Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Γ΄ 22:21

Αυτά αναγκαίως σας τα διασαφηνίσαμε, ώστε να προφυλαχθείτε από τις βλάβες των πονηρών διδασκαλιών. Διότι πράγματι, αν πρέπει να παρομοιάζουμε τις πονηρές διδασκαλίες με ολέθρια δηλητήρια, όπως λένε οι ονειροκρίτες που βρίσκονται ανάμεσά σας, αυτές είναι και το κώνειο και το ακόνιτο και κάθε άλλο ανθρωποκτόνο φάρμακο. Αυτά είναι τα δηλητήρια των ψυχών, και όχι οι δικοί μας λόγοι, αυτά δηλαδή που κραυγάζουν οι μεθυσμένοι εγκέφαλοι, οι οποίοι είναι γεμάτοι φαντασιώσεις εξαιτίας του πάθους. Αυτοί, εάν σωφρονούσαν, θα έπρεπε να γνωρίζουν ότι το προφητικό χάρισμα καταυγάζει στις άχραντες και καθαρισμένες από κάθε κηλίδα ψυχές. Διότι, ούτε σε ρυπαρό κάτοπτρο είναι δυνατόν να αποτυπωθούν οι αντανακλάσεις των εικόνων, ούτε ψυχή που είναι κυριευμένη από τις βιοτικές μέριμνες και σκοτισμένη από τα πάθη που πηγάζουν από το σαρκικό φρόνημα, είναι δυνατόν να δεχθεί τις ελλάμψεις του Αγίου Πνεύματος. Διότι δεν αποτελεί κάθε ενύπνιο ευθύς αμέσως προφητεία, όπως λέει ο Ζαχαρίας: «Ο Κύριος εποίησε φαντασία και χειμερινό υετό, διότι εκείνοι που αποφθέγγονται μίλησαν για κόπους και διηγούνταν ψευδή ενύπνια». Αυτοί δε, οι οποίοι κατά τον Ησαΐα βλέπουν ενύπνια και αγαπούν την κλίνη για να νυστάζουν, αγνοούν και τούτο: ότι πολλές φορές αποστέλλεται ενέργεια πλάνης στους υιούς της απειθείας. Και υπάρχει ψευδές πνεύμα, το οποίο, αφού εισήλθε στους ψευδοπροφήτες, εξαπάτησε τον Αχαάβ.

Και άλλα μεν χαρίζονται σε όλους, ενώ άλλα λαμβάνουν χαρίσματα· και για να μιλήσουμε γενικά, άλλα μεν εξυμνούν την αγιότητα στους ουρανούς των ουρανών και στους υπόλοιπους αόρατους τόπους, άλλα δε, ενώ εξυμνούνται, παρέχουν επαξίως τα δώρα στους αξίους. 9. Η δε Γραφή αναφέρει πάρα πολλά πνεύματα· «αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός», και «όλα τα πνεύματα αινείτε τον Κύριο». Δίδεται δε στους αξίους το χάρισμα της «διακρίσεως των πνευμάτων». Διότι άλλα μεν είναι επουράνια, τα οποία «χαίρουν με την αλήθεια», άλλα δε επίγεια, επιρρεπή στην απάτη και την πλάνη, και άλλα υπόγεια, τέκνα της αβύσσου και του σκότους. «Τον παρακαλούσαν», αναφέρει το Ευαγγέλιο, «να μην τους επιτάξει να απελθουν στην άβυσσο»· ωσαύτως δε και στα πνεύματα έδινε προσταγές. Και τα πνεύματα τα εξέδιωκε με τον λόγο του και «δεν τα άφηνε να μιλούν». Γίνεται δε λόγος για «πνεύμα κρίσεως και πνεύμα καύσεως», γίνεται λόγος και για πνεύμα του κόσμου· «εμείς δε δεν λάβαμε το πνεύμα του κόσμου», λέει, όπως και για πνεύμα ανθρώπου· «διότι ποιος από τους ανθρώπους γνωρίζει τα του ανθρώπου, ειμή το πνεύμα του ανθρώπου;» Και «πνεύμα το οποίο πορεύεται και δεν επιστρέφει»· «διότι πνεύμα διήλθε μέσα του, και δεν θα υπάρχει πλέον», και «θα αφαιρέσεις το πνεύμα τους, και θα εκλείψουν», και «τα πνεύματα των προφητών υποτάσσονται στους προφήτες». Και «ιδού, στάθηκε ένα ψευδές πνεύμα ενώπιον του Κυρίου και του είπε: με τι θα εξαπατήσεις τον Αχαάβ; Και θα γίνω, λέει, πνεύμα ψευδές στο στόμα των προφητών».

