Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Γ΄ 22:20

Αυτά αναγκαίως σας τα διασαφηνίσαμε, ώστε να προφυλαχθείτε από τις βλάβες των πονηρών διδασκαλιών. Διότι πράγματι, αν πρέπει να παρομοιάζουμε τις πονηρές διδασκαλίες με ολέθρια δηλητήρια, όπως λένε οι ονειροκρίτες που βρίσκονται ανάμεσά σας, αυτές είναι και το κώνειο και το ακόνιτο και κάθε άλλο ανθρωποκτόνο φάρμακο. Αυτά είναι τα δηλητήρια των ψυχών, και όχι οι δικοί μας λόγοι, αυτά δηλαδή που κραυγάζουν οι μεθυσμένοι εγκέφαλοι, οι οποίοι είναι γεμάτοι φαντασιώσεις εξαιτίας του πάθους. Αυτοί, εάν σωφρονούσαν, θα έπρεπε να γνωρίζουν ότι το προφητικό χάρισμα καταυγάζει στις άχραντες και καθαρισμένες από κάθε κηλίδα ψυχές. Διότι, ούτε σε ρυπαρό κάτοπτρο είναι δυνατόν να αποτυπωθούν οι αντανακλάσεις των εικόνων, ούτε ψυχή που είναι κυριευμένη από τις βιοτικές μέριμνες και σκοτισμένη από τα πάθη που πηγάζουν από το σαρκικό φρόνημα, είναι δυνατόν να δεχθεί τις ελλάμψεις του Αγίου Πνεύματος. Διότι δεν αποτελεί κάθε ενύπνιο ευθύς αμέσως προφητεία, όπως λέει ο Ζαχαρίας: «Ο Κύριος εποίησε φαντασία και χειμερινό υετό, διότι εκείνοι που αποφθέγγονται μίλησαν για κόπους και διηγούνταν ψευδή ενύπνια». Αυτοί δε, οι οποίοι κατά τον Ησαΐα βλέπουν ενύπνια και αγαπούν την κλίνη για να νυστάζουν, αγνοούν και τούτο: ότι πολλές φορές αποστέλλεται ενέργεια πλάνης στους υιούς της απειθείας. Και υπάρχει ψευδές πνεύμα, το οποίο, αφού εισήλθε στους ψευδοπροφήτες, εξαπάτησε τον Αχαάβ.

βʹ. Και γιατί λέω ότι ο Υιός το έπραξε αυτό, από τη στιγμή που και ο Πατέρας, ο οποίος δεν προσέλαβε σάρκα, πράττει ακριβώς το ίδιο. Διότι και ο ίδιος ανέχθηκε να λεχθούν για εκείνον πολλά ταπεινά προς χάριν της σωτηρίας των ακροατών. Διότι το «Αδάμ, πού είσαι;» και το «Για να διαπιστώσω αν πράττουν σύμφωνα με την κραυγή τους»· και το «Τώρα γνώρισα ότι εσύ φοβάσαι τον Θεό»· και το «Εάν άραγε ακούσουν»· και το «Εάν άραγε κατανοήσουν»· και το «Ποιος θα δώσει στην καρδιά αυτού του λαού να είναι έτσι;»· και το να λέγεται «Δεν υπάρχει όμοιός σου ανάμεσα στους θεούς, Κύριε»· και πολλά άλλα τέτοια εάν κανείς σταχυολογούσε από την Παλαιά Διαθήκη, θα τα έβρισκε να είναι ανάξια της αξίας του Θεού. Και στην περίπτωση του Αχαάβ έχει επίσης ειπωθεί: «Ποιος θα μου εξαπατήσει τον Αχαάβ;». Το να προβάλλει επίσης διαρκώς τον εαυτό του συγκριτικά προς τους ελληνικούς θεούς, όλα αυτά είναι μεν ανάξια του Θεού· από άλλη άποψη όμως, καθίστανται άξια.

Βλέπεις ότι και αυτό δεν ήταν μικρός πειρασμός, το να πλουτεί δηλαδή κανείς, να βρίσκεται σε ευημερία και να μη μαστίζεται από θλίψεις; Επομένως, εάν σκέφτεσαι ορθά, ο δίκαιος βρίσκεται ήδη στο στάδιο και αγωνίζεται διαρκώς, όχι επειδή είναι φτωχός, αλλά και επειδή είναι πλούσιος. Διότι ο πλούτος δεν εξυψώνει προς την ευσέβεια, αλλά οδηγεί στο αντίθετο. Πλην όμως, μάθε ποιος είναι και από μια άλλη πλευρά. «Και ο διάβολος», λέει η Γραφή, «ήλθε μαζί τους». Τι λες; Μαζί με τους αγγέλους ο αποστάτης, ο ατιμασμένος; Μην ταράζεσαι, αγαπητέ, διότι αυτό είναι μια σχηματική παράσταση και περιγραφή. Διότι, όπως αλλού λέει στο τρίτο βιβλίο των Βασιλειών, ότι βγήκε ένα πονηρό πνεύμα και έλεγε: «Ποιος θα μου απατήσει τον Αχαάβ;» Και απαντά εκείνο: «Εγώ», και ρωτά ο Θεός: «Πώς;». Εδώ υπάρχει έντονο το ανθρώπινο στοιχείο, ώστε να δοθεί προσωποποίηση στον λόγο και να προσελκυστεί περισσότερο ο απλοϊκότερος άνθρωπος στη διήγηση. Διότι δεν έχει την ίδια πειστικότητα η απλή παράθεση ενός γεγονότος με την παραστατική διατύπωση και την περιγραφή ενός διαλόγου· έτσι συμβαίνει και εδώ. Αν έλεγε ότι ο διάβολος επιβουλεύτηκε τον Ιώβ με την παραχώρηση του Θεού, άραγε η διήγηση θα είχε την ίδια χάρη και ζωντάνια; Σε καμία περίπτωση, αλλά η συντομία θα την αποδυνάμωνε. Τώρα όμως, με το να προσθέσει στον λόγο και διάλογο και να αναφέρει αυτά που θα έλεγε ο διάβολος, αν του είχε επιτραπεί να μιλήσει, αποκόπτει κάθε πρόφαση αυτών που φέρονται με αναίδεια· διότι αυτά που αναφέρει η Γραφή ότι είπε ο διάβολος, δεν τα είπε πραγματικά προς τον Θεό, αλλά τα διαλογίστηκε μέσα του.

