Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Γ΄ 19:3

Γυναίκα έκλεισε τον παράδεισο στον πρωτόπλαστο, γυναίκες επέφεραν τον κατακλυσμό στο γένος των γιγάντων· «Διότι όταν είδαν», λέγει, «οι υιοί του Θεού τις θυγατέρες των ανθρώπων ότι είναι ωραίες, ήλθαν προς αυτές και οργίστηκε σφοδρά ο Κύριος και είπε: Μεταμελήθηκα που έπλασα τον άνθρωπο και θα εξαλείψω κάθε ανάστημα από το πρόσωπο της γης.» Γυναίκα έβαλε σε πειρασμό τον μέγα πατριάρχη Ιωσήφ, και έκανε τον προφήτη να γνωρίσει τα δεσμά, και παρασκεύασε τον θεοφόρο να κάθεται στη φυλακή ως μοιχός, και να περιφέρει βαρύ κλοιό στον τράχηλο ως διαφθορέας. Γυναίκα παρέδωσε τον Σαμψών αιχμάλωτο στους αλλοφύλους. Γυναίκα ανάγκασε τον Ηλία να γίνει δραπέτης από όλη τη γη του Ισραήλ.

Διότι, όταν κάποτε άλλοτε ο Ηλίας, φεύγοντας την Ιεζάβελ, κατέφυγε στην έρημο, και κοιμόταν εκεί μέσα σε μεγάλη πείνα και δίψα, επειδή ήταν μακρύς ο δρόμος της φυγής του, ο Κύριος τοποθετεί στο προσκέφαλό του άρτο και νερό, και έπειτα του κεντά την πλευρά, και όχι κάποιο άλλο μέρος του σώματος. Γιατί; Άκουσε με σύνεση· του κεντά την πλευρά, επειδή διέφυγε την απειλή μιας πλευράς. Και του λέει ο Κύριος: «Ηλία, σήκω, φάε και πιες, διότι είναι μακρύς ο δρόμος σου». Αφού σηκώθηκε ο Ηλίας, έφαγε και ήπιε, και πορεύθηκε με τη δύναμη εκείνης της τροφής σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες, όχι σαν πεινασμένος, αλλά σαν χορτασμένος. Διότι τέτοια είναι η θεοδώρητη τροφή. Αυτός, λοιπόν, που τον έθρεψε τόσο αληθινά εκεί, είχε τη δύναμη και στην παρούσα περίσταση να τον θρέψει εξ ουρανού· όμως του παραθέτει μια ανοίκεια τράπεζα, προκειμένου δια της εξευτελιστικής αυτής τροφής να καμφθεί προς συμπάθεια και οίκτο. Εκείνος όμως παρέμενε άκαμπτος. Διότι θα έπρεπε ο Ηλίας, ακούγοντας τον Κύριο να του λέει: «Θα πιεις από τον χείμαρρο, και θα δώσω εντολή στα κοράκια να σε τρέφουν εκεί», να προσπέσει, να ικετεύσει και να πει: «Σε καμία περίπτωση, Κύριε· ποτέ δεν εισήλθε στο στόμα μου τίποτε το κοινό και ακάθαρτο· μου παρουσιάζεις τα κοράκια, τους επιβούλους του Νώε; Ετοιμάζεις τράπεζα με κρέας σαν να είμαι εθνικός και αλλόφυλος, εγώ που ανατράφηκα εξαρχής με ασκητικά ήθη;» Αυτά τα λόγια όφειλε να τα απευθύνει ικετευτικά ο Ηλίας.

