Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΕΤΡΟΥ 3:21

Επομένως, από αυτά μας έχει γίνει σαφές το ζητούμενο, για ποιο λόγο το νερό συμπαραλήφθηκε μαζί με το Πνεύμα. Διότι δύο σκοποί επιδιώκονται στο βάπτισμα: αφενός να καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας, ώστε να μην καρποφορεί πλέον για τον θάνατο, και αφετέρου να ζει κανείς κατά το Πνεύμα και να έχει τον καρπό στον αγιασμό· το μεν νερό παρέχει την εικόνα του θανάτου, καθώς δέχεται το σώμα όπως σε τάφο, το δε Πνεύμα χορηγεί τη ζωοποιό δύναμη, ανακαινίζοντας τις ψυχές μας από τη νεκρότητα της αμαρτίας προς την αρχική ζωή. Αυτό λοιπόν σημαίνει το να γεννηθεί κανείς άνωθεν από νερό και Πνεύμα: ότι η μεν νέκρωση συντελείται μέσα στο νερό, ενώ η ζωή μας ενεργείται διά του Πνεύματος. Με τρεις καταδύσεις, λοιπόν, και με ισάριθμες επικλήσεις ολοκληρώνεται το μέγα μυστήριο του βαπτίσματος, ώστε και ο τύπος του θανάτου να απεικονιστεί, και οι βαπτιζόμενοι να φωτιστούν στις ψυχές τους με την παράδοση της θεογνωσίας. Ώστε, εάν υπάρχει κάποια χάρη μέσα στο νερό, αυτή δεν προέρχεται από τη φύση του νερού, αλλά από την παρουσία του Πνεύματος. Διότι το βάπτισμα δεν είναι «αποβολή του ρύπου της σάρκας, αλλά αίτημα αγαθής συνειδήσεως προς τον Θεό».

Ή πώς θα μπορούσαν κάποιοι να πορευθούν πολύ σωστά και αλάνθαστα προς τον ζωντανό και αληθινό Δεσπότη, απορρίπτοντας τη λατρεία της κτίσης ως κάτι το παρωχημένο; Β. Μέσω της πίστης, νομίζω. Διότι αυτό είναι το «επερώτημα προς τον Θεό από αγαθή συνείδηση». Α. Αληθινός μεν είναι ο λόγος σου, αλλά πες μου τούτο: Άραγε η πίστη δεν είναι προς τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα; Β. Έτσι λέω. Α. Όσοι λοιπόν είναι πρόθυμοι να διαφυλάξουν την πίστη αταλάντευτη, ακατηγόρητη και ελεύθερη από κάθε ψεγάδι, θα πίστευαν άραγε ταυτόχρονα στον Θεό και στην κτίση, ή θα πίστευαν μονοτρόπως στον Θεό, αναγνωρίζοντας τον Υιό ως ισοφυή με τον Πατέρα; Β. Προφανώς ως προς έναν Θεό, δηλαδή σε μία φύση της θεότητας, διότι θα γνώριζαν ότι δεν θα απέφευγαν την ενοχή, αν συνέπλεκαν τον κατά φύση Θεό με την κτίση. Α. Είναι βέβαιο λοιπόν ότι και η πίστη προς τον Υιό απευθύνεται ως προς ζωντανό και αληθινό Θεό. Αυτό θα σου γινόταν χωρίς κόπο σαφές, ακούγοντας τον Υιό να λέει: «Πιστεύετε στον Θεό, και σε εμένα πιστεύετε», όχι βέβαια σαν να πρόκειται για κτίση και Θεό, κάθε άλλο, αλλά μάλλον αναγάγοντας στην ίδια φύση της θεότητας λόγω της ταυτότητας της ουσίας και της απαράλλαχτης ισότητας. Και βέβαια είπε πάλι: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε». Διότι το να πιστεύει κανείς στον Υιό δεν τον απομακρύνει από τον Πατέρα, αλλά μέσω του Γεννήματος ανάγει τον αληθινά γνήσιο προσκυνητή προς τον Πατέρα που τον γέννησε.

Διότι δεν θεωρούμε ότι ο απεσταλμένος είναι κανένας άλλος, παρά ο Μονογενής Θεός που κατήλθε και στάλθηκε σε εμάς άνωθεν και από τον Πατέρα για την καταστροφή της αμαρτίας και της πλεονεξίας του διαβόλου. Και γνωρίζοντας ότι Αυτός ο ίδιος επιφέρεται αοράτως στα ύδατα της αγίας κολυμβήθρας, λουζόμαστε με πίστη, όχι για την αποβολή του ρύπου της σάρκας, σύμφωνα με όσα έχουν γραφεί, αλλά σαν να ξεπλένουμε κάποιο μόλυσμα και ακαθαρσία από τα μάτια της διανοίας, ώστε στο εξής, όντας καθαροί, να μπορέσουμε να ατενίσουμε καθαρά το θείο κάλλος. Όπως λοιπόν πιστεύουμε ότι το σώμα του Χριστού είναι ζωοποιό, επειδή είναι ναός και κατοικητήριο του ζώντος Θεού Λόγου, έχοντας όλη την ενέργειά Του, έτσι λέμε ότι είναι και πρόξενος φωτισμού· διότι είναι σώμα του κατά φύσιν και κατ' αλήθειαν φωτός. Και όπως όταν ανέστησε τον νεκρό μονογενή γιο της χήρας, δεν αρκέστηκε μόνο στο να προστάξει και να πει «Νεανίσκε, σε σένα λέω, σήκω», καίτοι ήταν συνηθισμένος να κατορθώνει με τον λόγο του όλα όσα ήθελε, αλλά έθεσε και το χέρι του στο φέρετρο, δείχνοντας ότι και το σώμα Του έχει τη ζωοποιό ενέργεια· έτσι και εδώ επιχρίει με το πτύσμα, διδάσκοντας ότι το σώμα Του είναι πρόξενος φωτισμού ακόμη και μέσω της απλής αφής. Διότι είναι σώμα του αληθινού φωτός, όπως ακριβώς έχουμε πει.

