Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Γ΄ 20:29

Ούτε ο Αχαάβ δεν ενήργησε έτσι εναντίον των ιερέων του Θεού, όπως αυτός αποτόλμησε εναντίον των επισκόπων. Διότι εκείνος, βέβαια, και όταν δολοφονήθηκε ο Ναβουθαί κατενύγη και όταν είδε τον Ηλία φοβήθηκε· αυτός όμως ούτε τον τόσο σπουδαίο Όσιο σεβάστηκε ούτε, εξορίζοντας τόσους επισκόπους, δίστασε ή έστω κατενύγη, αλλά σαν άλλος Φαραώ, αντίθετα, όσο πληττόταν τόσο σκληρυνόταν και καθημερινά μηχανευόταν χειρότερα. Και αυτό αποτελεί το παράδοξο της πονηρίας του. Διότι, ενώ οι επίσκοποι εξορίζονταν, συνέβαινε κάποιοι άλλοι να καταδικάζονται για εγκλήματα φόνου, στάσης ή κλοπής, ανάλογα με τη βαρύτητα του εγκλήματος, και αυτούς μεν, μετά από λίγους μήνες, δεχόμενος παρακλήσεις, τους απέλυε όπως ο Πιλάτος τον Βαραββά· τους δούλους όμως του Χριστού δεν τους άφηνε ελεύθερους, αλλά τους καταδίκαζε ανηλεώς στις εξορίες, γινόμενος για αυτούς ένα αθάνατο κακό. Διότι με τους πρώτους ήταν φίλος εξαιτίας του τρόπου ζωής τους, ενώ με τους Ορθοδόξους, εξαιτίας της ευσέβειάς τους προς τον Χριστό, ήταν εχθρός. Άραγε, δεν απέδειξε με αυτό ολοκάθαρα σε όλους ότι και τότε οι Ιουδαίοι, που ζήτησαν τον Βαραββά και σταύρωσαν τον Κύριο, ήταν ακριβώς όπως είναι σήμερα οι χριστομάχοι που συμπαρατάσσονται με τον Κωνστάντιο; Και ίσως αυτός να είναι πιο σκληρός από τον Πιλάτο. Διότι εκείνος τουλάχιστον ένιψε τα χέρια του διαβλέποντας την αδικία, αυτός όμως τρίζει τα δόντια του εξορίζοντας τους αγίους.

Και μετά από λίγο επέρχεται μεταβολή στην κατάσταση, και εάν κάποιος δεν είναι στηριγμένος στην πίστη, σκανδαλίζεται. Έτσι συμβαίνει και με τους αγίους. Και επειδή κάποιοι, μη γνωρίζοντας τη δύναμη και την οικονομία του Θεού που ενεργείται μέσω αυτών, λένε πάντοτε: «Γιατί δεν είπαν οι άγιοι ότι θα υπάρξει μεταβολή;» Αλλά εκείνοι μιλούν με βάση το προκείμενο, και εάν ερωτηθούν μετά τη μεταβολή, μιλούν διαφορετικά, σύμφωνα με τον Διδάσκαλό τους, ο οποίος είχε πει ότι θα επιφέρει την οργή του εναντίον του Αχαάβ, και όταν εκείνος άλλαξε στάση, μετεβλήθη και ο Θεός από την οργή Του, λέγοντας: «Δεν θα επιφέρω την οργή στις ημέρες του». Τι λοιπόν; Μήπως λένε οι ανόητοι για τον Θεό ότι έχει και Αυτός άγνοια;

Τα λέγω όπως ακριβώς αναγινώσκονται. Άρπαξε, μαζί με τις άλλες αρπαγές, έναν αμπελώνα, αφού πρώτα φόνευσε τον κύριό του· κατέβηκε για να τον κληρονομήσει· κατέβηκε γεμάτος χαρά. Τον συνάντησε ο προφήτης, αυτός που του προκάλεσε λύπη, που τον ήλεγξε. Όχι ως εχθρός, αλλά με πνεύμα επιείκειας του ανήγγειλε όχι τη δική του απόφαση, αλλά την απόφαση του Θεού. Μετά την απόφαση, εκείνος ενδύθηκε με σάκο και απεκδύεται τη δεσποτεία του. Διότι είναι γεγραμμένο ότι ο ίδιος ο προφήτης, που είχε αποσταλεί για την απόφαση, άκουσε από τον Θεό: «Επειδή δεήθηκε ο Αχαάβ, φοβούμενος την απειλή, δεν θα πραγματοποιηθούν στις ημέρες του όσα είπα». Αναγκάζομαι να επιθυμήσω ένα τόσο καλό φάρμακο.

