Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΕΤΡΟΥ 2:23

Κυρίλλου. Το νόημα των προκειμένων είναι λίαν εμφανές. Διότι τα πρόβατα οδηγούνται κατά καιρούς για να κουρευτούν, και οι ποιμένες φέρνουν τα μαχαίρια του κουρέματος· και μολονότι το υφίστανται αυτό, δεν επιτίθενται σε αυτούς που το πράττουν. Έτσι και ο Χριστός, όταν τον λοιδορούσαν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, και όταν έπασχε δεν απειλούσε, επειδή ακριβώς πιστεύεται ότι το μυστήριο της κατά σάρκα γεννήσεώς Του έχει συντελεστεί με τρόπο που υπερβαίνει τη δική μας φύση.

Εναντίον τέτοιων ανθρώπων εξοργίζονταν, και πολύ δικαιολογημένα, οι ζηλωτές από τους Κορινθίους, και ήθελαν να τους επιτεθούν θεωρώντας τους εχθρούς του θείου κηρύγματος. Επειδή όμως το πράγμα αυτό ήταν εξαιρετικά άσχημο και βρισκόταν όσο το δυνατόν πιο μακριά από την επιείκεια που ταιριάζει στους αγίους, καθώς «ο δούλος του Κυρίου δεν πρέπει να μάχεται», σύμφωνα με τα γεγραμμένα, «αλλά να είναι ήπιος προς όλους, διαπαιδαγωγώντας με πραότητα εκείνους που έχουν αντίθετη διάθεση», διατάζει λέγοντας: «Ο ίδιος εγώ ο Παύλος», ο ιερουργός των θείων μυστηρίων, ο οικονόμος και απόστολος, που διαπρέπω στον ζήλο και προτρέπω και εσάς τους ίδιους να λέτε μαζί με εμένα, «Διότι για εμένα το να ζω είναι ο Χριστός και το να πεθάνω κέρδος», «σας παρακαλώ μέσω της πραότητας και της επιείκειας του Χριστού, ο οποίος, όταν λοιδορούνταν, δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε, δεν απειλούσε, αλλά παρέδιδε τον εαυτό του σε εκείνον που κρίνει δίκαια». Επομένως, στην κατάλληλη στιγμή τους υπενθυμίζει τον βίο του Χριστού, καθιστώντας τους πραότατους και επιεικείς. «Ο ίδιος εγώ», λέει, «ο Παύλος, που όταν είμαι παρών ανάμεσά σας πρόσωπο με πρόσωπο είμαι ταπεινός», ούτε υπερόπτης ούτε έτοιμος για έριδες και μάχες, «εγώ που δείχνω θάρρος όταν απουσιάζω, σας παρακαλώ και τώρα, ώστε να μη χρειαστεί να δείξω θάρρος όταν θα είμαι παρών». Διότι, όπως συλλογίζομαι, με κανέναν τρόπο δεν θα τολμήσετε εναντίον κάποιων που νομίζουν ότι εμείς συμπεριφερόμαστε κατά σάρκα, δηλαδή ότι πολιτευόμαστε σαρκικά μέσα σε έριδα και ζηλοτυπία. «Διότι», λέει, «όπου υπάρχει ζηλοτυπία και έριδα ανάμεσά σας, δεν είστε σαρκικοί και δεν συμπεριφέρεστε κατά άνθρωπον;»

Τέτοια λοιπόν φώναξε ο Σωτήρας προς τους Ιουδαίους. Προσθέτοντας δε το «Πολλά έχω να πω για εσάς ακόμα και να κρίνω», τους απειλεί κατά κάποιον τρόπο έμμεσα ότι θα αναδειχθεί κάποτε Κριτής αυτός που θεωρείται από εκείνους ως ένα τίποτα εξαιτίας της σάρκας. <Αλλ' αυτός που με έστειλε είναι αληθινός, και εγώ όσα άκουσα από αυτόν, αυτά λαλώ στον κόσμο.> Αφού απέρριψε την αμάθεια των Ιουδαίων, και θεωρώντας ως μηδέν εκείνους που τόλμησαν να τον λοιδορήσουν ασύστολα, επανέρχεται τρόπον τινά στην αρχή, φυλάσσοντας την κρίση για τα έργα τους και την παρρησία γι' αυτήν όχι για την παρούσα στιγμή, αλλά για τον κατάλληλο καιρό, και εκπληρώνοντας τον δικό του σκοπό με τον τρόπο της έλευσής του στον κόσμο. Διότι δεν ήλθε για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σώσει τον κόσμο, όπως λέει ο ίδιος κάπου. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και παραμένοντας σταθερά προσκολλημένος σε όσα του αρμόζουν, και ξεδιπλώνοντας πάλι τον λόγο που προσκαλεί στη σωτηρία, εντείνει την παραίνεσή του. Διότι σε αυτό ακριβώς αξίζει να θαυμάσει κανείς τόσο το μέτρο της ανεξικακίας του όσο και την υπερβολή της φιλανθρωπίας που ενυπάρχει μέσα του. Γι' αυτό και ο Πέτρος γράφει στην επιστολή του για αυτόν: «Ο οποίος, όταν τον λοιδορούσαν, δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε, αλλά παρεδίδετο σε αυτόν που κρίνει δίκαια.»

