Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Γ΄ 19:4

Κατά των πονηρών γυναικών. Κανένα θηρίο, λοιπόν, δεν είναι εφάμιλλο με την πονηρή και γλωσσού γυναίκα. Διότι τι είναι πιο φοβερό από το λιοντάρι ανάμεσα στα τετράποδα, ή τι πιο σκληρό από τον δράκοντα ανάμεσα στα ερπετά; Αλλά τίποτα δεν είναι χειρότερο από την πονηρή γυναίκα! Ότι δε το λιοντάρι και ο δράκοντας υπολείπονται στην κακία, το μαρτυρεί και ο Σοφός λέγοντας: προτίμησε να συγκατοικήσεις με λιοντάρι και δράκοντα, παρά με πονηρή γυναίκα. Διότι τα λιοντάρια σεβάστηκαν τον Δανιήλ μέσα στον λάκκο, ενώ τον Ναβουθαί τον φόνευσε η Ιεζάβελ· το κήτος φύλαξε τον Ιωνά στην κοιλιά του, ενώ η Δαλιδά, αφού ξύρισε τον Σαμψών, τον παρέδωσε στους αλλοφύλους· δράκοντες και ασπίδες και κεράστες φοβήθηκαν τον Ιωάννη στην έρημο, ενώ η Ηρωδιάδα τον αποκεφάλισε κατά τη διάρκεια ενός συμποσίου· οι κόρακες έθρεψαν τον Ηλία στο βουνό, ενώ η Ιεζάβελ, μετά την ευεργεσία της βροχής, τον καταδίωκε για να τον σκοτώσει· και εκείνος, επειδή φοβήθηκε, έφυγε στην έρημο σε πορεία σαράντα ημερών, και έχοντας απελπιστεί ζήτησε να πεθάνει, λέγοντας: Κύριε ο Θεός, ας είναι αρκετό τώρα· πάρε την ψυχή μου από εμένα, διότι δεν είμαι εγώ καλύτερος από τους πατέρες μου. Αλίμονο, ο Προφήτης φοβήθηκε γυναίκα! Αυτός που κρατούσε όλη τη βροχή της οικουμένης στη γλώσσα του, αυτός που με έναν λόγο κατέβασε φωτιά από τον ουρανό και με την προσευχή του ανέστησε νεκρό, φοβήθηκε μια γυναίκα! Διότι καμία κακία δεν συγκρίνεται με την πονηρή γυναίκα. Το μαρτυρεί στα λόγια μου και ο Σοφός, λέγοντας: δεν υπάρχει κεφάλι πιο δηλητηριώδες από το κεφάλι του φιδιού, και δεν υπάρχει κακία μεγαλύτερη από την κακία της γυναίκας.

Διότι, όταν κάποτε άλλοτε ο Ηλίας, φεύγοντας την Ιεζάβελ, κατέφυγε στην έρημο, και κοιμόταν εκεί μέσα σε μεγάλη πείνα και δίψα, επειδή ήταν μακρύς ο δρόμος της φυγής του, ο Κύριος τοποθετεί στο προσκέφαλό του άρτο και νερό, και έπειτα του κεντά την πλευρά, και όχι κάποιο άλλο μέρος του σώματος. Γιατί; Άκουσε με σύνεση· του κεντά την πλευρά, επειδή διέφυγε την απειλή μιας πλευράς. Και του λέει ο Κύριος: «Ηλία, σήκω, φάε και πιες, διότι είναι μακρύς ο δρόμος σου». Αφού σηκώθηκε ο Ηλίας, έφαγε και ήπιε, και πορεύθηκε με τη δύναμη εκείνης της τροφής σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες, όχι σαν πεινασμένος, αλλά σαν χορτασμένος. Διότι τέτοια είναι η θεοδώρητη τροφή. Αυτός, λοιπόν, που τον έθρεψε τόσο αληθινά εκεί, είχε τη δύναμη και στην παρούσα περίσταση να τον θρέψει εξ ουρανού· όμως του παραθέτει μια ανοίκεια τράπεζα, προκειμένου δια της εξευτελιστικής αυτής τροφής να καμφθεί προς συμπάθεια και οίκτο. Εκείνος όμως παρέμενε άκαμπτος. Διότι θα έπρεπε ο Ηλίας, ακούγοντας τον Κύριο να του λέει: «Θα πιεις από τον χείμαρρο, και θα δώσω εντολή στα κοράκια να σε τρέφουν εκεί», να προσπέσει, να ικετεύσει και να πει: «Σε καμία περίπτωση, Κύριε· ποτέ δεν εισήλθε στο στόμα μου τίποτε το κοινό και ακάθαρτο· μου παρουσιάζεις τα κοράκια, τους επιβούλους του Νώε; Ετοιμάζεις τράπεζα με κρέας σαν να είμαι εθνικός και αλλόφυλος, εγώ που ανατράφηκα εξαρχής με ασκητικά ήθη;» Αυτά τα λόγια όφειλε να τα απευθύνει ικετευτικά ο Ηλίας.

