Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Γ΄ 18:21

Ο δε ζηλωτής Ηλίας θανάτωσε τετρακόσιους πενήντα άνδρες ιερείς της αισχύνης και τετρακόσιους άνδρες ιερείς των αλσών, οι οποίοι τρέφονταν από την τράπεζα της Ιεζάβελ, με λελογισμένο και σώφρονα θυμό, προς όφελος όλου του Ισραήλ. Έτσι, πολλές φορές, ο θυμός γίνεται υπηρέτης αγαθών πράξεων.

«Αυτός ήλθε προς αυτόν τη νύχτα και του είπε.» Ο Νικόδημος είναι μεν πιο έτοιμος στο να πιστέψει, επειδή όμως νικιέται από λανθασμένη συστολή και συγχρόνως δεν αδιαφορεί για τη δόξα των ανθρώπων, παραιτείται από την παρρησία, μοιράζει τη γνώμη του και στα δύο, χωλαίνει ως προς την προαίρεση και, όπως είναι γραμμένο, χωλαίνει και στις δύο ιγνύες. Αφενός ωθείται από τους ελέγχους της συνείδησής του στο ότι πρέπει να πιστέψει λόγω της υπερβολής των θαυμάτων, αφετέρου θεωρεί αβάσταχτη τη ζημιά από την απώλεια της ηγεσίας του έθνους· διότι ήταν άρχοντας των Ιουδαίων. Νομίζοντας δε ότι μπορεί και να διασώσει τη δόξα ανάμεσα σε εκείνους και να είναι κρυφά πιστός, έρχεται προς τον Ιησού, κάνοντας συνεργό στο σχέδιό του το σκοτάδι της νύχτας, και, ερχόμενος κρυφά, ελέγχεται για διγνωμία. «Ραββί, γνωρίζουμε ότι έχεις έλθει από τον Θεό ως δάσκαλος· διότι κανείς δεν μπορεί να κάνει αυτά τα σημεία που εσύ κάνεις, εάν δεν είναι ο Θεός μαζί του. Αποκρίθηκε ο Ιησούς και του είπε.» Με αυτά τα λόγια νόμισε ότι μπορούσε να κατέχει πλήρως την ευσέβεια, και υποθέτει ότι θα του αρκέσει για τη σωτηρία το να θαυμάσει μόνο εκείνα που πρέπει να θαυμάζονται· και τίποτε άλλο δεν επιζητά πέρα από αυτά.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΟΜΙΛΙΩΝ. I. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΕΡΙ ΕΝΟΣ ΥΙΟΥ. Του ιδίου από την ομιλία περί ενός Υιού. Διότι, εάν ο Λόγος εκ του Θεού Πατρός είναι Υιός με ξεχωριστή υπόσταση, και ομοίως με ξεχωριστή υπόσταση και έτερος, διαφορετικός από αυτόν, είναι εκείνος εκ του σπέρματος του Δαβίδ, ο οποίος τιμάται με την κοινωνία προς τον φύσει και αληθώς Υιό, πώς δεν είναι σε όλους ξεκάθαρο ότι ο ένας δίνει, ενώ ο άλλος λαμβάνει; Ο ένας στεφανώνει, ενώ ο άλλος στεφανώνεται· και ο ένας είναι φύσει Κύριος, ενώ ο άλλος δεν είναι; Ποιοι είναι λοιπόν αυτοί που τα λένε και τα φρονούν αυτά, ή ποια είναι η καταδίκη τους, ας ρωτήσουμε τους αγίους μαθητές. Άκουσε αυτόν που λέει ξεκάθαρα: «Διότι εισέδυσαν κρυφά κάποιοι άνθρωποι, οι οποίοι και από παλιά ήταν προγεγραμμένοι για αυτήν την καταδίκη, ασεβείς, που μεταβάλλουν τη χάρη του Θεού και αρνούνται τον μόνο Δεσπότη και Κύριό μας Ιησού Χριστό». Πώς λοιπόν είναι μόνος δεσπότης ο Ιησούς Χριστός, όταν έχει γίνει κοινωνός της δεσποτείας κάποιου άλλου, εάν το έχει αυτό κατά χάριν, εάν του έχει δοθεί μέχρι και το ίδιο το αξίωμα της υιοθεσίας, εάν τίποτα απολύτως δεν είναι δικό του, αλλά τα πάντα μάλλον ανήκουν σε άλλον που του τα έδωσε; Αποκάλεσε μόνο δεσπότη και Κύριό μας Ιησού Χριστό τον εκ Θεού Λόγο· πώς λοιπόν συνδέεις μαζί του ως κοινωνό εκείνον που προέρχεται εκ του σπέρματος του Δαβίδ; Διότι δεν τον αφήνεις να είναι μόνος δεσπότης, εφόσον μερίζεις την κυριότητά του και την απονέμεις σε έτερον. Επομένως, λέμε σε αυτούς που επέλεξαν να φρονούν έτσι, εκείνο που ειπώθηκε από τη φωνή του Ηλία: «Έως πότε θα χωλαίνετε και στα δύο σας γόνατα;»

Ο Θεός τα θυμάται αυτά και μέσω της φωνής του Ιερεμία, λέγοντας για τον εχθρό όλων, εννοώ βέβαια τον Σατανά: «Αλίμονο σε εκείνον που πληθαίνει για τον εαυτό του αυτά που δεν του ανήκουν, και κάνει βαρύ και ισχυρό τον ζυγό του» διότι ξαφνικά θα ξεσηκωθούν αυτοί που θα τον δαγκώσουν, και θα ξυπνήσουν αυτοί που τον επιβουλεύονται, και θα γίνει λεία για αρπαγή σε αυτούς. Ο Σατανάς συγκέντρωσε όλους τους ανθρώπους πάνω στη γη, οι οποίοι δεν του ανήκαν, και τους έκανε δικούς του προσκυνητές, κάνοντας βαρύ τον ζυγό του· αλλά ξύπνησαν αυτοί που διαρπάζουν τα σκεύη του. Διότι το δίχτυ της αποστολικής μυσταγωγίας αλίευσε όλους τους πλανεμένους, και προσέφεραν στον Θεό ολόκληρη την οικουμένη. <Στάθηκε σε πεδινό τόπο, και μαζί του υπήρχε πλήθος μαθητών του και πάρα πολύς λαός.> (A f. 94 b) Παρατήρησε, λοιπόν, τον τρόπο της χειροτονίας· διότι ο σοφότατος ευαγγελιστής αναφέρει ότι αυτό δεν έγινε κρυφά και απαρατήρητα, αλλά αντίθετα, ενώ είχαν συγκεντρωθεί πολλοί μαθητές και πολύ μεγάλο πλήθος από ολόκληρη τη χώρα των Ιουδαίων, καθώς και από τα παράλια της Τύρου και της Σιδώνας. Αυτοί δε ήταν ειδωλολάτρες, δηλαδή χώλαιναν και στα δύο πόδια, και ενώ τιμούσαν εν μέρει τα έθιμα των Ιουδαίων, δεν είχαν απομακρυνθεί εντελώς από τα αμαρτήματα της ειδωλολατρίας.

