Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Γ΄ 19:8

Η νηστεία τον κυοφόρησε· η νηστεία τον εθήλασε· η νηστεία τον ανδρώσε, σύμφωνα με την παραγγελία που έδωσε ο άγγελος στη μητέρα του: «Οτιδήποτε προέρχεται από την άμπελο να μην το φάει, και κρασί και σίκερα να μην πιει». Η νηστεία γεννά προφήτες, δυναμώνει τους ισχυρούς· η νηστεία κάνει σοφούς τους νομοθέτες, αποτελεί αγαθό φυλακτό της ψυχής, ασφαλή σύντροφο για το σώμα, όπλο για εκείνους που αριστεύουν, γυμναστήριο για τους αθλητές. Αυτή αποκρούει τους πειρασμούς, αυτή προετοιμάζει για την ευσέβεια, όντας σύντροφος της νήψης, δημιουργός της σωφροσύνης. Στους πολέμους ανδραγαθεί, στην ειρήνη διδάσκει την ησυχία. Τον Ναζηραίο αγιάζει, τον ιερέα τελειοποιεί. Διότι δεν είναι δυνατόν να τολμήσει κανείς την ιερουργία χωρίς νηστεία, όχι μόνο στη μυστική πλέον και αληθινή λατρεία, αλλά και στην τυπική που προσφερόταν σύμφωνα με τον Νόμο. Αυτή κατέστησε τον Ηλία θεατή του μεγάλου θεάματος· διότι, αφού καθάρισε την ψυχή του με νηστεία επί σαράντα ημέρες, αξιώθηκε έτσι να δει στο σπήλαιο του Χωρήβ τον Κύριο, στον βαθμό που είναι δυνατόν να Τον δει άνθρωπος. Νηστεύοντας απέδωσε στη χήρα το παιδί της, αναδεικνυόμενος ισχυρός ενάντια στον θάνατο μέσω της νηστείας.

Όταν δε ο τότε τύραννος επέκτεινε την πικρία και την αγριότητα της ψυχής του μέχρι τον πόλεμο εναντίον της Εκκλησίας, και σήκωσε θεομάχο χέρι κατά της ευσέβειας, υπήρχαν κηρύγματα παντού, και διατάγματα είχαν απλωθεί σε κάθε αγορά και σε κάθε επίσημο τόπο να μην προσκυνείται ο Χριστός, ειδάλλως η ποινή για αυτούς που τον προσκυνούσαν θα ήταν ο θάνατος· και υπήρχε προσταγή να υποκύψουν όλοι στα είδωλα, και να θεωρούν θεούς πέτρες και ξύλα μορφοποιημένα με την τέχνη της γλυπτικής, ή, όσοι δεν πείθονταν, να υποστούν ανήκεστα βασανιστήρια· επικρατούσε δε σύγχυση και ταραχή σε όλη την πόλη, και λεηλασίες εις βάρος των ευσεβών· περιουσίες αρπάζονταν, τα σώματα των φιλοχρίστων καταξεσκίζονταν από τα χτυπήματα, γυναίκες σέρνονταν στη μέση της πόλης· δεν προκαλούσε έλεος η νεότητα, ούτε σεβασμό το γήρας· αλλά αυτοί που δεν αδικούσαν σε τίποτα υπέμεναν τα δεινά των κακούργων, τα δεσμωτήρια ασφυκτιούσαν, τα πλούσια σπίτια είχαν ερημώσει, και οι έρημοι ήταν γεμάτες από αυτούς που φυγαδεύονταν· και το έγκλημα για όσους τα υπέφεραν αυτά ήταν η ευσέβεια, και ο πατέρας παρέδιδε το παιδί, και ο γιος κατέδιδε τον πατέρα, αδελφοί μαίνονταν εναντίον αλλήλων, και οι δούλοι επαναστατούσαν εναντίον των κυρίων τους· μια φοβερή νύχτα είχε καταλάβει τη ζωή, καθώς όλοι αγνοούσαν ο ένας τον άλλον εξαιτίας της φρενοβλάβειας του διαβόλου· κατεδαφίζονταν οίκοι προσευχής από ανόσια χέρια, και ανατρέπονταν θυσιαστήρια, και δεν υπήρχε ούτε προσφορά ούτε θυμίαμα, ούτε τόπος για να προσφερθεί θυσία, αλλά μια φοβερή κατήφεια, σαν κάποιο σκοτεινό σύννεφο, κατείχε τα πάντα· είχαν εκδιωχθεί οι θεράποντες του Θεού, είχε δε σκορπιστεί όλη η χορεία των ευσεβών, και οι δαίμονες χόρευαν περιγελώντας, μολύνοντας τα πάντα με κνίσες και αίματα· τότε αυτός ο γενναίος, προλαβαίνοντας τον εξαναγκασμό των δικαστηρίων, αφού πέταξε τη ζώνη του αξιώματός του, έφυγε εκτός των ορίων, και αφού περιφρόνησε την εξουσία, περιφρόνησε τη δόξα, τον κάθε λογής πλούτο, τη συγγένεια, τους φίλους, τους υπηρέτες, τις απολαύσεις της ζωής, και όλα όσα είναι περιζήτητα στους ανθρώπους, απέδρασε προς τις πιο βαθιές και άβατες για τους ανθρώπους ερήμους, θεωρώντας τη ζωή μαζί με τα θηρία πιο ήμερη από την κοινωνία με τους ειδωλολάτρες, κατά το πρότυπο του ζηλωτή Ηλία· ο οποίος, όταν είδε να επικρατεί η ειδωλολατρία της Σιδωνίας, ανέβηκε στο όρος Χωρήβ, και διέμενε στο σπήλαιο, αναζητώντας τον Θεό, μέχρι που είδε τον Περιπόθητο, στον βαθμό που είναι δυνατόν σε άνθρωπο να δει τον Θεό.

