Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΕΤΡΟΥ 3:18

Αλλ’ οι θείες Γραφές και ο Παύλος δεν νομοθετούν έτσι· άκουσέ τον, πράγματι, σε όλες τις θεόπνευστες επιστολές του, και θα διαπιστώσεις ότι τον δικό μας θάνατο τον ονομάζει κοίμηση, ενώ τον θάνατο του Χριστού δεν τον αποκαλεί κοίμηση, αλλά τον ονομάζει κυρίως θάνατο. Για εμάς, βέβαια, λέγει: «Δεν θέλουμε να αγνοείτε, αδελφοί, σχετικά με τους κεκοιμημένους», και: «Δεν θα κοιμηθούμε όλοι», και: «Δεν θα προφθάσουμε τους κεκοιμημένους», και αμέτρητα άλλα παρόμοια· για τον Χριστό όμως λέγει ότι «πέθανε κατά τας Γραφάς», και ότι «τον θάνατό του καταγγέλλουμε», και ότι «θανατώθηκε μεν κατά τη σάρκα». Και γενικά, σε διάφορα σημεία, τον δικό μας θάνατο τον ονομάζει κοίμηση, για να δηλώσει την ανάσταση όλων μας σαν από ύπνο· ενώ τον θάνατο του Χριστού τον ονομάζει θάνατο, για να καταισχύνει τους αιρετικούς, που λέγουν ότι η σάρκωση και τα λοιπά ανθρώπινα του Χριστού έγιναν κατά φαντασίαν. Και αυτό δεν το είπε ο Παύλος, αλλά ο Χριστός που κατοικούσε μέσα του· αυτός ο ίδιος ονόμασε «θάνατο» τον δικό του θάνατο, αυτός που και μετά τον θάνατο και μετά την άφθαρτη ανάστασή του βεβαίωσε σε εμάς την αλήθεια της σαρκώσεως με τη βρώση και με τα ίχνη των ήλων, όπως έχει ήδη λεχθεί. Εάν λοιπόν ο Χριστός δείχνει στον εαυτό του τα δικά μας όχι μόνο όπως είναι σε εμάς, αλλά κάποτε και πτωχότερα από τα δικά μας, εκουσίως και για λόγους θείας οικονομίας, πώς είναι δυνατόν να πει κανείς ότι δεν ενήργησε πάνω στη γη απολύτως τίποτε από τα ανθρώπινα κατά φύσιν;

Διότι όλοι μεν οι άλλοι άνθρωποι, επειδή προέρχονταν μόνο από τον Αδάμ, πέθαιναν και «ο θάνατος βασίλευε» επάνω τους· αυτός όμως είναι «ο δεύτερος άνθρωπος που προέρχεται από τον ουρανό»· διότι «ο Λόγος έγινε σάρκα», και λέγεται ότι ένας τέτοιος άνθρωπος είναι «από τον ουρανό» και «επουράνιος», επειδή ο Λόγος κατέβηκε από τον ουρανό· γι' αυτό και δεν «κρατήθηκε από τον θάνατο». Διότι, αν και ταπείνωσε τον εαυτό του, επιτρέποντας στο ίδιο του το σώμα να φτάσει μέχρι τον θάνατο επειδή αυτό ήταν δεκτικό θανάτου, εντούτοις υπερυψώθηκε από τη γη, επειδή αυτός που βρισκόταν στο σώμα ήταν ο Υιός του Θεού. Είναι, λοιπόν, ταυτόσημο αυτό που λέγεται εδώ, «γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε», με αυτό που λέγεται στις Πράξεις από τον Πέτρο: «τον οποίο ο Θεός ανέστησε, λύνοντας τις ωδίνες του θανάτου, καθότι δεν ήταν δυνατόν να κρατείται από αυτόν». Διότι, όπως ακριβώς έχει γραφτεί από τον Παύλο, ότι επειδή, ενώ βρισκόταν «σε μορφή Θεού», έγινε άνθρωπος και «ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου, γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε», έτσι και από τον Πέτρο λέγεται ότι, επειδή ενώ ήταν Θεός έγινε άνθρωπος, και «τα σημεία και τα τέρατα τον απέδειξαν» Θεό και σε εκείνους που τον έβλεπαν, γι' αυτόν τον λόγο «δεν ήταν δυνατόν να κρατείται από τον θάνατο». Για τον άνθρωπο όμως δεν ήταν δυνατό να κατορθωθεί αυτό, διότι ο θάνατος είναι γνώρισμα των ανθρώπων· γι' αυτό ο Λόγος, ενώ ήταν Θεός, έγινε σάρκα, ώστε, αφού «θανατώθηκε ως προς τη σάρκα», να «ζωοποιήσει τους πάντες» με τη δική του δύναμη.

Από τον ίδιο λόγο Διότι λέει ο Κύριος: κάθε κλήμα που μένει σε εμένα φέρνει καρπό. Και μέσω του ανθρώπου τον οποίο ενδύθηκε από τον γηγενή Αδάμ, θα ζωοποιήσει το γένος που προέρχεται από τον Αδάμ, «θανατωθείς μεν ως προς τη σάρκα, ζωοποιηθείς δε ως προς το πνεύμα», όπως γράφει ο Πέτρος, διότι λέει ότι αυτός θανατώθηκε ως προς τη σάρκα για εμάς και όχι ως προς την αθάνατη και ζωοποιό θεότητα. Διότι λέει ο Κύριος: «Εγώ είμαι η ζωή». Η ζωή, λοιπόν, δεν πεθαίνει, αλλά μάλλον ζωοποιεί τους νεκρούς. Διότι, όπως ακριβώς το φως δεν βλάπτεται σε έναν σκοτεινό τόπο, έτσι ούτε η ζωή μπορεί να υποστεί κάτι όταν επισκέπτεται τη θνητή φύση. Διότι η θεότητα του Λόγου είναι άτρεπτη και αναλλοίωτη.