Από παντού, λοιπόν, και με τα δικά του λόγια αποδεικνύεται ο Χριστός, και φανερώνει σαφώς ότι είναι κατά φύσιν Θεός. Και με όσα λέει ότι τιμάται ο Πατέρας, αποδιώχνοντας το πλήθος των ανόσιων από την οικειότητα προς Αυτόν, αποδεικνύει τους Ιουδαίους εντελώς αποξενωμένους από τον Θεό. Διότι τι είναι πιο ανόσιο από αυτούς που τα λένε αυτά; «Εγώ δεν ζητώ τη δόξα μου· υπάρχει Εκείνος που ζητά και κρίνει». Σε αυτά φαίνεται ξεκάθαρα ως αληθινό αυτό που ειπώθηκε μέσω του Πέτρου για τον Σωτήρα μας: «Ο οποίος, όταν τον λοιδορούσαν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε, αλλά παρέδιδε την κρίση σε Αυτόν που κρίνει δίκαια». Βλέπετε δηλαδή πώς, αν και ακούει τα χειρότερα και τα πιο απεχθή από όλα από εκείνους που ανόσια τον χλευάζουν, και μάλιστα ακούγοντάς τα πολλές φορές και όχι μόνο μία, εμμένει στη δική του αγαθότητα, και με κανέναν τρόπο δεν εκτρέπεται από αυτό που του αρμόζει. Πράττει δε αυτό και ως υπόδειγμα για εμάς, ώστε, φροντίζοντας να ακολουθούμε «τα ίχνη του», να μην βρεθούμε να ανταποδίδουμε «λοιδορία αντί λοιδορίας», ούτε κάποιο άλλο «κακό αντί κακού» σε αυτούς που επιθυμούν να μας λυπήσουν, αλλά μάλλον να νικάμε «το κακό με το αγαθό».

Ακούς πώς βρισκόμαστε εν Θεώ, εφαρμόζοντας δηλαδή την αγάπη μεταξύ μας και προσπαθώντας όσο είναι δυνατόν να ακολουθήσουμε τα ίχνη της αρετής του Σωτήρος· και όταν λέω αρετή, δεν εννοώ εκείνη που συνίσταται στο να μπορεί κανείς να δημιουργεί ουρανούς, ή να πλάθει αγγέλους, ή να θεμελιώνει τη γη, ή να απλώνει τη θάλασσα, ούτε βέβαια εκείνη σύμφωνα με την οποία, με άρρητη και ανεξερεύνητη δύναμη, με έναν λόγο κατεύνασε τη βία των ανέμων και ανέστησε τους νεκρούς, ή χάρισε την όραση στους τυφλούς, ή με μεγάλη εξουσία πρόσταξε τον λεπρό να καθαριστεί· αλλά μάλλον εκείνη που θα ταίριαζε στα μέτρα της ανθρωπότητας. Θα τον βρούμε, όπως ακριβώς λέει ο Παύλος, να λοιδορείται από τους ανόσιους Ιουδαίους και να μην ανταποδίδει τις λοιδορίες, αλλά να πάσχει και να μην απειλεί, παραδίδοντας μάλλον τον εαυτό του σε εκείνον που κρίνει δίκαια· θα τον βρούμε πάλι να λέει: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση για τις ψυχές σας». Επομένως, προσπαθώντας μέσω τέτοιων κατορθωμάτων να μιμηθούμε τον Χριστό, τον οδηγό μας σε κάθε αρετή, λέγεται ότι μένουμε και στον Πατέρα και σε Αυτόν, κερδίζοντας αυτή την κατάσταση ως έπαθλο και ανταμοιβή για τη σεμνότητα του βίου μας.

Αυτό το νόημα νομίζω ότι πρέπει να εφαρμόσουμε τώρα στα λόγια του Σωτήρα, επιδεικνύοντας δηλαδή ως ασυγχώρητα τα εγκλήματα αυτών που αμαρτάνουν εις βάρος τους, και λέγοντας ότι θα τιμωρηθούν κάποτε όσοι τολμούν τέτοια πράγματα, αφαιρεί το μεγαλύτερο μέρος της λύπης τους και την απομακρύνει σοφά, η οποία ήταν φυσικό να τους στενοχωρεί όχι λίγο. Διότι το να πιστεύουν σταθερά οι αδικούμενοι ότι οι εργάτες της πλεονεξίας θα υποστούν τις συνέπειες για τα παραπτώματά τους, καθιστά κάποιες φορές υποφερτή την αδικία που υφίστανται. Γνωρίζοντάς το αυτό και ο ίδιος ο Δεσπότης των πάντων λέει: «Σε εμένα ανήκει η εκδίκηση, εγώ θα ανταποδώσω, λέει ο Κύριος»· αλλά και ο ίδιος ο μακάριος Παύλος, όταν χτυπήθηκε από κάποιον από τους αρχιερείς, δεν βρήκε άλλη παρηγοριά για την πικρία του παθήματος, παρά αυτήν ακριβώς· διότι τι είπε; «Ο Θεός πρόκειται να σε χτυπήσει, τοίχε ασβεστωμένε». Επομένως, φάρμακο της ανθρώπινης αδυναμίας είναι και αυτό, εννοώ το να προσδοκά κανείς ότι θα τιμωρηθούν εκείνοι που επιλέγουν να αδικούν. Όμως ο Κύριος είναι ανώτερος, και μάλιστα σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, από την ανθρώπινη μικροψυχία· διότι «όταν τον λοιδορούσαν, δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε, δεν απειλούσε», σύμφωνα με τα γραμμένα· και όταν ραπιζόταν, δεν είπε τίποτα το βαρύ, ούτε βέβαια απείλησε αυτόν που τόλμησε να τον χτυπήσει, αλλά με απόλυτη πραότητα και ανεξικακία απάντησε: «Αν μίλησα κακά, λέει, δώσε μαρτυρία για το κακό· αν όμως καλά, γιατί με χτυπάς;».