Αναλογίσου τον Ηλία, την ουρανομήκη και θεία ψυχή· διότι εκείνος που έκλεισε τον ουρανό και πάλι τον άνοιξε, που κατέβασε φωτιά από ψηλά, που πρόσφερε τη θαυμαστή θυσία, που έδειξε ζήλο για τον Θεό, εκείνος που με ανθρώπινο σώμα επέδειξε αγγελικό βίο, που δεν είχε τίποτε περισσότερο από τη μηλωτή του, που υψώθηκε πάνω από όλα τα ανθρώπινα, τόσο πολύ τρέμει και φοβάται τον θάνατο, ώστε μετά από όλα εκείνα, μετά τον ουρανό και τη θυσία, μετά τη μηλωτή και την έρημο, και τη φιλοσοφία και την τόση παρρησία, να φοβηθεί ένα ευτελές γύναιο και γι' αυτό να τραπεί σε φυγή. Επειδή δηλαδή είπε η Ιεζάβελ: «Αυτά ας μου κάνουν οι θεοί και αυτά ας προσθέσουν, εάν αύριο δεν κάνω την ψυχή σου σαν την ψυχή ενός από τους νεκρούς»· φοβήθηκε ο Ηλίας, αναφέρει, και έφυγε διανύοντας δρόμο σαράντα ημερών.

Και φοβήθηκε ο Ηλίας, και αναχώρησε για να σώσει τη ζωή του, και απήλθε στην έρημο κάνοντας πορεία σαράντα ημερών. Και ήλθε κάτω από έναν θάμνο ραθμέν, και παρακάλεσε να πεθάνει, λέγοντας: «Κύριε Θεέ, αρκετά πλέον· πάρε την ψυχή μου από εμένα, διότι δεν είμαι εγώ ανώτερος από τους πατέρες μου». Αλίμονο! Ο προφήτης Ηλίας φοβήθηκε γυναίκα; Αυτός που συγκρατούσε τον υετό της οικουμένης στη γλώσσα του, αυτός που κατέβασε φωτιά από τον ουρανό, και με την προσευχή του ανέστησε νεκρούς, φοβήθηκε γυναίκα;

Και πρόσεξε την ευλάβεια: εκχέει όλον τον θυμό του στην ημέρα, χωρίς να τολμά να υπερβεί αυτό το όριο, αλλά λέγοντας πάντοτε τα ίδια και συνεχώς «ημέρα και νύχτα και νύχτα και ημέρα» και τίποτα περισσότερο· καίτοι αρκούσε η πρώτη φράση για να τα εκφράσει όλα. Διότι λέγοντας «ας χαθεί η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα», τα δήλωσε όλα με αυτό, θέλοντας να πει ότι «τουλάχιστον δεν θα δοκίμαζα τα παρόντα δεινά, έστω κι αν δεν ελάμβανα τον μισθό της ευσέβειας». Για ποιον λόγο είπε το «ας μην έλθει σε αυτήν φως» και όλα τα παρόμοια; Είναι σύνηθες σε αυτούς που πονούν να πολυλογούν. Ας μην υποβάλουμε λοιπόν τα λόγια του σε κατηγορίες περί ασέβειας· διότι αυτόν που ο Θεός δικαιώνει, ποιος θα τον κατακρίνει; Η ημέρα εκείνη, λέει, ας γίνει σκοτάδι, και να μην την αναζητήσει ο Κύριος άνωθεν, μηδέ να έλθει σε αυτήν φως, αλλά να την καταλάβει σκοτάδι και σκιά θανάτου. Σε τι διαφέρει αυτό από το προηγούμενο; Και πάλι: ας την καταραστεί αυτός που καταράται την ημέρα εκείνη, αυτός που μέλλει να υποτάξει το μέγα κήτος. Τι θέλει να πει εδώ με το κήτος; Φανερώνει τη μεγάλη δύναμη του Θεού. Αν τώρα είχα κοιμηθεί, λέει, θα ησύχαζα, και αν με έπαιρνε ο ύπνος θα αναπαυόμουν μαζί με βασιλείς και βουλευτές της γης. Όπως ακριβώς λέει και ο προφήτης Ηλίας: Μου αρκεί πλέον, μήπως είμαι εγώ καλύτερος από τους πατέρες μου; Και μαζί με άρχοντες, λέει, των οποίων ο χρυσός είναι πολύς. Μου φαίνεται ότι ταπεινώνει και εκείνους, και τους πείθει να μη θεωρούν ότι τα ανθρώπινα πράγματα είναι κάτι σπουδαίο.

