Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Γ΄ 19:14

Διότι έτσι και ο Ηλίας κάποτε, νομίζοντας από ζήλο ότι απέμεινε ο μόνος προσκυνητής του Θεού, έλεγε προς τον Θεό: «Επέδειξα μεγάλο ζήλο για τον Κύριο και Θεό τον Παντοκράτορα, διότι σε εγκατέλειψαν οι γιοι του Ισραήλ· τα θυσιαστήριά σου κατέσκαψαν και τους προφήτες σου θανάτωσαν με ρομφαία, και έχω απομείνει εγώ ολομόναχος, και ζητούν να μου πάρουν τη ζωή. Και είπε ο Κύριος προς αυτόν: Πήγαινε, επίστρεψε στον δρόμο σου», διότι δεν είσαι μόνος. Επειδή διατήρησα για τον εαυτό μου επτά χιλιάδες άνδρες, οι οποίοι δεν έκλιναν γόνυ στον Βάαλ. Αλλά και τώρα δεν μίλησε άνθρωπος, αλλά ο Θεός είπε: Δεν υπάρχει δίκαιος, ούτε ένας. Διότι «ο Κύριος από τον ουρανό έσκυψε για να δει», όχι για να δει τότε, αλλά για να σώσει τότε, για να δείξει αυτά που προείπε: δεν υπάρχει κάποιος που να συνιεί, δεν υπάρχει κάποιος που να εκζητεί τον Θεό. Ο μακάριος Δαβίδ, γεμάτος από φόβο, θάμβος και αθυμία, στον προκείμενο ψαλμό ερωτά: Εάν δεν υπάρχει δίκαιος, ούτε ένας, εάν δεν υπάρχει αυτός που να συνιεί ή αυτός που να εκζητεί τον Θεό, «Κύριε, ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου ή ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου;» Όπως φαίνεται, εγώ μάταια επιθύμησα να οικοδομήσω σκήνωμα και ναό στο όρος για εσένα.

Μέγιστο, λοιπόν, είναι το τραύμα της ανθρωπότητας. Από τα πόδια έως το κεφάλι δεν υπήρχε σε αυτήν ακεραιότητα. Δεν υπήρχε μαλακτικό φάρμακο να τοποθετηθεί, ούτε λάδι, ούτε επίδεσμοι. Έπειτα, οι προφήτες θρηνώντας και κοπιάζοντας έλεγαν: Ποιος θα δώσει από τη Σιών τη σωτηρία; Και πάλι: Ας έλθει το χέρι σου επάνω στον άνδρα της δεξιάς σου και επάνω στον υιό του ανθρώπου, τον οποίο στερέωσες για τον εαυτό σου. Και δεν πρόκειται να απομακρυνθούμε από εσένα. Και άλλος από τους προφήτες παρακαλούσε λέγοντας: Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατάβα. Τα τραύματα της ανθρωπότητας υπερβαίνουν τη δική μας θεραπευτική ικανότητα. Τους προφήτες σου τους σκότωσαν και τα θυσιαστήριά σου τα κατέσκαψαν. Το κακό είναι αδύνατο να διορθωθεί από εμάς, έχει ανάγκη από εσένα τον διορθωτή.

Διότι, όταν πλέον είχε φτάσει εκεί, αμέσως απηύθυνε λόγο προς αυτόν ο Κύριος: «Τι κάνεις εσύ εδώ, Ηλία;» είπε, προκαλώντας τον τρόπον τινά να απαντήσει. Και αυτός αποκρίθηκε: «Με μεγάλο ζήλο κυριεύθηκα για τον Κύριο, διότι οι υιοί του Ισραήλ σε εγκατέλειψαν. Τα θυσιαστήριά σου τα κατέσκαψαν και τους προφήτες σου τους σκότωσαν, και έχω απομείνει εγώ ολομόναχος, και ζητούν να πάρουν τη ζωή μου». Και η φωνή που του φανερώθηκε είπε πάλι προς αυτόν: «Αύριο», του λέει, «θα εξέλθεις και θα σταθείς στο όρος ενώπιον του Κυρίου. Ιδού λοιπόν, θα περάσει ο Κύριος. Και ιδού, ισχυρό πνεύμα που διαλύει τα όρη και συντρίβει τους βράχους· ο Κύριος δεν θα είναι μέσα στο πνεύμα. Και μετά το πνεύμα, σεισμός· ο Κύριος δεν θα είναι μέσα στον σεισμό. Και μετά τον σεισμό, πυρ· ο Κύριος δεν θα είναι μέσα στο πυρ. Και μετά το πυρ, φωνή λεπτής αύρας· και εκεί θα είναι ο Κύριος». Ακούγοντας λοιπόν και βλέποντας αυτά ο Ηλίας, και καταληφθείς σχεδόν από έκσταση, επειδή ακόμη και η ελάχιστη φανέρωση του Θεού είναι ικανή να εξιστά τον νου, πόσο μάλλον μια τόσο μεγάλη όραση και παρουσία του Θεού, δηλαδή ενέργεια, αφού κάλυψε το πρόσωπό του βγήκε έξω και στάθηκε στην είσοδο του σπηλαίου.

