κατόρθωμα κανενός άλλου παρά του Θεού, προσέφεραν τις ευχαριστίες τους σε χειροποίητα δαμάλια, και παρακινούσαν, δεν ξέρω πώς, ο ένας τον άλλον να αποδίδουν σε αυτά το μεγαλείο των θείων κατορθωμάτων. Επομένως, σαν να είναι μεθυσμένοι από το κρασί των Σοδόμων, σχεδόν τους κεντρίζει λέγοντας σαφώς ότι αυτός είναι εκείνος που τους έβγαλε «από τον οίκο της δουλείας» και που πρόσταξε μέσω του Μωυσή: «Δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα», και ότι αυτός είναι ο μόνος που σώζει και που κατορθώνει αβίαστα ό,τι θέλει, αυτός που τους έθρεψε στην έρημο, και που σε γη έρημη, άβατη και άνυδρη ανέβλυσε πηγές υδάτων, κατέβασε το μάννα και τους δώρισε άρτο αγγέλων από τον ουρανό, και τους έβοσκε σαν καλός ποιμένας για να ευφραίνονται, κατά τις βοσκές τους ή τις μετακινήσεις τους. Διότι οι Ισραηλίτες δεν είχαν έλλειψη από κανένα αγαθό στην έρημο, παρόλο που άλλαζαν συνεχώς τόπους και κατασκήνωναν σε γη τραχιά και άκαρπη.

Αλλά ίσως πεις: Αν και φαίνεται μεν ότι εγώ το ζήτησα, εσύ όμως και έδωσες και έχρισες στην αρχή τον Σαούλ. Ναι, λέει, αλλά με οργή έδωσα τον άρχοντα, και είχα μέσα στον θυμό μου αγανάκτηση για την αδικία, επειδή αδικήθηκα από εσένα, λέει. Και επειδή σχεδόν απωθήθηκα από τον θρόνο της βασιλείας, τουλάχιστον ως προς αυτό που φάνηκε καλό σε εσένα, οργίστηκα πάρα πολύ. Όμως τον ανέδειξα, λέει, αν και γνώριζα ότι το πράγμα δεν ήταν αναγκαίο για την ωφέλειά σας, αλλά για να σας πληροφορήσει καλά η ίδια η πείρα των πραγμάτων ότι και σε αυτό σκεφτήκατε διεστραμμένα και ανώφελα. Διότι πού είναι τώρα, ή ποια ωφέλεια θα μπορούσε πλέον να προέλθει από αυτόν για εκείνους που δέχονται πόλεμο; Αλλά αν ήσουν και πάλι υπό τη δική μου προστασία και το δικό μου χέρι, οπωσδήποτε θα φαινόσουν ανώτερος από τους εχθρούς. Επομένως, είναι «μάταιη η σωτηρία που προέρχεται από άνθρωπο» σύμφωνα με το γεγραμμένο, και «ψεύτικο το άλογο για τη σωτηρία», καθώς και η ελπίδα στους άρχοντες. Αλλά ο Θεός λυτρώνει και μάλιστα πολύ εύκολα εκείνους που επιλέγει, και εκείνους που βλέπει να στηρίζουν έμπρακτα την ελπίδα τους σε αυτόν. <Ο Εφραΐμ, η αμαρτία του είναι κρυμμένη· πόνοι σαν της γυναίκας που γεννά θα έρθουν σε αυτόν. Αυτός είναι ο φρόνιμος γιος σου, διότι δεν θα αντέξει στη συντριβή των τέκνων.> Αυτό νομίζω ότι σημαίνει το «Συνέλαβε πόνο, και γέννησε ανομία». Διότι στην αρχή ο Ιεροβοάμ, για να μην εκπέσει από την εξουσία, επειδή ο Ισραήλ ήθελε να προσφέρει τις θυσίες σύμφωνα με τον νόμο, και για την αιτία αυτή ανέβαινε στα Ιεροσόλυμα, επινόησε τις χρυσές δαμαλίδες.

