Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Γ΄ 19:11

Μήπως είσαι «κάποιος σεισμός, ή πνεύμα μέγα και κραταιό που διαλύει όρη και συντρίβει πέτρες, ή πυρ που εύκολα προκαλεί τρόμο και καταναλίσκει όσους το συναντούν· ή φωνή λεπτής αύρας», με τα οποία εμφανίστηκες και στον Θεσβίτη; Όχι, λέγει, ω φιλοσοφότατε γέροντα· με κανένα από αυτά δεν εμφανίζομαι σε εσάς. Διότι η θνητή και υλική φύση δεν γνωρίζει πώς να τα χωρέσει αυτά· αλλά εμφανίζομαι ως κάποιος σαρκοφόρος, και παρόμοιος με εσάς· νήπιο, όπως βλέπεις, και ως προς τη σωματική ηλικία προς το παρόν βρεφοφανής και ατελής· νήπιο που ακόμη περισφίγγεται με σπάργανα, που ακόμη κρατιέται από τους μητρικούς μαστούς και με τα δύο χέρια· νήπιο, που αρθρώνει ακόμη φθόγγους άσημους και κοφτούς εξαιτίας της σάρκας που έλαβε από τη Μαρία· νήπιο που κρατιέται μεν στις δικές σου αγκάλες, αλλά αποβλέπει προς τη μητέρα και τον μαστό. Και τώρα μεν συμβαίνουν αυτά· λίγο αργότερα όμως, όσο να περάσει γρήγορα χρόνος τριάντα ετών, θα βαπτιστώ με το βάπτισμα του Ιωάννη, και θα προδοθώ, και θα οδηγηθώ ως δέσμιος στον Καϊάφα, και θα δεχθώ εμπτυσμούς, και θα ραπιστώ, θα φραγγελωθώ· τέλος θα σταυρωθώ, και θα λογχιστώ, και θα κλειστώ σε τάφο με τη μορφή νεκρού, και θα ονομαστώ πλάνος, και οτιδήποτε αποτελεί ίδιον της ανθρώπινης φύσεως, παρόμοιο με εσάς, εκτός από την αμαρτία, θα το αναδεχθώ.

Η νηστεία τον κυοφόρησε· η νηστεία τον εθήλασε· η νηστεία τον ανδρώσε, σύμφωνα με την παραγγελία που έδωσε ο άγγελος στη μητέρα του: «Οτιδήποτε προέρχεται από την άμπελο να μην το φάει, και κρασί και σίκερα να μην πιει». Η νηστεία γεννά προφήτες, δυναμώνει τους ισχυρούς· η νηστεία κάνει σοφούς τους νομοθέτες, αποτελεί αγαθό φυλακτό της ψυχής, ασφαλή σύντροφο για το σώμα, όπλο για εκείνους που αριστεύουν, γυμναστήριο για τους αθλητές. Αυτή αποκρούει τους πειρασμούς, αυτή προετοιμάζει για την ευσέβεια, όντας σύντροφος της νήψης, δημιουργός της σωφροσύνης. Στους πολέμους ανδραγαθεί, στην ειρήνη διδάσκει την ησυχία. Τον Ναζηραίο αγιάζει, τον ιερέα τελειοποιεί. Διότι δεν είναι δυνατόν να τολμήσει κανείς την ιερουργία χωρίς νηστεία, όχι μόνο στη μυστική πλέον και αληθινή λατρεία, αλλά και στην τυπική που προσφερόταν σύμφωνα με τον Νόμο. Αυτή κατέστησε τον Ηλία θεατή του μεγάλου θεάματος· διότι, αφού καθάρισε την ψυχή του με νηστεία επί σαράντα ημέρες, αξιώθηκε έτσι να δει στο σπήλαιο του Χωρήβ τον Κύριο, στον βαθμό που είναι δυνατόν να Τον δει άνθρωπος. Νηστεύοντας απέδωσε στη χήρα το παιδί της, αναδεικνυόμενος ισχυρός ενάντια στον θάνατο μέσω της νηστείας.

Πρόβαλε το ύδωρ, πρόβαλε το Πνεύμα, με το οποίο θα σβηστούν όλα τα πυρωμένα βέλη του Πονηρού. Πνεύμα μεν είναι, αλλά διαλύει όρη· ύδωρ μεν είναι, αλλά σβήνει το πυρ. Εάν σου επιτεθεί μέσω της ανάγκης (διότι και απέναντι σε Εκείνον το τόλμησε), και ζητήσει να γίνουν οι λίθοι άρτοι, επιτιθέμενος μέσω της πείνας, μην αγνοήσεις τα τεχνάσματά του.