Αναλογίσου τον Ηλία, την ουρανομήκη και θεία ψυχή· διότι εκείνος που έκλεισε τον ουρανό και πάλι τον άνοιξε, που κατέβασε φωτιά από ψηλά, που πρόσφερε τη θαυμαστή θυσία, που έδειξε ζήλο για τον Θεό, εκείνος που με ανθρώπινο σώμα επέδειξε αγγελικό βίο, που δεν είχε τίποτε περισσότερο από τη μηλωτή του, που υψώθηκε πάνω από όλα τα ανθρώπινα, τόσο πολύ τρέμει και φοβάται τον θάνατο, ώστε μετά από όλα εκείνα, μετά τον ουρανό και τη θυσία, μετά τη μηλωτή και την έρημο, και τη φιλοσοφία και την τόση παρρησία, να φοβηθεί ένα ευτελές γύναιο και γι' αυτό να τραπεί σε φυγή. Επειδή δηλαδή είπε η Ιεζάβελ: «Αυτά ας μου κάνουν οι θεοί και αυτά ας προσθέσουν, εάν αύριο δεν κάνω την ψυχή σου σαν την ψυχή ενός από τους νεκρούς»· φοβήθηκε ο Ηλίας, αναφέρει, και έφυγε διανύοντας δρόμο σαράντα ημερών.

Και φοβήθηκε ο Ηλίας, και αναχώρησε για να σώσει τη ζωή του, και απήλθε στην έρημο κάνοντας πορεία σαράντα ημερών. Και ήλθε κάτω από έναν θάμνο ραθμέν, και παρακάλεσε να πεθάνει, λέγοντας: «Κύριε Θεέ, αρκετά πλέον· πάρε την ψυχή μου από εμένα, διότι δεν είμαι εγώ ανώτερος από τους πατέρες μου». Αλίμονο! Ο προφήτης Ηλίας φοβήθηκε γυναίκα; Αυτός που συγκρατούσε τον υετό της οικουμένης στη γλώσσα του, αυτός που κατέβασε φωτιά από τον ουρανό, και με την προσευχή του ανέστησε νεκρούς, φοβήθηκε γυναίκα;

Αλλά όμως ο Ηλίας και σε αυτό ενεργεί με σοφία· γιατί; Διότι, για αυτό που πρόκειται να πω, εγώ ο ίδιος έχω γίνει αυτόπτης μάρτυρας: Στους βωμούς των ειδώλων υπάρχουν οπές κάτω από το θυσιαστήριο, και υπάρχει κάποιος αθέατος λάκκος από κάτω, και οι εργάτες της πλάνης κατεβαίνουν στον λάκκο, και έτσι μέσα από εκείνες τις οπές από κάτω φυσούν τη φωτιά προς τα πάνω στη θυσία, ώστε πολλοί να εξαπατώνται και να νομίζουν ότι η φωτιά είναι ουράνια. Για να μην υπονοηθεί λοιπόν ότι και ο Ηλίας κάνει κάτι τέτοιο, έχυσε το νερό, ώστε το νερό να αποκαλύψει την οπή· διότι είναι φυσική ανάγκη, όπου το νερό βρίσκει οπή, να μη στέκεται, αλλά να κατέρχεται. Γέμισε, λοιπόν, το θυσιαστήριο και προσεύχεται λέγοντας: «Εισάκουσέ με, Κύριε, με φωτιά σήμερα· με εισάκουσες με το νερό, εισάκουσέ με και με τη φωτιά». Και ιδού, μόλις εκείνος προσευχήθηκε, κατέβηκε γρήγορα φωτιά από τον ουρανό και κατέφαγε τη θυσία και τις πέτρες, και η φωτιά έγλειψε το νερό. Και τι λέει στον λαό; «Συλλάβετε τους ιερείς της αισχύνης· κανένας από αυτούς να μην σωθεί»· και τους έπιασαν και τους σκότωσαν, τετρακόσιους πενήντα ιερείς του Βάαλ και τετρακόσιους των υψηλών τόπων. Άκουσε η Ιεζάβελ, η γυναίκα του Αχαάβ, αυτά που είχαν συμβεί, και στέλνει μήνυμα στον Ηλία λέγοντας: «Αυτά να μου κάνουν οι θεοί και αυτά να μου προσθέσουν, εάν αύριο δεν κάνω τη ζωή σου σαν τη ζωή ενός από αυτούς»· και όταν το άκουσε ο Ηλίας, έφυγε. Πού είναι τώρα ο Ηλίας, ο τόσο σπουδαίος και τόσο μεγάλος;