Διότι έχεις νικήσει, όχι επειδή εσύ η ίδια υπερίσχυσες περισσότερο, αλλά επειδή κατέβαλες εμένα που νοσούσα εξαιτίας της προσκρούσεώς μου στον Θεό, και γι' αυτό ήμουν πεσμένη. Αλλά θα έρθει καιρός που θα αναστηθώ, έστω κι αν βρέθηκα, λέει, στο σκοτάδι λέγοντας στο ξύλο «εσύ είσαι ο Θεός μου» και στην πέτρα «εσύ με γέννησες», και εκφωνώντας τον λόγο για τις δαμάλεις· διότι είπα, είπα από παράνοια: «Αυτοί είναι οι θεοί σου, Ισραήλ, οι οποίοι σε ανέβασαν από τη γη της Αιγύπτου». Αλλά όμως θα βγω και στο φως, θα αναγνωρίσω τον Δεσπότη, αυτόν που σώζει, τον βοηθό, τον χορηγό της δύναμης. Θα ανεχτώ αυτά που συνέβησαν και θα υπομείνω τα δεινά, και σε καμία περίπτωση δεν θα κατακραυγάσω ότι ο Θεός με αδικεί, αλλά μάλλον θα έχω τη διάθεση ότι έβγαλε ορθή απόφαση εναντίον μου, έστω κι αν με έστειλε στην αιχμαλωσία. Διότι έχω αμαρτήσει και υπομένω τα αποτελέσματα της οργής, έως ότου δικαιώσει την υπόθεσή μου, δηλαδή έως ότου, αφού επιμετρήσει την τιμωρία ισόρροπα προς τα αμαρτήματα, με σπλαχνιστεί τελικά, και αυτήν που παλαιότερα ήταν σκοτισμένη από την ομίχλη της πλάνης την αναδείξει λαμπρή, κάνοντάς την, μέσω της γνώσης του αληθινού και κατά φύση Θεού, να βρεθεί τρόπον τινά στο φως· και θα θαυμάζεται, λέει, δικαιολογημένα, καταδεικνύοντας σε εμένα την ειλικρίνεια της δικαιοσύνης του. Διότι, όπως ακριβώς δεν τιμώρησε άδικα αυτήν που αμάρτανε, έτσι με ίσο κριτήριο θα θεωρήσει σωστό να αξιώσει φροντίδας και να σπλαχνιστεί αυτήν που έχει ήδη πάθει, μετανοεί και κείτεται πεσμένη.

Έτσι λοιπόν και ο μακάριος Ζαχαρίας, αφού όρισε σαφώς καιρό, ημέρες και μήνα, λέει ότι είδε τον Κύριο με μορφή σαν τη δική μας. Διότι λέει, ιδού ένας άνδρας ανεβασμένος σε κόκκινο άλογο. Μέσω αυτού αινίσσεται αυτόν που είναι, τρόπον τινά, εμπειροπόλεμος και γνωρίζει την πολεμική τακτική. Διότι το να κάθεται σε άλογο, και μάλιστα κόκκινο, που έχει χρώμα σαν από αίμα, νομίζω λοιπόν ότι σημαίνει κάτι τέτοιο. Επειδή ο Θεός των όλων πολεμά αυτούς που αντιτάσσονται σε Αυτόν, και σαν πολεμιστής εξοπλίζεται ενάντια σε όσους υψώνουν απέναντί Του τον αυχένα της διάνοιάς τους απειθή και υπεροπτικό. Αυτό έπρατταν, και μάλιστα με σφοδρότητα, οι κατά σάρκα απόγονοι του Ισραήλ, τόσο αυτοί που κατοικούσαν στην Ιουδαία και στην ίδια την Ιερουσαλήμ, όσο και αυτοί που κατείχαν τη χώρα των Σαμαρειτών, δηλαδή οι δέκα φυλές. Διότι είχαν στραφεί στην πολυθεΐα και, αποδίδοντας σεβασμό στα χειροποίητα είδωλα, αναφωνούσαν στις χρυσές δαμαλίδες: «Αυτοί είναι οι θεοί σου, Ισραήλ, που σε έβγαλαν από τη γη της Αιγύπτου». Και εκτός από αυτά, περιφρονώντας εντελώς τα προστάγματα του νόμου, στράφηκαν απερίσκεπτα προς ό,τι φαινόταν αρεστό στον καθένα. Για τον λόγο αυτόν λοιπόν, ο Θεός των όλων έρχεται εναντίον τους έφιππος, με μορφή σαν τη δική μας, με τρόπο αινιγματικό.