Διότι εκείνοι μεν προς δικό τους όλεθρο σκότωσαν τον Χριστό, Εκείνος όμως που «θανατώθηκε κατά τη σάρκα», έγινε για εμάς αίτιος όλων των αγαθών. Ονομάζει δε απώλεια του έθνους το να υποταχθούν στη ρωμαϊκή εξουσία και να χαθεί η σκιά του νόμου· πράγμα το οποίο, ενώ ζητούσαν να το ανατρέψουν, το υπέστησαν. Επομένως, από άνομη μεν πρόθεση είπε ο Καϊάφας αυτό που είπε· ωστόσο ο λόγος του λειτούργησε ερμηνευτικά για ένα αληθινό γεγονός, έχοντας διατυπωθεί σε μορφή προφητείας. Διότι για όσα αγαθά έγινε αίτιος ο θάνατος του Χριστού, εκείνος τα προαναγγέλλει λέγοντας αυτό που δεν γνωρίζει, και δοξάζοντας τον Θεό από ανάγκη όπως ο Βαλαάμ, επειδή ακριβώς κατείχε το ιερατικό αξίωμα, καθώς η προφητεία δεν δόθηκε στον ίδιο προσωπικά, αλλά στο σχήμα της ιεροσύνης· ήτοι από τα όσα ειπώθηκαν από τον Καϊάφα, τα οποία ύστερα πραγματοποιήθηκαν και επαληθεύτηκαν, χωρίς ο ίδιος να έχει λάβει οπωσδήποτε προφητική χάρη. Διότι είναι φυσικό αυτό που λένε κάποιοι να συμβαίνει· αν και το λένε χωρίς να γνωρίζουν ότι οπωσδήποτε θα γίνει. Ο μεν Καϊάφας λοιπόν έλεγε ότι ο θάνατος του Χριστού θα συνέβαινε μόνο υπέρ των Ιουδαίων, αυτός όμως λέει ότι συνέβη υπέρ ολόκληρης της ανθρωπότητας. Διότι όλοι μας ονομαζόμαστε γένος και τέκνα του Θεού, καθόσον είναι Πατέρας όλων, έχοντας γεννήσει με δημιουργικό τρόπο και έχοντας φέρει στην ύπαρξη τα μη όντα. Ακόμη δε και επειδή τιμηθήκαμε έχοντας πλαστεί από την αρχή κατ' εικόνα Του, και λαμβάνοντας τον κλήρο να εξουσιάζουμε τα επίγεια, και έχοντας αξιωθεί της θείας ομολογίας, και απολαμβάνοντας τη διαμονή και την τρυφή του παραδείσου.

Σφαζόταν, λοιπόν, το τρυγόνι και το περιστέρι, για να υποδηλωθεί πάλι σε εμάς ο ίδιος μέσω τύπων, αυτός που υπέμεινε τον κατά σάρκα θάνατο υπέρ της ζωής του κόσμου. Διότι αυτός είναι το πλέον καλλίφωνο τρυγόνι, αυτός είναι το ακέραιο περιστέρι. Επομένως, ο Χριστός προσέφερε τον εαυτό του, ταυτόχρονα μαζί με τους τύπους και την αλήθεια εις οσμήν ευωδίας, ώστε να μας προσαγάγει μέσω του εαυτού του στον Θεό και Πατέρα, και να λύσει έτσι την αποστροφή που είχε δημιουργηθεί εναντίον μας, τόσο εξαιτίας της παραβάσεως του Αδάμ όσο και εξαιτίας της αμαρτίας που τυράννησε όλους μας, και με αυτόν τον τρόπο να μας αξιώσει της πατρικής επισκοπής.

Και γι' αυτό ο πάνσοφος μαθητής είπε ότι θανατώθηκε μεν ως προς τη σάρκα, ζωοποιήθηκε δε ως προς το πνεύμα. Πλην όμως, αν και ως προς την ίδια του τη φύση ο Λόγος δεν μετείχε στο να υποστεί τον θάνατο, εντούτοις οικειοποιείται το πάθος της δικής του σάρκας. Διότι βαπτιζόταν το ζωντανό πτηνό μέσα στο αίμα του σφαγμένου· και βαμμένο με το αίμα, έχοντας σχεδόν κοινωνήσει στο πάθος, εξαποστελλόταν στην έρημο. Έτσι ανήλθε στους ουρανούς ο μονογενής Λόγος του Θεού, μαζί με τη σάρκα που ενώθηκε με αυτόν· και το θέαμα ήταν πρωτόγνωρο στους ουρανούς. Καταπλησσόταν λοιπόν το πλήθος των αγγέλων, βλέποντας σε μορφή όμοια με τη δική μας, τον βασιλιά της γης και Κύριο των δυνάμεων· και μάλιστα έλεγαν: «Ποιος είναι αυτός που έρχεται από την Εδώμ;» δηλαδή από τη γη· «με κόκκινα ενδύματα από τη Βοσόρ;» το οποίο ερμηνεύεται ως σάρκα, δηλαδή συνοχή και θλίψη. Έπειτα τον ρωτούσαν επιπλέον: «Τι είναι αυτές οι πληγές ανάμεσα στα χέρια σου;» Και αυτός τους απάντησε: «Είναι αυτές με τις οποίες πληγώθηκα στον οίκο του αγαπημένου μου.»

