Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Γ΄ 20:2

Διότι, όταν ο Ορνά του πρόσφερε το αλώνι και τα βόδια, για να οικοδομήσει από τη μια στο αλώνι τον ναό, και από την άλλη να προσφέρει τα ζεύγη των βοδιών ως ολοκαύτωμα, ο Δαβίδ δεν δέχθηκε τα δώρα, αλλά έδωσε το αντίτιμό τους λέγοντας: «Δεν πρόκειται να πάρω από σένα δωρεάν τα δικά σου για να τα προσφέρω στον Κύριο». Δεν επιθύμησε όπως ο 〈...〉 Ναβουθαί, ώστε να μετατρέψει τον αμπελώνα σε λαχανόκηπο. 〈Εκείνος που πράττει αυτά δεν θα κλονιστεί στον αιώνα.〉 Γι' αυτό, αφού τα έπραξε αυτά ο Δαβίδ και ευδοκιμούσε στις αρετές, έλεγε: 〈Εγώ είπα μέσα στην ευημερία μου: Δεν πρόκειται να κλονιστώ στον αιώνα. Δεν θα φοβηθώ τις ημέρες, αλλά εγώ θα ελπίσω σε σένα.〉 Αυτόν ας μιμηθούμε και εμείς, ανατυπώνοντας και αναζωγραφώντας καθημερινά στη διάνοιά μας όλα όσα είναι καταγεγραμμένα σε αυτόν τον ψαλμό, και ας μην δώσουμε τα χρήματά μας με τόκο, αλλά ας τα σκορπίσουμε στα χέρια όσων έχουν ανάγκη, για να λάβουμε τα εκατονταπλάσια ... ... Είθε δε όλοι μας, ζώντας έναν βίο ακλόνητο, χωρίς ολισθήματα και χωρίς πτώσεις, να φθάσουμε στη βασιλεία των ουρανών με τη χάρη του Χριστού, διότι σε Αυτόν πρέπει η δόξα και το κράτος στους αιώνες. Αμήν.]

Ποιον, λοιπόν, δεν έβλαψαν με τις συκοφαντίες τους; Σε ποιους δεν στάθηκαν επίβουλοι οι χριστομάχοι; Ποιον δεν εξόρισε ο Κωνστάντιος, αφού πρώτα κατηγορήθηκε από αυτούς; Πότε δεν τους άκουσε με προθυμία; Και το παράδοξο, ποιον δέχθηκε ποτέ να μιλά εναντίον τους και δεν αποδέχτηκε μάλλον εκείνους, ό,τι κι αν έλεγαν; Ποια εκκλησία προσκυνά τώρα τον Χριστό με ελευθερία; Διότι, αν μεν είναι ευσεβής, κινδυνεύει, αν πάλι υποκρίνεται, φοβάται. Τα πάντα, στο μέτρο που εξαρτιόταν από αυτόν, τα έχει γεμίσει με υποκρισία και ασέβεια. Διότι, αν κάπου υπάρχει κάποιος ευσεβής και φιλόχριστος (και υπάρχουν παντού πολλοί τέτοιοι, όπως οι προφήτες και ο μέγας Ηλίας), κρύβονται, αν τυχόν βρουν κι αυτοί κάποιον πιστό άνθρωπο σαν τον Αβδιού, και είτε καταφεύγουν σε σπήλαια και στις οπές της γης, είτε περιπλανώνται και διαβιούν στις ερήμους. Διότι τέτοιες συκοφαντίες διαδίδουν οι άφρονες, σαν αυτές που έπλασε η Ιεζάβελ κατά του Ναβουθαί και οι Ιουδαίοι κατά του Σωτήρα. Και έτσι, λοιπόν, εκείνος, όντας προστάτης της αιρέσεως και θέλοντας να διαστρέψει την αλήθεια, όπως ο Αχαάβ το αμπέλι σε λαχανόκηπο, πράττει όσα εκείνοι θέλουν, επειδή και αυτός άκουσε από αυτούς όσα επιθυμούσε.