Διότι, όσον αφορά αυτό που είναι ευχάριστο και προσφιλές σε εκείνους, θα πρέπει μάλλον να φαίνεται ότι υπομένει καρτερικά, και να μην λησμονεί αυτά που εκείνοι εγκρίνουν, ούτε όταν βρίσκεται στις έσχατες συμφορές. Επομένως, σε ό,τι αφορά το δικό τους θέλημα, ο Ισραήλ είναι ανάρμοστος απέναντί τους, αφού δεν προτίμησε να αγαπά για πάντα εκείνους που εξέλαβε ως θεούς. Μου φαίνεται δε ότι κάτι παρόμοιο λέει ο μακάριος Ηλίας: «Έως πότε θα χωλαίνετε και στα δύο σας γόνατα; Αν ο Κύριος είναι ο Θεός, πορευθείτε οπίσω Του· αν πάλι είναι ο Βάαλ, πορευθείτε οπίσω του»· πράγμα που αλλού λέει: «Ή στον Βάαλ ως Βάαλ, ή στον Θεό ως Θεό». Το ότι δε κανείς δεν μπορεί να απαλλάξει αυτούς που έχουν άπαξ υποπέσει στη θεία οργή, ούτε μπορεί κάποιος να ανορθώσει αυτόν που έχει καταρριφθεί από τον Θεό, το απέδειξε λέγοντας: «Κανείς δεν πρόκειται να την γλιτώσει από το χέρι μου». «Και θα καταργήσω όλες τις χαρές της, τις εορτές της και τις νουμηνίες της, τα σάββατά της και όλες τις πανηγύρεις της». Διότι εκείνοι που έχουν ολοκληρωτικά περιπλακεί σε τόσο σκληρά και αναπόφευκτα δεινά, ώστε να βρεθούν υπό βαρβαρικό χέρι και να υπηρετούν τους εχθρούς ως αιχμάλωτοι πολέμου, πώς θα μπορούσαν να εορτάσουν; Ή ποια ευκαιρία χαράς θα μπορούσαν να έχουν, αυτοί που είναι καταβεβλημένοι από τόσο πικρές μέριμνες, και που λιώνουν από αφόρητες λύπες;

Σημαίνει, λοιπόν, εδώ το «μην αγνοείς», το «μη γίνεσαι μωρός», μήτε γεμάτος από ακραία ασυνεσία. Και πάλι, όμως, ελέγχει εκείνους που βρίσκονταν στα Ιεροσόλυμα, δηλαδή τον Ιούδα, ως υποκριτή και ανόσιο υβριστή, επειδή πατούσε και στα δύο, ή μάλλον επειδή χώλαινε και στα δύο πόδια, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Διότι, από τη μία πλευρά, υποκρινόταν ότι επιδίωκε και αγαπούσε την ευσέβεια προς τον Θεό, και τελούσε τις θυσίες σύμφωνα με τον νόμο· από την άλλη πλευρά, όμως, καθόλου δεν είχε απαλλαγεί από το να σπεύδει να προσκυνά και τα ίδια τα δαιμόνια, κι αν όχι εντελώς φανερά, πάντως κρυφά και αθόρυβα. Γι' αυτό, άλλωστε, και ο μακάριος προφήτης Ιεζεκιήλ διατάχθηκε να σκάψει στον τοίχο· έπειτα είδε όλα τα είδωλα του οίκου Ισραήλ ζωγραφισμένα πάνω στους τοίχους. Και τι του λέει ο Θεός των όλων; «Είδες, υιέ ανθρώπου, αυτά που κάνουν οι πρεσβύτεροι του οίκου Ισραήλ εδώ; Ο καθένας τους μέσα στον κρυφό του κοιτώνα, διότι είπαν: 'Μας εγκατέλειψε ο Κύριος, δεν επιβλέπει ο Κύριος τη γη'». Λέει, επίσης, ο προφήτης ότι είδε και γυναίκες να κάθονται και να θρηνούν τον Θαμούζ, που είναι ο Άδωνις στην ελληνική γλώσσα. Πρόσεξε, λοιπόν, πώς, αν και περιέβαλλαν με τιμή τον θείο ναό και προσποιούνταν ότι ακολουθούν τη λατρεία κατά τον νόμο, μολύνονταν κρυφά, μοιραζόμενοι σε λατρείες αλλόκοτες και δαιμονικές, και μισητές στον Θεό.

Αλλ' ίσως θα πει κάποιος: έπειτα, πώς αυτό θα μπορούσε να λυπήσει τους Ισραηλίτες, οι οποίοι είχαν επιλέξει να ειδωλολατρούν; Σε αυτά απαντούμε, ότι ομολογουμένως είχαν πλανηθεί, αλλά υπήρχε ακόμη στο μυαλό τους κάποια μικρή φροντίδα για τον νόμο, και δεν είχαν απομακρυνθεί εντελώς από τα ιουδαϊκά έθιμα, μολονότι προσκυνούσαν στους ναούς των ειδώλων. Γι' αυτό άλλωστε και ο μακάριος προφήτης Ηλίας, τους κατηγορούσε κάποτε ότι χωλαίνουν και στα δύο γόνατα, και δεν ήθελαν να αφοσιωθούν ούτε ολοκληρωτικά στον Βάαλ, ούτε πάλι τέλεια στον Θεό. Επομένως, όταν ο Ισραήλ έγινε αιχμάλωτος, απέβαλε εντελώς τον σεβασμό προς τον νόμο, ακολουθώντας αναγκαστικά τα έθιμα και τους νόμους των κατακτητών. Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που είπε και ο ίδιος ο Χριστός, ότι «Σε καθέναν που έχει θα του δοθεί και θα του περισσέψει, ενώ από εκείνον που δεν έχει, θα του αφαιρεθεί και εκείνο που νομίζει ότι έχει».

Και λοιπόν, παραμερίζοντας για λίγο την εκκλησιαστική απλότητα εξαιτίας της ανάγκης, ας τους ελέγξουμε ως παραφρονούντες στα ζητήματα εκείνα στα οποία νομίζουν ότι είναι δεινοί και ακαταμάχητοι, ώστε, εφόσον ούτε τη σύνεση που προέρχεται από τον Θεό διαθέτουν ούτε βέβαια κατόρθωσαν να προσεγγίσουν ορθολογικά την εξωτερική σοφία, να ακούσουν δικαίως: «Έως πότε θα χωλαίνετε και στα δύο σας γόνατα; Αν είναι ο Βάαλ, ακολουθήστε τον Βάαλ· αν είναι ο Θεός, ακολουθήστε τον Θεό.» Διότι το ότι από αμάθεια ισχυρίζονται πως το αγέννητο είναι δηλωτικό της ουσίας, θα καταστεί φανερό και από το εξής, και επιτρέψτε μου να αναφέρω εν συντομία κάτι από όσα φιλοσοφούνται από πολλούς.

