Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Γ΄ 13:2

Τέτοιος ήταν ο Ηλίας που άκουγε από το Πνεύμα και εμφανιζόταν στον Αχαάβ, και ο προφήτης Μιχαίας που ερχόταν προς τον ίδιο τον Αχαάβ, και ο προφήτης που φώναξε ενάντια στο θυσιαστήριο της Σαμάρειας και έλεγξε τον Ροβοάμ, καθώς και ο Παύλος που επικαλέστηκε τον Καίσαρα. Διότι δεν έφευγαν βέβαια από δειλία, μη γένοιτο· μάλλον θεωρούσαν τη φυγή ως αγώνα και προετοιμασία ενάντια στον θάνατο. Αλλά αυτά τα δύο τηρούσαν και σκέφτονταν ορθά: ότι ούτε τους εαυτούς τους παρέδιδαν απερίσκεπτα· διότι αυτό θα σήμαινε να αυτοκτονήσουν και να γίνουν ένοχοι θανάτου, και να πράξουν αντίθετα στον Κύριο που λέει: «αυτά που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος να μην τα χωρίζει»· ούτε ήθελαν να υποστούν τη μομφή της ολιγωρίας, σαν να είχαν λυγίσει μπροστά στις θλίψεις της φυγής, οι οποίες προξενούν μεγαλύτερο και φοβερότερο πόνο από τον θάνατο. Διότι εκείνος που πέθανε έχει πάψει να πονά, ενώ εκείνος που βρίσκεται σε φυγή, επειδή περιμένει καθημερινά τις επιθέσεις των εχθρών, θεωρεί τον θάνατο ελαφρύτερο· επομένως, και όσοι τελειώθηκαν κατά τη διάρκεια της φυγής δεν πεθαίνουν άδοξα, αλλά έχουν και αυτοί το καύχημα του μαρτυρίου. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε και ο Ιώβ αναγνωρίστηκε ως μέγας στην ανδρεία, επειδή όσο ζούσε υπέμεινε τόσους πολλούς και τόσο μεγάλους πόνους, για τους οποίους δεν θα είχε καμία αίσθηση εάν είχε πεθάνει.

Αυτή κατέστησε βορά άγριου θηρίου ακόμη και κάποιον από τους προφήτες, ο οποίος είχε αποσταλεί από τον Θεό για να ελέγξει έναν ανόσιο βασιλιά· και εκείνος τον οποίο δεν μπόρεσε να αντιμετωπίσει ο βασιλιάς Ιεροβοάμ με όλη τη βασιλική του δύναμη, αφού παρασύρθηκε από την απάτη της γαστέρας, υπέστη ελεεινό θάνατο.

Διότι αυτό προφήτευσε και ο άνθρωπος του Θεού, όταν κάποτε ο Ιεροβοάμ προσέφερε θυσία και στεκόταν δίπλα στο θυσιαστήριο, λέγοντας: «Θυσιαστήριο, θυσιαστήριο, αυτά λέει ο Κύριος: Ιδού, ένας γιος θα γεννηθεί στον οίκο του Δαβίδ, Ιωσίας θα είναι το όνομά του· και θα θυσιάσει πάνω σου τους ιερείς των υψηλών τόπων, αυτούς που προσφέρουν θυσίες πάνω σου, και οστά ανθρώπων θα κατακάψει πάνω σου». Επομένως, απείλησε ότι θα τιμωρήσει με θυμό και οργή εκείνους που έγιναν παγίδα στη Σκοπιά, δηλαδή τους ιερείς και εκείνους από βασιλικό αίμα· αλλά σε καμία περίπτωση δεν άφηνε ατιμώρητο τον απατημένο, δηλαδή τον Ισραήλ. Γι' αυτό λέει: «Εγώ γνωρίζω τον Εφραίμ, και ο Ισραήλ δεν απέχει από εμένα». Αυτό είναι ισοδύναμο με εκείνο: «Ποιος είναι αυτός που μου κρύβει σχέδια, και συγκρατεί λόγια στην καρδιά του, και νομίζει ότι μπορεί να τα κρύψει από εμένα;». Διότι έχω γνωρίσει τον Εφραίμ, λέει, και δεν έχω απομακρυνθεί από τον Ισραήλ. «Επειδή εγώ είμαι Θεός που πλησιάζει, λέει ο Κύριος, και όχι Θεός από μακριά. Αν κρυφτεί κάποιος άνθρωπος σε κρυφά μέρη, εγώ δεν θα τον δω;» Και πάλι: «Μήπως μπορεί να κρυφτεί κάτι από εμένα;». «Διότι ζωντανός είναι ο λόγος του Θεού και ενεργός και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μαχαίρα, και διεισδύει μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και κρίνει τις ενθυμήσεις και τις έννοιες της καρδιάς· και δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια αυτού, προς τον οποίο έχουμε να δώσουμε λόγο». <Διότι τώρα εκπόρνευσε ο Εφραίμ, μιάνθηκε ο Ισραήλ.>