Ας διαφυλάξουμε την κληρονομιά των πατέρων, όπως ο γενναίος Ναβουθέ, ο οποίος απειλήθηκε από τον Αχαάβ προκειμένου να του πάρει τον αμπελώνα του για λαχανόκηπο· επειδή όμως δεν το αποδέχθηκε, θανατώθηκε αγωνιζόμενος· αλλά ο Θεός τον εκδικήθηκε.

Βρίσκουμε ότι η ονομασία του κήπου έχει παραληφθεί με διπλή έννοια, όπως από τη μια στη Γένεση σύμφωνα με τον Ακύλα: «Και εφύτευσε Κύριος ο Θεός κήπον στην Εδέμ». Αντίθετα, η γη της Αιγύπτου, όταν κατακρίνεται, ονομάζεται κήπος λαχανικών. Πάλι, αξιοκατάκριτη είναι η μνεία του κήπου, όταν ο Αχαάβ επιθυμούσε να κάνει λαχανόκηπο το κτήμα του Ναβουθαί του Ιεζραηλίτη. Με επαινετό τρόπο, όμως, τον μνημονεύει ο Εκκλησιαστής λέγοντας: «Έφτιαξα για τον εαυτό μου κήπους και παραδείσους». Και είναι ευλογημένος ο κήπος στον οποίο βρισκόταν το μνήμα, που δέχθηκε στο σώμα του Κυρίου την πρόσκαιρη οικονομία του θανάτου. —Εδώ, ωστόσο, κατακρίνεται, ως κάτι που προξενεί ντροπή σε όσους τον επιθύμησαν. Και φαίνεται βέβαια ότι τώρα εννοεί τα άλση που φυτεύονται ολόγυρα από τους πλανημένους για τον στολισμό των ειδώλων, τα οποία πρέπει να νοηθούν ως οι πεπλανημένες επιτηδεύσεις και οι εξωτερικές προσποιήσεις, με τις οποίες συγκαλύπτουμε τα πάθη μας. Όπως, για παράδειγμα, αν κάποιος που κυλιέται στις ηδονές, προσποιείται σεμνότητα· και αν κάποιος που είναι υποδουλωμένος στα χρήματα, επιτηδεύεται να φαίνεται μεγαλόψυχος· για αυτά θα ντραπούν όσοι τα επιθύμησαν, όταν αποκαλυφθούν οι βουλές των καρδιών μας.

Πρόξενος ολέθρου έγινε στους Ισραηλίτες ο Ιεροβοάμ, καθώς προτίμησε την εξουσία των ανθρώπων, δείχνοντας έτσι την αποστασία του από το να κυβερνάται από τον Θεό μέσω των προφητών. Διότι ιδού, ο Ιεροβοάμ εξόργισε εμένα τον Δεσπότη, καινοτομώντας με τις δαμάλεις και αποδίδοντάς τους το δικό μου αξίωμα. Και πάλι: Ο Ιεροβοάμ επινόησε εξ αρχής τις δαμάλεις, και πρόσταξε να τελούνται σε αυτές τα καθιερωμένα, αποδίδοντας ο άθλιος τη δόξα που πρέπει στον Θεό στα δικά του εφευρήματα, ώστε να κρατήσει ο ίδιος τη βασιλεία με ασφάλεια, και να αποστερήσει, τρόπον τινά, τον Θεό από τα δικά του. <Και ο Ναβουθαί είχε έναν αμπελώνα.> Του Κυρίλλου. Ο Ησαΐας μάς προτρέπει να νοήσουμε τον Ισραήλ ως αμπελώνα. Αλλά οι ηγέτες του, τον τύπο των οποίων φέρει ο Αχαάβ, επιθυμούσαν να τον αποκτήσουν, όμως δεν τον έπειθαν να τους προδώσει τον εξαίρετο πατρικό αμπελώνα, για να τον μετατρέψουν σε λαχανόκηπο, διδάσκοντας διδασκαλίες που είναι εντάλματα ανθρώπων, και ποτίζοντάς τον με θολή ανατροπή.