Αλλά ο προφήτης Ηλίας επιπλήττει αυτούς που έχουν συνηθίσει να ζουν κατ' αυτόν τον τρόπο, λέγοντας: «Έως πότε θα χωλαίνετε και στα δύο σας γόνατα;». Αλλά και ο Νόμος μάς απομακρύνει από τέτοιου είδους ήθη και τρόπους, προστάζοντάς μας αινιγματωδώς να αποφεύγουμε το ετερόκλητο και το ασυμβίβαστο. Διότι είπε τα εξής: «Δεν θα οργώσεις με μοσχάρι και γαϊδούρι μαζί». Και πάλι: «Δεν θα ντυθείς με ένδυμα φτιαγμένο από μαλλί και λινάρι μαζί». Παρατήρησε, δηλαδή, πώς μάς υποδεικνύει παντού να αποστρεφόμαστε εκείνο που είναι κατά κάποιον τρόπο ασύμβατο και μη αρμονικά συζευγμένο, ως άσχημο και ανόσιο, και δεν εγκρίνει τη συνένωση των ανόμοιων. Πρέπει, επομένως, εκείνοι που έχουν επιλέξει να ζουν με τον άριστο τρόπο, να αποβάλλουν πρώτα, όπως είπα, τους ρύπους της φαυλότητας και να απαλλάσσονται από τους μολυσμούς.

Διότι έτσι ακριβώς φρονούν, παραληρώντας ακόμη, μερικοί από αυτούς που βρίσκονται στη Φοινίκη και την Παλαιστίνη, οι οποίοι ονομάζουν τους εαυτούς τους θεοσεβείς, αλλά ακολουθούν μια κάποια μέση οδό θρησκείας, χωρίς να προσκολλώνται καθαρά ούτε στα έθιμα των Ιουδαίων ούτε σε εκείνα των Ελλήνων, αλλά σαν να διασκορπίζονται και να μοιράζονται μεταξύ και των δύο. Όταν μάλιστα κάποτε οι Ισραηλίτες επέλεξαν να φρονούν με αυτόν τον τρόπο, ο προφήτης Ηλίας τους επέπληξε λέγοντας: «Έως πότε θα χωλαίνετε και στα δύο σας γόνατα; Αν είναι ο Βάαλ, ακολουθήστε τον Βάαλ· αν είναι ο Θεός, ακολουθήστε τον Θεό.» Φαίνεται, λοιπόν, πως και ο Ιοθόρ, κατά πάσα πιθανότητα, ακολουθούσε έναν τέτοιο τρόπο θρησκείας. Αυτός, όταν έμαθε τα όσα είχαν γίνει από τον Θεό για τη σωτηρία των Ισραηλιτών, σαγηνευμένος από τις σεπτές και αξιοθαύμαστες διηγήσεις, φτάνει με όλη του την οικογένεια και το γένος του στον ιερό Μωυσή. Και αυτός, μόλις τον είδε, τον υποδέχθηκε με χαρά και τον έβαλε στη δική του σκηνή. Του διηγείται με μεγαλύτερη ακρίβεια τα μεγάλα κατορθώματα που έγιναν μέσω της θείας δύναμης, καθώς και τα θαύματα που ξεπερνούν κάθε λόγο. Διότι το πλήθος των πλανεμένων, εννοώ τα έθνη, καλείται σε μετάνοια προς τον Θεό, πρώτα από τα ακούσματα που μπορεί να έχει κανείς για τον Θεό, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο προσέρχονται από μόνοι τους, σαν να αυτομολούν προς τον θείο νόμο, δηλαδή προς την κατήχηση μέσω των ιερών γραφών. Έτσι, λοιπόν, σπεύδουν να εισέλθουν και στην πρώτη σκηνή.

Επειδή λοιπόν ένας είναι ο Θεός Πατέρας, ένας ο Κύριος Υιός, και ένα το Άγιο Πνεύμα που εκπορεύεται, ούτε τον ένα Θεό θα αποστερήσουμε από την αληθινή κυριότητα, ούτε βέβαια τον αληθινό και εκ φύσεως Κύριο θα αποκλείσουμε από το να είναι Θεός. Διότι την κατά φύσιν θεότητα την ακολουθεί πάντοτε η κυριότητα, και αντίστοιχα, την αληθινή κυριότητα την ακολουθεί η δόξα της θεότητας. ΠΑΛΛ. Ορθότατα και πάρα πολύ σοφά μίλησες. ΚΥΡ. Έναν Θεό, λοιπόν, Παλλάδιε, θα αναγνωρίσουμε, και εκτός από αυτόν κανέναν απολύτως άλλον δεν θα υπολογίσουμε, απομακρύνοντας εντελώς από την ψυχή μας την ανόσια και βέβηλη διψυχία, ως πραγματικά αλαζονική και υβριστική, για να μην ηχήσει και σε εμάς τους ίδιους ο ιερός λόγος: «Έως πότε θα χωλαίνετε και στα δύο σας πόδια; Είτε τον Βάαλ, είτε τον Θεό». Διότι θα πρέπει να φαινόμαστε σταθεροί, και όχι αλλοπρόσαλλοι και κλονισμένοι, μεταπίπτοντας με μεγάλη ευκολία σε εκείνα που δεν πρέπει. Επειδή το να χωλαίνει κανείς και προς τα δύο και να αρέσκεται στο να κλονίζεται, θα έλεγα εγώ ότι είναι από τα πλέον ασεβή πράγματα.

Διότι σε εκείνους που προσέρχονται στον Θεό όχι με υγιή καρδιά, αλλά με ύποπτη και διεφθαρμένη, η οποία έχει επιλέξει να νοσεί από ανανδρία και αστάθεια, ο προφήτης λέει: «Έως πότε θα χωλαίνετε και στα δύο σας σκέλη, είτε προς τον Βάαλ, είτε προς τον Θεό;» Επειδή το να μην είναι κανείς απολύτως υγιής στην πίστη, αλλά ούτε και να του αρέσει να είναι σταθερά προσκολλημένος στην πλάνη, σημαίνει το να χωλαίνει και προς τα δύο, και μάλιστα αυτό καταστρέφει τη γνησιότητα και του ενός και του άλλου. Και νομίζω ότι η αιτία μιας τόσο σαθρής και εύθραυστης γνώμης σε ορισμένους είναι το ότι καθιστούν την αγάπη προς τον Θεό προσποιητή και όχι αληθινή, και υποκρίνονται μεν ότι θέλουν να φέρονται ως χριστιανοί, χωρίς όμως να το πράττουν αυτό από όλη τους την καρδιά, ούτε επειδή έχουν πειστεί από σεβασμό προς την αλήθεια και έχουν τιμήσει το ορθό· αλλά δίνουν την εντύπωση ότι προσήλθαν στην πίστη είτε επειδή επιδιώκουν αυτό που τους είναι ευχάριστο, είτε από φόβο κάποιου κινδύνου και μπροστά στην άγρια επιδρομή της συμφοράς, σαν να προσπαθούν να την εξευμενίσουν, προκειμένου να έχουν πολλούς πρόθυμους να αγωνιστούν μαζί τους και να τους προσφέρουν τη δική τους μέριμνα. Όμως σε τέτοιους ανθρώπους θα απονεμηθεί η έσχατη φροντίδα, και η θέση τους θα είναι ανάμεσα στους πλέον υποβαθμισμένους, και ως εντελώς άτιμοι και απορριφθέντες, κερδίζοντας μετά βίας το να αξιωθούν τη ζωή, θα αποκαλυφθούν όταν ο Θεός θα εξετάσει αυστηρά τα κρυμμένα μέσα μας· όπως ακριβώς ήταν και οι κάτοικοι της Γαβαών.