Και τι το θαυμαστό υπάρχει, αν διαπιστώσουμε ότι και η αρετή του Ηλία εξισώνεται με τη δική τους; Διότι με τη δύναμη μιας μόνο τροφής ο Θεσβίτης Ηλίας έφτασε μέσα σε σαράντα ημέρες στο όρος Χωρήβ, ενώ αυτοί, αφού γεύτηκαν το σώμα του Χριστού, και οι σαράντα μαζί έφτασαν στους ουρανούς. Εμφανίστηκε σε εκείνον ο Θεός καθώς προχωρούσε στην πορεία του, λέγοντας: «Είναι μακρύς ο δρόμος σου, Ηλία»· έγινε όμως γνωστός και σε αυτούς, στηρίζοντας το φρόνημά τους και λέγοντας: «Ο ζήλος σας για την ευσέβεια είναι καλός». Άφησε ο ζηλωτής τη μηλωτή του στον Ελισαίο και ανέβηκε σε άρμα· έδωσε και ο Σωτήρας την ειρήνη Του στους σαράντα, και αναλήφθηκε μέσα σε δόξα.

Άραγε, θα τολμούσαμε να υψωθούμε με τον λόγο μας μέχρι τον μεγαλειώδη Ηλία και να αποδείξουμε ότι ο δικός μας δάσκαλος, με τον προσωπικό του βίο, ομοιάζει προς την εκείνου χάρη; Όμως, την ανάβαση στο φλεγόμενο άρμα και την οδήγηση των πύρινων ίππων και τη μετάσταση προς την υπερκείμενη άνω μακαριότητα, ας μην τα απαιτεί κανείς από την ανθρώπινη φύση. Διότι ούτε εκείνος, εάν παρέμενε στα όρια της ανθρώπινης φύσης, θα διασωζόταν αβλαβής μέσα στο πυρ, μεταβάλλοντας με τη θεία δύναμη το βαρύ και γήινο σε κάτι ελαφρύ και ανοδικό, ούτε ας αναζητήσει κανείς το γεγονός ότι καθιστούσε τον ίδιο του τον λόγο σαν ένα είδος κλειδιού για τις ουράνιες δωρεές, ανοίγοντας όταν το επιθυμούσε και κλείνοντας πάλι με εξουσία, όταν θεωρούσε ότι αυτό ήταν το καλύτερο να πράξει. Αλλά και το ότι εκείνος άντεξε άσιτος για μεγάλο χρονικό διάστημα, διατηρώντας αμείωτη τη δύναμή του έως και σαράντα ημέρες μόνο με την τροφή εκείνου του ψημένου στη χόβολη άρτου, ας παραλειφθεί και αυτό ως κάτι το ανώτερο από τα ανθρώπινα μέτρα. Επειδή για την ανθρώπινη φύση η μίμηση των υπερφυσικών γεγονότων είναι ανέφικτη. Ας αποσιωπηθεί, μαζί με αυτά, και εκείνο το μικρό πήλινο πιθάρι του αλεύρου και το λαγήνι του ελαίου, από τα οποία το καθένα επαρκούσε για τις ανάγκες της χορήγησης τροφής, συμπαρατείνοντας τη χάρη σε όλο τον χρόνο του λιμού, για τρία χρόνια και έξι μήνες. Διότι τα θαύματα της άνωθεν ενέργειας κατέχουν τη δική τους, ξεχωριστή δύναμη κατά την τέλεση των έργων.