Επειδή όμως η παράθεση της πνευματικής θεωρίας δεν θα μπορούσε να γίνει με άλλον τρόπο σαφής και ξεκάθαρη, εάν δεν παρατεθούν τα ιστορικά γεγονότα, ας τα υπενθυμίσω πάλι. Ότι, λοιπόν, η Ιεζράελ ήταν πόλη, μας το προανήγγειλε ξεκάθαρα ο λόγος, αλλά με το ότι κατάγεται από την πόλη της Ιεζράελ εννοεί τον Ναβουθαί. Και αυτός θα μπορούσε να αποτελέσει τύπο της Θείας Οικονομίας που νοείται εν Χριστώ· και το όνομά του ερμηνεύεται ως «Ερχόμενος». Με αυτό το όνομα συχνά η Αγία Γραφή υποδηλώνει τον Εμμανουήλ. Έχει ειπωθεί, λοιπόν, προς τον μακάριο προφήτη Αββακούμ: «Ακόμη λίγο, ο ερχόμενος θα έρθει και δεν θα καθυστερήσει»· και ο Δαβίδ ψάλλει κάπου: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου»· αλλά και ο ίδιος ο θεσπέσιος Βαπτιστής αποστέλλει κάποιους από τους μαθητές του προς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό και ρωτούσε λέγοντας: «Εσύ είσαι ο ερχόμενος, ή άλλον να περιμένουμε;». Ότι δε ήταν εικόνα του Χριστού, θα το γνωρίσουμε σαφώς και αυτό από τα όσα έχουν γραφτεί για αυτόν. Διότι ο Αχαάβ επιθυμούσε να αποκτήσει τον αμπελώνα του και να μετατρέψει αυτό το τόσο εξαίρετο κτήμα σε λαχανόκηπο. Αυτός όμως αγανακτούσε με αυτό, και ισχυριζόταν σαφώς ότι ποτέ δεν θα παραχωρούσε τον αμπελώνα του πατέρα του: «Μη γένοιτο, λέει, να σου παραδώσω τον αμπελώνα του πατέρα μου».

Εμπρός λοιπόν, ας αναγάγουμε στον Χριστό όσα συνέβησαν παλαιότερα ως τύπος. Διότι ο προφήτης Ησαΐας λέει ότι: «Ο αγαπημένος απέκτησε αμπελώνα σε λόφο, σε τόπο εύφορο». «Και ο αμπελώνας ήταν ο άνθρωπος του Ιούδα, νεόφυτο αγαπημένο». Αλλά οι άρχοντες του Ισραήλ, των οποίων τύπος θα μπορούσε να είναι ο βασιλιάς Αχαάβ, επιθύμησαν να αποκτήσουν τον αμπελώνα του· όχι για να είναι εξαίρετη κληρονομιά, δηλαδή αμπελώνας, αλλά για να γίνει χέρσος λαχανόκηπος, δηλαδή να εκπέσει σε κάτι ασυγκρίτως κατώτερο. Διότι η διαφορά μεταξύ ενός λαχανόκηπου και ενός αμπελώνα είναι τεράστια. Και το ακόμη σπουδαιότερο σε αυτά δεν είναι δυσδιάκριτο. Διότι τα πλήθη των Ιουδαίων, εάν τάσσονταν υπό τον Χριστό, πώς δεν θα ήταν και δεν θα φαίνονταν όμοια με άμπελους με καλά κλήματα και μάλιστα πολυκαρπότατες; Ζώντας όμως με τα έθιμα και τους τρόπους των Φαρισαίων, και διδασκόμενοι ως διδασκαλίες ανθρώπινες εντολές, σε τίποτα δεν διέφεραν από τα πλέον χαμερπή λάχανα, τα οποία πολύ εύκολα πέφτουν και μαραίνονται.