Διότι, αφού υπέφερε αναρίθμητα δεινά κατά τον καιρό της σύλληψής του, υπομένοντας ύβρεις, εμπτυσμούς, και τα ραπίσματα των ανόσιων υπηρετών, καθώς και άλλα επιπλέον αυτών, τα οποία ήταν φυσικό να καταπονήσουν αυτόν που τα υφίστατο, οδηγήθηκε στον Πιλάτο. Εξαιτίας ακριβώς του ότι είχε κακοποιηθεί, λέει, δεν ανοίγει το στόμα του· αλλά οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός παραμένει άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει. Διότι τα πρόβατα οδηγούνται κατά καιρούς για να καθαριστούν, και οι ποιμένες επιφέρουν πάνω τους τα μαχαίρια της κουράς. Εκείνα δε, αν και υποφέρουν (διότι το μαχαίρι που αγγίζει το δέρμα προκαλεί κάποιες φορές πόνο), το υπομένουν και σιωπούν, και δεν επιτίθενται σε όσους το πράττουν αυτό. Έτσι και ο Χριστός, λοιδορούμενος δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, πάσχοντας δεν απειλούσε, αλλά παρέδιδε τον εαυτό του σε εκείνον που κρίνει δίκαια.

Επομένως, είναι μεν αναγκαία η τέτοιου είδους προτροπή των αγίων αποστόλων· χρησιμότατη δε και σε εμάς τους ίδιους, ως προς το ότι οφείλουμε να ζούμε ορθά και αξιοθαύμαστα· διότι είναι γεμάτη από κάθε είδους φιλοσοφία. Ωστόσο, καθιστούν δύσκολη την εφαρμογή της στις διάνοιές μας οι κακές προκαταλήψεις και η δυσκολοκατανίκητη τυραννία των παθών που υπάρχουν μέσα μας. Γι' αυτό, γνωρίζοντας ότι ο ψυχικός άνθρωπος δεν τα δέχεται αυτά, θεωρώντας μωρία τα λόγια του Πνεύματος και αδύνατο να εφαρμοστούν, διαχωρίζοντας τους ανθρώπους αυτούς από εκείνους που μπορούν να ακούσουν, λέει: Σε εσάς μιλώ, που ακούτε, και που προαιρείσθε να πράξετε πρόθυμα τα λεγόμενα. Διότι το αξιέπαινο της πνευματικής ανδρείας αναδεικνύεται μέσα στους πειρασμούς και τους κόπους. Μιμήσου, λοιπόν, σε αυτά τον Χριστό: «Ο Οποίος, όταν λοιδορείτο, δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε, δεν απειλούσε· αλλά παρέδιδε τον Εαυτό Του σε Εκείνον που κρίνει δίκαια». Αλλά ίσως, από μέσα σου, πεις το εξής: Θεός ήταν ο Χριστός, ενώ εγώ είμαι άνθρωπος ασθενής, που έχω τη διάνοια ασθενή και ανίκανη να μπορέσει να υπερισχύσει απέναντι στην πλεονεξία και τη λύπη.

Διότι τέτοιον μας τον έδειξε η λαμπρότητα των αποτελεσμάτων του. Αλλά δεν πίστεψες σε αυτόν, ασύνετε Φαρισαίε, δεν θα δεχθείς τη δικαίωση που προέρχεται από αυτόν. Έπειτα πώς ρωτάς πότε έρχεται η βασιλεία του Θεού; Περιγελάς λοιπόν το τόσο σεπτό και αληθινά αξιοθαύμαστο μυστήριο. Επειδή ακριβώς ο Σωτήρας των πάντων στους λόγους του προς όλους αναφερόταν παντού στη βασιλεία του Θεού, γι' αυτό χαμογελούν ειρωνικά οι άθλιοι· ή ίσως έχοντας στο μυαλό τους ότι θα υπομείνει τον θάνατο πάνω στο ξύλο, παγιδευμένος σε αυτόν από τις δικές τους κακοτροπίες, ειρωνεύονται και λένε: «Πότε έρχεται η βασιλεία του Θεού;» αντί να πουν: Πριν από τη βασιλεία που κηρύττεις, θα σε βρει ο σταυρός και ο θάνατος. Πώς αντιδρά λοιπόν σε αυτά ο Χριστός; Αποδεικνύει πάλι την ανεξικακία του και την απαράμιλλη φιλανθρωπία του· διότι όταν τον λοιδορούσαν, δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε, δεν απειλούσε. Επομένως, δεν τους ελέγχει με δριμύτητα, αλλά, επειδή είναι πονηροί, δεν τους θεωρεί άξιους να λάβουν την αρμόζουσα απάντηση σε όσα ρώτησαν· παρά λέει μόνο εκείνο προς ωφέλεια κάθε ανθρώπου: «Η βασιλεία του Θεού είναι μέσα σας»· δεν έρχεται με τρόπο που να μπορεί να παρατηρηθεί.