Να γνωρίζεις καλά, λοιπόν, ότι επειδή ξεπέρασες στην άσκηση και την καρτερία όλους τους προγενεστέρους σου, θα λάβεις δικαίως μεγαλύτερα έπαθλα. Διότι ο Ηλίας νήστεψε μεν, αλλά για μια περίοδο σαράντα περίπου ημερών· εσύ όμως εδώ, διανύοντας το έβδομο έτος, παραμένεις άγευστος ανθρώπινης τροφής. Ο Δανιήλ βρέθηκε θαυμαστώς μαζί με θηρία, αλλά με λίγα βεβαίως και για λίγο χρόνο· εσύ όμως για πολύ χρόνο και με πολλά.

Και ο Ηλίας, αφού νήστεψε και αυτός επί σαράντα ημέρες, βλέπει τον Θεό στο όρος όχι μέσα σε φωτιά, όπως παλαιότερα οι πρεσβύτεροι του Ισραήλ, αλλά, έχοντας υπερβεί τη θέα μέσα στη φωτιά μέσω της θεάρεστης νηστείας, βλέπει τον Κύριο σε ήχο λεπτής αύρας που περνούσε, έχοντας βρεθεί εγγύτερα στη δεσποτική φωνή που λέει: «Ο Θεός είναι Πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με Πνεύμα και αλήθεια». Διότι η μεν φωνή προτύπωσε την αλήθεια και το κήρυγμα της ίδιας της αλήθειας, το οποίο αντήχησε σε όλα τα πέρατα της οικουμένης, η δε διερχόμενη αύρα προτύπωσε το Πνεύμα και τη χάρη.

Διότι, όταν κάποτε άλλοτε ο Ηλίας, φεύγοντας την Ιεζάβελ, κατέφυγε στην έρημο, και κοιμόταν εκεί μέσα σε μεγάλη πείνα και δίψα, επειδή ήταν μακρύς ο δρόμος της φυγής του, ο Κύριος τοποθετεί στο προσκέφαλό του άρτο και νερό, και έπειτα του κεντά την πλευρά, και όχι κάποιο άλλο μέρος του σώματος. Γιατί; Άκουσε με σύνεση· του κεντά την πλευρά, επειδή διέφυγε την απειλή μιας πλευράς. Και του λέει ο Κύριος: «Ηλία, σήκω, φάε και πιες, διότι είναι μακρύς ο δρόμος σου». Αφού σηκώθηκε ο Ηλίας, έφαγε και ήπιε, και πορεύθηκε με τη δύναμη εκείνης της τροφής σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες, όχι σαν πεινασμένος, αλλά σαν χορτασμένος. Διότι τέτοια είναι η θεοδώρητη τροφή. Αυτός, λοιπόν, που τον έθρεψε τόσο αληθινά εκεί, είχε τη δύναμη και στην παρούσα περίσταση να τον θρέψει εξ ουρανού· όμως του παραθέτει μια ανοίκεια τράπεζα, προκειμένου δια της εξευτελιστικής αυτής τροφής να καμφθεί προς συμπάθεια και οίκτο. Εκείνος όμως παρέμενε άκαμπτος. Διότι θα έπρεπε ο Ηλίας, ακούγοντας τον Κύριο να του λέει: «Θα πιεις από τον χείμαρρο, και θα δώσω εντολή στα κοράκια να σε τρέφουν εκεί», να προσπέσει, να ικετεύσει και να πει: «Σε καμία περίπτωση, Κύριε· ποτέ δεν εισήλθε στο στόμα μου τίποτε το κοινό και ακάθαρτο· μου παρουσιάζεις τα κοράκια, τους επιβούλους του Νώε; Ετοιμάζεις τράπεζα με κρέας σαν να είμαι εθνικός και αλλόφυλος, εγώ που ανατράφηκα εξαρχής με ασκητικά ήθη;» Αυτά τα λόγια όφειλε να τα απευθύνει ικετευτικά ο Ηλίας.