Όταν ο Δεσπότης των πάντων απείλησε ότι θα πράξει όλα αυτά και θα τα επιφέρει αναντίρρητα, ο Αχαάβ διέρρηξε το ένδυμά του, και αφού εισήλθε στον οίκο του, όπως είναι γεγραμμένο, κατανύχθηκε, έλιωνε πικρά στο κλάμα και έζωσε την οσφύ του με σάκκο. Επειδή δε ο Θεός τον σπλαχνίστηκε βλέποντάς τον σε αυτή την κατάσταση, άρχισε να μετριάζει την οργή του και, σαν να έβαζε χαλινάρι στον άμεσο θυμό του, λέει στον προφήτη: «Είδες πώς κατανύχθηκε ο Αχαάβ ενώπιόν μου; Δεν θα επιφέρω αυτά κατά τις ημέρες του, αλλά κατά τις ημέρες του υιού του θα επιφέρω τη συμφορά». Επομένως, το σε ποιον εκπληρώθηκαν αυτά, πώς να μην είναι δίκαιο να το εξετάσουμε; Λοιπόν, από τον Αχαάβ γεννήθηκε ο Οζίας, ο οποίος «έπραξε», λέγει, «το πονηρό ενώπιον του Κυρίου και πορεύτηκε στην οδό του πατέρα του Αχαάβ και στην οδό της Ιεζάβελ, της μητέρας του». Αλλά και από τον Οζία γεννήθηκε, λέγει, ο Ιωράμ, για τον οποίο πάλι έχει γραφτεί ότι πορεύτηκε «στις αμαρτίες του οίκου του Ιεροβοάμ». Αλλά και μετά τον Ιωράμ βασίλευσε τρίτος ο Οχοζίας, για τον οποίο πάλι η ιστορική διήγηση αναφέρει ότι «έπραξε το πονηρό ενώπιον του Κυρίου όπως ακριβώς ο οίκος του Αχαάβ».

Βλέπεις ότι είναι καλό το να εξομολογείται κανείς. Βλέπεις ότι υπάρχει σωτηρία για όσους μετανοούν. Και ο Σολομών εξέπεσε, αλλά τι λέει; «Αργότερα εγώ μετανόησα». Και ο Αχαάβ, ο βασιλιάς της Σαμάρειας, έγινε ένας παρανομώτατος ειδωλολάτρης, τρομερός, προφητοκτόνος, αποξενωμένος από την ευσέβεια, εποφθαλμιώντας ξένους αγρούς και αμπελώνες· αλλά όταν σκότωσε τον Ναβουθαί μέσω της Ιεζάβελ, μόλις ήρθε ο προφήτης Ηλίας και μόνο που τον απείλησε, έσχισε τα ιμάτιά του και ντύθηκε με σάκο. Και τι λέει ο φιλάνθρωπος Θεός προς τον Ηλία; «Είδες πώς κατενύγη ο Αχαάβ ενώπιόν μου;», σχεδόν πείθοντας τον φλογερό ζήλο του προφήτη να συγκαταβεί σε αυτόν που μετανοεί. «Δεν θα επιφέρω», λέει, «τη συμφορά στις ημέρες του»· και όμως, παρόλο που αυτός δεν επρόκειτο να απομακρυνθεί από την πονηρία του μετά τη συγχώρηση, Εκείνος που παρέχει τη συγχώρηση, τον συγχωρεί· όχι επειδή αγνοούσε το μέλλον, αλλά δωρίζοντάς του τη συγχώρηση ως ανάλογη προς τον παρόντα χρόνο της μετάνοιάς του.