Αυτό βεβαίως θα έχει εύκολη λύση για όσους εξετάζουν τα πράγματα με ευσέβεια, εάν αναλογιστεί κανείς ότι ο Υιός, όντας πάντοτε μαζί και συμπαρών με τον Πατέρα, βρισκόταν κάπου στο εσωτερικό, σαν σε άδυτα και απάτητα μέρη της πατρικής βασιλείας, και έπειτα, αποστελλόμενος από τον Πατέρα για τη σωτηρία του ανθρώπινου γένους, έλεγε για τον εαυτό Του ότι έχει εξέλθει από τον Πατέρα. Αυτό ακριβώς δήλωνε και αλλού μέσω παραβολής, λέγοντας για τον εαυτό Του: «εξήλθε ο σπείρων του σπείραι»· διότι από πού εξήλθε παρά από τα ενδότερα ανάκτορα της πατρικής θεότητας; Σύμφωνα με τον ίδιο συλλογισμό, και το Άγιο Πνεύμα, που παρίσταται πάντοτε στον θρόνο του Θεού —επειδή και «μύριες μυριάδες» παρίστανται σε Αυτόν σύμφωνα με τον Δανιήλ— αποστελλόταν και αυτό, άλλοτε με μορφή περιστεράς πάνω στον Υιό του Ανθρώπου, και άλλοτε σε καθέναν από τους προφήτες και τους αποστόλους· γι' αυτό έχει ειπωθεί και για αυτό ότι εκπορεύεται από τον Πατέρα. Και γιατί απορείς; Όταν ακόμη και για τον διάβολο έχει λεχθεί: «και εξήλθε ο διάβολος από τον Κύριο» και δεύτερη φορά πάλι έχει ειπωθεί: «εξήλθε δε ο διάβολος από τον Κύριο». Θα μπορούσες να το βρεις αυτό και στην περίπτωση του Αχαάβ, όπου η Γραφή προσθέτει: «και εξήλθε πνεύμα πονηρό και στάθηκε ενώπιον του Κυρίου και είπε: Εγώ θα τον απατήσω». Αλλά αυτά μεν είναι εναντία πνεύματα, και το πώς και με ποιον τρόπο έχουν ειπωθεί όλα αυτά, δεν είναι τώρα η κατάλληλη ώρα να το διερευνήσουμε.

Βλέπεις ότι και αυτό δεν ήταν μικρός πειρασμός, το να πλουτεί δηλαδή κανείς, να βρίσκεται σε ευημερία και να μη μαστίζεται από θλίψεις; Επομένως, εάν σκέφτεσαι ορθά, ο δίκαιος βρίσκεται ήδη στο στάδιο και αγωνίζεται διαρκώς, όχι επειδή είναι φτωχός, αλλά και επειδή είναι πλούσιος. Διότι ο πλούτος δεν εξυψώνει προς την ευσέβεια, αλλά οδηγεί στο αντίθετο. Πλην όμως, μάθε ποιος είναι και από μια άλλη πλευρά. «Και ο διάβολος», λέει η Γραφή, «ήλθε μαζί τους». Τι λες; Μαζί με τους αγγέλους ο αποστάτης, ο ατιμασμένος; Μην ταράζεσαι, αγαπητέ, διότι αυτό είναι μια σχηματική παράσταση και περιγραφή. Διότι, όπως αλλού λέει στο τρίτο βιβλίο των Βασιλειών, ότι βγήκε ένα πονηρό πνεύμα και έλεγε: «Ποιος θα μου απατήσει τον Αχαάβ;» Και απαντά εκείνο: «Εγώ», και ρωτά ο Θεός: «Πώς;». Εδώ υπάρχει έντονο το ανθρώπινο στοιχείο, ώστε να δοθεί προσωποποίηση στον λόγο και να προσελκυστεί περισσότερο ο απλοϊκότερος άνθρωπος στη διήγηση. Διότι δεν έχει την ίδια πειστικότητα η απλή παράθεση ενός γεγονότος με την παραστατική διατύπωση και την περιγραφή ενός διαλόγου· έτσι συμβαίνει και εδώ. Αν έλεγε ότι ο διάβολος επιβουλεύτηκε τον Ιώβ με την παραχώρηση του Θεού, άραγε η διήγηση θα είχε την ίδια χάρη και ζωντάνια; Σε καμία περίπτωση, αλλά η συντομία θα την αποδυνάμωνε. Τώρα όμως, με το να προσθέσει στον λόγο και διάλογο και να αναφέρει αυτά που θα έλεγε ο διάβολος, αν του είχε επιτραπεί να μιλήσει, αποκόπτει κάθε πρόφαση αυτών που φέρονται με αναίδεια· διότι αυτά που αναφέρει η Γραφή ότι είπε ο διάβολος, δεν τα είπε πραγματικά προς τον Θεό, αλλά τα διαλογίστηκε μέσα του.

Τι θα μπορούσε να πει κανείς για τις οργές, τις λύπες, τους κάθε είδους όρκους, τις μεταμέλειες, τις κατάρες, τους θυμούς, τα πολυειδή και στρεβλά σοφίσματα της αθέτησης των υποσχέσεων· για τη γιγαντομαχία στη Γένεση, κατά την οποία λέγεται ότι επιβουλεύτηκε από φόβο εκείνους τους δυνατούς άνδρες, και μάλιστα ενώ αυτοί είχαν μηχανευτεί την οικοδόμηση όχι προς αδικία κάποιων άλλων, αλλά υπέρ της δικής τους σωτηρίας· και για εκείνο το συμβούλιο στον ουρανό που στήθηκε με σκοπό τον δόλο και την απάτη του Αχαάβ· και για τα υλόφρονα και εταιρικά πάθη των Ασμάτων, και για όσα άλλα ιερά σύμβολα της θεοπλαστίας που τολμά τα πάντα, τα οποία προβάλλονται ως ορατά φαινόμενα έναντι των κρυφών, πεπληθυσμένα και μεριστά έναντι των ενιαίων και αμερίστων, και μορφοποιημένα και πολύμορφα έναντι των άμορφων και ατύπωτων; Αν κάποιος μπορέσει να διακρίνει την εσωτερική και κρυμμένη ευπρέπεια αυτών, θα τα βρει όλα μυστικά και θεοειδή και γεμάτα από άφθονο θεολογικό φως.