Αναλογίσου τον Ηλία, την ουρανομήκη και θεία ψυχή· διότι εκείνος που έκλεισε τον ουρανό και πάλι τον άνοιξε, που κατέβασε φωτιά από ψηλά, που πρόσφερε τη θαυμαστή θυσία, που έδειξε ζήλο για τον Θεό, εκείνος που με ανθρώπινο σώμα επέδειξε αγγελικό βίο, που δεν είχε τίποτε περισσότερο από τη μηλωτή του, που υψώθηκε πάνω από όλα τα ανθρώπινα, τόσο πολύ τρέμει και φοβάται τον θάνατο, ώστε μετά από όλα εκείνα, μετά τον ουρανό και τη θυσία, μετά τη μηλωτή και την έρημο, και τη φιλοσοφία και την τόση παρρησία, να φοβηθεί ένα ευτελές γύναιο και γι' αυτό να τραπεί σε φυγή. Επειδή δηλαδή είπε η Ιεζάβελ: «Αυτά ας μου κάνουν οι θεοί και αυτά ας προσθέσουν, εάν αύριο δεν κάνω την ψυχή σου σαν την ψυχή ενός από τους νεκρούς»· φοβήθηκε ο Ηλίας, αναφέρει, και έφυγε διανύοντας δρόμο σαράντα ημερών.

Επάνω ο Μωυσής παραλάμβανε τον νόμο, και κάτω ο λαός ανέτρεπε τον νόμο. Διότι ο Μωυσής, έχοντας λυπηθεί, συνέτριψε τον νόμο, καθώς δεν θεώρησε λογικό να εμπιστευθεί τον νόμο σε μεθυσμένους και να παραδώσει τα θεία λόγια σε διάνοιες βεβαρημένες από το κρασί. Δες πόσο βλάπτει η μέθη, η οποία έρχεται σε αντίθεση με τη νηστεία. Αλλά και πάλι η νηστεία, επανορθώνοντας ένα τόσο μεγάλο κακό, αφού εκείνος αφιέρωσε τις ίδιες ημέρες σε αυτήν, επανέφερε και πάλι τον νόμο. Μας το κατέλιπε ως υπόμνηση για την ασφάλεια του βίου και της πολιτείας μας, υποδηλώνοντας ίσως μέσα από αυτό το γεγονός και κάποιο μυστήριο: ότι η μεν πρώτη νομοθεσία θα καταστεί ανενεργή, καθώς συνετρίβη εξαιτίας της απιστίας του πρώτου λαού· η δε δεύτερη τέθηκε σε ενέργεια, διδόμενη παντού, καθώς ο δεύτερος λαός αποδέχθηκε με πίστη τον δεύτερο νόμο και τον διαφύλαξε. Και ο Ηλίας εξάλλου, αφού νήστεψε σαράντα ημέρες και διέσχισε την έρημο με μία μόνο τροφή, δεν αισθανόταν κόπο· διότι η νηστεία τον στήριζε, ανακουφίζοντας την ταλαιπωρία του· και μετά τη νηστεία είδε τον Θεό, στον βαθμό που είναι δυνατόν στην ανθρώπινη φύση να Τον κατανοήσει. Δεν είδε τον Ασώματο με σωματικά μάτια, αλλά κατανόησε τον Αόρατο με την καρδιά, σύμφωνα με την καθαρότητα της ψυχής του. Διότι μακάριοι είναι οι καθαροί στην καρδιά, επειδή αυτοί θα δουν τον Θεό.