εʹ. Εάν δε θέλεις να δεις αυτά τα ίδια και στην Καινή Διαθήκη, θα προσπαθήσουμε να φέρουμε στο μέσο και να σου παρουσιάσουμε πάλι τους κορυφαίους, τους πύργους, τους προμαχώνες και τις κεφαλές της Καινής Διαθήκης. Όπως ακριβώς ο Μωυσής και ο Ηλίας, έτσι παρουσιάζονται ο Παύλος και ο Πέτρος στην Καινή Διαθήκη. Διότι, όπως ακριβώς ο καθένας από τους πρώτους τράπηκε σε φυγή επειδή φοβήθηκε την απειλή, ο μεν ενός Αιγυπτίου, ο δε μιας πόρνης, έτσι λοιπόν και ο Πέτρος, η κρηπίδα, το θεμέλιο, ο στύλος, μετά από αναρίθμητες διδαχές, μετά από τόσα θαύματα, μετά από τόση πνευματική φιλοσοφία, φοβήθηκε την απειλή όχι μιας βασίλισσας, ούτε ενός άνδρα, αλλά μιας κοπέλας θυρωρού· και αυτό ήταν πολύ βαρύτερο από το προηγούμενο. Διότι εκείνοι μεν, όταν φοβήθηκαν, απλώς έφυγαν, αυτός όμως υπέστη βαρύτατη πτώση, την οποία όλοι γνωρίζουν. Επειδή δηλαδή απογυμνώθηκε από τη χάρη, φανερώθηκε και η δική του αδυναμία, καθώς στερήθηκε την προστασία του Θεού. Τον άφησε δε ο Θεός να πέσει, επειδή επρόκειτο να τον καταστήσει ηγέτη ολόκληρης της οικουμένης, ώστε, ενθυμούμενος τις δικές του πτώσεις, να δείχνει επιείκεια στο εξής σε όσους υποσκελίζονται.

Είδες πόσο σκότισε τον έρωτα η τυραννία της αθυμίας και πώς τους έκανε αιχμαλώτους και τους υπέταξε στην εξουσία της; Εκείνος δε ο Ηλίας —διότι δεν πρόκειται να απομακρυνθώ από αυτόν ούτε και τώρα— μετά τη φυγή και την αναχώρησή του από την Παλαιστίνη, μην αντέχοντας την τυραννία της —διότι είχε κυριευθεί από βαθιά αθυμία· αυτό άλλωστε φανέρωνε ο συγγραφέας της ιστορίας λέγοντας ότι αναχώρησε για να σώσει τη ζωή του— άκουσε τι λέει καθώς προσεύχεται: «Αρκεί πλέον, Κύριε, λάβε την ψυχή μου, διότι εγώ δεν είμαι ανώτερος από τους πατέρες μου». Και εκείνο που είναι το πιο φοβερό, το αποκορύφωμα της τιμωρίας, η κορωνίδα των κακών, το επιτίμιο κάθε αμαρτίας, αυτό το ζητάει με μορφή προσευχής και επιθυμεί να το λάβει ως χάρη. Τόσο πολύ πιο φοβερή από τον θάνατο είναι η αθυμία· διότι, προκειμένου να γλιτώσει από εκείνην, καταφεύγει σε αυτόν.