Διότι επέφερε τον κατακλυσμό σε όλους. Έχει γραφτεί λοιπόν για αυτόν: «Με πίστη ο Νώε, όταν έλαβε θεία αποκάλυψη για όσα δεν φαίνονταν ακόμη, έδειξε ευσέβεια και κατασκεύασε κιβωτό για τη σωτηρία του οίκου του, μέσω της οποίας κατέκρινε τον κόσμο και έγινε κληρονόμος της δικαιοσύνης που προέρχεται από την πίστη.» Το ότι δε αυτό που συνέβη αποτελούσε προτύπωση του αγίου βαπτίσματος, το επιβεβαιώνει ο θεσπέσιος Πέτρος λέγοντας για τον Σωτήρα όλων μας Χριστό: «Ότι και ο Χριστός πέθανε μία φορά για τις αμαρτίες, δίκαιος υπέρ αδίκων, για να μας φέρει κοντά στον Θεό, αφού θανατώθηκε ως προς τη σάρκα, αλλά ζωοποιήθηκε ως προς το πνεύμα.»

Ως εκλεκτά ξεχωρίζονται μόνο τα αρσενικά από τα πρωτότοκα. Διότι έπρεπε, έπρεπε να διαφυλαχθεί για τον Χριστό η ομορφιά που του ταιριάζει περισσότερο, και για όσους έχουν μορφωθεί κατ' εικόνα Του, φέροντας τη μορφή των πρωτοτόκων. Διότι είναι ταυτόχρονα και πρωτότοκος και άρρεν, επειδή δεν γνώρισε την μαλθακότητα που οδηγεί στην αμαρτία· και τύπος της μαλθακότητας είναι το θήλυ. Πρέπει, επομένως, αυτοί που φέρουν την εικόνα του Χριστού να απορρίπτουν το θηλυπρεπές φρόνημα· να αποτινάσσουν εντελώς, ως κάτι αληθινά καταραμένο και μισητό στον Θεό, το μαλθακό, το χαλαρό και το άνανδρο, και να προβάλλουν το σφριγηλό· και να δείχνουν ανδροπρεπή προθυμία, λέγω, στην επιλογή του σωστού και στην επίτευξη της αρετής. «Ανταλλάσσεται δε με πρόβατο κάθε πρωτότοκο της όνου». Και ποιος είναι ο λόγος; Διότι σύμφωνα με τον νόμο η όνος είναι ανίερη και βέβηλη, ενώ το πρόβατο είναι ιερό· γι' αυτό και προσφέρεται αντί της όνου. Υπονοεί δε πάλι σε εμάς ο νόμος με αυτά, ότι και το βέβηλο γίνεται άγιο εν Χριστώ, και το ανίερο, και το απαράδεκτο καθίσταται δεκτό μέσω Αυτού. Επειδή, δηλαδή, ήμασταν αμαρτωλοί και ακάθαρτοι, έγινε Εκείνος άγιο θύμα για εμάς και εις οσμήν ευωδίας. Διότι πέθανε υπέρ των αμαρτωλών, ο δίκαιος υπέρ των αδίκων, ο καθαρός υπέρ των ακαθάρτων, όπως ακριβώς το πρόβατο υπέρ της όνου. Τα πρωτότοκα των ανθρώπων, όμως, λυτρώνονται με δώρα, όπως είναι εύλογο, δηλαδή με ένα τίμημα που καθορίζεται έπειτα από δοκιμασία.

Ο Χριστός μας απαλλάσσει, όπως είπα, με την ενέργεια του Πνεύματος, από τα πάθη που είναι κρυμμένα μέσα στον νου. Και πολύ εύστοχα χρησιμοποιείται το είδος του βοτάνου μαζί με το τρεχούμενο νερό. Διότι έχουμε βαπτιστεί «εν Πνεύματι Αγίω και πυρί», σύμφωνα με την Γραφή. Το δε βότανο, όπως είπα, είναι θερμό και δεκτικό της ενέργειας του Πνεύματος. Το δε κλωσμένο κόκκινο νήμα υποδηλώνει και πάλι από μόνο του τον τρόπο της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς. Διότι ο Λόγος, αν και Θεός, έχει συμπλακεί με σάρκα και αίμα. Και το κόκκινο χρώμα απεικονίζει αίμα και σάρκα. Διότι τέτοιο χρώμα έχουν. Σφάζεται λοιπόν το πτηνό πάνω σε τρεχούμενο νερό, στο οποίο το άλλο που διασώθηκε βαπτίζεται μαζί με τα υπόλοιπα, και ύστερα αφήνεται ελεύθερο χωρίς να έχει πάθει τίποτα, όπως ακριβώς προείπα. Διότι ο Χριστός θυσιάστηκε για εμάς· αλλά ο ίδιος βρισκόταν και μέσα στον θάνατο και ήταν ανώτερος του θανάτου. Διότι «θανατώθηκε μεν ως προς τη σάρκα, σύμφωνα με την Γραφή, αλλά ζωοποιήθηκε ως προς το πνεύμα», με το οποίο «πορεύτηκε και κήρυξε και στα πνεύματα που βρίσκονταν στη φυλακή, τα οποία κάποτε είχαν απειθήσει».