Και για να μην τα απαριθμούμε όλα και μακρηγορούμε, άκουσε τι λέει για ολόκληρη τη ζωή του: «Λίγες και θλιβερές είναι οι ημέρες μου, και δεν έφτασαν τις ημέρες των πατέρων μου». Καίτοι ποιος, βλέποντας τον υιό του να κάθεται σε βασιλικό θρόνο και να απολαμβάνει τόσο μεγάλη δόξα, δεν θα λησμονούσε τις παρελθούσες συμφορές; Αλλά όμως εκείνος ήταν τόσο καταπονημένος, ώστε ούτε σε τόσο μεγάλη ευημερία δεν λησμόνησε τα δεινά που του είχαν συμβεί. Και τι να πούμε για τον Δαβίδ; Πόσες τραγωδίες υπέμεινε; Δεν διακηρύττει και αυτός τα ίδια, λέγοντας: «Οι ημέρες των ετών μας είναι εβδομήντα έτη· εάν δε υπάρχει ευρωστία, ογδόντα έτη, και το μεγαλύτερο μέρος αυτών είναι κόπος και πόνος»; Και τι να πούμε για τον Ιερεμία; Δεν καταράται και αυτός την ημέρα της γεννήσεώς του εξαιτίας των αλλεπάλληλων δεινών; Και τι να πούμε για τον Μωυσή; Δεν λέει και αυτός απηυδισμένος: «Σκότωσέ με, αν πρόκειται να μου συμπεριφερθείς με αυτόν τον τρόπο»; Ο δε Ηλίας, η ουρανομήκης ψυχή, αυτός που έκλεισε τον ουρανό, μήπως μετά τα πολλά θαύματα δεν εξακολουθούσε να θρηνεί προς τον Θεό λέγοντας: «Πάρε την ψυχή μου από εμένα, διότι δεν είμαι καλύτερος από τους πατέρες μου»; Και τι χρειάζεται να τα εξετάζουμε ένα προς ένα;

Διότι, αυτό που είπε εκείνος, ότι δηλαδή «δεν είμαι εγώ καλύτερος από τους πατέρες μου», αυτό ακριβώς άφησε να εννοηθεί και τούτος λέγοντας: «Γνώρισέ μου, Κύριε, το τέλος μου, για να μάθω τι μου λείπει». Για ποιο λόγο, λέει, εγκαταλείφθηκα εγώ, και υστερώ, και περνώ τον χρόνο μου στον παρόντα βίο, ενώ οι άλλοι έχουν αναχωρήσει; Και τόσο πολύ το επιζητεί, είτε ο ίδιος είτε εκείνοι των οποίων το πρόσωπο χρησιμοποιεί και ομιλεί, ώστε, αν και δεν είναι παρόν, επιθυμεί να μάθει τον καιρό της ελεύσεώς του: «Γνώρισέ μου», λέει, «το τέλος μου», ώστε και από αυτό να αποκομίσει τη μέγιστη ευχαρίστηση. Έτσι, το φοβερό γίνεται ποθητό εξαιτίας της αφόρητης οδύνης της αθυμίας και του πυρός που αναφλέγεται μέσα στη διάνοια. «Διότι κατά τη μελέτη μου», λέει, «θα αναφλεγεί πυρ». Υπομένοντας, λοιπόν, μια τέτοια τιμωρία, να προσδοκάς μεγάλες αμοιβές, πολλά βραβεία, ανέκφραστες ανταποδόσεις, λαμπρούς και ολάνθιστους τους στεφάνους για τόσους αγώνες. Διότι δεν έχει πολλές αμοιβές και μεγάλα έπαθλα μόνο το να πράξει κανείς κάτι αγαθό, αλλά και το να υπομείνει κάτι κακό.

