Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΕΤΡΟΥ 3:20

Διότι και οι ίδιες οι ψυχές εκείνων των παλαιών γιγάντων, που κάποτε απείθησαν και πολέμησαν τον Θεό, οι οποίες υποδηλώνονται με τους δράκοντες. Και βεβαίως, και ολόκληρο το υπόλοιπο πλήθος της οικουμένης, το οποίο υπήρξε μεν κατά τις προηγούμενες γενεές, αλλά είχε κυριευθεί από τον θάνατο, κάμπτουν το γόνυ, καθώς ελευθερώθηκαν από αυτόν· διότι είπε προς αυτούς που βρίσκονταν στα δεσμά: «Εξέλθετε», και προς εκείνους που βρίσκονταν στο σκοτάδι... Γι' αυτό και αυτές καλούνται στον ύμνο, μαζί με εκείνους που υπήρξαν άρχοντές τους και τους σπουδαίους ανθρώπους. Το ότι δε εκείνοι που κάποτε απείθησαν και επαναστάτησαν εναντίον του Θεού ελευθερώθηκαν, το υπαινίχθηκε ο Πέτρος λέγοντας στις Καθολικές Επιστολές: «Διά του οποίου πορεύθηκε και κήρυξε και στα πνεύματα που βρίσκονταν στον άδη, τα οποία κάποτε είχαν απειθήσει».

Αυτό λέει, ότι αφού πορεύθηκε και στον άδη, κήρυξε και στα πνεύματα που βρίσκονταν εκεί, τα οποία κάποτε είχαν απειθήσει. Διότι το «παραπικραίνοντας» το έχει θέσει αντί του «παραπικράναντας». «Ω Θεέ, κατά την πορεία σου ενώπιον του λαού σου, κατά τη διάβασή σου μέσα στην έρημο». Καταδεικνύει ότι αυτός που κατέβηκε μέχρι τον άδη είναι ο ίδιος που και παλαιότερα εξήγαγε μέσω του Μωυσή τον Ισραήλ από την Αίγυπτο. Λέει, λοιπόν, ότι καθώς προπορευόσουν του λαού σου που είχε εξέλθει από την Αίγυπτο, η γη σείστηκε, δηλαδή η έξοδός του έγινε ξακουστή σε όλη τη γη. Η γη σείστηκε· διότι και οι ουρανοί έσταξαν. Οι ουρανοί έσταξαν την πνευματική τροφή προφανώς· εννοεί δε και το μάννα. «Από προσώπου του Θεού του Σινά». Αντί του, εκείνου που θέσπισε τον νόμο στο όρος Σινά. «Από προσώπου του Θεού Ισραήλ». Ισραήλ είναι ο νους που βλέπει τον Θεό.

Με το οποίο πήγε και κήρυξε και στα πνεύματα που βρίσκονταν στη φυλακή, τα οποία είχαν απειθήσει άλλοτε, όταν η μακροθυμία του Θεού περίμενε υπομονετικά κατά τις ημέρες του Νώε, ενώ κατασκευαζόταν η κιβωτός, στην οποία λίγες, δηλαδή οκτώ, ψυχές διασώθηκαν μέσα από το ύδωρ.

Με πίστη, λοιπόν, ο Νώε, όταν έλαβε θεία αποκάλυψη, κατασκεύαζε την κιβωτό για τη σωτηρία του οίκου του, «στην οποία λίγες, δηλαδή οκτώ ψυχές, διασώθηκαν μέσα από το νερό». Διότι μία απόφαση θανάτου είχε εκδοθεί εναντίον όλων των κατοίκων της γης, επειδή, όπως ήταν φανερό, είχε πληθύνει η αμαρτία και είχε προκαλέσει τον Δημιουργό σε απρόθυμη οργή. Αλλά σώθηκε πανοικεί ο Νώε, επειδή ήταν δίκαιος. Διότι πίστεψε στον Θεό που τον πρόσταξε να κατασκευάσει την κιβωτό, και, ενώ ολόκληρη η γη είχε βυθιστεί στα ύδατα, η κιβωτός επέπλεε, έχοντας λάβει ως κυβερνήτη τον Θεό, τον σωτήρα των πάντων. Και βρισκόταν μέσα σε αυτήν ένα υπόλειμμα της ανθρωπότητας, μαζί με γυναίκες και τέκνα: αυτός που είχε ως καύχημα την πίστη. <Με πίστη πρόσφερε ο Αβραάμ τον Ισαάκ, όταν δοκιμαζόταν.> Αλλά δεν μπορώ να απομακρυνθώ από αυτό το μεγάλο θαύμα: ο μακάριος Αβραάμ ήταν γέροντας, θρηνούσε για την ατεκνία του, ζητούσε από τον Θεό κληρονόμο από την ελεύθερη γυναίκα του. Έπειτα, αφού τον απέκτησε και είχε εναποθέσει σε αυτόν όλη την ελπίδα για τη συνέχεια του γένους και την εκπλήρωση της θείας υπόσχεσης, διατάχθηκε να τον θυσιάσει. Τι έκανε λοιπόν ο γέροντας;

