Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Γ΄ 19:18

Διότι έτσι και ο Ηλίας κάποτε, νομίζοντας από ζήλο ότι απέμεινε ο μόνος προσκυνητής του Θεού, έλεγε προς τον Θεό: «Επέδειξα μεγάλο ζήλο για τον Κύριο και Θεό τον Παντοκράτορα, διότι σε εγκατέλειψαν οι γιοι του Ισραήλ· τα θυσιαστήριά σου κατέσκαψαν και τους προφήτες σου θανάτωσαν με ρομφαία, και έχω απομείνει εγώ ολομόναχος, και ζητούν να μου πάρουν τη ζωή. Και είπε ο Κύριος προς αυτόν: Πήγαινε, επίστρεψε στον δρόμο σου», διότι δεν είσαι μόνος. Επειδή διατήρησα για τον εαυτό μου επτά χιλιάδες άνδρες, οι οποίοι δεν έκλιναν γόνυ στον Βάαλ. Αλλά και τώρα δεν μίλησε άνθρωπος, αλλά ο Θεός είπε: Δεν υπάρχει δίκαιος, ούτε ένας. Διότι «ο Κύριος από τον ουρανό έσκυψε για να δει», όχι για να δει τότε, αλλά για να σώσει τότε, για να δείξει αυτά που προείπε: δεν υπάρχει κάποιος που να συνιεί, δεν υπάρχει κάποιος που να εκζητεί τον Θεό. Ο μακάριος Δαβίδ, γεμάτος από φόβο, θάμβος και αθυμία, στον προκείμενο ψαλμό ερωτά: Εάν δεν υπάρχει δίκαιος, ούτε ένας, εάν δεν υπάρχει αυτός που να συνιεί ή αυτός που να εκζητεί τον Θεό, «Κύριε, ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου ή ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου;» Όπως φαίνεται, εγώ μάταια επιθύμησα να οικοδομήσω σκήνωμα και ναό στο όρος για εσένα.

Ή δεν γνωρίζετε τι λέει η Γραφή για τον Ηλία, πώς απευθύνεται στον Θεό, λέγοντας για τον Ισραήλ: Κύριε, τους προφήτες σου σκότωσαν, τα θυσιαστήριά σου γκρέμισαν, και εγώ απέμεινα μόνος, και ζητούν τη ζωή μου για να την πάρουν; Αλλά τι λέει ο θείος χρηματισμός; Κράτησα για τον εαυτό μου επτά χιλιάδες άνδρες, οι οποίοι δεν έκαμψαν γόνυ στον Βάαλ. Έτσι, λοιπόν, και στον παρόντα καιρό έχει διασωθεί ένα υπόλειμμα σύμφωνα με την εκλογή της χάριτος».

Ιδού, αυτά έχουν σφραγιστεί από εμένα, και αυτός είναι ένας απαράβατος νόμος ανταπόδοσης. Εσύ όμως ας ήσουν προσκολλημένος στους τοίχους, και στις πλάκες, και στις κομψές ψηφίδες, και στους μακρούς δρόμους και περιδρόμους, και ας έλαμπες και περίλαμπες από τον χρυσό, τον οποίο αλλού μεν σκόρπιζες σαν το νερό, αλλού δε θησαύριζες σαν την άμμο· αγνοώντας ότι είναι ανώτερη η πίστη στο ύπαιθρο από την πολυτελή ασέβεια, και ότι είναι περισσότεροι για τον Θεό οι τρεις που έχουν συναχθεί στο όνομα του Κυρίου, παρά οι πολλές μυριάδες εκείνων που αρνούνται τη Θεότητα. Ή μήπως θα προτιμήσεις όλους τους Χαναναίους από τον έναν Αβραάμ; ή και τους Σοδομίτες από τον έναν Λωτ; ή και τους Μαδιανίτες από τον Μωυσή, που ήταν πάροικοι και ξένοι; Τι θα πεις και για τους τριακόσιους του Γεδεών, οι οποίοι διέπρεψαν με ανδρεία, έναντι των χιλιάδων που έστρεψαν τα νώτα; τι θα πεις και για τους οικέτες του Αβραάμ, που ήταν λίγο περισσότεροι σε αριθμό από τους προηγούμενους, έναντι των πολλών βασιλέων και των μυριάδων του στρατού, τους οποίους, αν και ήταν λίγοι, καταδίωξαν και έτρεψαν σε φυγή; Εκείνο όμως πώς το εννοείς, ότι «Εάν γίνει ο αριθμός των υιών του Ισραήλ σαν την άμμο της θάλασσας, το υπόλειμμα θα σωθεί»; Τι θα πεις και για το, «Άφησα για τον εαυτό μου επτά χιλιάδες άνδρες, οι οποίοι δεν έκαμψαν το γόνυ στον Βάαλ»; Δεν έχουν έτσι τα πράγματα, δεν είναι έτσι. Δεν ευαρεστήθηκε ο Θεός με τους πολλούς.