Είδες πόσο σκότισε τον έρωτα η τυραννία της αθυμίας και πώς τους έκανε αιχμαλώτους και τους υπέταξε στην εξουσία της; Εκείνος δε ο Ηλίας —διότι δεν πρόκειται να απομακρυνθώ από αυτόν ούτε και τώρα— μετά τη φυγή και την αναχώρησή του από την Παλαιστίνη, μην αντέχοντας την τυραννία της —διότι είχε κυριευθεί από βαθιά αθυμία· αυτό άλλωστε φανέρωνε ο συγγραφέας της ιστορίας λέγοντας ότι αναχώρησε για να σώσει τη ζωή του— άκουσε τι λέει καθώς προσεύχεται: «Αρκεί πλέον, Κύριε, λάβε την ψυχή μου, διότι εγώ δεν είμαι ανώτερος από τους πατέρες μου». Και εκείνο που είναι το πιο φοβερό, το αποκορύφωμα της τιμωρίας, η κορωνίδα των κακών, το επιτίμιο κάθε αμαρτίας, αυτό το ζητάει με μορφή προσευχής και επιθυμεί να το λάβει ως χάρη. Τόσο πολύ πιο φοβερή από τον θάνατο είναι η αθυμία· διότι, προκειμένου να γλιτώσει από εκείνην, καταφεύγει σε αυτόν.

Γι' αυτό πενθούσε και δάκρυζε λέγοντας: «Σε εμάς ανήκει η ντροπή του προσώπου, και στους βασιλείς μας, και στους άρχοντές μας, και στους πατέρες μας, οι οποίοι αμαρτήσαμε σε σένα, τον Κύριο». ΙΑʹ. Αλλά δεν γνωρίζω πώς, μιλώντας για τους προφήτες, παρέλειψα εκείνη την ουρανομήκη ψυχή, αυτόν που κατοίκησε στη γη σαν να βρισκόταν στον ουρανό· διότι δεν είχε τίποτα περισσότερο από τη μηλωτή του. Τι έπαθε, λοιπόν, αυτός ο μεγάλος και θαυμαστός άνδρας, αν βέβαια πρέπει να τον αποκαλούμε άνδρα; Μετά την παρρησία που επέδειξε προς τον Αχαάβ, μετά την κατάβαση του πυρός από τον ουρανό, μετά τη σφαγή των ιερέων, μετά το κλείσιμο και το άνοιγμα του ουρανού για όσο χρόνο επιθυμούσε και τα δύο, μετά από τόσα και τόσο σπουδαία κατορθώματα, κυριεύθηκε τόσο πολύ από τον φόβο και την υπερβολική αθυμία, ώστε να ξεστομίσει αυτά τα λόγια: «Πάρε την ψυχή μου από εμένα, διότι δεν είμαι εγώ καλύτερος από τους πατέρες μου». Αυτά τα είπε εκείνος που ούτε και μέχρι τώρα δεν έχει πεθάνει. Και δεν συνέβησαν μόνο αυτά, αλλά, αφού αποσύρθηκε στην έρημο, κοιμόταν λυγισμένος από τη βαρυθυμία. Ο δε μαθητής του, δεν έλαβε μόνο διπλό το πνεύμα του διδασκάλου του, αλλά υπέμεινε και πολύ μεγαλύτερες θλίψεις.