Είδες πώς κατανύχθηκε ο Αχαάβ ενώπιόν μου; Σχεδόν κατευνάζει τη φλογερή διάθεση του προφήτη για να δείξει συγκατάβαση: Διότι δεν θα επιφέρω, λέγει, τη συμφορά κατά τις ημέρες του. Και μετά τη συγχώρηση δεν απομακρύνθηκε από την πονηρία· και Εκείνος που συγχωρεί τον συγχωρούσε, όχι επειδή δεν έβλεπε το μέλλον, αλλά αποδίδοντας το πρέπον στην παρούσα κατάσταση. Διότι είναι γνώρισμα του δίκαιου δικαστή να αποφαίνεται δίκαια για το καθένα από όσα έχουν γίνει.

Ο Υιός του Θεού υπέμεινε σταυρό· οι αμαρτωλοί λάβετε θάρρος στη μετάνοια. Εάν το εξωτερικό σχήμα της μετάνοιας απομάκρυνε την οργή από τον βασιλιά Αχαάβ, δεν θα αποβεί ανώφελη σε εμάς τώρα η αληθινή μας μετάνοια. Και εάν από εκείνον, που δεν ήταν ειλικρινής, το σχήμα της ταπείνωσης απέτρεψε την οργή από πάνω του, πόσο μάλλον από εμάς που λυπούμαστε αληθινά για τα δικά μας πταίσματα. Η λύπη της διανοίας είναι αρκετή αντί για κάθε σωματικό κόπο.

Και λέγει ο Θεός προς τον Ηλία: Είδες πώς πορεύθηκε ο Αχαάβ πενθώντας και σκυθρωπάζοντας; Δεν θα πράξω κατά την οργή μου. Είδες ότι το να πενθεί κανείς εξαλείφει αμαρτίες; Δ΄. Έχεις όμως και τρίτη οδό μετανοίας. Σου ανέφερα δε πολλές οδούς μετανοίας, ώστε με την ποικιλία των οδών να σου καταστήσω εύκολη τη σωτηρία. Ποια είναι λοιπόν αυτή η τρίτη οδός; Η ταπεινοφροσύνη· γίνε ταπεινόφρων και έλυσες τα δεσμά των αμαρτιών. Και γι' αυτό έχεις απόδειξη από τη θεία Γραφή, από το ανάγνωσμα για τον τελώνη και τον Φαρισαίο.

Τι υπάρχει χειρότερο από τον Αχαάβ; Άρπαξε και δολοφόνησε· αλλά παρ' όλα αυτά, επειδή έδειξε συντριβή, λέει ο Θεός στον Ηλία: «Είδες πώς κατανύχθηκε ο Αχαάβ, είδες πώς σε έναν τόσο μεγάλο βυθό κακών βρέθηκε έστω ένα μικρό αγαθό;» Τι υπάρχει χειρότερο από τον προδότη Ιούδα, ο οποίος υποδουλώθηκε στη φιλαργυρία; Αλλά παρ' όλα αυτά, και ο ίδιος έπραξε έστω κάτι μικρό αγαθό έπειτα από αυτά. Διότι είπε: «Αμάρτησα παραδίδοντας αθώο αίμα». Αυτό λοιπόν που έλεγα: η κακία δεν υπάρχει εκ φύσεως, ώστε να μην έχει καθόλου χώρο η αρετή. Το πρόβατο δεν μπορεί ποτέ να γίνει άγριο, διότι εκ φύσεως έχει την ημερότητα· ο λύκος δεν μπορεί ποτέ να γίνει ήμερος, διότι εκ φύσεως έχει την αγριότητα. Επομένως, οι νόμοι της φύσεως δεν καταλύονται, ούτε κλονίζονται, αλλά παραμένουν αμετάβλητοι. Σε εμένα, όμως, δεν ισχύει αυτό, αλλά γίνομαι άγριος όταν το βούλομαι και ήμερος όταν το θελήσω· διότι δεν είμαι δεσμευμένος από τη φύση μου, αλλά έχω τιμηθεί με την ελευθερία της προαιρέσεως. Αυτό λοιπόν που έλεγα: ούτε είναι κάποιος τόσο αγαθός, ώστε να μην έχει μια μικρή κηλίδα, ούτε είναι κάποιος τόσο πονηρός, ώστε να μην έχει έστω και ένα μικρό αγαθό.