Θ'. Χθες είχες την πίστη των περιστάσεων, σήμερα γνώρισε την πίστη του Θεού· μέχρι πότε θα χωλαίνεις και στα δύο σου πόδια; Μέχρι πότε θα ενεργείς με συμβιβασμούς; Δείξε επιτέλους προθυμία να οικοδομήσεις πνευματικά· χθες τιμούσες το «φαίνεσθαι», σήμερα προτίμησε το «είναι». Μέχρι πότε θα ζεις με ψευδαισθήσεις; Ας επιδιωχθεί επιτέλους από εσένα η αλήθεια. Χθες ήσουν άνθρωπος των θεαμάτων, σήμερα γίνε άνθρωπος της πνευματικής θεωρίας· χθες υβριστής και θρασύς, σήμερα καλόλογος και ήμερος· χθες γλεντζές, σήμερα σωφρονιστής. Σήμερα είσαι οινοπότης, αύριο γίνε υδροπότης. Σήμερα εγκαταλείπεσαι στην πολυτέλεια πάνω σε ελεφάντινες κλίνες και αλείφεσαι με τα πιο εκλεκτά μύρα, αύριο να κοιμάσαι κατάχαμα και να αγρυπνείς· αντί για φλύαρος και γελωτοποιός, γίνε σύννους· αντί για φιλάρεσκος, να ντύνεσαι πενιχρά· αντί για υπερήφανος και αλαζόνας, να είσαι ευτελής στην εμφάνιση· αντί να κατοικείς σε χρυσόροφα μέγαρα, να ζεις σε στενόχωρο χώρο· να έχεις το βλέμμα χαμηλωμένο, αντί να περιφέρεσαι με ψηλά τον αυχένα. Εάν έτσι σκέφτεσαι και έτσι πράττεις, θα είναι για εσένα ο ουρανός καινός και η γη καινή, καθώς και όλα τα άλλα και ο [Δημιουργός] αυτών. Ι'. Αλλά ας αναχωρήσουμε πλέον, για να συνεορτάσουμε τα πρέποντα σύμφωνα με την εορταστική περίσταση.

Αλλά τι να πούμε τώρα σε εκείνους που ούτε στέκονται σιωπηλοί, ούτε ψάλλουν μαζί μας, αλλά συνομιλούν μεταξύ τους και αναμειγνύουν τη λογική μας λατρεία προς τον Θεό με κάποια κοσμική φλυαρία, και ούτε οι ίδιοι ακούνε τους ιερούς και θεόπνευστους λόγους, αλλά εμποδίζουν και εκείνους που θέλουν να ακούσουν; Έως πότε, εσείς, θα χωλαίνετε και στα δύο σας γόνατα, όπως θα έλεγε ο Θεσβίτης Ηλίας, θέλοντας ταυτόχρονα να παρευρίσκεστε για προσευχή αλλά και για λόγια άκαιρα και γήινα, χωρίς να κατορθώνετε σωστά κανένα από τα δύο, αλλά εξαιτίας αυτών καταστρέφοντας το ένα με το άλλο, ή μάλλον καταστρεφόμενοι εσείς οι ίδιοι ο ένας μέσω του άλλου;

Δ'. Επειδή και αυτός τέτοια έλεγε, και δεν οργιζόταν. Και ο Ηλίας έλεγε: «Έως πότε θα χωλαίνετε και στα δύο σας γόνατα;», και δεν οργιζόταν. Και ο Φινεές έσφαξε, και δεν οργιζόταν. Διότι ο θυμός δεν αφήνει τον άνθρωπο να δει, αλλά όπως ακριβώς σε μια νυχτερινή μάχη, αφού δέσει τα πάντα, και τα μάτια και τα αυτιά, έτσι τον οδηγεί όπου αυτός θέλει. Ας απαλλαγούμε λοιπόν από αυτόν τον δαίμονα, ας τον καταστείλουμε ενόσω βρίσκεται στο ξεκίνημά του, ας επιθέσουμε τη σφραγίδα στο στήθος σαν ένα είδος χαλινού. Ο θυμός είναι σκύλος αναίσχυντος· αλλά ας μάθει να υπακούει στον νόμο. Αν υπάρχει ένας σκύλος στο ποίμνιο τόσο άγριος, ώστε να μην υπακούει στον βοσκό που τον προστάζει, ούτε να αναγνωρίζει τη φωνή του, τα πάντα έχουν χαθεί και καταστραφεί. Βόσκει μαζί με τα πρόβατα· εάν όμως γευθεί τα πρόβατα, είναι πλέον άχρηστος και σφάζεται. Εάν έμαθε να σε υπακούει, τρέφε τον σκύλο· διότι είναι χρήσιμος όταν γαβγίζει εναντίον των λύκων, εναντίον των πειρατών, εναντίον του αρχιληστή, όχι όμως εναντίον των προβάτων, ούτε εναντίον των οικείων του. Εάν δεν υπακούει, τα καταστρέφει όλα· εάν μάθει να περιφρονεί, τα αφανίζει όλα. Επομένως, ας μην καταναλώνει ο θυμός το ήμερο στοιχείο που υπάρχει μέσα σου, αλλά ας το φυλάττει και ας το καθιστά εύρωστο. Και θα το φυλάξει, και θα το κάνει να βόσκει με πολλή ασφάλεια, εάν καταναλώνει τους μιαρούς και τους πονηρούς λογισμούς, εάν διώκει τον διάβολο από παντού.

Ύβρισε και η Ιεζάβελ τον Ιηού λέγοντας: «Ο φονιάς του κυρίου του»· αλλά αυτό ήταν θρασύτητα, όχι παρρησία. Ύβρισε και ο Ηλίας, αλλά αυτό ήταν παρρησία και ανδρεία: «Διότι δεν διαστρέφω εγώ τον λαό, αλλά εσύ και ο οίκος του πατέρα σου». Μίλησε με παρρησία πάλι προς ολόκληρο το πλήθος ο Ηλίας, λέγοντας: «Έως πότε θα χωλαίνετε και στα δύο σας γόνατα;». Αυτό είναι παρρησία και ανδρεία, ο αυστηρός έλεγχος· αυτό έκαναν και οι προφήτες· ενώ το προηγούμενο ήταν γνώρισμα θρασύτητας. Θέλεις να δεις λόγια και ταπεινοφροσύνης και ελευθερίας; Άκου τον Παύλο που λέει: «Για εμένα όμως είναι ελάχιστης σημασίας το να ανακριθώ από εσάς ή από ανθρώπινο δικαστήριο· αλλά ούτε και τον ίδιο μου τον εαυτό δεν ανακρίνω».

