Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Γ΄ 19:6

Διότι τα ονόματα των μέτρων είναι τα εξής: λεθέκ, γόμορ, βάθος, σάτον, μόδιος, κάβος, χοίνιξ, υφή [σιμιγδαλιού], δραξ αλεύρου, αρτάβη, τρία μέτρα σιμιγδαλιού, τρία κανά χονδριτών, νέβελ οίνου, κόλλαθον, αλάβαστρον μύρου, καμψάκης ύδατος, κοτύλη ελαίου, κύαθος, μετρητής οίνου, μετρητής ελαίου, τρυβλίον, ξέστης, αμφορεύς, απόρρυμα, σαβιθά, ιν, χους, χρυσή στάμνος στην οποία φυλασσόταν το μάννα, μάρης, κύπρος, κογγιάριον.

Άραγε, θα τολμούσαμε να υψωθούμε με τον λόγο μας μέχρι τον μεγαλειώδη Ηλία και να αποδείξουμε ότι ο δικός μας δάσκαλος, με τον προσωπικό του βίο, ομοιάζει προς την εκείνου χάρη; Όμως, την ανάβαση στο φλεγόμενο άρμα και την οδήγηση των πύρινων ίππων και τη μετάσταση προς την υπερκείμενη άνω μακαριότητα, ας μην τα απαιτεί κανείς από την ανθρώπινη φύση. Διότι ούτε εκείνος, εάν παρέμενε στα όρια της ανθρώπινης φύσης, θα διασωζόταν αβλαβής μέσα στο πυρ, μεταβάλλοντας με τη θεία δύναμη το βαρύ και γήινο σε κάτι ελαφρύ και ανοδικό, ούτε ας αναζητήσει κανείς το γεγονός ότι καθιστούσε τον ίδιο του τον λόγο σαν ένα είδος κλειδιού για τις ουράνιες δωρεές, ανοίγοντας όταν το επιθυμούσε και κλείνοντας πάλι με εξουσία, όταν θεωρούσε ότι αυτό ήταν το καλύτερο να πράξει. Αλλά και το ότι εκείνος άντεξε άσιτος για μεγάλο χρονικό διάστημα, διατηρώντας αμείωτη τη δύναμή του έως και σαράντα ημέρες μόνο με την τροφή εκείνου του ψημένου στη χόβολη άρτου, ας παραλειφθεί και αυτό ως κάτι το ανώτερο από τα ανθρώπινα μέτρα. Επειδή για την ανθρώπινη φύση η μίμηση των υπερφυσικών γεγονότων είναι ανέφικτη. Ας αποσιωπηθεί, μαζί με αυτά, και εκείνο το μικρό πήλινο πιθάρι του αλεύρου και το λαγήνι του ελαίου, από τα οποία το καθένα επαρκούσε για τις ανάγκες της χορήγησης τροφής, συμπαρατείνοντας τη χάρη σε όλο τον χρόνο του λιμού, για τρία χρόνια και έξι μήνες. Διότι τα θαύματα της άνωθεν ενέργειας κατέχουν τη δική τους, ξεχωριστή δύναμη κατά την τέλεση των έργων.

Ποια είναι, λοιπόν, τα στοιχεία του διδασκάλου μας που έχουν κοινά γνωρίσματα με όσα παρατηρούνται στον προφήτη; Ο ζήλος για την πίστη, η αποστροφή κατά των παραβατών, η αγάπη προς τον Θεό, η επιθυμία για το Όντως Υπαρκτό που δεν διασκορπίζεται σε κανένα από τα υλικά πράγματα, η προσεκτικά εξετασμένη κατά πάντα ζωή, ο σκληραγωγημένος βίος, το βλέμμα που συντείνεται με την ένταση της ψυχής, η ανεπιτήδευτη σεμνότητα· η ησυχία που είναι πιο ενεργή από τον λόγο, η μέριμνα για τα ελπιζόμενα, η περιφρόνηση των ορατών, η ίση αντιμετώπιση προς καθετί που εμφανίζεται, είτε πρόκειται για κάποιον με υπεροπτικό αξίωμα, είτε για κάποιον από τους ταπεινούς και περιφρονημένους. Αυτά και άλλα παρόμοια είναι εκείνα με τα οποία ο βίος του διδασκάλου μιμείται τα θαύματα του Ηλία. Εάν δε κάποιος προβάλει την ασιτία των σαράντα ημερών, εμείς θα αντιτάξουμε την ολιγοφαγία του διδασκάλου καθ' όλη του τη ζωή. Διότι, κατά κάποιον τρόπο, η ολιγοφαγία γειτνιάζει με την ασιτία, και μάλιστα όταν το μεν συμβαίνει για λίγο χρονικό διάστημα, το δε διαρκεί για όλη τη ζωή. Άλλωστε, και στην περίπτωσή του εκείνο το ψωμί από όλυρα που ψήθηκε στη στάχτη διατηρούσε την αντοχή του προφήτη, έχοντας οπωσδήποτε μέσα του κάποιο τέτοιο συστατικό, χάρη στο οποίο συντηρούνταν η δύναμη εκείνου που έλαβε αυτή την τροφή. Απόδειξη αυτού είναι ότι την τροφή αυτή δεν του την ετοίμασε και δεν του την παρέθεσε κάποιος από τους ομοεθνείς του, αλλά τράφηκε από αγγελικό παρασκεύασμα. Γι' αυτό και η δύναμη που μεταδόθηκε στο σώμα του μέσω εκείνης της τροφής ήταν πλήρης και αμείωτη.