Ως προς αυτό θα πούμε όπως διδάσκει ο σοφός Πέτρος: «Να μην ανταποδίδετε σε κανέναν κακό αντί κακού, ή λοιδορία αντί λοιδορίας.» Και ο Παύλος είπε ότι: «Όταν μας καταρώνται ευλογούμε, όταν μας δυσφημούν παρακαλούμε.» Και για τον Σωτήρα ο Πέτρος λέει: «Ο οποίος λοιδορούμενος δεν ανταπέδιδε τη λοιδορία, πάσχοντας δεν απειλούσε, αλλά παρέδιδε τον εαυτό του σε εκείνον που κρίνει δίκαια.» Το δε «από τα αγαθά», κατ' ευφημισμόν έθεσε τα αγαθά αντί των κακών· όπως ακριβώς συνηθίζεται πολλές φορές να ονομάζουμε αυτούς που έχουν υποστεί βλάβη στην όραση, βλέποντες. Και μπορείς να το κατανοήσεις και με άλλον τρόπο. Διότι δεν είμαι, λέει, και εγώ ένας από εκείνους που εκ φύσεως συνηθίζεται να ατιμάζονται, οι οποίοι έχουν την ανάγκη, έστω και παρά τη θέλησή τους, να υπομένουν τους ονειδισμούς των ισχυρών, αλλά όντας ένας από αυτούς που διαθέτουν όλα τα αγαθά, εφόσον μάλιστα είμαι στεφανωμένος με βασιλική δόξα, εντούτοις υπέμεινα την ατιμία, και έβαλα φυλακή στο στόμα μου. Αλλά ούτε το έπαθα αυτό από αναισθησία, αλλά από την επιλογή μου να φιλοσοφώ και να ταπεινώνω τον εαυτό μου στα μάτια του Θεού. <Θερμάνθηκε η καρδιά μου μέσα μου.> (A f. 215, B f. 141, L f. 106 b, I f. 195 b) Η μνήμη της αμαρτίας, λέει, έγινε σαν φωτιά στην καρδιά μου. Ή, επειδή συνηθίζεται όσοι οργίζονται να ανάβουν, καθώς το αίμα γύρω από την καρδιά τους βράζει, λέει, «Θερμάνθηκε η καρδιά μου» για όσα με λοιδορούσαν.

Σε όλους λοιπόν ομοίως, όντας ένσαρκος, σταυρώθηκε, αλλά όχι για τις ίδιες αμαρτίες. Διότι δεν οδηγήθηκε στον θάνατο εξαιτίας φιλαργυρίας· επειδή ήταν δάσκαλος της ακτημοσύνης. Ούτε καταδικάστηκε εξαιτίας επιθυμίας· διότι ο ίδιος λέει σαφώς: όποιος κοιτάξει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της. Ούτε επειδή χτύπησε ή έδειρε από προπέτεια· διότι έστρεφε και την άλλη σιαγόνα σε αυτόν που τον χτυπούσε. Ούτε επειδή περιφρόνησε τον νόμο· διότι ήταν ο εκπληρωτής του νόμου. Ούτε επειδή λοιδόρησε προφήτη· διότι αυτός ήταν εκείνος που κηρυσσόταν από τους προφήτες. Ούτε επειδή στέρησε μισθό· διότι θεράπευε άμισθα και δωρεάν. Δεν αμάρτησε ούτε σε λόγια, ούτε σε πράξεις, ούτε σε σκέψεις· αυτός δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του, ο οποίος, όταν τον λοιδορούσαν, δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε, αυτός που προσήλθε στο πάθος όχι ακούσια, αλλά εκούσια. Και αν κάποιος, προσπαθώντας να τον αποτρέψει, πει και τώρα: «ίλεώς σοι, Κύριε», θα του πει πάλι: «ύπαγε οπίσω μου, σατανά».

Αυτό το οποίο βρίσκουμε να αναφέρεται στην Γραφή ως άρμα του Ισραήλ κατά την ανάληψη του θεσπέσιου Ηλία, επειδή ο Θεός φαίνεται ότι μίλησε πρώτα στους Ιουδαίους με διάφορους τρόπους για τις τέσσερις αρετές. Γι' αυτόν τον λόγο, ακριβώς επάνω σε πύρινο άρμα αναλήφθηκε ο τόσο μέγας τρόφιμος της σοφίας, αφού, κατά τη γνώμη μου, ο σώφρων χρησιμοποίησε ως ίππους τις δικές του αρετές μέσα στο πνεύμα που τον άρπαξε με πύρινη πνοή. 63. Εκείνος που έχει μετάσχει στην άγια γνώση και έχει γευθεί τη γλυκύτητα του Θεού, δεν πρέπει ούτε να δικάζει ούτε να κινεί γενικά δικαστική διαδικασία εναντίον κανενός, ακόμη κι αν κάποιος του αφαιρέσει τα ίδια του τα ενδύματα. Διότι η δικαιοσύνη των αρχόντων αυτού του κόσμου υπολείπεται οπωσδήποτε της δικαιοσύνης του Θεού, ή μάλλον δεν είναι τίποτα μπροστά στο δίκαιο του Θεού. Άλλωστε, ποια θα ήταν η διαφορά ανάμεσα στα πνευματικά τέκνα του Θεού και στους ανθρώπους αυτού του αιώνα, αν το δίκαιο των τελευταίων δεν φαινόταν ατελές απέναντι στη δικαιοσύνη των πρώτων, ώστε το ένα να ονομάζεται ανθρώπινο δίκαιο και το άλλο θεία δικαιοσύνη; Έτσι, λοιπόν, ο Κύριός μας ούτε όταν χλευαζόταν ανταπέδιδε τον χλευασμό, ούτε όταν έπασχε απειλούσε, αλλά και την αφαίρεση του ενδύματός του την υπέμεινε σιωπώντας, και, για να πω το σπουδαιότερο, παρακαλούσε τον Πατέρα για τη σωτηρία των κακούργων.

Παραγγέλλει και ο Απόστολος Πέτρος λέγοντας: να υποτάσσεστε όχι μόνο στους αγαθούς και τους επιεικείς, αλλά και στους σκληρούς. Διότι αυτό αποτελεί χάρη ενώπιον του Θεού, το να υπομένει κανείς θλίψεις πάσχοντας άδικα, εξαιτίας της συνειδήσεώς του προς τον Θεό. Διότι, ποια δόξα υπάρχει, εάν όταν αμαρτάνετε και τιμωρείστε, δείχνετε υπομονή; Εάν όμως, όταν πράττετε το αγαθό και πάσχετε, δείχνετε υπομονή, αυτό αποτελεί χάρη ενώπιον του Θεού. Διότι σε αυτό κληθήκατε, επειδή και ο Χριστός πέθανε για εμάς, αφήνοντάς μας υπόδειγμα, ώστε να ακολουθήσουμε τα ίχνη του. Εκείνος, ο οποίος δεν έπραξε αμαρτία ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του, ο οποίος, όταν τον λοιδορούσαν, δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε, αλλά παρέδιδε την κρίση σε Εκείνον που κρίνει δίκαια.