Αν και μας έσωσε «ούτε πρέσβης, ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος», όχι με ξένο θάνατο, ούτε με τη μεσιτεία κοινού ανθρώπου, αλλά με το δικό του αίμα. Για τον λόγο αυτό, και πολύ εύλογα, ο πάνσοφος Παύλος είπε: «Όποιος αθέτησε τον νόμο του Μωυσή, πεθαίνει χωρίς έλεος με την κατάθεση δύο ή τριών μαρτύρων. Πόσο χειρότερη τιμωρία νομίζετε ότι θα αξιωθεί εκείνος που καταπάτησε τον Υιό του Θεού, και θεώρησε κοινό το αίμα της 〈καινής〉 διαθήκης, και εξύβρισε το Πνεύμα της χάριτος με το οποίο αγιάστηκε;» Αλλά εάν το τίμιο αίμα δεν ανήκει στον αληθινό Υιό που ενανθρώπησε, αλλά σε κάποιον άλλον, νόθο σε σχέση με αυτόν, που έχει την υιοθεσία κατά χάρη, πώς δεν λένε ότι είναι «κοινό»; Επομένως, ακόμη και αν λέγεται ότι έπαθε κατά σάρκα, διατηρείται και έτσι το απαθές σε αυτόν, εφόσον νοείται ως Θεός. Γι' αυτό λέει και ο θεσπέσιος Πέτρος: «Διότι ο Χριστός πέθανε μία φορά για τις αμαρτίες μας, δίκαιος υπέρ αδίκων, για να μας οδηγήσει στον Θεό, αφού θανατώθηκε κατά σάρκα, αλλά ζωοποιήθηκε κατά πνεύμα.» Διότι για ποιον λόγο, θα μπορούσε να αναρωτηθεί κανείς, ο πνευματοφόρος απόστολος δεν είπε απλώς ή αόριστα ότι αυτός έπαθε, αλλά πρόσθεσε το «κατά σάρκα»; Επειδή γνώριζε, γνώριζε καλά ότι μιλούσε για τον Θεό. Γι' αυτόν τον λόγο, του απέδωσε το απαθές καθόσον νοείται ως Θεός, προσθέτοντας με μεγάλη δεξιοτεχνία το «κατά σάρκα», ως προς την οποία θα μπορούσε να συμβεί το πάθος.

Διότι, αναλογιζόμενοι τον τρόπο της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς, θα δούμε τον Λόγο του Θεού Πατρός να κατοικεί στον ναό που προήλθε από την Παρθένο σαν σε κιβωτό. Διότι «κατοίκησε σε αυτόν όλο το πλήρωμα της θεότητος σωματικώς», σύμφωνα με τις Γραφές. Και τα μαρτύρια μέσα στην κιβωτό ήταν ο Λόγος του Θεού. Και τα ξύλα της ήταν άσηπτα, και ήταν στολισμένη με καθαρό και δοκιμασμένο χρυσό, από μέσα και από έξω. Διότι το σώμα του Χριστού είναι άφθαρτο, συγκρατούμενο στην αφθαρσία, σαν από κάποιο χρυσό, από τη δύναμη και τη λαμπρότητα του ενοικούντος Λόγου και από τη ζωοποιό φύση και ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο και ο Χριστός λέγεται ότι ζωοποιεί. Διότι, όντας ζωή κατά φύση, ο εκ του Θεού Πατρός Λόγος, με τη δύναμη του δικού του πνεύματος, αναζωοποιούσε ο ίδιος τον δικό του ναό, θέτοντάς τον υπεράνω της φθοράς. Διότι «η σάρκα του δεν γνώρισε διαφθορά», σύμφωνα με τη φωνή του αγίου Παύλου. Και έλεγε κάπου προς τους Ιουδαίους για το δικό του σώμα: «Γκρεμίστε τον ναό τούτο, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»· και εξάλλου και ο Πέτρος λέει ότι θανατώθηκε μεν κατά τη σάρκα, αλλά ζωοποιήθηκε κατά το πνεύμα. Σύμβολο, λοιπόν, της υπέρλαμπρης θεότητος είναι ο χρυσός, η οποία σαν να έχει επιχρισθεί στο άγιο σώμα, μεταδίδοντάς του τη δική της λαμπρότητα και αφθαρσία με τρόπο άρρητο, όπως μόνη της, καθ' εαυτήν, γνωρίζει η θεία και υπερβαίνουσα τον νου φύση.

Είναι παράδοξο και αξιοθαύμαστο σε όλους το ότι το σώμα αναβίωσε, αυτό που από τη φύση του είναι φθαρτό· διότι είχε ενωθεί με τον άφθαρτο Λόγο. Η δε θεία ψυχή, η οποία έλαβε τη συμπόρευση και την ένωση με Αυτόν, κατήλθε μεν στον άδη, και κάνοντας χρήση θεοπρεπούς δύναμης και εξουσίας, εμφανίστηκε στα πνεύματα που βρίσκονταν εκεί. Γι' αυτόν τον λόγο και έλεγε: «σε όσους βρίσκονται στα δεσμά: Εξέλθετε, και σε όσους βρίσκονται στο σκοτάδι: Φανερωθείτε.» Και μου φαίνεται ότι κάτι τέτοιο αναφέρει και ο θεσπέσιος Πέτρος τόσο για τον Θεό Λόγο όσο και για την ψυχή Του, η οποία ενώθηκε μαζί Του κατά οικονομία: «Διότι είναι προτιμότερο να πάσχετε κάνοντας το καλό, εάν αυτό θέλει το θέλημα του Θεού, παρά κάνοντας το κακό, επειδή και ο Χριστός πέθανε μία φορά για τις αμαρτίες, δίκαιος υπέρ αδίκων, για να μας προσαγάγει στον Θεό, θανατώθηκε μεν ως προς τη σάρκα, αλλά ζωοποιήθηκε ως προς το πνεύμα. Με το οποίο, λέει, πορεύτηκε και κήρυξε και στα πνεύματα που βρίσκονταν στη φυλακή, τα οποία είχαν απειθήσει άλλοτε.» Διότι, νομίζω, δεν θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι η θεότητα του Μονογενούς κατήλθε γυμνή και καθ' εαυτήν στον άδη, και κήρυξε στα πνεύματα που ήταν εκεί, εφόσον είναι εντελώς αθέατη· διότι το θείο είναι πάντοτε υπεράνω της οπτικής αντίληψης.