Διότι, όταν κάποτε άλλοτε ο Ηλίας, φεύγοντας την Ιεζάβελ, κατέφυγε στην έρημο, και κοιμόταν εκεί μέσα σε μεγάλη πείνα και δίψα, επειδή ήταν μακρύς ο δρόμος της φυγής του, ο Κύριος τοποθετεί στο προσκέφαλό του άρτο και νερό, και έπειτα του κεντά την πλευρά, και όχι κάποιο άλλο μέρος του σώματος. Γιατί; Άκουσε με σύνεση· του κεντά την πλευρά, επειδή διέφυγε την απειλή μιας πλευράς. Και του λέει ο Κύριος: «Ηλία, σήκω, φάε και πιες, διότι είναι μακρύς ο δρόμος σου». Αφού σηκώθηκε ο Ηλίας, έφαγε και ήπιε, και πορεύθηκε με τη δύναμη εκείνης της τροφής σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες, όχι σαν πεινασμένος, αλλά σαν χορτασμένος. Διότι τέτοια είναι η θεοδώρητη τροφή. Αυτός, λοιπόν, που τον έθρεψε τόσο αληθινά εκεί, είχε τη δύναμη και στην παρούσα περίσταση να τον θρέψει εξ ουρανού· όμως του παραθέτει μια ανοίκεια τράπεζα, προκειμένου δια της εξευτελιστικής αυτής τροφής να καμφθεί προς συμπάθεια και οίκτο. Εκείνος όμως παρέμενε άκαμπτος. Διότι θα έπρεπε ο Ηλίας, ακούγοντας τον Κύριο να του λέει: «Θα πιεις από τον χείμαρρο, και θα δώσω εντολή στα κοράκια να σε τρέφουν εκεί», να προσπέσει, να ικετεύσει και να πει: «Σε καμία περίπτωση, Κύριε· ποτέ δεν εισήλθε στο στόμα μου τίποτε το κοινό και ακάθαρτο· μου παρουσιάζεις τα κοράκια, τους επιβούλους του Νώε; Ετοιμάζεις τράπεζα με κρέας σαν να είμαι εθνικός και αλλόφυλος, εγώ που ανατράφηκα εξαρχής με ασκητικά ήθη;» Αυτά τα λόγια όφειλε να τα απευθύνει ικετευτικά ο Ηλίας.

Αναλογίσου τον Ηλία, την ουρανομήκη και θεία ψυχή· διότι εκείνος που έκλεισε τον ουρανό και πάλι τον άνοιξε, που κατέβασε φωτιά από ψηλά, που πρόσφερε τη θαυμαστή θυσία, που έδειξε ζήλο για τον Θεό, εκείνος που με ανθρώπινο σώμα επέδειξε αγγελικό βίο, που δεν είχε τίποτε περισσότερο από τη μηλωτή του, που υψώθηκε πάνω από όλα τα ανθρώπινα, τόσο πολύ τρέμει και φοβάται τον θάνατο, ώστε μετά από όλα εκείνα, μετά τον ουρανό και τη θυσία, μετά τη μηλωτή και την έρημο, και τη φιλοσοφία και την τόση παρρησία, να φοβηθεί ένα ευτελές γύναιο και γι' αυτό να τραπεί σε φυγή. Επειδή δηλαδή είπε η Ιεζάβελ: «Αυτά ας μου κάνουν οι θεοί και αυτά ας προσθέσουν, εάν αύριο δεν κάνω την ψυχή σου σαν την ψυχή ενός από τους νεκρούς»· φοβήθηκε ο Ηλίας, αναφέρει, και έφυγε διανύοντας δρόμο σαράντα ημερών.