Στον Ηλία, εξάλλου, ούτε ο βίαιος άνεμος, ούτε η φωτιά, ούτε ο σεισμός, όπως ακούς από τη διήγηση, αλλά μια ελαφριά αύρα σκιαγράφησε την παρουσία του Θεού, και μάλιστα όχι τη φύση Του. Και σε ποιον Ηλία; Σε εκείνον που ένα πύρινο άρμα τον ανεβάζει στον ουρανό, φανερώνοντας έτσι ότι ο δίκαιος υπερβαίνει τα ανθρώπινα μέτρα.

Και ο Ηλίας, αφού νήστεψε και αυτός επί σαράντα ημέρες, βλέπει τον Θεό στο όρος όχι μέσα σε φωτιά, όπως παλαιότερα οι πρεσβύτεροι του Ισραήλ, αλλά, έχοντας υπερβεί τη θέα μέσα στη φωτιά μέσω της θεάρεστης νηστείας, βλέπει τον Κύριο σε ήχο λεπτής αύρας που περνούσε, έχοντας βρεθεί εγγύτερα στη δεσποτική φωνή που λέει: «Ο Θεός είναι Πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με Πνεύμα και αλήθεια». Διότι η μεν φωνή προτύπωσε την αλήθεια και το κήρυγμα της ίδιας της αλήθειας, το οποίο αντήχησε σε όλα τα πέρατα της οικουμένης, η δε διερχόμενη αύρα προτύπωσε το Πνεύμα και τη χάρη.

Και αν πάλι τους ρωτήσει κανείς: «Τι είναι αυτό που λέτε ότι αντηχεί μυστικά την προσευχή στα έγκατά σας, και τι είναι αυτό που συγκινεί την καρδιά;», θα προβάλουν και πάλι τον συσσεισμό του Ηλία, ο οποίος αποτελεί προοίμιο της εμφανούς νοερής επιφάνειας του Θεού, καθώς και την «ηχούσα κοιλία» του Ησαΐα.

Σε αυτόν δε που θα ρωτήσει «ποια είναι η θέρμη που γεννιέται από την προσευχή», θα του υποδείξουν τη φωτιά, την οποία αναφέρει πάλι ο ίδιος ο Ηλίας, η οποία είναι μεν σημείο του Θεού που δεν έχει ακόμη εμφανιστεί, και η οποία χρειάζεται ακόμη να μεταποιηθεί σε λεπτή αύρα, αν πρόκειται, αφού δεχθεί μέσα της τη θεία ακτίνα, να δείξει σε αυτόν που κοιτάζει τον Αόρατο, αλλά θα του υποδείξουν και τον ίδιο τον Ηλία που και ήταν και φαινόταν ως φωτιά και ανέβαινε με το σώμα του σε πύρινο άρμα, καθώς και τον άλλον προφήτη που φλεγόταν στα σπλάχνα του σαν από φωτιά, και μάλιστα επειδή ο λόγος του Θεού είχε γίνει μέσα του σαν φωτιά. Και αν εξετάσεις οτιδήποτε άλλο από όσα ενεργούνται μυστικά μέσα τους, εκείνοι, συγκρίνοντάς τα με παρόμοια πνευματικά γεγονότα, όπως είπαμε, θα σου υποδείξουν τα παραπλήσια και από κοινού για όλα θα πουν: «Δεν ακούς, άνθρωπε, ότι ο άνθρωπος έφαγε άρτο αγγέλων; Δεν ακούς τον Κύριο που λέει ότι θα δώσει Πνεύμα άγιο σε όσους του το ζητούν ημέρα και νύχτα;» Ποιος είναι, λοιπόν, ο άρτος των αγγέλων; Δεν είναι το θείο και υπερουράνιο φως, με το οποίο, είτε κατά επιβολή είτε κατά αποδοχή, οι νόες ενώνονται με τρόπο που υπερβαίνει τον νου, σύμφωνα με τον μέγα Διονύσιο;