Παρόλο που για χάρη του συγκεντρώθηκαν και άφησαν τις πόλεις τους για να δουν εκείνη την ιερή κεφαλή, εντούτοις τίποτα από αυτά δεν τον έκανε να υποχωρήσει· διότι βρισκόταν πολύ μακριά από τη μάταιη δόξα και ήταν ελεύθερος από κάθε αλαζονεία. Έτσι και ο Στέφανος, βλέποντας πάλι το ίδιο πλήθος όχι να τον τιμά, αλλά να μαίνεται και να τρίζει τα δόντια του, αφού στάθηκε ψηλότερα από την οργή τους, έλεγε: «Σκληροτράχηλοι και απερίτμητοι στην καρδιά». Έτσι και ο Ηλίας, ενώ ήταν παρόντα τα στρατεύματα εκείνα και ο βασιλιάς και όλος ο λαός, έλεγε: «Έως πότε θα χωλαίνετε και στα δύο σας πόδια;». Εμείς όμως τους κολακεύουμε όλους και τους υπηρετούμε, εξαγοράζοντας με αυτήν τη δουλοπρεπή διακονία την εκτίμησή τους. Γι' αυτό τα πάντα έχουν γίνει άνω κάτω, και έχουμε εκπέσει από αυτήν τη χάρη, και έχουν προδοθεί οι υποθέσεις του Χριστιανισμού, και όλα έχουν παραμεληθεί εξαιτίας της επιθυμίας για τη δόξα των πολλών. Ας εξορίσουμε λοιπόν το πάθος, και τότε θα γνωρίσουμε καλά την ελευθερία, το λιμάνι και τη γαλήνη. Διότι ο κενόδοξος μοιάζει με αυτούς που θαλασσοδέρνονται, καθώς πάντοτε τρέμει, φοβάται και υπηρετεί αμέτρητους αφέντες· ενώ εκείνος που βρίσκεται έξω από αυτήν την τυραννία, μοιάζει με αυτούς που βρίσκονται στα λιμάνια και απολαμβάνουν την απόλυτη ελευθερία. Αντίθετα ο πρώτος, σε όσους είναι γνωστός, τόσους αφέντες έχει, αναγκαζόμενος να υποδουλώνεται σε όλους. Πώς λοιπόν θα απαλλαγούμε από αυτήν τη σκληρή δουλεία; Εάν αγαπήσουμε μια άλλη δόξα, την πραγματική δόξα.

Υπάρχουν σε εμάς προφήτες, αλλά δεν αποτυγχάνουν· δεν λένε από τη μια αυτό, και από την άλλη ψεύδονται για εκείνο, αλλά σε όλα λένε την αλήθεια· διότι αυτό είναι το γνώρισμα της πρόγνωσης. Σταματήστε επιτέλους αυτή τη μανία, σας παρακαλώ, αν βέβαια πιστεύετε στον Χριστό. Εάν όμως δεν πιστεύετε, γιατί διασύρετε τους εαυτούς σας, γιατί απατάσθε; Έως πότε θα χωλαίνετε και στα δύο σας γόνατα; Διότι, για ποιον λόγο τους πλησιάζεις; Τι ρωτάς; Με το που πλησίασες, με το που ρώτησας, υποδούλωσες τον εαυτό σου· διότι ρωτάς σαν κάποιος που πιστεύει. «Όχι», λέει, «δεν ρωτώ επειδή πιστεύω ότι λέει την αλήθεια, αλλά για να τον δοκιμάσω». Όμως το να τον δοκιμάζεις εάν λέει την αλήθεια, δεν είναι γνώρισμα ανθρώπου που έχει πειστεί ότι ο άλλος ψεύδεται, αλλά ανθρώπου που ακόμη αμφιβάλλει. Για ποιον λόγο λοιπόν ρωτάς τι πρόκειται να συμβεί; Διότι, εάν μεν σου έλεγε ότι θα συμβεί το τάδε, «κάνε αυτό και θα το αποφύγεις», βεβαίως ούτε και έτσι θα έπρεπε να πέφτει κανείς στην ειδωλολατρία, πλην όμως η παραφροσύνη δεν θα ήταν τόσο μεγάλη. Εάν όμως προλέγουν απλώς τα μέλλοντα, αυτός που τα μαθαίνει δεν κερδίζει τίποτε άλλο, παρά μια περιττή λύπη. Διότι το γεγονός μεν δεν έχει συμβεί ακόμη, αυτός όμως υπέστη τη λύπη και μαράζωσε τον εαυτό του. Εάν αυτό συνέφερε, δεν θα μας το στερούσε ο Θεός· δεν θα μας το αρνιόταν Εκείνος που μας μίλησε για τα επουράνια. «Διότι όλα όσα άκουσα από τον Πατέρα», λέει, «σας τα έκανα γνωστά, και όλα όσα άκουσα από τον Πατέρα σας τα ανήγγειλα»· και, «Δεν σας ονομάζω δούλους, αλλά φίλους· εσείς είστε φίλοι μου». Γιατί λοιπόν δεν μας γνώρισε αυτά τα πράγματα; Επειδή θέλει να μην δίνουμε καμία απολύτως σημασία σε αυτά.

Τέτοιος ήταν ο Ιωάννης· γι' αυτό εκείνον μεν κανείς δεν τον έθλιβε, ο ίδιος όμως έθλιβε τον Ηρώδη. Και ο μεν, παρότι δεν είχε τίποτα, ορθώθηκε εναντίον του άρχοντα· ο δε, ντυμένος με διάδημα και πορφύρα και άπειρη μεγαλοπρέπεια, έτρεμε και φοβόταν αυτόν που ήταν στερημένος από όλα, και ούτε καν με κομμένο το κεφάλι δεν μπορούσε να τον αντικρίσει χωρίς φόβο. Διότι, για να καταλάβεις ότι και μετά τον θάνατό του διατηρούσε ακμαίο τον φόβο του, άκουσε τι λέει: «Αυτός είναι ο Ιωάννης, τον οποίο εγώ θανάτωσα». Το δε «θανάτωσα», δεν ήταν λόγος κάποιου που υπερηφανεύεται, αλλά κάποιου που προσπαθεί να κατευνάσει τον φόβο του, και να πείσει την ταραγμένη του ψυχή να θυμηθεί ότι αυτός ο ίδιος τον έσφαξε. Τόσο μεγάλη είναι η δύναμη της αρετής, ώστε και μετά τον θάνατο είναι ισχυρότερη από τους ζωντανούς. Γι' αυτό ακριβώς, και όταν ζούσε, αυτοί που κατείχαν πολλά χρήματα έρχονταν σε αυτόν και του έλεγαν: «Τι να κάνουμε;». Τόσα έχετε, και από αυτόν που δεν έχει τίποτα θέλετε να μάθετε την οδό της δικής σας ευημερίας; Οι πλούσιοι από τον φτωχό; Οι στρατιώτες από αυτόν που δεν έχει ούτε σπίτι; Τέτοιος ήταν και ο Ηλίας· γι' αυτό και με την ίδια παρρησία απευθυνόταν στον λαό. Διότι ο μεν έλεγε: «Γεννήματα οχιών», ενώ αυτός: «Έως πότε θα χωλαίνετε και στα δύο σας πόδια;». Και ο μεν έλεγε: «Φόνευσες και κληρονόμησες», ο δε έλεγε: «Δεν σου επιτρέπεται να έχεις τη γυναίκα του Φιλίππου, του αδελφού σου». Είδες την πέτρα; Είδες την άμμο; Πόσο εύκολα καταρρέει; Πόσο υποχωρεί στις συμφορές;

Δηλαδή, τίποτα το σταθερό δεν υπάρχει σε αυτούς, διαρκώς μεταπηδούν. Αυτό λέει και ο Ηλίας: «Έως πότε θα χωλαίνετε και στα δύο σας πόδια;». Έτσι αγάπησαν να κινούν τα πόδια τους, και δεν συγκρατήθηκαν. Δηλαδή, θέλησαν πρόθυμα να τρέχουν προς τα είδωλα, και δεν μετανόησαν.