Διότι έχουμε βαπτιστεί με Άγιο Πνεύμα και πυρ, το οποίο σχεδόν λιώνει κάθε είδος φαυλότητας που υπάρχει μέσα μας, και την καταναλώνει σαν κάποια άχρηστη συσσωρευμένη ύλη· διότι αυτό είναι το έργο του πυρός. Αυτό ακριβώς διασαφηνίζει και ο μακάριος Παύλος, λέγοντας: «Ο Νώε, αφού έλαβε θεία αποκάλυψη μέσω της πίστεως, κατασκεύασε κιβωτό για τη σωτηρία του οίκου του,» στην οποία λίγες, δηλαδή οκτώ ψυχές, διασώθηκαν μέσα από το νερό. «Το αντίτυπο αυτού, το βάπτισμα, σώζει τώρα και εμάς, το οποίο δεν είναι αποβολή του ρύπου της σάρκας, αλλά αίτημα αγαθής συνειδήσεως προς τον Θεό.» Αυτό ακριβώς συμβουλεύει να επιλέξουν να πράξουν και τα πλήθη των Ιουδαίων, λέγοντας: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί·» δηλαδή, αποπλύνετε την κηλίδα, καθώς μας δικαιώνει από την πραότητα και τη φιλανθρωπία Του Αυτός που από εσάς καθυβρίστηκε.

Αυτός όχι μόνο σε εμάς ανέδειξε την οδό της σωτηρίας, αλλά βεβαίως, αφού πορεύτηκε, «κήρυξε και στα πνεύματα που βρίσκονταν στον άδη, τα οποία κάποτε είχαν απειθήσει», όπως ακριβώς λέει ο Πέτρος. Διότι δεν έπρεπε η φιλανθρωπία να γίνει μερική, αλλά η απόδειξη της δωρεάς να εκταθεί σε ολόκληρη τη φύση. Διότι, από τη μία, μέσω των προφητών λεγόταν εγκαίρως: «Μία μερίδα θα βραχεί· και μία μερίδα, πάνω στην οποία δεν θα ρίξω βροχή, θα ξεραθεί». Από την άλλη, στον Σωτήρα ταιριάζει η φωνή: «Ελάτε προς εμένα, όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Αφού κήρυξε, λοιπόν, και στα πνεύματα που βρίσκονταν στον άδη, και είπε στους δεσμώτες: «Βγείτε ειρηνικά», και σε όσους βρίσκονταν στο σκοτάδι: «Φανερωθείτε», ανασταίνει μεν κατά την τρίτη ημέρα τον δικό του ναό, καινοτομεί δε για τη φύση και την ανάβαση στους ουρανούς, προσφέροντας τον εαυτό Του στον Πατέρα σαν απαρχή της ανθρωπότητας, έχοντας δωρίσει σε αυτούς που βρίσκονται στη γη τον αρραβώνα της χάριτος, δηλαδή τη μετοχή του Πνεύματος.

Διότι έχουμε βαπτιστεί στο όνομα του Πατρός, και του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος· και πιστεύοντας ότι η Αγία Τριάδα είναι ομοούσια, προσκυνούμε σε αυτήν μία θεότητα· ευχαριστώντας τον Θεό και Πατέρα, επειδή για χάρη της δικής μας σωτηρίας και ζωής απέστειλε από τον ουρανό τον δικό Του Υιό, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα, και ενδύθηκε τη δική μας ομοίωση, και έγινε αληθινά άνθρωπος, ώστε αφού θριαμβεύσει επί των Αρχών και των Εξουσιών, να προσηλώσει στον δικό του σταυρό, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, το χειρόγραφο των αμαρτιών που ήταν εναντίον μας, και αφού μας απαλλάξει από κάθε ενοχή, να μας αναδείξει καθαρούς, ξεπλένοντας τον μολυσμό των παλαιών πταισμάτων· και να κηρύξει «και στα πνεύματα που ήταν στον άδη, τα οποία κάποτε απείθησαν», σύμφωνα με τα γραφές, και έτσι λοιπόν, αφού εγέρθηκε από τους νεκρούς, να καταργήσει τον εχθρό όλων, τον θάνατο. Και επιπλέον, ανοίγοντας διάπλατα τις άνω πύλες στους επί γης, να καταστήσει πολίτη του ουρανού τον άλλοτε δραπέτη. Διότι θα έρθει, θα έρθει στον κατάλληλο καιρό, και όπως ο ίδιος είπε, θα παραλάβει μαζί του όλους εμάς που διαπρέπουμε με ορθή πίστη και είμαστε λαμπρυσμένοι με ευαγγελική πολιτεία.