Αυτόν προανήγγειλε όταν έφτασε στη Βαιθήλ ο άνθρωπος του Θεού, ενώ ο Ιεροβοάμ στεκόταν στο θυσιαστήριο και εγκαινίαζε τη γιορτή για τις δαμάλεις· διότι είπε τα εξής: «Θυσιαστήριο, θυσιαστήριο, αυτά λέγει ο Κύριος: Ιδού, γεννιέται υιός στον οίκο του Δαβίδ, το όνομά του θα είναι Ιωσίας, και θα θυσιάσει πάνω σου τους ιερείς των υψηλών τόπων που θυσιάζουν πάνω σου, και θα κατακάψει πάνω σου οστά ανθρώπων». Διότι, όταν βασίλευσε ο Ιωσίας, κατεδάφισε τα τεμένη των ειδώλων, κατέσκαψε τα θυσιαστήρια, εξαφάνισε τα ιερά άλση, κατέκαψε το άρμα του ηλίου, κατέσφαξε τους ιερείς των υψηλών τόπων στη Βαιθήλ, έκαψε ανθρώπινα οστά πάνω στο θυσιαστήριο των δαμάλεων, εξέδιωξε τους μάντεις, εννοώ δηλαδή τους ψευδοπροφήτες και τους ψευδομάντεις και τους εγγαστρίμυθους, και διέταξε να τηρούνται και να ισχύουν στον Ισραήλ όσα είχαν νομοθετηθεί μέσω του πάνσοφου Μωυσή· επί των ημερών του θυσίασαν τον αμνό και τέλεσαν το πάσχα στα Ιεροσόλυμα. Επειδή δε ήταν αγαθός και ειλικρινής ενώπιον του Θεού, έστειλε στην προφήτιδα Ολδά, ζητώντας να πληροφορηθεί εάν ο Δεσπότης των όλων θα σταματήσει την οργή του, εάν ο Ισραήλ θα βρεθεί σε καλή κατάσταση ευημερίας, και αν θα αδρανοποιηθούν πλέον όσα είχαν προαναγγελθεί εναντίον του μέσω της φωνής των προφητών.

Εκείνοι όμως που απέμειναν στα Ιεροσόλυμα, δεν ήταν καθόλου λιγότερο ράθυμοι προς τη φιλοθεΐα και ασταθείς στην ευλάβεια, παραμελώντας αυτό που είναι ευάρεστο στον Θεό και αποτινάσσοντας τον ζυγό της δουλείας σε Αυτόν· αντίθετα, θυσίαζαν ακόμη στον Βάαλ, στην Αστάρτη και στη στρατιά του ουρανού. Επειδή όμως μέσω των αγίων προφητών εξαγγέλθηκαν απειλές, με τον Θεό να λέει ξεκάθαρα ότι η Ιερουσαλήμ θα καταστραφεί και οι κάτοικοί της θα πορευθούν εξάπαντος μαζί με τους άλλους ως αιχμάλωτοι σε χέρια αλλοτρίων, κάποιοι από αυτούς που βασίλευσαν σε αυτήν συνήλθαν κατά καιρούς και γκρέμισαν τα τεμένη, ανέτρεψαν τους βωμούς και κατέστρεψαν με φωτιά τα γλυπτά. Περισσότερο δε από τους άλλους διέπρεψε σε αυτά ο Ιωσίας, για τον οποίο μίλησε και ο άνθρωπος του Θεού όταν κάποτε προσέφερε θυσία ο Ιεροβοάμ, ο γιος του Ναβάτ, ο οποίος οδήγησε στην αμαρτία τον Ισραήλ. Διότι αυτός μεν στεκόταν για να προσφέρει θυσίες στις χρυσές δαμάλεις, ο δε απευθυνόμενος προς το θυσιαστήριο με τον λόγο του Κυρίου είπε: «Θυσιαστήριο, θυσιαστήριο, αυτά λέει ο Κύριος: Ιδού, θα γεννηθεί υιός στον οίκο του Δαυίδ, ονόματι Ιωσίας, και θα θυσιάσει πάνω σου τους ιερείς των υψηλών τόπων, οι οποίοι προσφέρουν θυσίες πάνω σου, και οστά ανθρώπων θα κάψει πάνω σου». Το ότι δε εκπληρώθηκε αυτό που είχε προαναγγελθεί, το μαρτυρεί ξεκάθαρα η ιερή Γραφή.