δ'. Επιτρέψτε μου να τους πω τα λόγια του Ηλία. Διότι και εκείνος, βλέποντας τους Ιουδαίους να ασεβούν, και άλλοτε μεν να προσηλώνονται στον Θεό, άλλοτε δε να λατρεύουν τα είδωλα, λέει κάπως έτσι: «Έως πότε θα χωλαίνετε και στα δύο σας πόδια; Εάν ο Κύριος, ο Θεός μας, είναι μαζί σας, ελάτε και πορευθείτε οπίσω Του· εάν δε είναι ο Βάαλ, πορευθείτε οπίσω του».

Του οσίου πατρός ημών Ιωάννου, μοναχού και πρεσβυτέρου Δαμασκηνού, εγκώμιο στην αγία μάρτυρα Αναστασία. Ο μεν λόγος είναι βραχύς και ασθενής, η δε υπόθεση του λόγου μεγίστη και ανυψωμένη πάνω από τη δική μας πεζή ταπεινότητα· διότι πώς είναι δυνατόν τα υπέρ φύσιν να κατανοηθούν από τα κατά φύσιν; Και πώς θα γνωρίσει κανείς τη γλυκύτητα του μελιού, εάν δεν μάθει εκ πείρας την ποιότητά του; Ή πώς μπορεί κάποιος να επαινέσει το ακατάληπτο, παρά δείχνοντας ολοκάθαρα την αδυναμία του λόγου του ως εγκώμιο; Αλλά επειδή οι φιλομάρτυρες άνοιξαν διάπλατα την ακοή τους, και το αγαθό από τη φύση του κρίνεται όχι τόσο από τη δύναμη αλλά από την προαίρεση, και ο πόθος, αναμειγμένος με τον ζήλο σαν κάποιο δίφλογο πυρ μέσα στην καρδιά, ενδυναμώνει ό,τι είναι άτονο, έχοντας επικαλεστεί τη θεία έμπνευση «θα ανοίξω το στόμα» προς έπαινο, και ο χωλός λόγος μας «θα αναπηδήσει σαν ελάφι», χωρίς να χωλαίνει πλέον —διότι δεν θα χωλαίνει και στις δύο ιγνύες— «και καθαρή θα είναι η γλώσσα των μογιλάλων» δια του Πνεύματος.

Και ο Αχαάβ, αφού συμφώνησε σε αυτό, τους συγκεντρώνει όλους εκεί· μαζί με τους οποίους συνέρρευσαν και τα πλήθη για να πληροφορηθούν τα λόγια του προφήτη. Προς αυτούς και ο Ηλίας λέει με πιο φλογερό ζήλο: «Έως πότε εσείς θα χωλαίνετε και στα δύο σας γόνατα; Αν ο Κύριος είναι ο Θεός και αυτόν γνωρίζετε να σέβεστε, πορευθείτε οπίσω του. Αν πάλι είναι ο Βάαλ και σε αυτόν αποδίδετε τη λατρεία, τότε πορευθείτε παρομοίως οπίσω αυτού». Και ο λαός δεν του αποκρίθηκε τίποτα σε αυτά. Βλέποντάς τους να μην αρθρώνουν λέξη, πρόσθεσε και πάλι σε αυτούς: «Ιδού, εγώ έχω απομείνει, όπως και εσείς γνωρίζετε, ο μοναδικός προφήτης του Κυρίου, ενώ οι δικοί σας προφήτες του Βάαλ είναι τετρακόσιοι. Επιπλέον δε και οι προφήτες των αλσών είναι τετρακόσιοι πενήντα, όπως ήδη έχω προαναφέρει. Ας μας φέρουν, λοιπόν, δύο βόδια, και τον ένα ας τον λάβουν αυτοί για θυσία, ας τον κόψουν σε κομμάτια και ας τον τοποθετήσουν πάνω στα ξύλα χωρίς φωτιά, τον δε άλλον θα τον τεμαχίσω εγώ και θα τον τοποθετήσω πάνω στα ξύλα, χωρίς να τους ανάψω φωτιά, και ας επικαλεστεί ο καθένας μας τον δικό του θεό, και όποιος απαντήσει στέλνοντας φωτιά, αυτός προφανώς θα είναι και ο αληθινός Θεός». Και τα λόγια αυτά φάνηκαν σωστά σε όλο τον λαό.

Μέσω αυτής όλα τα έθνη χειροκρότησαν, σύμφωνα με την προφητεία, και αλάλαξαν στον Θεό με φωνή αγαλλίασης· διότι ο Κύριος είναι ύψιστος, φοβερός, μέγας Βασιλεύς σε όλη τη γη. Έγινε μυστικά γνωστός σε αυτούς ο μονογενής Υιός, ο οποίος επεδήμησε μέσω της σάρκας· Κύριος μεν, καθώς προστάζει την αρετή ως σε δούλους, σε εκείνους που υπομένουν μέσω της πράξης των εντολών· ύψιστος δε, ως χορηγός της αληθινής γνώσης, σε εκείνους που από πόθο για σοφία, μέσω της θεωρίας, σπεύδουν προς την γυμνή από σύμβολα κατάληψη των μυστηρίων· φοβερός δε, ως κριτής και εκδικητής των παραβάσεων· βασιλεύς δε, ως διανομέας στον καθένα των όσων έχουν ετοιμαστεί ανάλογα με την αξία του· και μέγας, καθώς υπερφυσικά επιτελεί τα αντίθετα μέσω των αντιθέτων· δημιουργώντας απάθεια μέσω του πάθους και ζωή μέσω του θανάτου, και με παράδοξη δύναμη, μέσω των δικών του κατά σάρκα στερήσεων, δωρίζοντας στη φύση τις άτρεπτες έξεις των αγαθών. Και ούτε έτσι ντρέπεται ο παράφρων λαός, ούτε παύει να διώκει την πίστη και την αρετή. Τα οποία σαφώς διώκει από φθόνο· εφόσον έχει εκπέσει και από τα δύο, και δεν γνωρίζει ότι έχει πέσει, χωλαίνοντας και στις δύο ιγνύες, και μη δυνάμενος παντελώς να εγερθεί από την πτώση της ασέβειας, ή μάλλον μη θέλοντας, για να το πούμε πιο σωστά· καθώς πάντοτε προδίδει την πίστη και την αρετή χάριν της υπερηφάνειας και της ηδονής, ως αποστάτης και μωρός λαός, και έθνος απαίδευτο.