Ο προφήτης Ηλίας απειλεί τον Αχαάβ με την ανομβρία που διήρκεσε τρία έτη και έξι μήνες. Τότε ο προφήτης διατρέφεται από τους κόρακες. Εδώ εξιστορούνται τα γεγονότα σχετικά με τη χήρα στα Σάρεπτα, τον καμψάκη του ελαίου και την υδρία του αλεύρου, τον θάνατο του παιδιού και την έγερσή του από τον θάνατο. Ο Ηλίας αποστέλλεται προς τον Αχαάβ, τελεί τη θυσία, κατεβάζει πυρ από τον ουρανό και την καταναλώνει. Τότε, συλλαμβάνοντας τους ιερείς του Βάαλ, τους κατέσφαξε. Έπειτα ευαγγελίζεται στον Αχαάβ τον υετό. Και αφού ανέβηκε στο όρος Κάρμηλο, ο Ηλίας προσευχήθηκε και τελεί τη θυσία· και ιδού, έρχεται υετός. Η Ιεζάβελ, η σύζυγος του Αχαάβ, απειλεί τον Ηλία με θάνατο, και εκείνος πηγαίνει στην έρημο, όπου, αφού αποκοιμήθηκε και εξυπνήθηκε από άγγελο του Θεού, βρήκε έναν άρτο εγκρυφία από όλυρα, και αφού τον έφαγε, ενδυναμώθηκε. Με τη δύναμη εκείνης της τροφής πορεύθηκε επί σαράντα ημέρες και έφθασε στο Χωρήβ. Τότε λέγει: Κύριε, κατέσκαψαν τα θυσιαστήριά Σου. Αφήνοντας τα ζεύγη των βοών, ο Ελισσαίος ακολουθεί τον Ηλία. Στη συνέχεια ακολουθεί η διήγηση σχετικά με τον αμπελώνα του Ναβουθαί· καθώς και η απειλή εναντίον της Ιεζάβελ και του Αχαάβ, και η κατάνυξη του Αχαάβ. Επέδραμε εναντίον του Ισραήλ ο Σύρος Άδερ μαζί με τριάντα δύο βασιλείς· ο Ισραήλ όμως τους κατανίκησε. Και όταν εξεστράτευσε για δεύτερη φορά, υπέστη μεγάλη πανωλεθρία.

Η δε άμπελος, εξαιτίας της ιλαρότητας που προέρχεται από τον οίνο και της ευφροσύνης εκείνων που διασώθηκαν από την οργή και τον κατακλυσμό, υποδηλώνει τη μεταβολή τους από τον φόβο και την αγωνία στη χαρά. Η δε ελαία, δια του καρπού του ελαίου, φανερώνει την ευσπλαχνία του Θεού, καθώς ο Θεός έδειξε και πάλι ανεξικακία μετά τον κατακλυσμό, όταν οι άνθρωποι εξέκλιναν προς την αθεΐα, δίνοντας νόμο και εμφανιζόμενος σε κάποιους. Ο δε ράμνος συμβολίζει την αγνεία· διότι το ίδιο δέντρο ονομάζεται ράμνος και άγνος, και ίσως, λόγω της συγγένειας αυτού του φυτού με την παρθενία, ονομάστηκε έτσι, ράμνος αφενός από το σταθερό και καρτερικό έναντι των ηδονών, και άγνος αφετέρου από το να διατηρείται κανείς πάντοτε αγνός. Εξού και για τον Ηλία, καθώς έφευγε μακριά από το πρόσωπο της γυναίκας, της Ιεζάβελ, λέγεται ότι ήρθε πρώτα κάτω από έναν ράμνο, όπου και εισακούστηκε και έλαβε τροφή, διότι για εκείνους που αποφεύγουν τον οίστρο, τη γυναίκα και την ηδονή, ως καταφύγιο και σκέπη βλάστησε το δέντρο της αγνείας, το οποίο βασίλευσε στους ανθρώπους μετά την έλευση του αρχιπαρθένου Χριστού.