Το ότι, λοιπόν, ο Θεός γνωρίζει από πολύ πριν το καθετί από όσα πρόκειται να συμβούν, ακόμη και χωρίς την Αγία Γραφή είναι από μόνο του φανερό μέσα από την περί Θεού έννοια σε όποιον κατανοεί το αξίωμα της δυνάμεως του θείου νου. Αν όμως πρέπει να αποδείξουμε τούτο και από τις Γραφές, οι προφητείες είναι γεμάτες από τέτοια παραδείγματα, όπως και στην ιστορία της Σωσάννας, για τον Θεό που γνωρίζει τα πάντα πριν από τη γένεσή τους, όπου εκείνη λέει τα εξής: «Θεέ αιώνιε, που γνωρίζεις τα κρυπτά, που γνωρίζεις τα πάντα πριν από τη γένεσή τους, εσύ γνωρίζεις ότι αυτοί κατέθεσαν ψευδή μαρτυρία εναντίον μου». Με απόλυτη σαφήνεια, εξάλλου, στο Τρίτο Βιβλίο των Βασιλειών καταγράφηκαν προφητικά και το όνομα του μελλοντικού βασιλιά και οι πράξεις του, πολλά χρόνια πριν αυτά συμβούν, ως εξής: «Και έκανε ο Ιεροβοάμ εορτή τον όγδοο μήνα, την δέκατη πέμπτη ημέρα του μήνα, σύμφωνα με την εορτή στη γη του Ιούδα. Και ανέβηκε στο θυσιαστήριο στη Βαιθήλ, το οποίο κατασκεύασε για τα δαμάλια που είχε φτιάξει». Έπειτα, μετά από λίγο: «Και ιδού, ένας άνθρωπος του Θεού έφτασε από τον Ιούδα στη Βαιθήλ κατ' εντολή του Κυρίου, και ο Ιεροβοάμ στεκόταν πάνω στο θυσιαστήριό του για να προσφέρει θυσία. Και φώναξε προς το θυσιαστήριο με τον λόγο του Κυρίου και είπε: Θυσιαστήριο, θυσιαστήριο, αυτά λέει ο Κύριος: Ιδού, ένας γιος θα γεννηθεί στον οίκο του Δαβίδ, το όνομά του θα είναι Ιωσίας, και θα θυσιάσει πάνω σου τους ιερείς των υψηλών τόπων που προσφέρουν θυσίες πάνω σου, και οστά ανθρώπων θα κάψει πάνω σου».