Εκείνος που μίλησε πριν πεθάνει για τον θάνατο, έστω και μόνο για να μην θεωρηθεί ψεύτης, δεν ήταν δυνατόν να προσευχηθεί να παρέλθει το ποτήριον. Αντίθετα, προκαλεί τον αντίδικο παρουσιάζοντας ένα τέτοιο πρόσωπο, ώστε, όταν εκείνος υποθέσει ότι ο Σωτήρας φοβάται τον θάνατο, να επιφέρει σε Αυτόν τον θάνατο προς σωτηρίαν αυτών που πεθαίνουν, μέσω της θείας οικονομίας. Αλλά κι αν ακούσεις ότι ο Κύριος πέθανε, μάθε πού ακριβώς εκπληρώθηκε το πάθος του θανάτου. Διότι σου ερμηνεύει το ζήτημα περί του θανάτου Του ο κορυφαίος των αποστόλων Πέτρος, λέγοντας: «θανατώθηκε κατά τη σάρκα, αλλά ζωοποιήθηκε κατά το πνεύμα». Διότι η θεότητά Του, αν και καταδέχθηκε το να πάθει εν σαρκί, είναι απαθής και ήταν απαθής και παρέμεινε απαθής, χωρίς να μεταβληθεί η απάθεια ούτε να αλλοιωθεί η αϊδιότητά της.

Αλλά και από τη φύση της και από τους ερμηνευτές δεν έχει αποδοθεί έτσι η λέξη. Διότι ο Ακύλας λέει «ο Κύριος με απέκτησε», επειδή στο εβραϊκό κείμενο αναφέρει «αδωναΐ κανανί»· το οποίο ερμηνεύεται ακριβώς όπως προείπαμε. Και εμείς επίσης, σύμφωνα με τη συνήθεια, λέμε για αυτούς που γεννιούνται «απέκτησε τέκνα». Αλλά ούτε και έτσι επισφράγισε τη δύναμη της ερμηνείας. Διότι το «αδωναΐ κανανί» μπορεί να ερμηνευθεί και ως εξής: «ο Κύριος με ενόσσευσε». Και για αυτόν τον λόγο ο Πέτρος σαφώς διακηρύσσει λέγοντας: «αυτόν τον Ιησού, τον οποίο εσείς σταυρώσατε». Δεν είπε τον άνωθεν Θεό Λόγο, αλλά «αυτόν τον Ιησού», δηλαδή τη σάρκα που συνελήφθη μαζί με τον άνωθεν Λόγο στη γαστέρα της Μαρίας, και προσδιορίζεται ως «αυτόν» εξαιτίας του κυριακού ανθρώπου που προήλθε από τη Μαρία. Διότι σε αυτόν εκπληρώνεται και το δημιουργούμενο, όπως λέει ο Πέτρος: «θανατώθηκε κατά τη σάρκα, αλλά ζωοποιήθηκε κατά το πνεύμα», και πάλι: «Επειδή, λοιπόν, ο Χριστός έπαθε για εμάς κατά σάρκα», και πάλι: «από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός το κατά σάρκα», όπως λέει ο Παύλος. Και ο ίδιος ο Σωτήρας έλεγε στο Ευαγγέλιο: «τώρα όμως ζητάτε να με σκοτώσετε, έναν άνθρωπο ο οποίος σας έχω πει την αλήθεια, την οποία άκουσα από τον Πατέρα», για να δείξει ότι το πάθος προέρχεται από την ανθρώπινη φύση και τα κατώτερα, ενώ ο ίδιος είναι φυσικός Υιός του Πατέρα από τα άνωθεν.

Γι' αυτό, ερχόμενος ο Κύριος, ανέλαβε τη σάρκα από τη δική μας σάρκα και ο Θεός Λόγος έγινε άνθρωπος όμοιος με εμάς, ώστε με τη θεότητά Του να μας δώσει τη σωτηρία και με την ανθρωπότητά Του να πάθει για χάρη ημών των ανθρώπων, καταλύοντας το πάθος δια του πάθους και θανατώνοντας τον θάνατο δια του δικού Του θανάτου. Το πάθος δε καταλογίστηκε στη θεότητα, αν και η θεότητα είναι απαθής, 〈ενώ καταλογίζεται το πάθος στη θεότητα〉, επειδή έτσι ευδόκησε ερχόμενος ο άγιος και απαθής Θεός Λόγος. Το δε παράδειγμα είναι κάπως έτσι: όπως εάν κάποιος 〈είναι〉 ντυμένος με ένα ένδυμα, και ραντιστεί αίμα στο ένδυμα και το μολύνει, το οποίο όμως δεν έφτασε στο * σώμα εκείνου που το φορούσε, αλλά ο λεκές από το αίμα αποδίδεται σε αυτόν που φοράει το ένδυμα, έτσι έπαθε κατά σάρκα ο Χριστός, εννοώ στον ίδιο τον κυριακό άνθρωπο, τον οποίο 〈για τον Εαυτό Του〉 ανέπλασε ερχόμενος από τους ουρανούς ο ίδιος ο άγιος Θεός Λόγος· όπως λέει ο άγιος Πέτρος «θανατώθηκε κατά σάρκα, αλλά ζωοποιήθηκε κατά πνεύμα» και πάλι «Εφόσον λοιπόν ο Χριστός έπαθε για εμάς κατά σάρκα, οπλιστείτε και εσείς με το ίδιο φρόνημα».