Ποια είναι λοιπόν η λύση; «Δεν γνωρίζετε», λέει, «τι αναφέρει η Γραφή στο χωρίο του Ηλία; Πώς απευθύνεται στον Θεό παραπονούμενος εναντίον του Ισραήλ; "Κύριε, τους προφήτες σου σκότωσαν, τα θυσιαστήριά σου κατέστρεψαν· κι εγώ απέμεινα μόνος, και ζητούν να μου πάρουν τη ζωή"». Αλλά τι του απαντά η θεία αποκάλυψη; «Κράτησα για τον εαυτό μου επτά χιλιάδες άνδρες, οι οποίοι δεν λύγισαν το γόνατο στον Βάαλ». Έτσι λοιπόν και στον παρόντα καιρό έχει απομείνει ένα υπόλειμμα σύμφωνα με την εκλογή της χάριτος. Αυτό δε που λέει, έχει την εξής έννοια: Δεν απέρριψε ο Θεός τον λαό του· διότι, εάν τον είχε απορρίψει, δεν θα δεχόταν κανέναν· εφόσον όμως δέχτηκε κάποιους, δεν τον απέρριψε. Αλλά, θα πει κάποιος, εάν δεν τον είχε απορρίψει, θα τους είχε δεχτεί όλους. Ουδαμώς. Διότι και στην εποχή του Ηλία η σωτηρία περιορίστηκε στις επτά χιλιάδες, και τώρα είναι φυσικό να είναι πολλοί αυτοί που έχουν πιστέψει. Εάν όμως εσείς το αγνοείτε, δεν είναι καθόλου παράξενο, αφού και ο προφήτης εκείνος, ένας τόσο μεγάλος και σπουδαίος άνδρας, το αγνοούσε· ο Θεός όμως εκτελούσε το σχέδιό Του, έστω κι αν ο προφήτης το αγνοούσε. Παρατήρησε δε τη σύνεσή του, πώς, κατά την απόδειξη του προκείμενου ζητήματος, αυξάνει ανεπαίσθητα την κατηγορία εναντίον τους. Γι' αυτόν τον λόγο υπενθύμισε ολόκληρη τη μαρτυρία, ώστε να στηλιτεύσει την αγνωμοσύνη τους και να αποδείξει ότι ανέκαθεν ήταν τέτοιοι. Διότι, εάν δεν επιθυμούσε αυτό, αλλά προσπαθούσε να δείξει ένα μόνο, ότι δηλαδή ο λαός περιορίζεται στους λίγους, θα έλεγε πως και την εποχή του Ηλία απέμειναν επτά χιλιάδες· τώρα όμως παραθέτει ολόκληρη τη μαρτυρία από την αρχή.