Συνήθειά μου είναι να διώκομαι και να μη διώκω, να εκδιώκομαι και να μην εκδιώκω. Έτσι και ο Χριστός επικράτησε, όχι σταυρώνοντας, αλλά αφού σταυρώθηκε, όχι ραπίζοντας, αλλά αφού ραπίσθηκε. «Αν μίλησα κακά», λέγει, «μαρτύρησε για το κακό· αν όμως καλά, γιατί με δέρνεις;». Ο Δεσπότης της οικουμένης απολογείται στον δούλο του αρχιερέα, αν και δέχθηκε ράπισμα στο στόμα, από το οποίο εξήλθε λόγος που και τη θάλασσα χαλιναγώγησε και τον τετραήμερο Λάζαρο ανέστησε από τους νεκρούς· από όπου η κακία δραπέτευσε, από όπου νοσήματα και αμαρτήματα λύνονταν· αυτό είναι το θαύμα του Σταυρωθέντος. Διότι, αν και είχε τη δύναμη να ρίξει κεραυνό, και να σείσει τη γη, και να ξηράνει το χέρι του δούλου, δεν έκανε τίποτε από αυτά, αλλά αντίθετα απολογείται και επικρατεί με την πραότητα, διδάσκοντάς σε, ως άνθρωπο που είσαι, να μην αγανακτείς ποτέ· ακόμη κι αν σταυρωθείς, ακόμη κι αν δεχθείς ράπισμα, να λες τα ίδια λόγια με τον Δεσπότη σου: «Αν μίλησα κακά, μαρτύρησε για το κακό· αν όμως καλά, γιατί με δέρνεις;». Και παρατήρησε τη φιλανθρωπία Του, πώς τιμωρεί τα όσα υφίστανται οι δούλοι Του, ενώ τα δικά Του τα προσπερνά. Υπήρξε κάποτε ένας προφήτης, ο οποίος ήλεγχε έναν ασεβή βασιλιά, και όταν πήγε, λέγει: «Θυσιαστήριο, θυσιαστήριο, άκουσε». Επειδή ακριβώς ο βασιλιάς Ιεροβοάμ στεκόταν προσφέροντας θυσία στα είδωλα, ο προφήτης, όταν πήγε, απευθύνεται στο θυσιαστήριο.

Άκουσε, θυσιαστήριο, άκουσε, και αμέσως διαρράγηκε το θυσιαστήριο. Εξέτεινε το χέρι του ο βασιλιάς, θέλοντας να πιάσει τον προφήτη, και δεν μπορούσε να το συσστείλει. Βλέπεις ότι μάλλον το θυσιαστήριο άκουσε, παρά ο βασιλιάς; Βλέπεις ότι άφησε τον λογικό και συνομιλεί με το άλογο, ώστε μέσω της υπακοής αυτού να διορθώσει την αναισθησία και την κακία εκείνου; Διαρράγηκε το θυσιαστήριο, αλλά η κακία του βασιλιά δεν διαρράγηκε. Αλλά δες τι συνέβη: εξέτεινε το χέρι του ο βασιλιάς για να πιάσει τον προφήτη, και αμέσως ξηράνθηκε το χέρι του. Επειδή με την τιμωρία του θυσιαστηρίου δεν έγινε καλύτερος, με την προσωπική του τιμωρία διδάσκεται την υπακοή του Θεού. Διότι εγώ, σπλαχνιζόμενος εσένα, θέλησα να αφήσω την οργή μου στην πέτρα· επειδή όμως δεν σου έγινε δάσκαλος η πέτρα, λάβε εσύ την τιμωρία. Και εξέτεινε το χέρι του, και πάραυτα ξηράνθηκε. Στεκόταν λοιπόν το τρόπαιο του προφήτη, και ο βασιλιάς δεν μπορούσε να το συσστείλει. Πού είναι το διάδημα; Πού οι πορφύρες; Πού οι θώρακες; Πού οι ασπίδες; Πού το στρατόπεδο; Πού τα δόρατα; Ο Θεός πρόσταξε, και όλα εκείνα χάθηκαν· παρίσταντο οι σατράπες μη μπορώντας να βοηθήσουν, γινόμενοι μόνο θεατές της πληγής. Και εξέτεινε το χέρι του ο βασιλιάς, και ξηράνθηκε· και όταν έγινε ξηρό, τότε έφερε καρπό.