Στο εικοστό έτος του Ηρώδη, του ονομαζομένου τετράρχη, λαμβάνει χώρα το σωτήριο πάθος και η απάθεια, η γεύση του θανάτου, γεύση δε θανάτου μέχρι σταυρού, καθώς έπασχε στην πραγματικότητα, αλλά παρέμενε απαθής ως προς τη θεότητα («διότι, αφού ο Χριστός έπαθε για εμάς κατά σάρκα» λέει η Θεία Γραφή, και πάλι «θανατώθηκε μεν κατά σάρκα, ζωοποιήθηκε δε κατά πνεύμα» και τα εξής)· σταυρώνεται, θάβεται, κατέρχεται στα καταχθόνια με τη θεότητα και την ψυχή, αιχμαλωτίζει την αιχμαλωσία και ανασταίνεται την τρίτη ημέρα μαζί με αυτό το ίδιο το άγιο σώμα, έχοντας συνενώσει το σώμα με τη θεότητα, ώστε να μην υπόκειται πλέον σε φθορά, ούτε να πάσχει, ούτε πλέον να κυριεύεται από τον θάνατο (όπως λέει ο απόστολος «ο θάνατος δεν τον κυριεύει πλέον»), 3.

Διότι σε καθέναν είναι φανερό ότι ο Χριστός εκουσίως προσήλθε στο πάθος και με το δικό του θέλημα και του ιδίου του Πατέρα και με την ευδοκία του Αγίου Πνεύματος έλαβε τη σάρκα ενανθρωπώντας ανάμεσά μας, όντας τέλειος Θεός από την αρχή, γεννημένος από τον Πατέρα άναρχα και άχρονα, και τις έσχατες ημέρες καταδέχθηκε να κυοφορηθεί σε μήτρα παρθένου, πλάθοντας στον εαυτό του σώμα και έχοντας γεννηθεί αληθινά και ενανθρωπήσει πραγματικά, ώστε με αυτή τη σάρκα να πάθει για εμάς και να δώσει την ψυχή του για τα δικά του πρόβατα· καθώς ελέγχει αυτούς λέγοντας: «Ιδού, ανεβαίνουμε στα Ιεροσόλυμα, και ο Υιός του ανθρώπου θα παραδοθεί και θα θανατωθεί και την τρίτη ημέρα θα αναστηθεί», και προς τους γιους του Ζεβεδαίου λέγοντας: «Μπορείτε να πιείτε το ποτήριο που εγώ πρόκειται να πιω;», όπως και ο απόστολος Πέτρος λέει: «θανατώθηκε μεν ως προς τη σάρκα, ζωοποιήθηκε δε ως προς το πνεύμα» και πάλι: «ο οποίος έπαθε για εμάς κατά τη σάρκα»· πάλι δε ο Ιωάννης λέει: «αν κάποιος δεν ομολογεί ότι ο Χριστός έχει έλθει με σάρκα, αυτός είναι αντίχριστος», και ο άγιος Παύλος αναφέρει: «αφού γεύτηκε θάνατο, και μάλιστα θάνατο σταυρού», όπως και ο Μωυσής προαναγγέλλοντας έλεγε: «θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη πάνω στο ξύλο».

Διότι, ενώ ο ίδιος τους μιλούσε με τρόπο μυστηριώδη και πνευματικό, οι αδελφοί του δεν κατανοούσαν τι έλεγε. Τους έλεγε δηλαδή ότι δεν πρόκειται να αναβεί στον ουρανό κατά την εορτή εκείνη, ούτε να ανέλθει στον σταυρό, για να ολοκληρώσει εν τω μεταξύ την οικονομία του πάθους του και το μυστήριο της σωτηρίας, και να αναστηθεί εκ νεκρών και να αναληφθεί στον ουρανό· όλα αυτά τα εξεπλήρωνε με τη δική του εξουσία. Και μετά από αυτά, αφού συμπληρώθηκε χρονικό διάστημα δύο ετών μετά το βάπτισμα και τη γέννησή του από τον μήνα Νοέμβριο και από τον μήνα Ιανουάριο και έπειτα, τελικά κατά το τριακοστό τρίτο έτος της ένσαρκης παρουσίας του, αφού είχε περάσει τις δύο υπατείες, τις οποίες προαναφέραμε, δηλαδή των δύο Γεμίνων και εκείνη του Ρούφου και του Ρουβελλίωνος, τελικά κατά την τρίτη υπατεία, στον τρίτο μήνα της, μετά τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο, τον μήνα Μάρτιο, ολοκληρώνει το μυστήριο του πάθους ο απαθής Θεός Λόγος, έχοντας πάθει κατά σάρκα για εμάς, παραμένοντας όμως στην απάθεια, όπως λέγει ο απόστολος Πέτρος: «θανατώθηκε μεν κατά τη σάρκα, ζωοποιήθηκε δε κατά το πνεύμα». 26. Και πάσχει τη δέκατη τρίτη ημέρα προ των Καλενδών του Απριλίου, αφού παρήλθε μία εσπέρα, δηλαδή κατά το μέσον της νύκτας της δέκατης τέταρτης ημέρας της σελήνης.