Εσύ, όμως, αναζήτησέ μου επιπλέον και εκείνο, το «ποιος θα απατήσει τον Αχαάβ;» και το «ποιον να αποστείλω, και ποιος θα πορευθεί προς τον λαό;». Διότι δίνει μεν την εντύπωση ότι είναι δυνατόν να αναχθεί σε κάποιο από τα προηγουμένως διευκρινισμένα, όμως στην πραγματικότητα δεν βρίσκει τέτοια διέξοδο, αλλά μάλλον διασώζει τον τύπο μιας προτρεπτικής έννοιας παρά κάποιου άλλου πράγματος. Και το «ποια είναι η δύναμή μου, ώστε να υπομένω; Ή ποιος είναι ο χρόνος μου, ώστε να αντέχω;», πώς δεν θα επιζητήσει κάποιο διαφορετικό νόημα, μέσω του οποίου δεν θα κακοποιήσει την ίδια του την πρόθεση; Διότι αυτός που έχει καταπονηθεί από την ταλαιπωρία, θέλοντας να παραστήσει το βραχύ, το άτονο και το ολιγοχρόνιο του βίου και της δύναμης, μέσω αυτών των ρημάτων φανερώνει ταυτόχρονα τόσο εκείνα όσο και τον νου που θρηνεί και έχει απηυδήσει εξαιτίας τους. Εξάλλου, και το «ποιος άραγε θα γνώριζε πώς να τον βρω;» και το «ποιος ξέρει αν θα επιστρέψει;», τα οποία έχουν λεχθεί ως έκφραση απορίας, εάν εκληφθούν με αυτόν τον τρόπο, διόλου δεν θα συσκοτίσουν το νόημα και σε καμία αμφιβολία δεν θα εμπλέξουν τον ακροατή. Εάν, όμως, απομακρυνθούν από μια τέτοια σημασία, τότε δεν θα τον γεμίσουν με μικρότερη αμηχανία από ό,τι θα ήθελε να δηλώσει η ορθότητα του νοήματος. Και όχι μόνο αυτές, αλλά και πολλές άλλες διαφορές της προκείμενης λέξης, οι οποίες έχουν παραλειφθεί, θα μπορούσε να βρει σε αφθονία όποιος επιθυμεί μελετώντας την Αγία Γραφή, τις οποίες δεν είναι καθόλου δύσκολο έργο ούτε ο ίδιος να εντοπίσει ούτε στους άλλους να αποκαλύψει.

Τι θα μπορούσε να πει κανείς για τις οργές, τις λύπες, τους κάθε είδους όρκους, τις μεταμέλειες, τις κατάρες, τους θυμούς, τα πολυειδή και στρεβλά σοφίσματα της αθέτησης των υποσχέσεων· για τη γιγαντομαχία στη Γένεση, κατά την οποία λέγεται ότι επιβουλεύτηκε από φόβο εκείνους τους δυνατούς άνδρες, και μάλιστα ενώ αυτοί είχαν μηχανευτεί την οικοδόμηση όχι προς αδικία κάποιων άλλων, αλλά υπέρ της δικής τους σωτηρίας· και για εκείνο το συμβούλιο στον ουρανό που στήθηκε με σκοπό τον δόλο και την απάτη του Αχαάβ· και για τα υλόφρονα και εταιρικά πάθη των Ασμάτων, και για όσα άλλα ιερά σύμβολα της θεοπλαστίας που τολμά τα πάντα, τα οποία προβάλλονται ως ορατά φαινόμενα έναντι των κρυφών, πεπληθυσμένα και μεριστά έναντι των ενιαίων και αμερίστων, και μορφοποιημένα και πολύμορφα έναντι των άμορφων και ατύπωτων; Αν κάποιος μπορέσει να διακρίνει την εσωτερική και κρυμμένη ευπρέπεια αυτών, θα τα βρει όλα μυστικά και θεοειδή και γεμάτα από άφθονο θεολογικό φως.