Ο προφήτης Ηλίας απειλεί τον Αχαάβ με την ανομβρία που διήρκεσε τρία έτη και έξι μήνες. Τότε ο προφήτης διατρέφεται από τους κόρακες. Εδώ εξιστορούνται τα γεγονότα σχετικά με τη χήρα στα Σάρεπτα, τον καμψάκη του ελαίου και την υδρία του αλεύρου, τον θάνατο του παιδιού και την έγερσή του από τον θάνατο. Ο Ηλίας αποστέλλεται προς τον Αχαάβ, τελεί τη θυσία, κατεβάζει πυρ από τον ουρανό και την καταναλώνει. Τότε, συλλαμβάνοντας τους ιερείς του Βάαλ, τους κατέσφαξε. Έπειτα ευαγγελίζεται στον Αχαάβ τον υετό. Και αφού ανέβηκε στο όρος Κάρμηλο, ο Ηλίας προσευχήθηκε και τελεί τη θυσία· και ιδού, έρχεται υετός. Η Ιεζάβελ, η σύζυγος του Αχαάβ, απειλεί τον Ηλία με θάνατο, και εκείνος πηγαίνει στην έρημο, όπου, αφού αποκοιμήθηκε και εξυπνήθηκε από άγγελο του Θεού, βρήκε έναν άρτο εγκρυφία από όλυρα, και αφού τον έφαγε, ενδυναμώθηκε. Με τη δύναμη εκείνης της τροφής πορεύθηκε επί σαράντα ημέρες και έφθασε στο Χωρήβ. Τότε λέγει: Κύριε, κατέσκαψαν τα θυσιαστήριά Σου. Αφήνοντας τα ζεύγη των βοών, ο Ελισσαίος ακολουθεί τον Ηλία. Στη συνέχεια ακολουθεί η διήγηση σχετικά με τον αμπελώνα του Ναβουθαί· καθώς και η απειλή εναντίον της Ιεζάβελ και του Αχαάβ, και η κατάνυξη του Αχαάβ. Επέδραμε εναντίον του Ισραήλ ο Σύρος Άδερ μαζί με τριάντα δύο βασιλείς· ο Ισραήλ όμως τους κατανίκησε. Και όταν εξεστράτευσε για δεύτερη φορά, υπέστη μεγάλη πανωλεθρία.

Τι συμβαίνει λοιπόν με τον Ηλία; Φοβάται το γύναιο; Διότι έτσι εκφράζεται γι' αυτόν ο λόγος της Γραφής, για να δείξει ότι και σε αυτόν η ανθρώπινη φύση καταβάλλεται από το πάθος της δειλίας, ώστε να μη θεωρηθεί, εξαιτίας των θεοσημειών που είχε επιτελέσει, κάτι διαφορετικό από αυτό που πραγματικά είναι. Γι' αυτό και φθάνει στη Βηρσαβεέ, η οποία ανήκει στη γη του Ιούδα, και πορεύεται δρόμο μιας ημέρας μέσα στην εκεί έρημο, και αφού καταπονήθηκε από την οδοιπορία, κάθεται στο έδαφος, ικετεύοντας τον Θεό και λέγοντας: «Πάρε, Κύριε, την ψυχή μου από εμένα, διότι εγώ δεν είμαι καλύτερος από τους πατέρες μου». Και παραδομένος στον ύπνο κοιμάται νηστικός δίπλα σε ένα φυτό. Και ιδού, κάποιος τον άγγιξε. Ήταν άγγελος σταλμένος από τον Κύριο και του λέει: «Σήκω και φάε τον εγκρυφία άρτο που βλέπεις στο προσκέφαλό σου, δίπλα στον οποίο υπάρχει και ένα σταμνί με νερό, από το οποίο να πιεις». Και αυτός σηκώθηκε και έλαβε από αυτά που βρίσκονταν δίπλα του, και γυρίζοντας πλευρό κοιμήθηκε ξανά. Και πάλι, για δεύτερη φορά, του λέει ο άγγελος: «Σήκω και πάρε πάλι τροφή· διότι είναι μεγάλος ο δρόμος από εδώ και πέρα, τον οποίο πρόκειται να διασχίσεις». Και αφού έφαγε και πήρε δυνάμεις, παρέμεινε νηστικός στο εξής για σαράντα ολόκληρες ημέρες, μέχρι που έφθασε στο όρος Χωρήβ, για να καταλύσει εκεί και να συναντήσει τον Θεό.