«Δεν υπάρχει μαλακτική αλοιφή για να επιτεθεί ούτε λάδι ούτε επίδεσμοι»—, όχι αυτούς που χώλαναν και στα δύο τους γόνατα και αποστράφηκαν την αλήθεια και εκβλήθηκαν από τη θεία κληρονομιά, όπως ο Κάιν και ο Ισμαήλ και ο Ησαύ και ο Ρουβήμ και ο Ηρ και ο Αυνάν και ο Μανασσής και ο Ελιάφ και ο Αμνών, τους πρωτοτόκους των πατριαρχών και των προφητών που έχουν εκδιωχθεί και αποδοκιμαστεί —διότι λέει: πρωτότοκος γιος μου είναι ο Ισραήλ· όχι όμως μονογενής· διότι υπήρχε η ελπίδα της εισαγωγής προς υιοθεσία ενός άλλου, θεσπέσιου και ευσεβούς λαού, ο οποίος κτίζεται κατά Θεόν και προσάγεται στην εν χάριτι υιοθεσία μέσω της αποβολής του πρωτοτόκου και άπιστου Ισραήλ, ο οποίος επαναστάτησε εναντίον του νοητού Άβελ από φθόνο και τον σκότωσε όπως ο Κάιν, και ενέπαιξε τον θείο τρόπο του νοητού Ισαάκ όπως ο Ισμαήλ, και μάνηκε εναντίον του νοητού Ιακώβ όπως ο Ησαύ, και έχυσε το σπέρμα της πίστεως και της κατ' αυτήν δικαιοσύνης στη γη της πλάνης και των παθών όπως ο Ηρ και ο Αυνάν, και αρνήθηκε την εκκλησία του Θεού, όπως εκείνοι την Θάμαρ, και οικειώθηκε τη λήθη των αρετών όπως ο Μανασσής, και αγανάκτησε από υπερηφάνεια εναντίον του νοητού Δαβίδ που έλαβε τη βασιλεία και για τον λόγο αυτό εξουθενώθηκε όπως ο Ελιάφ, και έγινε δημιουργός πρωτοφανούς παρανομίας όπως ο Αμνών—, όχι αυτούς τους αλλότριους γιους που χώλαναν μακριά από τα μονοπάτια τους, αυτούς που πνέουν μανία και φόνο, τους όντως σαρκικούς και γιους μόνο των σαρκών, τους ξένους προς τη χάρη, των οποίων θεός είναι η κοιλιά και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους, των οποίων η μνήμη της απιστίας είθε να καταστραφεί με πάταγο, αλλά, όπως είπα, τον πιστό και πνευματικό Ισραήλ και αυτόν που βλέπει τον Θεό μέσω της πίστεως, τον λαό που έχει συγκεντρωθεί από όλα τα έθνη κατά την εκλογή της χάριτος ως περιουσία και άγιο έθνος και βασίλειο ιεράτευμα, υποσχέθηκε ο Θεός, ομιλώντας στην παρθένο μέσω του αγγέλου, να δώσει στον Σωτήρα των πάντων που επρόκειτο να γεννηθεί από αυτήν· πράγμα το οποίο έλαβε την οικεία επιβεβαίωση από την ίδια την έκβαση των πραγμάτων, καθώς ο Κύριος εκπλήρωσε τις υποσχέσεις προς τους πατέρες, και ευλόγησε όλα τα έθνη στο πρόσωπο του νοητού Αβραάμ και τα υιοθέτησε, και κατέστησε τον Αβραάμ πνευματικό πατέρα όλων των εθνών μέσω της πίστεως, και κάθισε στον πνευματικό θρόνο του Δαβίδ, βασιλεύοντας στον πιστό οίκο του Ιακώβ εις τους αιώνας με μια βασιλεία που δεν έχει τέλος.

Ακούγοντας λοιπόν ο ιερός Ζαχαρίας αυτά τα μεγάλα και θαυμαστά για το παιδί που επρόκειτο να συλληφθεί, προβάλλει τα γηρατειά τα δικά του και της συζύγου του και δεν πιστεύει τα λεγόμενα, δεχόμενος ως ποινή τη σιωπή. Δες, παρακαλώ, και από τα λόγια του αγγέλου τι λογής και πόσο σπουδαίο επρόκειτο να γίνει το παιδί. Διότι λέει: «Θα είναι μέγας ενώπιον του Κυρίου», και ότι «θα γεμίσει με Πνεύμα Άγιο», και ότι «θα επιστρέψει πολλούς προς τον Κύριο», και ότι «θα προπορευθεί με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία». Και πώς με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία; Ας ακούσουμε. Έλεγε, δηλαδή, ο Ηλίας στον Αχαάβ: «Δεν διαστρέφω εγώ τον Ισραήλ, αλλά εσύ και ο οίκος του πατέρα σου». Και ο Ιωάννης έλεγε στον Ηρώδη: «Δεν σου επιτρέπεται να έχεις τη γυναίκα του αδελφού σου». Έλεγε ο Ηλίας στον ειδωλολατρικό λαό: «Μέχρι πότε θα χωλαίνετε και στα δύο σας γόνατα; Αν ο Κύριος είναι ο Θεός, ακολουθήστε αυτόν». Και έλεγε ο Ιωάννης στον παράνομο λαό: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μελλοντική οργή; Κάντε καρπούς άξιους της μετάνοιας». Προσφέροντας ως ολοκαύτωμα τις θυσίες διά του ύδατος και του πυρός, ο Ηλίας επέστρεψε στον Θεό τον ειδωλολατρικό λαό. Και ο Ιωάννης, βαπτίζοντας στα ύδατα του Ιορδάνη τον Ιησού, προσήγαγε στον Θεό την εκκλησία των εθνών.

Οι ίδιοι δε, μου φαίνεται ότι και ευτελίζουν και βεβηλώνουν το όνομα του Κυρίου, και προσφέρουν στο θυσιαστήριο άρτους μολυσμένους, και τολμούν να λέγουν: Η Τράπεζα του Κυρίου είναι μολυσμένη, και τα προσφερόμενα σε αυτήν βρώματα είναι περιφρονημένα. Πράγμα που γνωρίζουμε ότι παλαιότερα καταλογιζόταν ως κατηγορία στους ιερείς της νομικής λατρείας. Θα φανούν δε άξιοι μεγάλης καταδίκης, αν ακούσουν αυτό που ειπώθηκε στον παλαιό εκείνο Ισραήλ: Έως πότε θα χωλαίνετε και στα δύο σας γόνατα; Παραβάλλοντας τη θρησκεία με εκείνους, οι οποίοι περιφρόνησαν τον θείο νόμο και έσπευδαν προς τα σεβάσματα των γειτονικών εθνών. Ή όπως είχαν αποφασίσει να πράττουν οι Σαμαρείτες, οι οποίοι και τον Κύριο φοβούνταν και τους θεούς τους λάτρευαν, κακώς βέβαια, όμως ίσως προσφέροντας τη λατρεία τους ξεχωριστά σε όσα προσκυνούσαν. Διότι αυτοί, συγχέοντας και αναμειγνύοντας και φέρνοντας στο ίδιο σημείο τα εντελώς ασυνδύαστα και ασυνύπαρκτα, πράγμα που και μόνο να το σκεφτεί κανείς αποτελεί την ύψιστη βλασφημία, θέλουν αμαθώς και αθέως να προσφέρεται σε αυτά μία και η αυτή δόξα και σέβας.