Διότι τέτοια είναι η φιλανθρωπία του Θεού· ποτέ δεν αποστρέφεται τη μετάνοια που γίνεται με ειλικρίνεια, αλλά, ακόμη και αν κάποιος φτάσει στο έσχατο όριο της κακίας και από εκεί επιλέξει πάλι να επιστρέψει στην οδό της αρετής, και τον δέχεται και τον αποδέχεται, και κάνει τα πάντα ώστε να τον επαναφέρει στην προηγούμενη κατάστασή του. Και ιδού το ακόμη πιο φιλάνθρωπο: διότι, ακόμη και αν κάποιος δεν επιδείξει την πλήρη μετάνοια, ούτε τη σύντομη και παροδική απορρίπτει, αλλά και σε αυτήν προσφέρει μεγάλη ανταμοιβή. Και αυτό είναι φανερό από όσα λέει κάπως έτσι ο προφήτης Ησαΐας για τον λαό των Ιουδαίων: «Εξαιτίας της αμαρτίας του για λίγο τον λύπησα και τον πάταξα και απέστρεψα το πρόσωπό μου από αυτόν, και εκείνος λυπήθηκε και πορεύτηκε σκυθρωπός, και τον θεράπευσα και τον παρηγόρησα.» Και θα μπορούσε να μας το μαρτυρήσει αυτό και εκείνος ο ασεβέστατος βασιλιάς, ο οποίος, αν και είχε παραδοθεί στα αμαρτήματα εξαιτίας της γυναίκας του, επειδή μόνο πένθησε και φόρεσε σάκο και καταδίκασε τα σφάλματά του, τόσο πολύ είλκυσε το έλεος του Θεού, ώστε τον απάλλαξε από όλα τα δεινά που επικρέμονταν εναντίον του. Διότι λέει (η Γραφή) ότι είπε ο Θεός στον Ηλία: «Είδες πώς κατανύχθηκε ο Αχαάβ ενώπιόν μου; Επειδή έκλαψε ενώπιόν μου, δεν θα επιφέρω τη συμφορά κατά τις ημέρες της ζωής του.»

Και ο μεν προφήτης αυτά είπε στον Αχαάβ. Εκείνος, ακούγοντάς τα, συντρίβεται στην καρδιά του και σχίζει τον χιτώνα του, παραδίδοντας το σώμα του στη νηστεία και ζωνόμενος με σάκο, τα οποία όλα αποτελούν σύμβολα της εσωτερικής και ψυχικής κατανύξεως. Γι' αυτό άλλωστε και ο Κύριος λέει προς τον Ηλία: «Είδες πώς κατανύχθηκε ενώπιόν μου ο Αχαάβ; Επομένως, δεν θα επιφέρω τη συμφορά κατά τις ημέρες του, αλλά κατά τις ημέρες του υιού του», τον οποίο, επειδή έγινε και ο ίδιος πονηρός και επέλεξε να πράττει τα χειρότερα, η θεία δίκη θα ακολουθήσει κατά πόδας.

Και στην περίπτωση του Εζεκία, λέει: «Βάλε σε τάξη τα του οίκου σου. Διότι εσύ πεθαίνεις και δεν πρόκειται να ζήσεις»· και όμως αυτός δεν πέθανε. Και στην περίπτωση του Αχαάβ: «Θα επιφέρω, λέει, συμφορές»· και δεν τις επέφερε, αλλά είπε: «Είδες πώς κατανύχθηκε ο Αχαάβ; Γι' αυτό δεν θα επιφέρω συμφορές στις ημέρες του». Αλλά και πάλι η αγαθότητα του Θεού υπερνίκησε την απόφαση, όπως και σε πάρα πολλές άλλες κρίσεις, και θα νικάει πάντοτε μέχρι την έσχατη ανταπόδοση, όταν θα έλθει το τέλος της παρούσας πανηγύρεως, και δεν θα υπάρχει πλέον καιρός για βοήθεια, παρά μόνο ο άνθρωπος και το φορτίο του. Τώρα όμως είναι καιρός για πνευματική εργασία, καιρός συναλλαγής, καιρός κόπου και αγώνα δρόμου και μόχθου· και μακάριος είναι εκείνος που δεν λύγισε, ούτε χαυνώθηκε ως προς την ελπίδα· μακαριότερος δε είναι εκείνος που αγωνίστηκε και για τον εαυτό του και για τον πλησίον.