Αν όμως ισχυριστούν ότι αυτό συνέβη πριν από τον νόμο, τι θα πουν για τον Θεσβίτη Ηλία, ο οποίος διήνυσε δρόμο σαράντα ημερών με μία μόνο τροφή; Διότι αυτός, όχι μόνο με τη νηστεία, αλλά και με την οδοιπορία κατά τα σάββατα αυτών των σαράντα ημερών, ταλαιπωρώντας τον εαυτό του κατέλυσε το σάββατο, και εκείνος που έδωσε τον νόμο δεν οργίστηκε μαζί του, αλλά μάλιστα, ως έπαθλο για την αρετή του, εμφανίστηκε σε αυτόν στο Χωρήβ. Τι θα πουν δε για τον Δανιήλ; Δεν πέρασε τρεις εβδομάδες εντελώς νηστικός; Και τι ισχύει για ολόκληρο τον Ισραήλ; Δεν περιτέμνουν το παιδί το σάββατο, αν τύχει να συμπληρώνει την όγδοη ημέρα; Δεν νηστεύουν επίσης τη μεγάλη νηστεία, η οποία τους έχει νομοθετηθεί, εάν αυτή συμπέσει με το σάββατο; Δεν βεβηλώνουν το σάββατο και οι ιερείς και οι Λευίτες με τις εργασίες της Σκηνής, και παρ' όλα αυτά είναι αναίτιοι; Αλλά ακόμη και ένα ζώο, αν πέσει σε λάκκο την ημέρα του σαββάτου, εκείνος που θα το ανασύρει είναι αναίτιος, ενώ εκείνος που θα αδιαφορήσει γι' αυτό είναι κατακριτέος. Και τι να πούμε για ολόκληρο τον Ισραήλ; Δεν περιφέρονταν γύρω από τα τείχη της Ιεριχούς περιφέροντας την κιβωτό του Θεού επί επτά ημέρες, μεταξύ των οποίων οπωσδήποτε περιλαμβανόταν και το σάββατο;

Αυτή κατέστησε τον Ηλία θεατή του μεγάλου θαύματος. Διότι, αφού καθάρισε την ψυχή του με νηστεία σαράντα ημερών, έτσι αξιώθηκε να δει μέσα στο σπήλαιο στο Χωρήβ, όσο είναι δυνατόν σε άνθρωπο να δει τον Κύριο. Η νηστεία αναπέμπει την προσευχή στον ουρανό, γινόμενη σαν φτερό για αυτήν προς την ανοδική πορεία. Η νηστεία είναι προκοπή των οίκων, μητέρα της υγείας, παιδαγωγός της νεότητας, στολίδι για τους γέροντες, καλή συνοδοιπόρος για τους οδοιπόρους, ασφαλής συγκάτοικος για όσους συζούν. Δεν υποπτεύεται επιβουλή του γάμου ο άνδρας, βλέποντας τη γυναίκα του να ζει με νηστείες. Δεν φθείρεται από ζηλοτυπία η γυναίκα, βλέποντας τον άνδρα της να αποδέχεται τη νηστεία. Ποιος ζημίωσε τον οίκο του με τη νηστεία; Μέτρησε σήμερα τα υπάρχοντα μέσα στο σπίτι, και μέτρησέ τα και έπειτα· τίποτα δεν λείπει από το σπίτι εξαιτίας της νηστείας, κανένα ζώο δεν θρηνεί τον θάνατό του· πουθενά αίμα, πουθενά απόφαση καταδικαστική που να εκδίδεται κατά των ζώων από την αμείλικτη κοιλιά· σταμάτησε το μαχαίρι των μαγείρων· το τραπέζι αρκείται στα αυτοφυή αγαθά. Το Σάββατο δόθηκε στους Ιουδαίους, «για να αναπαυθεί», λέει, «το υποζύγιό σου και ο δούλος σου». Ας γίνει η νηστεία ανάπαυση από τους συνεχείς κόπους για τους υπηρέτες που σας υπηρετούν καθ' όλη τη διάρκεια του έτους.