Ο προφήτης Ηλίας απειλεί τον Αχαάβ με την ανομβρία που διήρκεσε τρία έτη και έξι μήνες. Τότε ο προφήτης διατρέφεται από τους κόρακες. Εδώ εξιστορούνται τα γεγονότα σχετικά με τη χήρα στα Σάρεπτα, τον καμψάκη του ελαίου και την υδρία του αλεύρου, τον θάνατο του παιδιού και την έγερσή του από τον θάνατο. Ο Ηλίας αποστέλλεται προς τον Αχαάβ, τελεί τη θυσία, κατεβάζει πυρ από τον ουρανό και την καταναλώνει. Τότε, συλλαμβάνοντας τους ιερείς του Βάαλ, τους κατέσφαξε. Έπειτα ευαγγελίζεται στον Αχαάβ τον υετό. Και αφού ανέβηκε στο όρος Κάρμηλο, ο Ηλίας προσευχήθηκε και τελεί τη θυσία· και ιδού, έρχεται υετός. Η Ιεζάβελ, η σύζυγος του Αχαάβ, απειλεί τον Ηλία με θάνατο, και εκείνος πηγαίνει στην έρημο, όπου, αφού αποκοιμήθηκε και εξυπνήθηκε από άγγελο του Θεού, βρήκε έναν άρτο εγκρυφία από όλυρα, και αφού τον έφαγε, ενδυναμώθηκε. Με τη δύναμη εκείνης της τροφής πορεύθηκε επί σαράντα ημέρες και έφθασε στο Χωρήβ. Τότε λέγει: Κύριε, κατέσκαψαν τα θυσιαστήριά Σου. Αφήνοντας τα ζεύγη των βοών, ο Ελισσαίος ακολουθεί τον Ηλία. Στη συνέχεια ακολουθεί η διήγηση σχετικά με τον αμπελώνα του Ναβουθαί· καθώς και η απειλή εναντίον της Ιεζάβελ και του Αχαάβ, και η κατάνυξη του Αχαάβ. Επέδραμε εναντίον του Ισραήλ ο Σύρος Άδερ μαζί με τριάντα δύο βασιλείς· ο Ισραήλ όμως τους κατανίκησε. Και όταν εξεστράτευσε για δεύτερη φορά, υπέστη μεγάλη πανωλεθρία.

Τι συμβαίνει λοιπόν με τον Ηλία; Φοβάται το γύναιο; Διότι έτσι εκφράζεται γι' αυτόν ο λόγος της Γραφής, για να δείξει ότι και σε αυτόν η ανθρώπινη φύση καταβάλλεται από το πάθος της δειλίας, ώστε να μη θεωρηθεί, εξαιτίας των θεοσημειών που είχε επιτελέσει, κάτι διαφορετικό από αυτό που πραγματικά είναι. Γι' αυτό και φθάνει στη Βηρσαβεέ, η οποία ανήκει στη γη του Ιούδα, και πορεύεται δρόμο μιας ημέρας μέσα στην εκεί έρημο, και αφού καταπονήθηκε από την οδοιπορία, κάθεται στο έδαφος, ικετεύοντας τον Θεό και λέγοντας: «Πάρε, Κύριε, την ψυχή μου από εμένα, διότι εγώ δεν είμαι καλύτερος από τους πατέρες μου». Και παραδομένος στον ύπνο κοιμάται νηστικός δίπλα σε ένα φυτό. Και ιδού, κάποιος τον άγγιξε. Ήταν άγγελος σταλμένος από τον Κύριο και του λέει: «Σήκω και φάε τον εγκρυφία άρτο που βλέπεις στο προσκέφαλό σου, δίπλα στον οποίο υπάρχει και ένα σταμνί με νερό, από το οποίο να πιεις». Και αυτός σηκώθηκε και έλαβε από αυτά που βρίσκονταν δίπλα του, και γυρίζοντας πλευρό κοιμήθηκε ξανά. Και πάλι, για δεύτερη φορά, του λέει ο άγγελος: «Σήκω και πάρε πάλι τροφή· διότι είναι μεγάλος ο δρόμος από εδώ και πέρα, τον οποίο πρόκειται να διασχίσεις». Και αφού έφαγε και πήρε δυνάμεις, παρέμεινε νηστικός στο εξής για σαράντα ολόκληρες ημέρες, μέχρι που έφθασε στο όρος Χωρήβ, για να καταλύσει εκεί και να συναντήσει τον Θεό.