Επομένως, οι διδάσκαλοι των Ιουδαίων επιθυμούσαν διακαώς να αποκτήσουν τον αμπελώνα του Χριστού ως δική τους κληρονομιά, και ως λαχανόκηπο· αλλά δεν τον έπεισαν να τους παραδώσει προδοτικά τον αμπελώνα του Πατέρα. Έπειτα, τι έπραξε η θεομίσητη Ιεζάβελ, δηλαδή το αγελαίο πλήθος που βρισκόταν υπό την εξουσία των ηγετών, ήγουν η Συναγωγή, συμπράττοντας με τη δυσαρέσκεια των ηγετών; Με δόλο επιτίθεται στον δίκαιο, στον όσιο Ναβουθαί, δηλαδή στον Ερχόμενο, και μάλιστα ετοίμασε τη θανάτωσή του. Διότι ο Εμμανουήλ θανατώθηκε συκοφαντούμενος. Αλλά το ότι το πράγμα αυτό δεν είναι ανεκτό από τον Θεό, γίνεται σαφές από εκείνο που λέγεται από τον προφήτη Ωσηέ: «Διότι σε λίγο θα εκδικήσω το αίμα του Ιεζραέλ πάνω στον οίκο του Ιούδα, και θα καταπαύσω τη βασιλεία του οίκου Ισραήλ». Διότι έχει εκδικηθεί, όπως είπα, το αίμα του Χριστού από όλο τον Ισραήλ. Επειδή κατά τον καιρό εκείνο, κατά τον οποίο δόθηκε και η προφητεία, ονομάζονταν διαιρεμένοι, Ιούδας μεν όσοι είχαν παραμείνει στα Ιεροσόλυμα, και Ισραήλ πάλι όσοι ήταν στη Σαμάρεια, για να φανεί ότι εννοεί από όλο τον Ισραήλ, λέει αναγκαστικά ότι θα εκδικήσει το αίμα του Ιεζραέλ από τον οίκο του Ιούδα· και ότι θα καταπαύσει και τη βασιλεία του οίκου Ισραήλ. Αυτό και ο θεσπέσιος Ιακώβ έχει προαναγγείλει, λέγοντας: «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους μηρούς του, έως ότου έλθει εκείνος στον οποίο ανήκει, και Αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών».

Τόσες πολλές, λοιπόν, όμοιες με εκείνη την Ιεζάβελ, σαν κάποιο κώνειο, φύτρωσαν μαζικά από τον τόπο, ξεπερνώντας αυτήν που μνημονεύσαμε ως προς την υπερβολή της πικρίας τους. Εάν όμως δυσπιστείς στα λόγια μου, εξέτασε την ιστορία. Εκείνη χάριζε το αμπέλι του Ναβουθαί στον έκλυτο Αχαάβ, για να μετατρέψει το αμπέλι σε κήπο, σε στολίδι τρυφηλότητας, σε γυναικεία χλιδή· τούτες εδώ επιχείρησαν βίαια να οδηγήσουν σε παντελή αφανισμό το ζωντανό αμπέλι του Θεού, εννοώ την Εκκλησία, ενεργώντας οι ίδιες το κακό. Ποιο παράδειγμα να βρω για τα λόγια μου; Ποια εικόνα να επινοήσω για τούτη την κακία;

Και η γη που μολύνεται από εσάς δεν θα κραυγάσει; Γιατί προσπαθείτε να παραπλανήσετε, άνομοι, μια σώφρονα και ακεραία ψυχή με ψεύτικα λόγια, για να εκπληρώσετε τη δική σας επιθυμία; Αυτά συνέβησαν στον Ναβουθαί τον Ισραηλίτη, ο οποίος δεν συμφώνησε να δώσει στον Αχαάβ το αμπέλι του, για να γίνει λαχανόκηπος, και γι' αυτό, αφού συκοφαντήθηκε, ο δίκαιος θανατώθηκε άδικα. Αυτά είναι τα απαρχής φοβερά σας τολμήματα εξαιτίας του πλάνου που έχει φωλιάσει μέσα σας από την αρχή. Διότι, πράγματι, ήταν μαζί με αυτήν ένας νεανίσκος από τον ουρανό, ο οποίος δεν συνευρισκόταν μαζί της, αλλά ερχόταν σε αυτήν.