ΤΙΤΛΟΣ Γ΄. — Περί μετανοίας και εξομολογήσεως. «Είπε ο Ιούδας: Δικαιώθηκε η Θάμαρ, επειδή δεν της έδωσα τον γιο μου, τον Σηλώμ. Και δεν συνευρέθηκε πλέον μαζί της.» «Είπε ο Νάθαν στον Δαβίδ: Αυτά λέει ο Κύριος: Ιδού, εγώ θα εγείρω εναντίον σου συμφορές, και θα πάρω τις γυναίκες σου μπροστά στα μάτια σου, και θα τις δώσω στον πλησίον σου· διότι εσύ έπραξες κρυφά. Και είπε ο Δαβίδ στον Νάθαν: Αμάρτησα ενώπιον του Κυρίου. Και είπε ο Νάθαν: Και ο Κύριος παραμέρισε την αμαρτία σου.» «Καθώς ταπεινώθηκε ο Αχαάβ ενώπιον του Κυρίου, και περπατούσε κλαίγοντας, και έσκισε τα ενδύματά του, και φόρεσε σάκο στο σώμα του, και νήστεψε. Την ημέρα που θανάτωσε τον Ναβουθαί, είπε ο Κύριος στον Ηλία: Δεν θα επιφέρω το κακό στις ημέρες του Αχαάβ, επειδή ταπεινώθηκε ενώπιόν μου, αλλά στις ημέρες του γιου του θα επιφέρω το κακό.» «Εσύ, Κύριε, σύμφωνα με το πλήθος της αγαθότητάς σου, υποσχέθηκες μετάνοια και άφεση στους αμαρτωλούς για σωτηρία.» «Εάν υπάρξουν χίλιοι θανατηφόροι άγγελοι, κανένας από αυτούς δεν πρόκειται να τον πληγώσει, εάν βάλει στον νου και στην καρδιά του να επιστρέψει στον Κύριο.» «Απεκδύσου τους ρύπους, και δεν θα φοβηθείς, και τον κόπο σου θα ξεχάσεις· σαν κύμα που πέρασε, και δεν θα τρομάξεις· και η προσευχή σου θα ανατείλει σαν τον αυγερινό.» «

Η δε Τρίτη των Βασιλειών, φανερώνοντας την υπερβολή της χρηστότητας του Θεού, λέγει τα εξής. Όταν ο Αχαάβ άκουσε τα λόγια του Ηλία – ευρισκόμενος στον αμπελώνα του Ναβουθαί, τον οποίο είχε κληρονομήσει αφού τον σκότωσε μέσω της Ιεζάβελ – που έλεγε: «Αυτά λέγει ο Κύριος: "Φόνευσες και κληρονόμησες· και στον τόπο όπου οι σκύλοι έγλειψαν το αίμα του Ναβουθαί, εκεί οι σκύλοι θα γλείψουν και το δικό σου αίμα· και την Ιεζάβελ θα την καταφάγουν οι σκύλοι στο προτείχισμα του Ισραήλ"». Και όταν άκουσε ο Αχαάβ τα λόγια αυτά, έσκισε τα ιμάτιά του, έβαλε σάκο πάνω στη σάρκα του, νήστεψε και κοιμόταν με τον σάκο. Και έγινε λόγος Κυρίου προς τον Ηλία, λέγοντας: «Είδες πώς ταπεινώθηκε ο Αχαάβ ενώπιόν μου; Δεν θα επιφέρω τη συμφορά στις ημέρες του». Ο δε Δαβίδ λέγει: «Την ανομία μου εγνώρισα, και την αμαρτία μου δεν απέκρυψα. Είπα: "Θα ομολογήσω στον Κύριο την ανομία μου εναντίον του εαυτού μου", και εσύ συγχώρησες την ασέβεια της καρδιάς μου. Για τον λόγο αυτόν θα προσεύχεται σε εσένα κάθε όσιος στον κατάλληλο καιρό· και σε κατακλυσμό πολλών υδάτων, αυτά δεν πρόκειται να τον πλησιάσουν». Στο δε Ευαγγέλιο ο Κύριος λέγει: «Μετανοείτε, διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Και όταν ο Πέτρος τον ρώτησε: «Πόσες φορές την ημέρα, εάν αμαρτήσει σε εμένα ο αδελφός μου, να τον συγχωρήσω; Έως επτά φορές;»