Άκου, ουρανέ, και ενωτίσου, γη, διότι ο Κύριος ελάλησε. Το προοίμιο είναι γεμάτο από πολύ θυμό. Διότι, εάν η οργή δεν ήταν σφοδρή και ανείπωτη, δεν θα εγκατέλειπε τους ανθρώπους, για να στρέψει τον λόγο προς τα στοιχεία της φύσεως. Το πράττει δε αυτό, όχι μόνο για να καταδείξει την οργή του, αλλά και για να ντροπιάσει στον μέγιστο βαθμό αυτούς τους ίδιους που πρόκειται να τον ακούσουν, αποδεικνύοντας ότι εκείνοι που τιμήθηκαν με το χάρισμα του λογικού βρίσκονται σε χειρότερη κατάσταση από τα εκ φύσεως αναίσθητα στοιχεία. Αυτό συνηθίζουν να το κάνουν και άλλοι προφήτες. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και εκείνος που εστάλη στον Ιεροβοάμ, αφήνοντας κατά μέρος τον βασιλιά προς τον οποίο είχε αποσταλεί, απευθύνεται στο θυσιαστήριο. Και ο Ιερεμίας καλούσε τη γη λέγοντας: Γη, γη, γη, κατάγραψε αυτόν τον άνδρα ως άνδρα αποκηρυγμένο. Και κάποιος άλλος πάλι έλεγε: Ακούστε, φάραγγες, θεμέλια της γης.

Πάλι είναι γραμμένο πως, όταν ο βασιλιάς της Ιουδαίας Ιεροβοάμ ασέβησε προσκυνώντας το μοσχάρι σύμφωνα με την πατρική του κληρονομιά, εμφανίστηκε ένας προφήτης και δεν είπε απολύτως τίποτα ούτε στον βασιλιά ούτε στον λαό, καθώς γνώριζε ότι ήταν απειθείς και ο άρχοντας και οι υπήκοοι. Έτσι, αφήνοντας τους ανθρώπους που δεν άκουγαν, απευθύνεται προς το θυσιαστήριο, δηλαδή προς τον βωμό, για να δείξει ότι οι λίθοι ακούν περισσότερο από τους ανθρώπους. Λέει λοιπόν: «Ας γεννηθεί ο Ιωσίας, και θα κάψει πάνω στον βωμό τα οστά εκείνων που προσφέρουν θυσίες». Δεν άντεξε την ατίμωση και αγανάκτησε αυτός που ελεγχόταν· άπλωσε με δύναμη το χέρι του, για να ανατρέψει τον ευεργέτη προφήτη. Το άπλωσε μεν, αλλά δεν μπόρεσε να το λυγίσει, διότι η αμαρτία τού ξέρανε το χέρι. Μιλάει τότε εκείνος που είχε απλώσει το χέρι για να συλλάβει τον προφήτη, και άμα τη φωνή του, ο προφήτης του θεραπεύει το χέρι. Και του λέει ο βασιλιάς: «Έλα μαζί μου στον οίκο, γεύσου άρτο και πιες νερό, και έπειτα πορεύσου». Αποκρίνεται ο προφήτης: «Έχω πρόσταγμα του Θεού, σε τούτους τους τόπους όπου κυριαρχεί η ασέβεια, να μη γευτώ ούτε νερό ούτε άρτο». Αναχωρεί ο προφήτης. Πρόσεξε όμως το τέλος της διήγησης. Ένας άλλος προφήτης, έχοντας ακούσει ότι ο προφήτης που είχε φτάσει εκεί είπε τέτοια λόγια, τον καταδιώκει και τον προφταίνει, τον παρακαλεί να εισέλθει και να γευτεί μαζί του, και τελικά τον πείθει. Και τον έπεισε λέγοντας: «Και σε εμένα ο Κύριος είπε να το πράξω αυτό». Έτσι, εισήλθε και έφαγε.

Αυτός όμως, αφού πείστηκε από κάποιους νέους συντρόφους του, τους απείλησε ότι θα κάνει τη θέση τους ακόμη πιο βαριά. Εξαιτίας αυτού, οι δέκα φυλές αποσχίστηκαν και ανακήρυξαν βασιλιά τους τον Ιεροβοάμ. Και όταν ο Ροβοάμ θέλησε να εκστρατεύσει εναντίον του, τον εμπόδισε ο Θεός. Όταν δε αρρώστησε το παιδί του Ιεροβοάμ, εκείνος στέλνει τη γυναίκα του στον προφήτη Αχιά για να ρωτήσει σχετικά με την ασθένεια. Εκείνος της είπε ότι το παιδί θα πεθάνει, και πράγματι πέθανε. Ο Ιεροβοάμ στήνει χρυσές δαμάλεις, μία στη Βαιθήλ και μία στη Δαν, ώστε να μην ανεβαίνει ο λαός στην Ιερουσαλήμ. Ενώ δε αυτός προσέφερε θυσία εκεί, ιδού, ήλθε ένας άνθρωπος του Θεού και προφητεύει τα σχετικά με τον Ιωσία. Τότε ξηράνθηκε το χέρι του βασιλιά, και σχίστηκε το θυσιαστήριο. Αφού όμως προσευχήθηκε ο προφήτης στον Θεό, ο βασιλιάς θεραπεύτηκε. Κατόπιν, παρακαλούσε τον προφήτη να γευματίσει μαζί του. Εκείνος όμως δεν δέχθηκε, τηρώντας την προσταγή του Θεού, την οποία όμως, επειδή παρέβη αργότερα, θανατώθηκε από το λιοντάρι. Ο δε Ιεροβοάμ εξακολουθούσε να επιμένει στην κακία του, και ο Ροβοάμ υπήρξε ειδωλολάτρης καθ' όλα τα έτη της βασιλείας του.

