Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Γ΄ 21:35

Βιβλίο ιη΄, Οι ιβ΄ προφήτες. Ωσηέ, α΄. Υπήρξαν βέβαια και πριν από αυτόν προφήτες· επί των ημερών του Δαβίδ, ο Σαμουήλ, ο Νάθαν και ο Γαδ· επί δε του Ροβοάμ, του Αβιά και του Ασά, ο Αχίας ο Σηλωνίτης, ο Σαμαίας, ο Αδδώ, ο Αζαρίας και ο Ανεμή· επί δε του Ιωσαφάτ και του Αχαάβ, ο Ηλίας και ο Ελισσαίος, καθώς και εκείνος που προφήτευσε στον Αχαάβ σχετικά με τη Συρία, ο οποίος επλήγωσε τον εαυτό του με τραύμα και ήλεγξε τον Αχαάβ, και ο Ιού ο γιος του Αμή, ο Οζιήλ και ο Ελιάδα. Αλλά δεν διασώζονται δικά τους ξεχωριστά συγγράμματα, παρά μόνο οι λόγοι τους στα βιβλία των Βασιλειών και των Παραλειπομένων. Μεταξύ όμως εκείνων που άφησαν γραπτό έργο, των οποίων και τα συγγράμματα διασώζονται, πρώτοι υπήρξαν αυτοί, ο Ωσηέ και ο Ησαΐας. Διότι προφήτευσαν επί των ιδίων βασιλέων, του Ιούδα, δηλαδή του Οζίου, του Ιωάθαμ, του Άχαζ και του Εζεκία, βασιλιά του Ιούδα· καθώς και κατά τις ημέρες του Ιεροβοάμ, γιου του Ιωάς, βασιλιά του Ισραήλ.

Έπειτα, τι έπραξε η θεομίσητη Ιεζάβελ, δηλαδή η Συναγωγή των Ιουδαίων, η οποία συμπορεύθηκε με τις λύπες των αρχόντων; Με δόλο καταδιώκει τον δίκαιο Ναβουθαί, δηλαδή τον Ερχόμενο. Διότι ο Εμμανουήλ θανατώθηκε συκοφαντούμενος. <Ο Θεός του Ισραήλ είναι Θεός των ορέων.> Του Κυρίλλου. Διότι νόμιζαν ότι οι Ισραηλίτες νίκησαν επειδή ο Θεός μπορούσε να σώζει μόνο στα όρη και στους λόφους. Επομένως ηττηθήκαμε, λένε, επειδή ο Θεός του Ισραήλ είναι Θεός των ορέων. Αν όμως συγκρουστούμε σε μάχη σε ανοιχτές πεδιάδες, οπωσδήποτε θα επικρατήσουμε, αφού η δύναμη του Θεού του Ισραήλ ατονεί στις κοιλάδες. Αυτά όμως είναι αποκυήματα της ειδωλολατρικής παραφροσύνης, και φοβερή αθυροστομία εκείνων που δεν γνωρίζουν τον αληθινό και κατά φύση Θεό. Επομένως, ο παντοδύναμος Θεός οργιζόταν εναντίον των αλλοφύλων, και πολύ δικαιολογημένα, διότι και όταν νικούσαν τον Ισραήλ, όπως είπα, απέδιδαν τις ευχαριστίες στους δικούς τους θεούς, και ανοηταίνοντας νόμιζαν ότι είχαν υπερισχύσει και αυτού του ίδιου του Θεού. <Και βρίσκει άλλον άνθρωπο, και του είπε: Χτύπησέ με.> Του Κυρίλλου. Ακούς πώς εκείνος που αρνήθηκε να χτυπήσει τον προφήτη θανατώθηκε ελεεινά, πέφτοντας πάνω σε άγριο θηρίο; Αν και πώς δεν είναι αληθές να πούμε ότι το να μην τολμήσει κανείς να χτυπήσει έναν άγιο και προφήτη ήταν καρπός ευλάβειας;