Ο προφήτης Ηλίας απειλεί τον Αχαάβ με την ανομβρία που διήρκεσε τρία έτη και έξι μήνες. Τότε ο προφήτης διατρέφεται από τους κόρακες. Εδώ εξιστορούνται τα γεγονότα σχετικά με τη χήρα στα Σάρεπτα, τον καμψάκη του ελαίου και την υδρία του αλεύρου, τον θάνατο του παιδιού και την έγερσή του από τον θάνατο. Ο Ηλίας αποστέλλεται προς τον Αχαάβ, τελεί τη θυσία, κατεβάζει πυρ από τον ουρανό και την καταναλώνει. Τότε, συλλαμβάνοντας τους ιερείς του Βάαλ, τους κατέσφαξε. Έπειτα ευαγγελίζεται στον Αχαάβ τον υετό. Και αφού ανέβηκε στο όρος Κάρμηλο, ο Ηλίας προσευχήθηκε και τελεί τη θυσία· και ιδού, έρχεται υετός. Η Ιεζάβελ, η σύζυγος του Αχαάβ, απειλεί τον Ηλία με θάνατο, και εκείνος πηγαίνει στην έρημο, όπου, αφού αποκοιμήθηκε και εξυπνήθηκε από άγγελο του Θεού, βρήκε έναν άρτο εγκρυφία από όλυρα, και αφού τον έφαγε, ενδυναμώθηκε. Με τη δύναμη εκείνης της τροφής πορεύθηκε επί σαράντα ημέρες και έφθασε στο Χωρήβ. Τότε λέγει: Κύριε, κατέσκαψαν τα θυσιαστήριά Σου. Αφήνοντας τα ζεύγη των βοών, ο Ελισσαίος ακολουθεί τον Ηλία. Στη συνέχεια ακολουθεί η διήγηση σχετικά με τον αμπελώνα του Ναβουθαί· καθώς και η απειλή εναντίον της Ιεζάβελ και του Αχαάβ, και η κατάνυξη του Αχαάβ. Επέδραμε εναντίον του Ισραήλ ο Σύρος Άδερ μαζί με τριάντα δύο βασιλείς· ο Ισραήλ όμως τους κατανίκησε. Και όταν εξεστράτευσε για δεύτερη φορά, υπέστη μεγάλη πανωλεθρία.

Τι συμβαίνει λοιπόν με τον Ηλία; Φοβάται το γύναιο; Διότι έτσι εκφράζεται γι' αυτόν ο λόγος της Γραφής, για να δείξει ότι και σε αυτόν η ανθρώπινη φύση καταβάλλεται από το πάθος της δειλίας, ώστε να μη θεωρηθεί, εξαιτίας των θεοσημειών που είχε επιτελέσει, κάτι διαφορετικό από αυτό που πραγματικά είναι. Γι' αυτό και φθάνει στη Βηρσαβεέ, η οποία ανήκει στη γη του Ιούδα, και πορεύεται δρόμο μιας ημέρας μέσα στην εκεί έρημο, και αφού καταπονήθηκε από την οδοιπορία, κάθεται στο έδαφος, ικετεύοντας τον Θεό και λέγοντας: «Πάρε, Κύριε, την ψυχή μου από εμένα, διότι εγώ δεν είμαι καλύτερος από τους πατέρες μου». Και παραδομένος στον ύπνο κοιμάται νηστικός δίπλα σε ένα φυτό. Και ιδού, κάποιος τον άγγιξε. Ήταν άγγελος σταλμένος από τον Κύριο και του λέει: «Σήκω και φάε τον εγκρυφία άρτο που βλέπεις στο προσκέφαλό σου, δίπλα στον οποίο υπάρχει και ένα σταμνί με νερό, από το οποίο να πιεις». Και αυτός σηκώθηκε και έλαβε από αυτά που βρίσκονταν δίπλα του, και γυρίζοντας πλευρό κοιμήθηκε ξανά. Και πάλι, για δεύτερη φορά, του λέει ο άγγελος: «Σήκω και πάρε πάλι τροφή· διότι είναι μεγάλος ο δρόμος από εδώ και πέρα, τον οποίο πρόκειται να διασχίσεις». Και αφού έφαγε και πήρε δυνάμεις, παρέμεινε νηστικός στο εξής για σαράντα ολόκληρες ημέρες, μέχρι που έφθασε στο όρος Χωρήβ, για να καταλύσει εκεί και να συναντήσει τον Θεό.