Α΄. Ένα ζήτημα τίθεται σήμερα ενώπιόν μας, το οποίο απασχολεί πολλούς και εξετάζεται από πολλές πλευρές. Και ποιο είναι αυτό το ζήτημα; Λέει: «Γι’ αυτό, μην μπορώντας πια να υπομείνω, έστειλα τον Τιμόθεο για να πληροφορηθώ για την πίστη σας». Τι λες; Αυτός που γνωρίζει τόσα πολλά, αυτός που άκουσε άρρητα λόγια, αυτός που ανέβηκε μέχρι τον τρίτο ουρανό, αυτός δεν γνωρίζει, αν και βρίσκεται στην Αθήνα; Καίτοι η απόσταση δεν ήταν μεγάλη, ούτε είχε χωριστεί από αυτούς πριν από πολύ καιρό· διότι λέει: «Αφού απορφανισθήκαμε από εσάς για λίγο χρόνο». Δεν γνωρίζει λοιπόν ένας τέτοιος άνθρωπος τα όσα συμβαίνουν στους Θεσσαλονικείς, αλλά αναγκάζεται να στείλει τον Τιμόθεο για να μάθει για την πίστη τους; «Μήπως τυχόν», λέει, «σας πείραξε ο πειράζων, και αποβεί μάταιος ο κόπος μας;». Τι θα μπορούσε λοιπόν να πει κανείς; Ότι οι άγιοι δεν τα γνώριζαν όλα; Και το ότι δεν τα γνώριζαν, μπορεί να το συμπεράνει κανείς από πολλά σημεία, τόσο από τα παλαιότερα όσο και από τα μεταγενέστερα· όπως ακριβώς ο Ελισσαίος αγνοούσε τα σχετικά με τη γυναίκα· όπως ο Ηλίας έλεγε προς τον Θεό: «Εγώ απέμεινα μόνος, και ζητούν την ψυχή μου». Γι’ αυτό και άκουσε από τον Θεό ότι: «Άφησα για τον εαυτό μου επτά χιλιάδες άνδρες».

Και εκείνος απάντησε: «Το γνωρίζουμε, και ομολογούμε ότι σώζονται». Και εγώ πάλι είπα: «Εξαιτίας της σκληροκαρδίας του λαού σας πρέπει να εννοήσετε ότι ο Θεός σας έδωσε όλες αυτές τις εντολές μέσω του Μωυσή, ώστε μέσω των πολλών αυτών διατάξεων, σε κάθε σας πράξη, να έχετε πάντα προ οφθαλμών τον Θεό και να μην αρχίσετε ούτε να αδικείτε ούτε να ασεβείτε. Και γι' αυτό σας έδωσε την εντολή να βάζετε πάνω τους κόκκινο νήμα, ώστε με αυτό να μην ξεχνάτε τον Θεό, και σας διέταξε να φοράτε φυλακτήριο σε λεπτότατες μεμβράνες με γραμμένους κάποιους χαρακτήρες, τους οποίους θεωρούμε απολύτως άγιους, παρακινώντας σας έτσι να έχετε πάντα τη μνήμη του Θεού, καθώς και έναν έλεγχο στις καρδιές σας. Αλλά παρότι δεν έχετε μικρή υπενθύμιση για τη θεοσέβεια, ούτε έτσι πεισθήκατε να μην ειδωλολατρείτε, αλλά στην εποχή του Ηλία, όταν αναφέρει τον αριθμό εκείνων που δεν λύγισαν το γόνατο στον Βάαλ, είπε ότι ανέρχονταν σε επτά χιλιάδες, και στο βιβλίο του Ησαΐα σας ελέγχει ότι ακόμη και τα παιδιά σας τα κάνατε θυσία στα είδωλα. Εμείς όμως, για να μη θυσιάσουμε σε αυτά που παλιά θυσιάζαμε, υπομένουμε τις έσχατες τιμωρίες, και χαιρόμαστε όταν θανατωνόμαστε, πιστεύοντας ότι ο Θεός θα μας αναστήσει μέσω του Χριστού Του και θα μας κάνει άφθαρτους, απαθείς και αθανάτους· και γνωρίζουμε ότι όσα διατάχθηκαν εξαιτίας της σκληροκαρδίας του λαού σας δεν συμβάλλουν καθόλου στη δικαιοπραξία και στην ευσέβεια».