Είδες πώς το ένα αποδεικνύεται μέσω του άλλου; Αυτό θα μπορούσε κανείς να το δει να συμβαίνει και στην Παλαιά Διαθήκη. Διότι, όταν ο Ιεροβοάμ κυριεύθηκε από εκείνη τη φοβερή μανία και έστησε χρυσές δαμάλεις, ήρθε ο προφήτης, προανήγγειλε τα μελλοντικά και έδωσε αμέσως ένα σημείο. Για να μη δυσπιστήσει κανείς σε όσα επρόκειτο να συμβούν μετά από τριακόσια χρόνια, διέρρηξε τον βωμό, έχυσε τα λίπη των θυσιών και ξέρανε το χέρι του βασιλιά, παρέχοντας, από όσα γίνονταν μπροστά στα μάτια τους, τη σαφή απόδειξη για όσα επρόκειτο να συμβούν μετά από πολύ χρόνο. Και πολλά τέτοια θα μπορούσε κανείς να δει να συμβαίνουν και στην Καινή και στην Παλαιά Διαθήκη, καθώς ο Θεός οικονομεί με ποικίλους τρόπους τη σωτηρία μας. Αυτό ακριβώς συνέβη και εδώ, και μάλιστα με μεγαλύτερη αφθονία· διότι δεν έδωσε μόνο ένα σημείο, αλλά συνέπλεξε ταυτόχρονα προφητεία και σημείο. Αλλά, για να γίνουν σαφέστερα όσα λέγονται, ας εξετάσουμε με ακρίβεια την ίδια την ιστορία.

Τα ονόματα των βασιλέων που υπήρξαν στη Σαμάρεια, και ποιο ήταν το τέλος των έργων του καθενός, καθώς και πόσα έτη βασίλευσε ο καθένας, έχουν ως εξής. Ιεροβοάμ, υιός του Ναβάθ, 24 έτη. Αυτός, μετά τη διάσπαση του βασιλείου, αφού ανέβηκε από την Αίγυπτο, βασίλευσε πρώτος στη Σαμάρεια και έπραξε το πονηρό όσο κανείς άλλος. Διότι, φοβούμενος μήπως καταληφθεί, κατασκεύασε δύο χρυσές δαμάλεις και εξαπάτησε τον λαό λέγοντας: «Αυτοί είναι οι θεοί, οι οποίοι μας ανέβασαν από τη γη της Αιγύπτου».

74. Μετάβα από εδώ, αν νομίζεις, στους βασιλείς του ισραηλιτικού λαού, και εξέτασε προσεκτικά την ευημερία και τα χρόνια τους. Ένας όμως θα σου είναι αρκετός αντί για όλους, προβαλλόμενος ως μέγα κλέος και καύχημα της πίστης. Αυτός είναι ο Ιεροβοάμ, ο δούλος και αποστάτης. Διότι, όταν ο Σολομών, ο γιος του προφήτη Δαβίδ, απαλλάχθηκε από την παρούσα ζωή, εκείνος επέστρεψε από την Αίγυπτο, όπου προηγουμένως είχε καταφύγει ως φυγάς. Σε τέτοιο βαθμό δε αυξήθηκε η τύχη και η ευημερία του, ώστε να μπορέσει να διαιρέσει τον λαό στα δύο, και να προσεταιριστεί τις περισσότερες φυλές, και να αποσπάσει για τον εαυτό του δική του εξουσία και βασιλεία, και να εγκαθιδρύσει ανάκτορα, και να απομακρύνει τον λαό από τη λατρεία του Θεού, και να τον οδηγήσει σε ολέθριους δαίμονες, επινοώντας αντί των ιερών σεβασμάτων τις χρυσές δαμάλεις για την προσκύνηση των μάταιων ειδώλων. Σε αυτά υπερείχε κατά πολύ, αντηχώντας πιο καθαρά με τις περίτεχνες κατασκευές, τις ευφωνίες και τους ήχους. Αλλά και εκείνο το αξιοθαύμαστο σε εσένα, το οποίο θαυμάζεται υπερβολικά στα χρυσήλατα σκεύη και ελκύει προς το μέρος του τους πλανεμένους με την ποικιλία και το μέγεθός του, αντιπαραβάλλεται από τους κατασκευαστές του με την εικόνα της Βαβυλωνίας. Και γιατί δεν σου κάνει εντύπωση ο μέγας Οζίας, ο τολμητίας, που καταπιάστηκε με έργα ανώτερα της αξίας του και εξαιτίας αυτού χτυπήθηκε από λέπρα;