γ΄. Έχεις όμως και άλλη οδό μετανοίας· ποια είναι λοιπόν αυτή; Το να πενθήσεις για την αμαρτία. Αμάρτησες; Πένθησε, και εξαλείφεις την αμαρτία. Τι είδους κόπος είναι αυτός; Δεν απαιτώ τίποτε περισσότερο από εσένα, παρά το να πενθήσεις για την αμαρτία. Δεν σου λέω να διασχίσεις πελάγη, ούτε να καταπλεύσεις σε λιμάνια, ούτε να οδοιπορήσεις, ούτε να διανύσεις έναν ατέλειωτο δρόμο, ούτε να καταβάλεις χρήματα, ούτε να περάσεις μέσα από άγρια κύματα, αλλά τι; Πένθησε για την αμαρτία. Και από πού προκύπτει αυτό, θα πει κανείς, ότι δηλαδή εάν πενθήσω, εξαλείφω την αμαρτία; Έχεις και γι' αυτό απόδειξη από τη θεία Γραφή. Υπήρξε κάποιος βασιλιάς, ο Αχαάβ· για αυτόν μαρτυρείται μεν ότι ήταν δίκαιος, βασίλευσε όμως διαπράττοντας κακά υπό την επιρροή της γυναίκας του, της Ιεζάβελ. Αυτός επιθύμησε το αμπέλι κάποιου Ιεζραηλίτη, του Ναβουθέ, και του έστειλε μήνυμα λέγοντας: «Δώσε μου το αμπέλι σου που επιθύμησα, και είτε πάρε αργύρια από εμένα, είτε άλλο κτήμα ως αντάλλαγμα για τον τόπο». Εκείνος όμως είπε: «Μη γένοιτο να σου πουλήσω την κληρονομιά των πατέρων μου». Ο Αχαάβ λοιπόν επιθυμούσε μεν το αμπέλι, δεν ήθελε όμως να του ασκήσει βία, ώστε εξαιτίας αυτού να τον οδηγήσει σε κακοπάθεια.

Αυτός, εγκαταλείποντας αμέσως τα πάντα, και σπίτι και χωράφια και βόδια, τον ακολουθεί, υπηρετώντας τον στα πάντα και όντας εξ ολοκλήρου αφοσιωμένος σε αυτόν. Είχε περάσει αρκετός καιρός από τότε, και ο βασιλιάς Αχαάβ, από απληστία, ζητά να πάρει το αμπέλι του Ναβουθαί για να το κάνει λαχανόκηπο. Εκείνος όμως δεν του το δίνει, αφενός διότι το είχε ως κληρονομιά από τους πατέρες του, και αφετέρου διότι θεωρούσε το αμπέλι ως κάτι το πολύ σπουδαίο. Και αυτός, κυριευμένος από αθυμία, αναγγέλλει το γεγονός στη γυναίκα του, την Ιεζάβελ. Και εκείνη, που γνώριζε να μηχανεύεται δόλους και να στήνει σκευωρίες, του είπε: «Ας μην σε μέλει για τον άνθρωπο αυτόν. Εγώ θα σε καταστήσω κύριο του αμπελιού και θα θεραπεύσω τη λύπη σου για αυτό».

Του αγίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας περί του Ναβουθέ και του Αχαάβ. Στον Χριστό αναφέρονται τα σχετικά με τον Ναβουθέ· αμπελώνας δε είναι ο Ισραήλ σύμφωνα με τον Ησαΐα· και ο Αχαάβ αποτελεί τύπο των ηγετών του Ισραήλ, οι οποίοι ήθελαν να τον έχουν ως λαχανόκηπο, ποτίζοντάς τον με θολερή ανατροπή· ο δε Χριστός, έχοντας το πρόσωπο του Ναβουθέ, δεν θέλησε να τον παραχωρήσει, καθώς αποτελούσε πατρική κληρονομιά· γι' αυτό η νοητή Ιεζάβελ, δηλαδή η συναγωγή, τον θανάτωσε κατόπιν συκοφαντίας.