Σχετικά με το χωρίο: «Εμένα με υποστήριξες εξαιτίας της ακακίας μου»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα και τον Σύμμαχο, «εξαιτίας της απλότητάς μου»· επειδή ακριβώς «οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός στέκει άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει, έτσι δεν άνοιξε το στόμα του»· και «όταν τον λοιδορούσαν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε»· επιδεικνύοντας δε άκρα ανεξικακία, σιωπούσε όταν κατηγορούνταν, και όταν τον συκοφαντούσαν δεν απαντούσε τίποτα· αλλά και «παρέδωσε την πλάτη του σε μαστιγώσεις και τα μάγουλά του σε ραπίσματα· το δε πρόσωπό του δεν το απέστρεψε από την ντροπή των εμπτυσμών». Γι' αυτό λέει: «Εμένα δε με υποστήριξες εξαιτίας της ακακίας μου, και με στερέωσες ενώπιόν σου στον αιώνα». Σε όλα αυτά στο τέλος το προφητικό πνεύμα αναπέμπει ευχαριστήρια φωνή στον Θεό, λέγοντας: «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, από τον αιώνα και έως τον αιώνα· γένοιτο, γένοιτο»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα: «βεβαιωμένα, βεβαιωμένα»· και σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Αμήν, αμήν»· εξού και ο Σωτήρας και Κύριός μας στους διαλόγους του, για την επιβεβαίωση αυτών που έλεγε, συνήθιζε να χρησιμοποιεί το: «Αμήν σας λέγω»· του οποίου το νόημα ερμήνευσε σαφέστερα ο Ακύλας λέγοντας: «βεβαιωμένα, βεβαιωμένα».

Ο Κύριός μας, ο Λόγος του Θεού Πατρός και αληθινός Θεός, υβριζόμενος —και μάλιστα από τους δούλους, και από εκείνους των οποίων τη σωτηρία απεργαζόταν— δεν ανταπέδιδε τις ύβρεις. Εσύ όμως, ο μέγας μαθητής Εκείνου και δικός μας δάσκαλος της επιείκειας, χωρίς ούτε να υβρίζεσαι, ούτε να ονειδίζεσαι, ούτε να ακούς κάτι άλλο δυσάρεστο από εμάς, πώς εκτρέπεσαι σε τέτοιες προσβολές; Τη στιγμή που, ακόμη κι αν είχες αδικηθεί, θα έπρεπε να μιμηθείς τον Σωτήρα, ο οποίος υπέμεινε μεν το σωτήριο πάθος, αλλά δεν αμύνθηκε ούτε καν μέχρι του σημείου να απειλήσει, παρά παρέδιδε την κρίση σε Εκείνον που κρίνει δίκαια.

Εκείνος όμως γράφει προς υπεράσπιση του εαυτού του και απευθύνεται σαφώς προς εμένα και, αφού προβάλλει φανερά κάποια από τα δικά μου λόγια, αγωνίζεται έντονα να τα διαστρεβλώσει και να εναντιωθεί. Το χειρότερο όμως είναι ότι, ενώ ο ίδιος και ξεκίνησε αυτή την εχθρική επίθεση και αντεπιτέθηκε, έπειτα, σαν να μην είχε ούτε επιτεθεί ούτε αμυνθεί, δικαιώνει τον εαυτό του ως μαθητή του Χριστού, «ο οποίος, όταν τον λοιδορούσαν, δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε, δεν απειλούσε, αλλά παρέδιδε τον εαυτό του σε εκείνον που κρίνει δίκαια».

Διότι ο μεν Κύριός μας Ιησούς Χριστός, από πολλή αγαθότητα, καθάριζε λεπρούς, χάριζε την όραση στους τυφλούς, θεράπευε χωλούς, έδιωχνε δαίμονες, ανέστησε εκ νεκρών τον τετραήμερο Λάζαρο, χόρτασε πέντε χιλιάδες ανθρώπους με πέντε άρτους, περπάτησε πάνω στη θάλασσα, μετέτρεψε το νερό σε οίνο, γιάτρεψε την αιμορροούσα, επανέφερε στη ζωή τη νεκρή κόρη του αρχισυναγώγου και έκανε πολλά άλλα μυστήρια άξια θαυμασμού. Οι δε Ιουδαίοι, κινούμενοι από φθόνο και κακία, άλλοτε λιθοβολούσαν τον Κύριο, άλλοτε προσπαθούσαν να τον κατακρημνίσουν, και στο τέλος τον οδήγησαν μέχρι και στον σταυρό. Αλλά ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός δεν μιμήθηκε την κακία των βλάσφημων Ιουδαίων· αντιθέτως, παρέδιδε τα νώτα του στα μαστιγώματα, σύμφωνα με τον προφήτη, και τις σιαγόνες του στα ραπίσματα· δεν απέστρεψε το πρόσωπό του από την αισχύνη των εμπτυσμάτων· και τέλος οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι και Εκείνος δεν αντιστάθηκε, δεν έφερε αντίρρηση. Όταν τον λοιδορούσαν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε· αλλά παρέδιδε τον εαυτό του σε Εκείνον που κρίνει δίκαια. Διότι δεν ήλθε κατά την πρώτη παρουσία Του για να κολάσει και να τιμωρήσει τους απίστους, αλλά θέλησε μέσα από τη μακροθυμία και την υπομονή να οδηγήσει τους πεπλανημένους στην αλήθεια.