Όμοιον. Υποφήτη της ανωτάτης σοφίας, όταν ο ένθεος ζήλος σε κατέκαψε και διέγειρε την ψυχή σου για να κλείσεις τις ουράνιες πύλες με τον λόγο σου, τότε, αφού διήνυσες πορεία σαράντα ημερών νηστεύοντας και χωρίς τροφή, αξιώθηκες να δεις τον Θεό στο σπήλαιο του Χωρήβ μέσα σε λεπτότατη αύρα, όχι σε σεισμό, ούτε σε πυρ, ούτε σε δυνατό άνεμο· τον Οποίο, με τις ικεσίες σου, κάνε ίλεων και σε εμάς.

Σαν νέος Μωυσής, με τη δύναμη μίας μόνο τροφής, αφού νήστευσες επί σαράντα ημέρες, είδες τον Θεό στο όρος Χωρήβ, όπως εκείνος παλαιά μέσα σε λεπτότατη αύρα, ένδοξε. Θ. Ακούστηκαν πρωτοφανή και ειπώθηκαν παράδοξα πράγματα, Κόρη, για τον τοκετό σου, το πώς δηλαδή χώρεσες στη γαστέρα σου τον Θεό που σαρκώθηκε, αυτόν που μιλούσε παλαιά στους προφήτες και που τώρα εκπληρώνει τις προφητείες τους.

Ο Λόγος της Αγίας Γραφής, αφού απεκδυθεί σταδιακά, χάριν των υψηλότερων νοημάτων, τη σύνθεση των λέξεων που έχουν διαπλαστεί σωματικά πάνω του, φανερώνεται να υπάρχει σαν σε φωνή λεπτής αύρας στον πιο διορατικό νου, ο οποίος, εξαιτίας της άκρας εγκατάλειψης των κατά φύση ενεργειών, μπόρεσε να λάβει αίσθηση μόνο της απλότητας που φανερώνει αμυδρά τον Λόγο, κατά τον μέγα Ηλία, ο οποίος στο σπήλαιο του Χωρήβ αξιώθηκε αυτής της οπτασίας. Το δε Χωρήβ ερμηνεύεται «νέωμα» (ανακαίνιση), το οποίο είναι η έξη των αρετών μέσα στο καινό πνεύμα της χάριτος, ενώ το σπήλαιο είναι η κρυφιότητα της σοφίας μέσα στον νου, στην οποία όποιος εισέλθει θα αισθανθεί μυστικά τη γνώση που υπερβαίνει τις αισθήσεις· στην οποία κρυφιότητα λέγεται ότι βρίσκεται ο Θεός. Καθένας, λοιπόν, που, κατά τον μέγα Ηλία, αναζητά αληθινά τον Θεό, δεν θα βρεθεί μόνο στο Χωρήβ, δηλαδή ως πρακτικός μέσα στην έξη των αρετών, αλλά και στο σπήλαιο του Χωρήβ, δηλαδή ως θεωρητικός στην κρυφιότητα της σοφίας, η οποία υπάρχει αποκλειστικά και μόνο μέσα στην έξη των αρετών. ΟΕ΄. Όταν ο νους αποτινάξει τις πολλές δοξασίες σχετικά με τα όντα που τον βαραίνουν, τότε ο Λόγος της αλήθειας φανερώνεται σε αυτόν σαφής, παρέχοντάς του τις υποθήκες της πραγματικής γνώσης και απομακρύνοντας τις προηγούμενες προκαταλήψεις του σαν λέπια από τις οπτικές του δυνάμεις, κατά τον θεσπέσιο και μέγα Απόστολο Παύλο.