Διότι, τι έλεγε; «Εάν εσύ είσαι ο Ηλίας, και εγώ η Ιεζάβελ· αυτά ας μου κάνουν οι θεοί, και αυτά ας προσθέσουν, εάν μέχρι αύριο τέτοια ώρα δεν κάνω τη ζωή σου σαν ενός από αυτούς τους νεκρούς». Και φοβήθηκε ο Ηλίας, και αναχώρησε, και προχώρησε στην έρημο πορεία μίας ημέρας, και ζήτησε να πεθάνει, και είπε: «Κύριε ο Θεός, αρκεί πλέον, πάρε την ψυχή μου από εμένα, διότι είναι προτιμότερο να πεθάνω παρά να ζω, επειδή εγώ δεν είμαι ανώτερος από τους πατέρες μου». Αλίμονο! Ο προφήτης Ηλίας φοβήθηκε γυναίκα; Αυτός που κρατούσε στη γλώσσα του τη βροχή ολόκληρης της οικουμένης, αυτός που με έναν λόγο κατέβασε φωτιά από τον ουρανό και με την προσευχή του ανέστησε νεκρούς, φοβήθηκε γυναίκα; Ναι, φοβήθηκε. Διότι καμία κακία δεν συγκρίνεται με την πονηρή γυναίκα. Μαρτυρεί στα λόγια μου η Σοφία λέγοντας: «Δεν υπάρχει κεφάλι χειρότερο από το κεφάλι του φιδιού, και δεν υπάρχει κακία χειρότερη από την κακία της γυναίκας». Ω, το κακό και οξύτατο όπλο του διαβόλου! Μέσω της γυναίκας εξ αρχής στον παράδεισο πλήγωσε θανάσιμα τον Αδάμ. Μέσω της γυναίκας εξώθησε σε μανία τον Δαβίδ προς τη δολοφονία του Ουρία. Μέσω της γυναίκας κατέστρεψε τον σοφότατο Σολομώντα οδηγώντας τον στην παράβαση· μέσω της γυναίκας, αφού ξύρισε τον ανδρειότατο Σαμψών, τον τύφλωσε. Μέσω της γυναίκας συνέτριψε τους υιούς του Ηλεί του ιερέα· μέσω της γυναίκας καταδίωξε τον ουρανοδρόμο Ηλία· μέσω της γυναίκας έκλεισε στη φυλακή τον ευγενέστατο Ιωσήφ.

Ωδή έκτη. Άβυσσος αμαρτιών. Αφού συνομίλησες μόνος με τον μόνο Θεό, σκυμμένος στα γόνατα και έχοντας στηρίξει σε Αυτόν ακλόνητα τη διάνοιά σου, Τον συμφιλίωσες με τον λαό του Ισραήλ που είχε σφάλει, και πότισες άφθονα τη γη με βροχή. Για να δείξεις φανερά ότι η ανθρώπινη φύση δεν θα μπορέσει να υπομείνει τίποτα χωρίς τη βοήθεια του Θεού, αποφεύγεις την απειλή μιας προφητοκτόνου γυναίκας, ω προφήτη, εσύ που σταμάτησες την καταρρακτώδη βροχή.

Η δε άμπελος, εξαιτίας της ιλαρότητας που προέρχεται από τον οίνο και της ευφροσύνης εκείνων που διασώθηκαν από την οργή και τον κατακλυσμό, υποδηλώνει τη μεταβολή τους από τον φόβο και την αγωνία στη χαρά. Η δε ελαία, δια του καρπού του ελαίου, φανερώνει την ευσπλαχνία του Θεού, καθώς ο Θεός έδειξε και πάλι ανεξικακία μετά τον κατακλυσμό, όταν οι άνθρωποι εξέκλιναν προς την αθεΐα, δίνοντας νόμο και εμφανιζόμενος σε κάποιους. Ο δε ράμνος συμβολίζει την αγνεία· διότι το ίδιο δέντρο ονομάζεται ράμνος και άγνος, και ίσως, λόγω της συγγένειας αυτού του φυτού με την παρθενία, ονομάστηκε έτσι, ράμνος αφενός από το σταθερό και καρτερικό έναντι των ηδονών, και άγνος αφετέρου από το να διατηρείται κανείς πάντοτε αγνός. Εξού και για τον Ηλία, καθώς έφευγε μακριά από το πρόσωπο της γυναίκας, της Ιεζάβελ, λέγεται ότι ήρθε πρώτα κάτω από έναν ράμνο, όπου και εισακούστηκε και έλαβε τροφή, διότι για εκείνους που αποφεύγουν τον οίστρο, τη γυναίκα και την ηδονή, ως καταφύγιο και σκέπη βλάστησε το δέντρο της αγνείας, το οποίο βασίλευσε στους ανθρώπους μετά την έλευση του αρχιπαρθένου Χριστού.