Και εσύ, λοιπόν, να θέτεις αυτό το πρότυπο προς μίμηση. Δεν οργίστηκε με εκείνους που τον ύβρισαν, αλλά, αν και άκουγε να τον αποκαλούν Σαμαρείτη και δαιμονισμένο, απαντά ήπια και πράα σε αυτούς που τα έλεγαν: «Εγώ δεν έχω δαιμόνιο, αλλά τιμώ τον Πατέρα μου· εσείς όμως με ατιμάζετε· εγώ δεν ζητώ τη δόξα μου· υπάρχει Εκείνος που τη ζητά και κρίνει». Επομένως, και εσύ να μην εκδικείσαι, αλλά να αναμένεις τον Κριτή. Διότι, εάν ο ίδιος ο Κριτής, όταν ήλθε με ανθρώπινη μορφή, δεν ανταπέδωσε αν και μπορούσε, αλλά περίμενε την κρίση του Θεού (διότι, όπως λέει η Γραφή, «όταν τον λοιδορούσαν, δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε, αλλά παρέδιδε τον εαυτό του σε Εκείνον που κρίνει δίκαια»), έτσι λοιπόν κάνε και εσύ, και μιμήσου τον Δεσπότη, ο οποίος βάσταξε την άθεη ύβρη μέχρι και τον σταυρό, και προσφέρει τη σωτηρία σε εκείνους που είναι άξιοι απώλειας. Διότι και προς τον Πατέρα έλεγε: «Συγχώρησέ τους αυτή την αμαρτία· διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Αδίκησε ο αδελφός, φάνηκε ανάξιος της αδελφοσύνης; Αλλά εσύ μην καταστρέφεις την αδελφοσύνη. Ο αδελφός μιμήθηκε τους αδελφούς του Ιωσήφ, οπλίστηκε για αδελφοκτονία, αναδείχθηκε εχθρός αντί για αδελφός, έδειξε υπερβολική πονηρία, και ενώ δεν αδικείται σε τίποτα, αδικεί. Αλλά εσύ κάνε το αντίθετο, για να πεις και εσύ σύμφωνα με τον μελωδό Δαβίδ: «Με αυτούς που μισούν την ειρήνη, εγώ ήμουν ειρηνικός».

Ως μέγιστη ιατρεία προσέφερε τη δική του θεότητα στη φύση της ανθρωπότητας ως φάρμακο, φάρμακο δραστικότατο, φάρμακο παντοδύναμο. Αυτή ανέδειξε το ασθενικό σαρκίο δυνατότερο από τους αόρατους εχθρούς. Διότι, όπως ακριβώς ο σίδηρος γίνεται απρόσιτος όταν ενώνεται με το πυρ, έτσι και ο χόρτος της δικής μας φύσης, αφού ενώθηκε με το πυρ της θεότητας, έγινε απρόσιτος στον διάβολο. Και επειδή, όπως λένε οι ιατροί, τα αντίθετα αποτελούν θεραπείες των αντιθέτων, μέσω των αντιθέτων καταβάλλει τα αντίθετα: την ηδονή, μέσω των πόνων· την υπερηφάνεια, μέσω της ταπεινώσεως. Διότι όχι μόνο ταπείνωσε τον εαυτό του, όντας πλούσιος κατά τη θεότητα και γινόμενος άνθρωπος, αλλά και ανάμεσα στους ανθρώπους ταπείνωσε τον εαυτό του. Ποιος άλλωστε από τους ανθρώπους υπήρξε τόσο ταπεινός; Διότι δεν είχε πού να γείρει το κεφάλι του. Δεν διέθετε υποζύγιο, ούτε διπλό πανωφόρι, ούτε δεύτερο χιτώνα. Όταν τον λοιδορούσαν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες· όταν έπασχε δεν απειλούσε· σαν άκακο αρνί οδηγούνταν στη σφαγή, χωρίς να φιλονικεί, χωρίς να κραυγάζει. Όταν τον ράπιζαν, παρέδιδε πρόθυμα το μάγουλο σε εκείνον που τον χτυπούσε· δεν απέστρεψε το πρόσωπό του από την καταισχύνη των εμπτυσμάτων· αν και αποκαλούνταν Σαμαρείτης και δαιμονισμένος, αν και καταδιωκόταν, τα υπέμενε αυτά, ώστε κι εμείς να ακολουθήσουμε τα ίχνη του. Όλα αυτά τα επιτελούσε με την ευδοκία του Πατέρα. Διότι, όντας Υιός μονογενής εξ αυτού και ομοούσιος, φανέρωσε δημοσίως την πατρική Του αγάπη για εμάς.