Αν όμως πρέπει, εκτός από αυτό, να παραθέσουμε και την αφήγηση μιας άλλης ιστορίας, στο τρίτο βιβλίο των Βασιλειών έχει γραφτεί ότι κάποτε ο Άδερ, ο ηγέτης ή βασιλιάς των Σύρων, εξεστράτευσε εναντίον του Ισραήλ. Καθώς δε ο Αχαάβ, ο οποίος ήταν βασιλιάς του Ισραήλ, βρισκόταν σε μεγάλη αγωνία και φοβόταν την επίθεση, περιμένοντας ότι δεν θα αργούσε να αιχμαλωτιστεί με ολόκληρο τον στρατό του, ο Θεός του υποσχέθηκε μέσω ενός προφήτη ότι θα του παραδώσει τον εχθρό. Έπειτα, αφού εκείνος τον συνέλαβε, του έδειξε επιείκεια, αντίθετα προς το θέλημα του Θεού. Και τι λέει μετά από αυτό το ιερό κείμενο; «Και ένας άνθρωπος από τους υιούς των προφητών είπε προς τον πλησίον του κατ' εντολή του Κυρίου: Χτύπησέ με. Και ο άνθρωπος δεν θέλησε να τον χτυπήσει. Και του είπε: Επειδή δεν υπάκουσες στη φωνή του Κυρίου, ιδού, μόλις αναχωρήσεις από εμένα, θα σε χτυπήσει λέοντας. Και μόλις απομακρύνθηκε από αυτόν, τον βρήκε λέοντας και τον χτύπησε. Και βρίσκει άλλον άνθρωπο και είπε: Χτύπησέ με. Και ο άνθρωπος τον χτύπησε δυνατά και τον τραυμάτισε. Και πορεύτηκε ο προφήτης και στάθηκε μπροστά στον βασιλιά του Ισραήλ καθ' οδόν, και έδεσε τα μάτια του με επίδεσμο». Αφού δε του απηύθυνε λίγα ενδιάμεσα λόγια καθώς επέστρεφε ο Αχαάβ, πρόσθεσε πάλι: «Αυτά λέει ο Κύριος: Επειδή εσύ άφησες ελεύθερο από τα χέρια σου έναν ολέθριο άνδρα, η ψυχή σου θα δοθεί αντί της δικής του ψυχής, και ο λαός σου αντί του δικού του λαού».

Ακούς πώς αυτός που αρνήθηκε να χτυπήσει τον προφήτη θανατώθηκε ελεεινά, πέφτοντας πάνω σε άγριο θηρίο; Και όμως, πώς να μην είναι αλήθεια να πει κανείς, ότι ήταν καρπός ευλάβειας το να μην αποτολμήσει να χτυπήσει έναν άγιο και προφήτη; Αλλά αυτό έγινε με τον λόγο του Κυρίου, και η παρακοή κατέστη ένα δυσδιάφυκτο έγκλημα. Επίσης, και ο Αχαάβ λυπήθηκε παραλόγως τον Άδερ, αν και ο Θεός είχε προστάξει να τον εξολοθρεύσει, και έτσι παραδόθηκε ο ίδιος αντί για τη ζωή εκείνου. Επομένως, είναι αναγκαίο να εκτελείται από εμάς, χωρίς δισταγμό και αναβολή, ό,τι είναι αρεστό στον Θεό. Το να πράττουμε ή και να επιλέγουμε να σκεφτόμαστε κάτι διαφορετικό από αυτό, επιφέρει το έγκλημα της περιφρόνησης. Διότι οι τέτοιου είδους άνθρωποι κοντεύουν πλέον να επιπλήξουν και τον ίδιο τον Θεό, θεωρώντας ότι τάχα μερικές φορές δεν αποφασίζει ορθά.

Και κάποιος άλλος, όταν έλαβε την προσταγή από τον Θεό να ραπίσει έναν προφήτη, επειδή περιεργάστηκε το γεγονός ότι η πράξη αυτή φαινόταν παράλογη και δεν υπάκουσε απλώς, υπέστη την έσχατη τιμωρία· ενώ εκείνος που τον χτύπησε, επαινέθηκε. Και ο Σαούλ επίσης, επειδή έσωσε ανθρώπους αντίθετα προς το θέλημα του Θεού, έχασε τη βασιλεία και υπέστη ανήκεστα δεινά. Και θα μπορούσε κανείς να βρει και άλλα περισσότερα παραδείγματα από αυτά, μέσα από τα οποία όλα διδασκόμαστε να μην απαιτούμε ποτέ εξηγήσεις για τις προσταγές του Θεού, αλλά μόνο να υποχωρούμε και να υπακούμε. Εάν λοιπόν είναι επικίνδυνο να περιεργαζόμαστε όσα Εκείνος προστάζει, και η έσχατη τιμωρία επιβάλλεται σε όσους πολυπραγμονούν· εκείνοι που περιεργάζονται τα πολύ πιο απόρρητα και φοβερά από αυτά, δηλαδή το πώς γέννησε τον Υιό, και με ποιον τρόπο, και ποια είναι η ουσία Του, ποια απολογία θα έχουν άραγε; Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά, ας αποδεχθούμε με κάθε προθυμία την πίστη, που είναι η μητέρα όλων των αγαθών, ώστε, πλέοντας σαν σε γαλήνιο λιμάνι, να διατηρούμε τα ορθά δόγματα, και κατευθύνοντας τον βίο μας με ασφάλεια, να επιτύχουμε τα αιώνια αγαθά, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον Οποίο ανήκει στον Πατέρα η δόξα, η δύναμη, η τιμή και η προσκύνηση, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Βʹ. Και για να μάθεις ότι αυτό είναι αληθές, άκουσε: Αφού ο Αχαάβ αιχμαλώτισε κάποτε έναν βασιλιά των Σύρων, τον έσωσε αντίθετα προς το θέλημα του Θεού, του προσέφερε τιμητική θέση και τον άφησε ελεύθερο με πολλές τιμές. Έπειτα, παρουσιάστηκε κάποιος προφήτης και είπε στον πλησίον του: «Σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, χτύπησέ με». Και ο άνθρωπος εκείνος δεν θέλησε να τον χτυπήσει.