Και εκεί ο Μωυσής και ο Ηλίας, έχοντας προκριθεί άνωθεν για το Χωρήβ, προτρέπονται αμφότεροι να ανεβούν, ο καθένας στον δικό του καιρό· ο μεν, για να εισέλθει πρώτος στον γνόφο και τη νεφέλη και να δεχθεί τον νόμο σε πλάκες και να νομοθετήσει και να είναι ιερουργός προπάντων και θεατής των συμβόλων με τρόπο εκφαντορικό και βαθύτατα μυστικό· ο δε, αφού έλαβε θείο χρησμό, αποστέλλεται γρήγορα να ανεβεί στο Χωρήβ και του επιτρέπεται να εξέλθει από το Μαγάρ και προστάζεται να τυλίξει τη μηλωτή, και βλέπει πνεύμα μέγα και κραταιό της συντριβής όσων εισάγονται στην ησυχία, και συσσεισμό της καρδίας και πυρ καθαρτήριο της δυνάμεως, και τέλος θεωρώντας λεπτή αύρα φωτός, εκεί όπου ο Θεός υπερουσίως καθίσταται γνώριμος σε εμάς μέσω των μεθέξεων, καθώς μέσω όσων προαναφέρθηκαν και τελούνται ακολούθως, ο Θεός μάς οδηγεί και μάς γυμνάζει μυστικώς από μακριά προς τη θεογνωσία. Εδώ δε, οι ίδιοι ήταν που θεωρούσαν και μαρτυρούσαν τη λαμπρότητα της θεότητας, όντας ολοφάνερα μάρτυρες και της πρώτης και της δεύτερης θεοφανείας, και έχοντας προκριθεί δικαίως από τους άλλους, και παριστάμενοι, βρέθηκαν εκεί υπερφυώς και αθρόως· διότι παραδόξως και εν ριπή οφθαλμού ο Χριστός τους παρέστησε αμέσως δίπλα Του, τον μεν από τους νεκρούς, τον δε ως εξ ουρανού. Και είναι θαύμα το πώς ανέστησε και πάλι τον νομοθέτη που είχε διαλυθεί στη φθορά.

Διότι, όταν πλέον είχε φτάσει εκεί, αμέσως απηύθυνε λόγο προς αυτόν ο Κύριος: «Τι κάνεις εσύ εδώ, Ηλία;» είπε, προκαλώντας τον τρόπον τινά να απαντήσει. Και αυτός αποκρίθηκε: «Με μεγάλο ζήλο κυριεύθηκα για τον Κύριο, διότι οι υιοί του Ισραήλ σε εγκατέλειψαν. Τα θυσιαστήριά σου τα κατέσκαψαν και τους προφήτες σου τους σκότωσαν, και έχω απομείνει εγώ ολομόναχος, και ζητούν να πάρουν τη ζωή μου». Και η φωνή που του φανερώθηκε είπε πάλι προς αυτόν: «Αύριο», του λέει, «θα εξέλθεις και θα σταθείς στο όρος ενώπιον του Κυρίου. Ιδού λοιπόν, θα περάσει ο Κύριος. Και ιδού, ισχυρό πνεύμα που διαλύει τα όρη και συντρίβει τους βράχους· ο Κύριος δεν θα είναι μέσα στο πνεύμα. Και μετά το πνεύμα, σεισμός· ο Κύριος δεν θα είναι μέσα στον σεισμό. Και μετά τον σεισμό, πυρ· ο Κύριος δεν θα είναι μέσα στο πυρ. Και μετά το πυρ, φωνή λεπτής αύρας· και εκεί θα είναι ο Κύριος». Ακούγοντας λοιπόν και βλέποντας αυτά ο Ηλίας, και καταληφθείς σχεδόν από έκσταση, επειδή ακόμη και η ελάχιστη φανέρωση του Θεού είναι ικανή να εξιστά τον νου, πόσο μάλλον μια τόσο μεγάλη όραση και παρουσία του Θεού, δηλαδή ενέργεια, αφού κάλυψε το πρόσωπό του βγήκε έξω και στάθηκε στην είσοδο του σπηλαίου.

Όμοιον. Υποφήτη της ανωτάτης σοφίας, όταν ο ένθεος ζήλος σε κατέκαψε και διέγειρε την ψυχή σου για να κλείσεις τις ουράνιες πύλες με τον λόγο σου, τότε, αφού διήνυσες πορεία σαράντα ημερών νηστεύοντας και χωρίς τροφή, αξιώθηκες να δεις τον Θεό στο σπήλαιο του Χωρήβ μέσα σε λεπτότατη αύρα, όχι σε σεισμό, ούτε σε πυρ, ούτε σε δυνατό άνεμο· τον Οποίο, με τις ικεσίες σου, κάνε ίλεων και σε εμάς.