Άνδρας απείραστος είναι αδόκιμος. Και ακόμη, αδελφοί μου, λάβετε ως υπόδειγμα κακοπάθειας και μακροθυμίας τους προφήτες, οι οποίοι μίλησαν στο όνομα του Κυρίου. «Ιδού, μακαρίζουμε αυτούς που υπομένουν». Σε συμφωνία με αυτά, και ο κορυφαίος των αποστόλων Πέτρος συμβουλεύει και λέει: «αν είναι ανάγκη να λυπηθείτε μέσα σε ποικίλους πειρασμούς, ώστε η δοκιμασμένη πίστη σας, που είναι πολυτιμότερη από το χρυσάφι το οποίο φθείρεται αλλά δοκιμάζεται με τη φωτιά, να βρεθεί για έπαινο και τιμή και δόξα κατά την αποκάλυψη του Ιησού Χριστού». Και πάλι: «Αυτό είναι χάρη, αν κάποιος χάριν της συνείδησής του απέναντι στον Θεό, υποφέρει λύπες πάσχοντας άδικα· διότι τι είδους δόξα είναι αν αμαρτάνετε, ραπίζεστε και το υπομένετε; Αν όμως αγαθοποιώντας και πάσχοντας το υπομένετε, αυτό είναι χάρη ενώπιον του Θεού. Διότι γι' αυτό κληθήκατε, επειδή και ο Χριστός έπαθε για εμάς, αφήνοντάς μας υπόδειγμα, για να ακολουθήσετε τα ίχνη του· ο οποίος δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του· ο οποίος, όταν λοιδορούνταν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε, αλλά άφηνε την υπόθεση σε εκείνον που κρίνει δίκαια». Μαζί με αυτούς και το στόμα του Χριστού, ο Παύλος, λέει ότι «αφού δικαιωθήκαμε από την πίστη, έχουμε ειρήνη με τον Θεό· και όχι μόνο αυτό, αλλά καυχώμαστε και στις θλίψεις, γνωρίζοντας ότι η θλίψη κατεργάζεται την υπομονή, η υπομονή τη δοκιμή, και η δοκιμή την ελπίδα· και η ελπίδα δεν καταισχύνει».

«Διότι ποια δόξα υπάρχει, εάν, ενώ αμαρτάνετε και ξυλοκοπείσθε, το υπομένετε; Αλλά εάν, ενώ πράττετε το αγαθό και πάσχετε, το υπομένετε, αυτό είναι χάρις ενώπιον του Θεού». «Διότι κανείς από εσάς ας μην πάσχει ως φονιάς ή ως κλέφτης» ή ως πόρνος ή ως μοιχός ή ως οποιοσδήποτε άλλος κακοποιός «ή ως εκείνος που αναμειγνύεται σε ξένες υποθέσεις· εάν όμως πάσχει ως χριστιανός, ας μην αισχύνεται, αλλά ας δοξάζει» μάλλον «τον Θεό» με το να πάσχει αδίκως. «Επειδή σε αυτό κληθήκατε, διότι και ο Χριστός έπαθε για εμάς, αφήνοντάς μας υπόδειγμα, για να ακολουθήσετε τα ίχνη του· αυτός δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του· ο οποίος, όταν τον λοιδορούσαν, δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε, δεν απειλούσε, αλλά παρεδιδόταν σε εκείνον που κρίνει δίκαια· ο οποίος βάσταξε τις αμαρτίες μας στο σώμα του πάνω στο ξύλο, ώστε, αφού πεθάνουμε ως προς τις αμαρτίες, να ζήσουμε σύμφωνα με τη δικαιοσύνη».

Διότι, έχοντας πολλές φορές συλλάβει αυτούς που σχεδίαζαν να τον δολοφονήσουν, με τον Θεό να οργίζεται εναντίον τους, δεν έκρινε δίκαιο να υποστούν αυτά που οι ίδιοι είχαν σκοπό να πράξουν, ορίζοντας ως μέτρο στην τιμωρία την ανταπόδοση των ίδιων παθών, αλλά γνωρίζοντας να ανταμείβει με εύνοια και να συγχωρεί τα σφάλματα, φάνηκε ανώτερος από τη δίκαιη οργή, προκόβοντας μέσω της ανεξικακίας στη μακροθυμία του Χριστού, ο οποίος όταν λοιδορούνταν δεν ανταπέδιδε τις ύβρεις, όταν έπασχε δεν απειλούσε, αλλά προσευχόταν υπέρ των σταυρωτών του, πράγμα το οποίο, αν και θαύμασα πολλές φορές, δεν το έχω θαυμάσει ακόμη όσο του αξίζει. Διότι είναι αξιέπαινος και ο Δαβίδ, όταν λέει «αφήστε τον Σεμεΐ να με καταριέται». Αξιοθαύμαστος είναι και ο Μωυσής, ο ηγέτης του λαού, όταν άλλοτε παρακαλούσε να τους σπλαχνιστεί ο Θεός λέγοντας «συγχώρησέ τους», και άλλοτε ικέτευε να πεθάνει μαζί με τους ομοεθνείς του, αν επρόκειτο να τους καταλογίσει τις αμαρτίες τους. Αλλά και αυτός πήρε το μαχαίρι ορμώντας ακάθεκτος εναντίον των σκληροτράχηλων και, μην έχοντας συγχωρήσει κανέναν από όσους χύτευσαν το κεφάλι του ταύρου, τους εξολόθρευσε όλους ολοσχερώς. Αξιέπαινοι βέβαια είναι και αυτοί· διότι πώς να μην είναι; Όμως πολύ πιο αξιέπαινος είναι εκείνος που, πέραν του ότι δεν ανταποδίδει το κακό σε εκείνους που του έκαναν κακό, επιπλέον τους σπλαχνίζεται και τους δείχνει έλεος.