Και πάλι η θεία φωνή απευθύνθηκε προς αυτόν: «Τι κάνεις εσύ εδώ, Ηλία;», λέγοντας ό,τι ακριβώς και προηγουμένως. Εκείνος, φλεγόμενος ακόμη από τον εσωτερικό του ζήλο, απαριθμεί τα ίδια ακριβώς που είχε εκθέσει και πριν, δηλαδή την καταστροφή των θυσιαστηρίων, τη θανάτωση των προφητών, το ότι είχε απομείνει ολομόναχος, και το ότι από στιγμή σε στιγμή επρόκειτο να θανατωθεί και ο ίδιος μαζί με τους άλλους. Παρηγορώντας τον για την απογοήτευσή του αυτή, Εκείνος που είναι πλούσιος σε έλεος·

Τι είναι η δέηση και τι η προσευχή; Διότι, λέει, δέηση ονομάζεται όταν κάποιος παρακαλεί τον Θεό για κάποιο ζήτημα· προσευχή δε, όταν υμνεί τον Θεό· ευχαριστία δε, όταν κάποιος εκφράζει την ευγνωμοσύνη του στον Θεό για όσα υπέστη· έντευξη δε, όταν κάποιος προσφεύγει στον Θεό εναντίον εκείνων που τον αδικούν, επικαλούμενος Αυτόν για εκδίκηση. Και το ότι η έντευξη δεν σημαίνει, λέει, το να ικετεύει κανείς, αλλά το να ερωτά και να λαμβάνει απόκριση, φαίνεται όταν ο Θεός λέει προς τον Ηλία: «Τι κάνεις εσύ εδώ, Ηλία;» Και ο προφήτης, ερωτηθείς, αποκρίνεται: «Με ζήλο αγωνίστηκα για τον Κύριο τον Παντοκράτορα, διότι οι υιοί του Ισραήλ σε εγκατέλειψαν» και τα εξής· και δεν υπάρχει εδώ δέηση, αλλά ερώτηση και απόκριση, και από τα δύο προέκυψε η έντευξη. Και από πού είναι αυτό φανερό; Άκου τον Παύλο που λέει: «Δεν διαβάσατε στην ιστορία του προφήτη Ηλία τι λέει η Γραφή, πώς κάνει έντευξη στον Θεό κατά του Ισραήλ;» Επομένως, η έντευξη δεν είναι δέηση.

Λέει, δηλαδή, ότι δέηση ονομάζεται όταν κάποιος παρακαλεί τον Θεό για κάποιο πράγμα, προσευχή δε, όταν υμνεί τον Θεό, ευχαριστία δε, όταν κάποιος εκφράζει την ευγνωμοσύνη του στον Θεό για όσα υπέφερε, έντευξη δε, όταν κάποιος απευθύνεται στον Θεό εναντίον εκείνων που τον αδικούν, επικαλούμενος Αυτόν για την απονομή δικαιοσύνης. Το ότι η έντευξη δεν σημαίνει, όπως λέει, ικεσία, αλλά το να ρωτά κανείς και να λαμβάνει απάντηση, φαίνεται από το τι λέει ο Θεός προς τον Ηλία: «Τι κάνεις εσύ εδώ, Ηλία;». Απαντά ερωτώμενος ο προφήτης: «Έδειξα μεγάλο ζήλο για τον Κύριο τον Παντοκράτορα, διότι σε εγκατέλειψαν οι υιοί του Ισραήλ» και τα εξής. Και δεν υπάρχει εδώ δέηση, αλλά ερώτηση και απάντηση· και από τα δύο προέκυψε η έντευξη. Και από πού είναι αυτό φανερό; Άκουσε τον Παύλο που λέει: «Δεν διαβάσατε στον προφήτη Ηλία τι λέει η Γραφή; Πώς κάνει έντευξη στον Θεό εναντίον του Ισραήλ». Επομένως, η έντευξη δεν είναι δέηση.

Λέει λοιπόν ο ευάρεστος υιός ότι: «Πέρασα τη ζωή μου μέσα σε συνεχείς πόνους, διωκόμενος, κακοπαθώντας, θλιβόμενος από τους αμαρτωλούς, και ποτέ δεν έσφαξες ούτε θανάτωσες για χάρη μου ένα ερίφιο, δηλαδή κάποιον αμαρτωλό που να με θλίβει, ώστε να βρω μια μικρή ανακούφιση». Τέτοιο ερίφιο ήταν για τον Ηλία ο Αχαάβ. Καταδίωκε λοιπόν τον προφήτη, και ο Κύριος δεν παρέδωσε γρήγορα αυτό το ερίφιο σε σφαγή, ώστε, ανακουφιζόμενος λίγο, ο Ηλίας να αναπαυθεί μαζί με τους φίλους του τους προφήτες. Γι' αυτό και λέει προς τον Θεό: «Κύριε, τους προφήτες σου τους σκότωσαν, και τα θυσιαστήριά σου τα γκρέμισαν». Ερίφιο για τον Δαβίδ ήταν ο Σαούλ και όλοι όσοι τον διέβαλλαν, τους οποίους ο Κύριος άφηνε να τον δοκιμάζουν και δεν τους έσφαζε, προκειμένου να χαρεί ο Δαβίδ. Γι' αυτό και έλεγε: «Έως πότε οι αμαρτωλοί, Κύριε, έως πότε οι αμαρτωλοί θα καυχώνται;». Αυτά λέει και ο υιός στο Ευαγγέλιο: «Ενώ πάντοτε ήμουν σε κόπους, δεν με αξίωσες καμίας παρηγοριάς, ούτε παρέδωσες σε σφαγή κανέναν από αυτούς που με θλίβουν, τώρα όμως σώζεις χωρίς κανέναν κόπο τον άσωτο». Αυτός λοιπόν είναι όλος ο σκοπός της παραβολής, η οποία λέχθηκε εξαιτίας των Φαρισαίων που γόγγυζαν για τους αμαρτωλούς που γίνονταν δεκτοί από τον Κύριο, και η οποία μας διδάσκει ότι, ακόμη και αν είμαστε δίκαιοι, δεν πρέπει να αποδιώχνουμε τους αμαρτωλούς, ούτε να γογγύζουμε όταν ο Θεός τους αποδέχεται.