«Με το οποίο πήγε και κήρυξε στους πατέρες που βρίσκονταν στη φυλακή, οι οποίοι είχαν απειθήσει κάποτε, όταν η μακροθυμία του Θεού περίμενε στις ημέρες του Νώε, ενώ κατασκευαζόταν η κιβωτός, στην οποία λίγοι, δηλαδή οκτώ ψυχές, διασώθηκαν μέσα από το νερό. Το αντίτυπο αυτού, το βάπτισμα, σώζει τώρα και εμάς, όχι ως αποβολή της σωματικής ακαθαρσίας, αλλά ως επερώτημα αγαθής συνείδησης προς τον Θεό». Και τι είναι λοιπόν αυτό το «από αγαθή συνείδηση προς τον Θεό επερώτημα»; Είναι η ομολογία της πίστης στον Χριστό, την οποία έχουμε συνηθίσει να κάνουμε ενώπιον πολλών μαρτύρων, και όχι μόνο ανθρώπων, στους οποίους ταιριάζει το καύχημα της θείας ιερουργίας, αλλά και των λογικών δυνάμεων, οι οποίες υπηρετούν τον Θεό, προσπαθώντας με σπουδή να κατορθώνουν αυτά που αποβλέπουν στη δόξα Του. Λέω λοιπόν ότι πρέπει, εκείνοι που ομολογούν αλάνθαστα την πίστη, με κανέναν τρόπο να μην επιτρέπουν να κλονίζονται. Διότι είναι γραμμένο: «Αδελφοί μου αγαπητοί, να γίνεστε εδραίοι, αμετακίνητοι, περισσεύοντας πάντα στον οίκο του Κυρίου». δʹ. Διότι μερικές φορές προκαλούν τρικυμία σε κάποιους, ακόμη και από αυτούς που έχουν ήδη πιστέψει, άνδρες που είναι σύντροφοι της αμάθειας, ποτίζοντας τον πλησίον με θολή ανατροπή, καθώς είναι γραμμένο, και αναβλύζοντας τα πονηρά σαν «από τον πονηρό θησαυρό της καρδίας» τους, ξερνώντας το δηλητήριο της φαυλότητας του διαβόλου.

Στην οποία, όπως λέει και ο Πέτρος, «λίγες, δηλαδή οκτώ ψυχές, διασώθηκαν μέσα από το νερό». Το οποίο ως αντίτυπο σώζει και εμάς τώρα, το βάπτισμα, «όχι ως αποβολή των ρύπων της σάρκας, αλλά ως επερώτημα αγαθής συνείδησης προς τον Θεό». Με ποιον τρόπο, λοιπόν, κατασκευαζόταν η κιβωτός; «Τριακοσίων πήχεων», λέει, «θα κάνεις το μήκος της κιβωτού, και το πλάτος πενήντα· το δε ύψος τριάντα».

Ο Χριστός μας απαλλάσσει, όπως είπα, με την ενέργεια του Πνεύματος, από τα πάθη που είναι κρυμμένα μέσα στον νου. Και πολύ εύστοχα χρησιμοποιείται το είδος του βοτάνου μαζί με το τρεχούμενο νερό. Διότι έχουμε βαπτιστεί «εν Πνεύματι Αγίω και πυρί», σύμφωνα με την Γραφή. Το δε βότανο, όπως είπα, είναι θερμό και δεκτικό της ενέργειας του Πνεύματος. Το δε κλωσμένο κόκκινο νήμα υποδηλώνει και πάλι από μόνο του τον τρόπο της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς. Διότι ο Λόγος, αν και Θεός, έχει συμπλακεί με σάρκα και αίμα. Και το κόκκινο χρώμα απεικονίζει αίμα και σάρκα. Διότι τέτοιο χρώμα έχουν. Σφάζεται λοιπόν το πτηνό πάνω σε τρεχούμενο νερό, στο οποίο το άλλο που διασώθηκε βαπτίζεται μαζί με τα υπόλοιπα, και ύστερα αφήνεται ελεύθερο χωρίς να έχει πάθει τίποτα, όπως ακριβώς προείπα. Διότι ο Χριστός θυσιάστηκε για εμάς· αλλά ο ίδιος βρισκόταν και μέσα στον θάνατο και ήταν ανώτερος του θανάτου. Διότι «θανατώθηκε μεν ως προς τη σάρκα, σύμφωνα με την Γραφή, αλλά ζωοποιήθηκε ως προς το πνεύμα», με το οποίο «πορεύτηκε και κήρυξε και στα πνεύματα που βρίσκονταν στη φυλακή, τα οποία κάποτε είχαν απειθήσει».