Τέτοιος ήταν αυτός ο μέγας μαθητής του Χριστού, υπομένοντας μεν όσα του επιφέρονταν από δόλιους άνδρες, και ανταποδίδοντας δε με αγαθά σε εκείνους που τον κακοποιούσαν. Γι' αυτό και, ως ομότροπος των αποστόλων και μιμητής του Χριστού, όταν τον λοιδορούσαν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε, όταν τον κατεδίωκαν έδειχνε ανοχή, όταν τον βλασφημούσαν απαντούσε με παρακλήσεις, και χαιρόταν με ανεκλάλητη χαρά μέσα στις θλίψεις, βλέποντας τον εαυτό του να διέρχεται μέσα από τους μακαρισμούς του Χριστού. Έχοντας λοιπόν αυτή την κατάσταση και ζώντας έτσι αποστολικά σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, ο μακάριος του Χριστού εξέρχεται από την απατηλή αίσθηση του κόσμου, και με το σώμα μεν συμπορευόταν με τους ανθρώπους πάνω στη γη, αλλά με την ψυχή συνυπήρχε νοερά με τον Θεό διά του θείου φωτός, και συζούσε με τους αγγέλους στους ουρανούς. Αν κανείς τον αποκαλέσει επίγειο άγγελο και ουράνιο άνθρωπο, τότε ξέρει να κρίνει εύστοχα περί των θείων πραγμάτων. Διότι, ως ουράνιος μεν άνθρωπος, έλαμπε με τα καλά του έργα ανάμεσα στους ανθρώπους της γης, και διά της ουράνιας γνώσης και της σοφίας του Θεού φώτιζε τις ψυχές εκείνων που τον συναναστρέφονταν με πίστη. Ως επίγειος δε άγγελος προέβλεπε και προγνώριζε μερικές φορές τα μέλλοντα, και προφητικά προέλεγε για αυτά, και το καθένα λάμβανε την έκβασή του στον δικό του καιρό.

ΚΑΝΟΝΑΣ ΚΖ'. Προστάζουμε να καθαιρείται επίσκοπος ή πρεσβύτερος ή διάκονος, ο οποίος χτυπά πιστούς που αμαρτάνουν ή απίστους που αδικούν, και μέσω τέτοιων πράξεων θέλει να τους εκφοβίζει. Διότι πουθενά δεν μας δίδαξε κάτι τέτοιο ο Κύριος. Αντιθέτως, ο ίδιος, όταν τον χτυπούσαν, δεν ανταπέδιδε τα χτυπήματα· όταν τον λοιδορούσαν, δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες· όταν έπασχε, δεν απειλούσε.

Λέτε ότι υπομείνατε και εξακολουθείτε να υφίσταστε φυλακίσεις, βίαιες προσαγωγές, ονειδισμούς, διωγμούς και θλίψεις από εκείνους που διοικούν τις εκκλησίες του Θεού. Και όχι μόνο επειδή αντιστέκεστε υπερασπιζόμενοι την εντολή του Θεού, αλλά ακόμη και αν είχατε υποπέσει σε ανθρώπινα παραπτώματα, σε καμία περίπτωση δεν επιτρεπόταν να πάθετε τέτοια πράγματα από ποιμένες του Θεού, πολλώ δε μάλλον εφόσον αγωνίζεστε υπέρ της αλήθειας, πράγμα για το οποίο σας οφείλεται έπαινος και μακαρισμός, και μάλιστα όντας στολισμένοι με το μοναχικό σχήμα. «Από τα έργα τους θα τους αναγνωρίσετε», είπε ο Κύριος. Βεβαίως τίποτε τέτοιο δεν έχει γνωριστεί μεταξύ των αγίων. Αντιθέτως, αποδεικνυόταν ότι μάλλον οι ίδιοι έπασχαν, διδασκόμενοι από την αποστολική φωνή, η οποία λέει για τον Κύριο: «ο οποίος όταν λοιδορούνταν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε», αλλά πρόσφερε με πραότητα τη θεία του σιαγόνα σε εκείνον που τον χτυπούσε. Από αυτά γνωρίζονται οι ποιμένες του Χριστού, και από τα αντίθετα οι αλλοτριοεπίσκοποι.

Αυτά λοιπόν είναι εκείνα για τα οποία, με τρόπο καινοφανή και ασυνήθιστο, παρουσίασες τον εαυτό σου σε εμάς ως ταπεινόλογο. Την υπόλοιπη όμως παράκλησή σου, ως μαθητές του Χριστού, αν και ανάξιοι, την αποδεχθήκαμε, ο Οποίος, ενώ λοιδορούνταν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, και όταν έπασχε δεν απειλούσε, αλλά παραδιδόταν σε Εκείνον που κρίνει δίκαια. Και αφού κατέκρινε τη μικροψυχία του Πέτρου, ο οποίος θεωρούσε σωστό να συγχωρεί τον αμαρτωλό επτά φορές, ο Ίδιος, όντας πλούσιος σε έλεος, προσέφερε γενναιόδωρα το μεγαλείο του «εβδομήντα φορές το επτά». Δεχθήκαμε, λοιπόν, όπως ειπώθηκε, την παράκλησή σου, κυρίως επειδή, όπως έγραψας, είσαι καταπονημένος από βαριά ασθένεια που επισείει εναντίον σου τον κίνδυνο του θανάτου. Και όσον αφορά το δικό μας μέρος, να γνωρίζεις ότι είσαι λελυμένος εν Αγίω Πνεύματι και μπορείς να τελείς κάθε αρχιερατικό έργο ανεμπόδιστα. Όμως, επειδή ο δεσμός της ποινής σού επιβλήθηκε από περισσότερους αδελφούς, όπως ακριβώς δήλωνε και το γράμμα που εκδόθηκε συνοδικώς προς εσένα, έγραψα γι' αυτά και προς τον Πελαγονίας και προς τον Στρωμνίτσης και προς τον Μαλεσόβης, από τους οποίους βεβαίως θα περάσει ο υπηρέτης σου. Και γνωρίζω ότι και σε αυτούς η παράκλησή σου δεν θα φανεί απορριπτέα, και θα λύσουν τον δεσμό που επέβαλαν, κινούμενοι από το ένα και το αυτό Πνεύμα. Θα γράψουμε επίσης και προς τους υπόλοιπους, και οπωσδήποτε από εκείνους τους ίδιους θα πληροφορηθείς τις αποφάσεις τους.