Μερικοί δε από τους μαθητές του, μη κατανοώντας το αυτό, όπως νομίζω, προβάλλοντάς το μαζί με τα άλλα, θέλουν να σοφίζονται. Διότι απορώ αν ο ίδιος ισχυρίζεται κάτι τέτοιο. Διότι δεν είναι αξιοπερίεργο εάν η θεία Γραφή λέει ότι ο Κύριος της δόξης έχει σταυρωθεί. Επειδή μάλιστα ομολογούμε ως Κύριο της δόξης και αυτήν την ίδια την ένσαρκη παρουσία· διότι η ένσαρκη παρουσία δεν έχει διαχωριστεί από τη θεότητα, εφόσον η κάθε έννοια νοείται ορθολογικά και ολόκληρο το έργο συνενώνεται για εμάς στο ίδιο σημείο, σε μία οικονομία και μία τελειότητα. Διότι ο Χριστός κηρύττεται και πιστεύεται από εμάς ως παθητός, όχι ότι έπαθε ως προς τη θεία φύση του, ούτε ότι άλλος είναι αυτός που έπαθε και άλλος ο Κύριος, ούτε ότι η θεότητα έπαθε, αλλά έπαθε μεν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ενώ η θεότητα παρέμενε άτρεπτη και απαθής, πάσχοντας μεν κατά τη σάρκα και παραμένοντας απαθής. Διότι, εάν ο Χριστός πέθανε για εμάς και όντως πέθανε, δεν πέθανε η θεότητα, αλλά πέθανε κατά τη σάρκα, σύμφωνα με το γραμμένο «θανατώθηκε κατά τη σάρκα, αλλά ζωοποιήθηκε κατά το πνεύμα», και πάλι «επειδή ο Χριστός έπαθε για εμάς κατά τη σάρκα». Κατά θαυμαστό τρόπο, ομολογείται από εμάς ότι έπαθε στην πραγματικότητα και ότι είναι απαθής στην πραγματικότητα, εφόσον η θεότητα δεν έπαθε εξαιτίας του άτρεπτου και του απαθούς και του ομοουσίου με τον Πατέρα, ενώ έπαθε η σάρκα και η θεότητα δεν διαχωρίστηκε από την ένσαρκη παρουσία κατά τη διάρκεια του πάθους.

Σπλαγχνιζόμενος λοιπόν ο Θεός, που μας έπλασε, μια τέτοια ταλαιπωρία, ευδόκησε να κατέλθει εκεί όπου εμείς είχαμε ριφθεί, ώστε από εκεί να μας ανακαλέσει, εμφανιζόμενος ως ο μόνος ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς, κατεβαίνοντας εκεί με πνεύμα ζωντανό, και όχι μόνο αυτό, αλλά και με θείο φως που αστράφτει ολόγυρα και κατέχει ζωοποιό δύναμη, για να φωτίσει αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι και να ζωοποιήσει κατά το πνεύμα αυτούς που πίστεψαν σε αυτόν εκεί, και να ζωοποιήσει και τα σώματα όλων κατά την ημέρα που όρισε για να αναστήσει και να κρίνει ολόκληρο το γένος, όπως μας δίδαξε με επιστολή του και ο κορυφαίος των Αποστόλων, λέγοντας: «για τον σκοπό αυτό κηρύχθηκε το ευαγγέλιο και στους νεκρούς, ώστε να κριθούν μεν ως άνθρωποι κατά τη σάρκα, να ζουν δε κατά Θεόν πνευματικά». Δείχνοντας δε λίγο πιο πάνω στην επιστολή ποιος είναι αυτός που κήρυξε το ευαγγέλιο στους νεκρούς του άδη και με τι τρόπο, λέει: «Ο Χριστός έπαθε μία φορά για τους αμαρτωλούς, δίκαιος υπέρ αδίκων, για να μας προσαγάγει στον Θεό, αφού θανατώθηκε μεν κατά σάρκα, παρέμεινε ζωντανός δε κατά το πνεύμα, με το οποίο πήγε και κήρυξε και στα πνεύματα που ήταν στη φυλακή», δηλαδή στις ψυχές των νεκρών όλων των αιώνων.

Όταν ο Ισαάκ προτύπωνε το τίμιο πάθος του Χριστού, φορτώθηκε τα ξύλα για να πεθάνει, αν και σώθηκε· τώρα όμως, ας αναλάβουμε στους ώμους μας τα τίμια ξύλα του σταυρού και το φρικτό αίμα, πεθαίνοντας ως προς τη σάρκα και ζωοποιούμενοι κατά το πνεύμα.

Επομένως, επειδή, καθώς νομίζω, ο λόγος διέκρινε ορθά πώς αφενός η σύμφωνη με την ηδονή γέννηση από τον Αδάμ, τυραννώντας τη φύση, την παρέδιδε ως βορά στον θάνατο που προκλήθηκε εξαιτίας της, και πώς αφετέρου πάλι η κατά σάρκα γέννηση του Κυρίου, από φιλανθρωπία, προκάλεσε την κατάργηση και των δύο, εννοώ της ηδονής που προήλθε από τον Αδάμ και του θανάτου που επήλθε διά του Αδάμ, εξαφανίζοντας μαζί με την αμαρτία του Αδάμ και το επιτίμιο του Αδάμ —διότι δεν ήταν δυνατόν να κυριευθεί προς φθορά στο τέλος, μέσω του θανάτου, η γέννηση που δεν είχε απολύτως καμία σχέση με την αρχή, μέσω της οποίας επήλθε στο τέλος ο θάνατος—· επειδή λοιπόν, όπως είπα, ο λόγος διέκρινε αυτά μεταξύ τους, όσο καιρό μόνο τα γνωρίσματα του Αδάμ ως προς την αρχή και το τέλος, εννοώ τα της γέννησης και της φθοράς, επικρατούσαν τυραννικά επί της φύσεως, δεν ήταν καιρός να αρχίσει η κρίση προς τέλεια καταδίκη της αμαρτίας· όταν όμως ο Λόγος του Θεού εμφανίστηκε σε εμάς με σάρκα και έγινε τέλειος άνθρωπος, χωρίς μόνο την αμαρτία, φέροντας στη σάρκα του εκουσίως μόνο το φυσικό επιτίμιο του Αδάμ, και κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, πάσχοντας αναίτια ως δίκαιος υπέρ αδίκων, και αντέστρεψε τη χρήση του θανάτου, καθιστώντας τον καταδίκη της αμαρτίας και όχι της φύσεως, τότε έφτασε ο καιρός να αρχίσει η κρίση, μέσω της αντιστροφής του θανάτου, προς καταδίκη της αμαρτίας.