Είναι παράδοξο και αξιοθαύμαστο σε όλους το ότι το σώμα αναβίωσε, αυτό που από τη φύση του είναι φθαρτό· διότι είχε ενωθεί με τον άφθαρτο Λόγο. Η δε θεία ψυχή, η οποία έλαβε τη συμπόρευση και την ένωση με Αυτόν, κατήλθε μεν στον άδη, και κάνοντας χρήση θεοπρεπούς δύναμης και εξουσίας, εμφανίστηκε στα πνεύματα που βρίσκονταν εκεί. Γι' αυτόν τον λόγο και έλεγε: «σε όσους βρίσκονται στα δεσμά: Εξέλθετε, και σε όσους βρίσκονται στο σκοτάδι: Φανερωθείτε.» Και μου φαίνεται ότι κάτι τέτοιο αναφέρει και ο θεσπέσιος Πέτρος τόσο για τον Θεό Λόγο όσο και για την ψυχή Του, η οποία ενώθηκε μαζί Του κατά οικονομία: «Διότι είναι προτιμότερο να πάσχετε κάνοντας το καλό, εάν αυτό θέλει το θέλημα του Θεού, παρά κάνοντας το κακό, επειδή και ο Χριστός πέθανε μία φορά για τις αμαρτίες, δίκαιος υπέρ αδίκων, για να μας προσαγάγει στον Θεό, θανατώθηκε μεν ως προς τη σάρκα, αλλά ζωοποιήθηκε ως προς το πνεύμα. Με το οποίο, λέει, πορεύτηκε και κήρυξε και στα πνεύματα που βρίσκονταν στη φυλακή, τα οποία είχαν απειθήσει άλλοτε.» Διότι, νομίζω, δεν θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι η θεότητα του Μονογενούς κατήλθε γυμνή και καθ' εαυτήν στον άδη, και κήρυξε στα πνεύματα που ήταν εκεί, εφόσον είναι εντελώς αθέατη· διότι το θείο είναι πάντοτε υπεράνω της οπτικής αντίληψης.

Πάλι, ισχυρίζονται ότι ο ήλιος, ο μέγας φωστήρας, δημιουργήθηκε την τετάρτη ημέρα εξαιτίας του αριθμού της τετράδας. Και ότι οι αυλαίες της σκηνής που κατασκευάστηκε από τον Μωυσή, οι οποίες έγιναν από βύσσο, υάκινθο, πορφύρα και κόκκινο, υπέδειξαν κατ' αυτούς την ίδια εικόνα. Και ορίζουν ότι ο ποδήρης χιτώνας του ιερέα, ο οποίος ήταν στολισμένος με τέσσερις σειρές πολυτελών λίθων, σημαίνει την τετράδα. Και αν υπάρχουν παρόμοια σημεία στις Γραφές που μπορούν να αναχθούν στον αριθμό τέσσερα, λένε ότι έχουν γίνει για τη δική τους τετρακτύ. Την δε ογδοάδα υποστηρίζουν πάλι ότι αποδεικνύεται ως εξής: λένε ότι ο άνθρωπος πλάστηκε την όγδοη ημέρα. Διότι άλλοτε θέλουν να έχει δημιουργηθεί την έκτη και άλλοτε την όγδοη, εκτός εάν πουν ότι ο χοϊκός πλάστηκε την έκτη ημέρα, ενώ ο σαρκικός την όγδοη· διότι αυτά τα διαχωρίζουν μεταξύ τους. Μερικοί δε υποστηρίζουν ότι άλλος είναι ο αρσενοθήλυς άνθρωπος που έγινε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού, και αυτός είναι ο πνευματικός· και άλλος αυτός που πλάστηκε από τη γη. Και λένε ότι η οικονομία της κιβωτού κατά τον κατακλυσμό, μέσα στην οποία διασώθηκαν οκτώ άνθρωποι, φανερώνει σαφέστατα τη σωτήρια ογδοάδα. Το ίδιο σημαίνει και ο Δαβίδ, ο οποίος ήταν ο όγδοος στη σειρά γέννησης των αδελφών του. Ακόμη, και η περιτομή, που γινόταν την όγδοη ημέρα, δηλώνει την περιτομή της άνω ογδοάδας.