Τα γεγονότα σχετικά με τον Εζεκία και τον Ασσύριο, τα οποία καταγράφονται και στον Ησαΐα. Τα όσα αφορούν τον Μανασσή, την ασέβειά του και τις μιαιφονίες του. Όταν δε απέθανε και αυτός, βασίλευσε ο υιός του, Αμών. Μετά την τελευτή του Αμών, βασίλευσε ο Ιωσίας, ο υιός του· για τον οποίο είχε προφητευθεί στον Ιεροβοάμ, τον δούλο του Σολομώντος, τότε που ξηράνθηκε και το χέρι του βασιλέως. Αυτός καθάρισε την Ιερουσαλήμ και κάθε τόπο, ανασκάπτοντας τους τόπους των ιερέων των ειδώλων και συντρίβοντας τα είδωλα.

Αν και εκείνος θα μπορούσε να καλέσει ως μάρτυρα και τον Ααρών και πολλούς άλλους· «αλλά γι' αυτό», θα μπορούσε να πει, «δεν τους κάλεσα, επειδή εκείνοι επρόκειτο να πεθάνουν και να μην είναι παρόντες ως μάρτυρες, όταν ο Ισραήλ θα εξέκλινε στην παρανομία· γι' αυτό εύλογα καλώ ως μάρτυρες τα στοιχεία της φύσεως που παραμένουν». Έτσι πράττει και ο Ησαΐας, όχι μόνο για όσα ειπώθηκαν, αλλά και επειδή, αφού μίλησε στους Ιουδαίους και διαπίστωσε ότι δεν τον άκουγαν, στρέφεται προς τα στοιχεία της φύσεως και τα επικαλείται ως μάρτυρες. «Άκουσε ουρανέ, διότι εσύ έφερες το μάννα· δώσε προσοχή γη, διότι εσύ έδωσες τα ορτύκια· άκουσε ουρανέ, διότι τους χορήγησες τα υπερφυσικά, παρέμενες ψηλά, με τον τρόπο που στερεώθηκες, και δεν απέφυγες να γίνεις σαν αλώνι· δώσε προσοχή γη, διότι εσύ ήσουν κάτω και τους παρέθετες αυτοσχέδιο τραπέζι». Γι' αυτό και ένας άλλος προφήτης, βλέποντας τον βασιλιά να μαίνεται, το είδωλο να λατρεύεται, τον Θεό να υβρίζεται, και τους άλλους να είναι τρομοκρατημένοι, δεν απευθύνει τον λόγο σε κανέναν από αυτούς, αλλά αποστρέφοντας το πρόσωπο λέει: «Άκουσε», λέει, «θυσιαστήριο, άκουσέ με». Τι λοιπόν; Με την πέτρα συνομιλείς; «Ναι», λέει, «επειδή ο βασιλιάς είναι πιο αναίσθητος από την πέτρα, άκουσε θυσιαστήριο. Αυτά λέει ο Κύριος»· και αμέσως σχίστηκε το θυσιαστήριο και ράγισε, και έχυσε κάτω τη θυσία. Ο άνθρωπος όμως δεν άκουσε, αλλά ο βασιλιάς απλώνει το χέρι του, θέλοντας να αρπάξει τον προφήτη· ο Θεός όμως τι κάνει;