Και αυτό μας διδάσκει η κορυφή των θεολόγων, ο θείος Πέτρος, λέγοντας ότι ο Χριστός πέθανε μία φορά για τις αμαρτίες μας, δίκαιος υπέρ αδίκων, για να μας οδηγήσει στον Θεό, θανατωθείς μεν κατά τη σάρκα, ζωοποιηθείς δε κατά το πνεύμα. Και πάλι:

Αποκαλυφθείτε. Το ότι δε αυτά πράγματι συνέβησαν στους κατάλληλους καιρούς, θα το εξηγήσει εκείνος που έλαβε την εξέχουσα θέση μεταξύ των ιερών μαθητών του Χριστού, λέγοντας: Ότι ο Χριστός πέθανε μια φορά για τις αμαρτίες μας, δίκαιος υπέρ αδίκων, για να μας προσαγάγει στον Θεό, θανατωθείς μεν στη σάρκα, ζωοποιηθείς δε στο πνεύμα. Με το οποίο και πορεύθηκε και κήρυξε στα πνεύματα που βρίσκονταν στη φυλακή, τα οποία είχαν απειθήσει άλλοτε. Αυτοί, φρονώ εγώ, αφού διδάχτηκαν το ευαγγέλιο του μυστηρίου της σωτηρίας και αποδέχθηκαν το κήρυγμα του Λυτρωτή, και μάλιστα ενώ είχαν πλέον παύσει από κάθε κίνηση και ενέργεια και είχε χαθεί κάθε ελπίδα για πρακτική δράση, όντας ευγνώμονες για τις τόσο λαμπρές και μέγιστες ευεργεσίες, θα κραυγάσουν δυνατά εναντίον των ασεβών. Διότι έχουν συνυβριστεί μαζί με εκείνους που συγκαταλέγονται στους ζωντανούς, ή μάλλον επειδή δεν ανέχονται το θράσος εκείνων που βλασφημούν τον Ελευθερωτή. Γιατί, λόγω του πλεονάσματος της ασέβειάς τους, δεν θα απωθήσουν την ειδωλολατρία ούτε από τις ψυχές εκείνων που έχουν προαπέλθει. Εξαιτίας αυτών νομίζω ότι αυξάνεται η κατηγορία εναντίον τους και υπόκεινται, όπως είναι φυσικό, σε βαρύτερες τιμωρίες. Αυτούς λοιπόν, αφού τους αφήσουμε, μιας και έχουν καταστεί υπόδικοι και στους ζωντανούς και στους νεκρούς, μένοντας πιστοί στον σκοπό του έργου που έχουμε αναλάβει, ας προχωρήσουμε στα επόμενα.

Βλέπετε, ω γαληνότατοι, πώς, εφόσον όφειλε κατά πάντα να ομοιωθεί με τους αδελφούς, με τους οποίους παρομοίως συμμετείχε σε σάρκα και αίμα, εξάπαντος έχει και την ανάγκη να εικονίζεται εξίσου με αυτούς; Ειδάλλως, δεν έχει ομοιωθεί, και διαψεύδεται εκείνος που το απεφάνθη, και η φύση έχει αλλοιωθεί. Και μάλιστα ο ίδιος ο Θεός και Λόγος λέει κάπου τα εξής: Γιατί ζητάτε να με σκοτώσετε, έναν άνθρωπο που σας έχω μιλήσει την αλήθεια, την οποία άκουσα από τον Θεό; Δεν θα μπορούσε ποτέ εκείνος που δεν εικονίζεται να ονομάσει τον εαυτό του άνθρωπο, ούτε εκείνος που εκ φύσεως μπορεί να θανατωθεί να μην έχει εκ φύσεως και τη δυνατότητα να εικονίζεται· διότι το ένα εισάγει και επιβεβαιώνει το άλλο. Αυτός είναι που θανατώθηκε μεν ως προς τη σάρκα, ζωοποιήθηκε δε ως προς το πνεύμα, καθώς έχει πει ο μακάριος Πέτρος· τι άλλο θα ήταν αυτό παρά το να πούμε ότι εικονίζεται ως προς τη σάρκα, ενώ δεν εικονίζεται ως προς το πνεύμα; Αυτός είναι που έχει πει: και εκείνος που με τρώει, θα ζήσει δι' εμέ· δεν θα μπορούσε όμως εκείνος που δεν περιγράφεται να πει ότι τρώγεται, εκτός αν επρόκειτο για φάντασμα. Και αν το αποδεχθούμε αυτό, θα ξεπέσουμε στο φρόνημα του Μανιχαίου, απορρίπτοντας το μέγα μυστήριο της ευσέβειας· διότι και εκείνος λέει ότι ο Υιός, στο ορατό και στο αόρατο, φανέρωσε τη δική του ουσία στο όρος, έχοντας όχι δύο φύσεις, αλλά μία.