ΤΙΤΛΟΣ Δʹ. — Περί βαπτίσματος και της προφητείας για το θείο λουτρό. «Προσέλθετε σε αυτόν και φωτιστείτε, και τα πρόσωπά σας δεν πρόκειται να ντροπιαστούν.» «Οι διψασμένοι, πορευτείτε προς το νερό, και όσοι δεν έχετε χρήματα, πηγαίνετε, αγοράστε και πιείτε κρασί χωρίς χρήματα και χωρίς αντίτιμο.» «Αντλήστε νερό με χαρά από τις πηγές της σωτηρίας.» «Λουστείτε, γίνετε καθαροί.» «Ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω.» «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω: εάν κάποιος δεν γεννηθεί από νερό και Πνεύμα, δεν πρόκειται να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού.» «Στις ημέρες του Νώε, όταν κατασκευαζόταν η κιβωτός, στην οποία λίγες, δηλαδή οκτώ, ψυχές διασώθηκαν μέσα από το νερό. Το αντίτυπο αυτού, το βάπτισμα, σώζει και εμάς τώρα, το οποίο δεν είναι η αποβολή του ρύπου της σάρκας, αλλά το αίτημα μιας αγαθής συνείδησης προς τον Θεό, δια της αναστάσεως του Ιησού Χριστού.» «Είναι αδύνατον αυτούς που φωτίστηκαν μία φορά, και γεύτηκαν την επουράνια δωρεά, και έγιναν μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος, και γεύτηκαν τον καλό λόγο του Θεού και τις δυνάμεις του μελλοντικού αιώνα, και ύστερα ξέπεσαν, να τους ανακαινίσει κανείς πάλι προς μετάνοια, εφόσον σταυρώνουν ξανά μέσα τους τον Υιό του Θεού και τον διαπομπεύουν.» Καιρός βαπτίσματος είναι ολόκληρος ο βίος των ανθρώπων.

Αποκαλυφθείτε. Το ότι δε αυτά πράγματι συνέβησαν στους κατάλληλους καιρούς, θα το εξηγήσει εκείνος που έλαβε την εξέχουσα θέση μεταξύ των ιερών μαθητών του Χριστού, λέγοντας: Ότι ο Χριστός πέθανε μια φορά για τις αμαρτίες μας, δίκαιος υπέρ αδίκων, για να μας προσαγάγει στον Θεό, θανατωθείς μεν στη σάρκα, ζωοποιηθείς δε στο πνεύμα. Με το οποίο και πορεύθηκε και κήρυξε στα πνεύματα που βρίσκονταν στη φυλακή, τα οποία είχαν απειθήσει άλλοτε. Αυτοί, φρονώ εγώ, αφού διδάχτηκαν το ευαγγέλιο του μυστηρίου της σωτηρίας και αποδέχθηκαν το κήρυγμα του Λυτρωτή, και μάλιστα ενώ είχαν πλέον παύσει από κάθε κίνηση και ενέργεια και είχε χαθεί κάθε ελπίδα για πρακτική δράση, όντας ευγνώμονες για τις τόσο λαμπρές και μέγιστες ευεργεσίες, θα κραυγάσουν δυνατά εναντίον των ασεβών. Διότι έχουν συνυβριστεί μαζί με εκείνους που συγκαταλέγονται στους ζωντανούς, ή μάλλον επειδή δεν ανέχονται το θράσος εκείνων που βλασφημούν τον Ελευθερωτή. Γιατί, λόγω του πλεονάσματος της ασέβειάς τους, δεν θα απωθήσουν την ειδωλολατρία ούτε από τις ψυχές εκείνων που έχουν προαπέλθει. Εξαιτίας αυτών νομίζω ότι αυξάνεται η κατηγορία εναντίον τους και υπόκεινται, όπως είναι φυσικό, σε βαρύτερες τιμωρίες. Αυτούς λοιπόν, αφού τους αφήσουμε, μιας και έχουν καταστεί υπόδικοι και στους ζωντανούς και στους νεκρούς, μένοντας πιστοί στον σκοπό του έργου που έχουμε αναλάβει, ας προχωρήσουμε στα επόμενα.