Είναι δυνατόν, λοιπόν, έχοντας ως δάσκαλο τον κοινό δάσκαλο της Εκκλησίας, εκείνος για τον οποίο έρωτας είναι η ευσέβεια, και έργο σοφίας η διάκριση και η άνωθεν χάρη των λόγων που τον φωτίζει, να καταδείξει ενεργώντας μεθοδικά κατά μίμηση του καθοδηγητή του, ακόμη πιο φανερά, ότι μια τέτοια χρήση των λέξεων ούτε λυμαίνεται στο ελάχιστο τα ιερά μας δόγματα ούτε επιφέρει κάποια μομφή, αλλά αντιθέτως συντελεί στην πλήρη αρμονία και στο αδιάβλητο. Για παράδειγμα, εάν κάποιος απομακρύνει έναν άλλον από την ασπλαχνία και την αναλγησία, ή αναχαιτίζει μια διάθεση που ρέπει προς την απληστία, ή, όπως λέγεται, ανορθώνει και στηρίζει αυτόν που χωλαίνει και στα δύο πόδια, κατευθύνοντάς τον προς τη σωτήρια και μοναδική οδό — εάν, προκειμένου να θεραπεύσει καθεμία από αυτές τις άλογες ροπές, επιχειρούσε να τον επαναφέρει με πολλές άλλες παραινέσεις, και συνέδεε πολύ εύστοχα και επίκαιρα το εξής: «Δεν έμαθες, άνθρωπε, από τα Μωσαϊκά παραγγέλματα να μη βράζεις το αρνί στο γάλα της μητέρας του, μήτε να σπέρνεις τον αμπελώνα, μήτε να φτιάχνεις για τον εαυτό σου κίβδηλο ένδυμα συνυφασμένο από ετερογενή νήματα, από μαλλί και λινάρι;» Ή μήπως δεν είναι σε όλους ολοφάνερο ότι αυτά τα θεσπίσματα δεν αφορούν πρωτίστως τα αρνιά και το μητρικό γάλα, ούτε βέβαια τον αμπελώνα, και φυσικά ούτε τα υφάσματα που έχουν συντεθεί από διαφορετικά νήματα;

Βλέπετε, αδελφοί, πόσο φοβερές είναι οι απειλές, πόσο μεγάλα τα χάσματα; Τι θα ωφελήσει, λέγει, τον άνθρωπο, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Δεν είναι του Κυρίου αυτή η φωνή; Επομένως ας φοβηθούμε και ας τρομάξουμε, και για τα προηγούμενα ας ικετεύσουμε ακόμη για συγχώρεση, ενώ στο εξής ας βαδίσουμε ορθοποδώντας, χωρίς να σκοντάφτουμε καθόλου ούτε να χωλαίνουμε και στα δύο γόνατα σύμφωνα με τα γεγραμμένα, αλλά πορευόμενοι ευθεία μέσα στις εντολές του Θεού, διατηρώντας την πίστη ακραιφνή και τον τρόπο ζωής ανόθευτο, ώστε να κληρονομήσουμε όχι αγρούς και αμπελώνες και συκιές και όλα όσα ανήκουν στην πρόσκαιρη και φθαρτή ζωή, αλλά τα αγαθά των επαγγελιών, την αιώνια ζωή, τη βασιλεία των ουρανών. Διότι την αντίθετη κατάληξη που προκύπτει από τις αντίθετες πράξεις, μακάρι να απέχουμε και από το να τη σκεφτόμαστε και από το να τη λέμε.

Διότι είμαι πραγματικά πεπεισμένος, αγιασμένοι αδελφοί μου, ότι εφόσον εσείς σωθείτε, ο Κύριος δεν θα με στείλει εξάπαντος στο εξώτερο πυρ, έστω κι αν είμαι ένοχος από τα δικά μου έργα. Δεν έχω λοιπόν λόγο, συγχωρέστε με, ώστε να πυρπολήσω τις ψυχές σας με τον θείο και μακάριο έρωτα. Δεν διαθέτω δύναμη για να διεγείρω τη διάνοιά σας προς την αποκάλυψη των ουράνιων θεαμάτων, εκτός από το ότι εσείς διεγείρεστε και προχωράτε με επιτυχία. Εάν, λοιπόν, κάποιος κοιμάται από ραθυμία, ας ξυπνήσει με προθυμία. Και εάν κάποιος έχει παραλυμένα τα νοητά του χέρια και χωλαίνει και στα δύο του γόνατα, ας σταθεί στα πόδια του και ας αναπηδήσει στον δρόμο των εντολών του Κυρίου. Και εάν κάποιος είναι τυφλωμένος από την εμπαθή διάνοια, ας ξεπλύνει τις κόρες των ματιών του στην κολυμβήθρα των δακρύων, και αναβλέποντας προς την απάθεια, ας δοξάζει τον Κύριο. Και εάν κάποιος είναι λεπρός από τις κηλίδες της αμαρτίας, ας προσέλθει με θέρμη στον Κύριο και θα ακούσει: «Θέλω, καθαρίσου», και αφού καθαριστεί, ας μην ξαναγίνει λεπρός. Και εάν κάποιος είναι κωφός ψυχικά ή άλαλος νοητά, ας ακούσει και ας μιλήσει. Διότι ο Λόγος γνωρίζει να θεραπεύει όλους εκείνους που είναι ταλαιπωρημένοι ως προς τον εσωτερικό άνθρωπο. Έτσι, λοιπόν, σας απηύθυνα αυτόν τον λόγο για χάρη όσων ασθενούν. Διότι οι υγιείς, όπως λέει το Ευαγγέλιο, δεν έχουν ανάγκη από γιατρό, αλλά οι ασθενείς.

Ας μείνουμε λοιπόν, αδελφοί, στον αγαθό μας Δεσπότη ως φυτεμένοι από αυτόν σαν κλήματα, και ας του καρποφορήσουμε τα σταφύλια των αρετών, για να μεταλάβουμε από την ευλογία του· και ας μην βγάζουμε αγκάθια και τριβόλια παθών και γίνουμε υπόδικοι της φωνής που λέει: «Κάθε δέντρο λοιπόν που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά». Κόβεται μέσω του θανάτου, και ρίχνεται στη φωτιά δηλαδή την αιώνια, στην οποία θα ριχτούν όσοι έπραξαν τα φαύλα, όσοι αθέτησαν τις ομολογίες τους, όσοι παρέδωσαν τα σώματά τους στη φθορά. «Σύννεφα χωρίς νερό, λέει, που παρασύρονται από τους ανέμους, δέντρα φθινοπωρινά, άκαρπα, που έχουν πεθάνει δυο φορές και έχουν ξεριζωθεί, άγρια κύματα της θάλασσας που αφρίζουν τις ίδιες τους τις ντροπές, αστέρια πλανήτες, για τα οποία έχει φυλαχτεί το σκοτάδι του ζόφου στους αιώνες». Γι' αυτό, φωνάζει ο Απόστολος: «Αποφεύγετε την πορνεία· κάθε αμάρτημα που τυχόν θα κάνει ο άνθρωπος είναι έξω από το σώμα· εκείνος όμως που πορνεύει, αμαρτάνει στο ίδιο του το σώμα. Ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που υπάρχει μέσα σας, το οποίο έχετε λάβει από τον Θεό, και δεν ανήκετε στον εαυτό σας; Διότι αγοραστήκατε με τίμημα». Δεν ντρεπόμαστε λοιπόν τον ουρανό και τη γη, ενώ έχουμε αγοραστεί με το τίμιο αίμα του Χριστού, να επιστρέψουμε πάλι στα πίσω; Δεν κοκκινίζουμε από ντροπή εμείς οι ίδιοι για τον εαυτό μας, επειδή εξωτερικά μεν φαινόμαστε αγιοπρεπείς, ενώ εσωτερικά είμαστε γεμάτοι ακαθαρσία; Έως πότε θα χωλαίνουμε και στα δύο μας πόδια;