Διότι, τι έλεγε; «Εάν εσύ είσαι ο Ηλίας, και εγώ η Ιεζάβελ· αυτά ας μου κάνουν οι θεοί, και αυτά ας προσθέσουν, εάν μέχρι αύριο τέτοια ώρα δεν κάνω τη ζωή σου σαν ενός από αυτούς τους νεκρούς». Και φοβήθηκε ο Ηλίας, και αναχώρησε, και προχώρησε στην έρημο πορεία μίας ημέρας, και ζήτησε να πεθάνει, και είπε: «Κύριε ο Θεός, αρκεί πλέον, πάρε την ψυχή μου από εμένα, διότι είναι προτιμότερο να πεθάνω παρά να ζω, επειδή εγώ δεν είμαι ανώτερος από τους πατέρες μου». Αλίμονο! Ο προφήτης Ηλίας φοβήθηκε γυναίκα; Αυτός που κρατούσε στη γλώσσα του τη βροχή ολόκληρης της οικουμένης, αυτός που με έναν λόγο κατέβασε φωτιά από τον ουρανό και με την προσευχή του ανέστησε νεκρούς, φοβήθηκε γυναίκα; Ναι, φοβήθηκε. Διότι καμία κακία δεν συγκρίνεται με την πονηρή γυναίκα. Μαρτυρεί στα λόγια μου η Σοφία λέγοντας: «Δεν υπάρχει κεφάλι χειρότερο από το κεφάλι του φιδιού, και δεν υπάρχει κακία χειρότερη από την κακία της γυναίκας». Ω, το κακό και οξύτατο όπλο του διαβόλου! Μέσω της γυναίκας εξ αρχής στον παράδεισο πλήγωσε θανάσιμα τον Αδάμ. Μέσω της γυναίκας εξώθησε σε μανία τον Δαβίδ προς τη δολοφονία του Ουρία. Μέσω της γυναίκας κατέστρεψε τον σοφότατο Σολομώντα οδηγώντας τον στην παράβαση· μέσω της γυναίκας, αφού ξύρισε τον ανδρειότατο Σαμψών, τον τύφλωσε. Μέσω της γυναίκας συνέτριψε τους υιούς του Ηλεί του ιερέα· μέσω της γυναίκας καταδίωξε τον ουρανοδρόμο Ηλία· μέσω της γυναίκας έκλεισε στη φυλακή τον ευγενέστατο Ιωσήφ.

Η δε άμπελος, εξαιτίας της ιλαρότητας που προέρχεται από τον οίνο και της ευφροσύνης εκείνων που διασώθηκαν από την οργή και τον κατακλυσμό, υποδηλώνει τη μεταβολή τους από τον φόβο και την αγωνία στη χαρά. Η δε ελαία, δια του καρπού του ελαίου, φανερώνει την ευσπλαχνία του Θεού, καθώς ο Θεός έδειξε και πάλι ανεξικακία μετά τον κατακλυσμό, όταν οι άνθρωποι εξέκλιναν προς την αθεΐα, δίνοντας νόμο και εμφανιζόμενος σε κάποιους. Ο δε ράμνος συμβολίζει την αγνεία· διότι το ίδιο δέντρο ονομάζεται ράμνος και άγνος, και ίσως, λόγω της συγγένειας αυτού του φυτού με την παρθενία, ονομάστηκε έτσι, ράμνος αφενός από το σταθερό και καρτερικό έναντι των ηδονών, και άγνος αφετέρου από το να διατηρείται κανείς πάντοτε αγνός. Εξού και για τον Ηλία, καθώς έφευγε μακριά από το πρόσωπο της γυναίκας, της Ιεζάβελ, λέγεται ότι ήρθε πρώτα κάτω από έναν ράμνο, όπου και εισακούστηκε και έλαβε τροφή, διότι για εκείνους που αποφεύγουν τον οίστρο, τη γυναίκα και την ηδονή, ως καταφύγιο και σκέπη βλάστησε το δέντρο της αγνείας, το οποίο βασίλευσε στους ανθρώπους μετά την έλευση του αρχιπαρθένου Χριστού.