Στον αδελφό Σέργιο, πρωτοσπαθάριο. Ο άκρατος έλεγχος καταλήγει σε αυτά τα δύο: ό,τι θέλει να πετύχει δεν το καταφέρνει, και περιπίπτει σε αυτά που δεν θέλει. Διότι, από τη μία, επιθυμεί να οδηγήσει τον ελεγχόμενο σε μετάνοια, αλλά αυτό δεν το κατορθώνει, και η προσπάθειά του καταλήγει στο αντίθετο αποτέλεσμα: διότι μάλλον τον εξαγριώνει και τον εξωθεί σε απόγνωση, και δίνει την εντύπωση ότι δεν ενεργεί με φιλάνθρωπη γνώμη και συμπαθή διάθεση, αλλά ότι επιτίθεται με ονειδισμούς επειδή χαιρέκακα απολαμβάνει το σφάλμα του πλησίον. Γι' αυτό, με πολλή σύνεση και σοφία, και ο προφήτης Νάθαν στον Δαβίδ και ο Μιχαίας στον Αχαάβ απηύθυναν τους ελέγχους υπό προσωπείο, αφενός λειαίνοντάς τους με πραότερους λόγους, αφετέρου, επειδή εκείνοι αγνοούσαν πού τείνει και αποσκοπεί η πλοκή της ιστορίας, καθιστώντας τους ίδιους αδέκαστους κριτές των δικών τους αμαρτημάτων. Γι' αυτόν τον λόγο, ο μεν (Νάθαν) πέτυχε το παν (διότι ήλεγξε με νουθεσία έναν άνδρα εραστή της αρετής, παρόλο που είχε παραστρατήσει), ο δε (Μιχαίας), απευθυνόμενος σε ένα τέτοιο θηρίο, έστω κι αν δεν πέτυχε το ίδιο, πάντως κατόρθωσε μεγάλα πράγματα: διότι τον οδήγησε αμέσως σε πόνο και δάκρυα, και, έστω κι αν μετά από λίγο υποτροπίασε στην ασέβεια, περιόρισε το θράσος και την αλαζονεία της γνώμης του. Έτσι λοιπόν και εσύ, σε όσες περιπτώσεις το απαιτεί η ανάγκη, αναμειγνύοντας τους ελέγχους με επιείκεια και προσεγγίζοντας αυτούς που νουθετείς πίσω από ένα κατάλληλο παραπέτασμα, θα κατορθώσεις καλύτερα αυτό που επιδιώκεις.

Ο Μωυσής ο νομοθέτης είπε, ή μάλλον ο κοινός Πλάστης και νομοθέτης μέσω αυτού: «ου φονεύσεις», και πάλι: «βάλτε ο καθένας τη ρομφαία του στον μηρό του και περάστε και επιστρέψτε από πύλη σε πύλη μέσα από το στρατόπεδο, και σκοτώστε ο καθένας τον αδελφό του και ο καθένας τον πλησίον του και ο καθένας τον πιο κοντινό του». Πώς λοιπόν αυτοί οι λόγοι δεν αποτελούν ο ένας την αναίρεση του άλλου; Ή είναι φανερό ότι δεν θα φονεύσεις μεν τον αναίτιο, αλλά εκείνον που είναι ένοχος θανάτου και αυτόν που εξύβρισε τους πατρώους νόμους και απέδωσε τον σεβασμό του Πλάστη στα είδωλα, θα τον τιμωρήσεις με θάνατο. Νομίζω ότι θα παραλείψω το «ου μοιχεύσεις» και το «πάρε για τον εαυτό σου γυναίκα πορνείας και τέκνα πορνείας»· διότι αυτό κρύβει κάτι βαθύτερο από το εξεταζόμενο ζήτημα, εκτός του ότι και εδώ η περίσταση καθιστά τη φαινομενική σύγκρουση μη πραγματική. Δεν επιτρέπεται να προσβάλλει κανείς προφήτη του Θεού, ούτε με το χέρι, ούτε με τη γλώσσα, ούτε με κανέναν άλλον τρόπο· και απόδειξη αυτού αποτελούν τα παιδιά που έπαιζαν και περιγελούσαν τον προφήτη, τα οποία αντί για τα σκώμματά τους πλήρωσαν με την καταστροφή των σωμάτων τους. Αλλά θα βρεις και κάποιον, ο οποίος, επειδή ακριβώς δεν χτύπησε το πρόσωπο του προφήτη, υπέστη την εσχάτη τιμωρία· και αυτό που επιτείνει μάλλον την απορία είναι ότι, και εκείνους που παραφέρθηκαν σε ύβρη τους κατασπάραξε θηρίο, και εκείνον που δίστασε να χτυπήσει τον κομμάτιασε άλλο θηρίο. Τι λοιπόν; Δεν είναι αυτά αντίθετα μεταξύ τους;