Διότι έχουμε βαπτιστεί με Άγιο Πνεύμα και πυρ, το οποίο σχεδόν λιώνει κάθε είδος φαυλότητας που υπάρχει μέσα μας, και την καταναλώνει σαν κάποια άχρηστη συσσωρευμένη ύλη· διότι αυτό είναι το έργο του πυρός. Αυτό ακριβώς διασαφηνίζει και ο μακάριος Παύλος, λέγοντας: «Ο Νώε, αφού έλαβε θεία αποκάλυψη μέσω της πίστεως, κατασκεύασε κιβωτό για τη σωτηρία του οίκου του,» στην οποία λίγες, δηλαδή οκτώ ψυχές, διασώθηκαν μέσα από το νερό. «Το αντίτυπο αυτού, το βάπτισμα, σώζει τώρα και εμάς, το οποίο δεν είναι αποβολή του ρύπου της σάρκας, αλλά αίτημα αγαθής συνειδήσεως προς τον Θεό.» Αυτό ακριβώς συμβουλεύει να επιλέξουν να πράξουν και τα πλήθη των Ιουδαίων, λέγοντας: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί·» δηλαδή, αποπλύνετε την κηλίδα, καθώς μας δικαιώνει από την πραότητα και τη φιλανθρωπία Του Αυτός που από εσάς καθυβρίστηκε.

«Με το οποίο πήγε και κήρυξε στους πατέρες που βρίσκονταν στη φυλακή, οι οποίοι είχαν απειθήσει κάποτε, όταν η μακροθυμία του Θεού περίμενε στις ημέρες του Νώε, ενώ κατασκευαζόταν η κιβωτός, στην οποία λίγοι, δηλαδή οκτώ ψυχές, διασώθηκαν μέσα από το νερό. Το αντίτυπο αυτού, το βάπτισμα, σώζει τώρα και εμάς, όχι ως αποβολή της σωματικής ακαθαρσίας, αλλά ως επερώτημα αγαθής συνείδησης προς τον Θεό». Και τι είναι λοιπόν αυτό το «από αγαθή συνείδηση προς τον Θεό επερώτημα»; Είναι η ομολογία της πίστης στον Χριστό, την οποία έχουμε συνηθίσει να κάνουμε ενώπιον πολλών μαρτύρων, και όχι μόνο ανθρώπων, στους οποίους ταιριάζει το καύχημα της θείας ιερουργίας, αλλά και των λογικών δυνάμεων, οι οποίες υπηρετούν τον Θεό, προσπαθώντας με σπουδή να κατορθώνουν αυτά που αποβλέπουν στη δόξα Του. Λέω λοιπόν ότι πρέπει, εκείνοι που ομολογούν αλάνθαστα την πίστη, με κανέναν τρόπο να μην επιτρέπουν να κλονίζονται. Διότι είναι γραμμένο: «Αδελφοί μου αγαπητοί, να γίνεστε εδραίοι, αμετακίνητοι, περισσεύοντας πάντα στον οίκο του Κυρίου». δʹ. Διότι μερικές φορές προκαλούν τρικυμία σε κάποιους, ακόμη και από αυτούς που έχουν ήδη πιστέψει, άνδρες που είναι σύντροφοι της αμάθειας, ποτίζοντας τον πλησίον με θολή ανατροπή, καθώς είναι γραμμένο, και αναβλύζοντας τα πονηρά σαν «από τον πονηρό θησαυρό της καρδίας» τους, ξερνώντας το δηλητήριο της φαυλότητας του διαβόλου.

Στην οποία, όπως λέει και ο Πέτρος, «λίγες, δηλαδή οκτώ ψυχές, διασώθηκαν μέσα από το νερό». Το οποίο ως αντίτυπο σώζει και εμάς τώρα, το βάπτισμα, «όχι ως αποβολή των ρύπων της σάρκας, αλλά ως επερώτημα αγαθής συνείδησης προς τον Θεό». Με ποιον τρόπο, λοιπόν, κατασκευαζόταν η κιβωτός; «Τριακοσίων πήχεων», λέει, «θα κάνεις το μήκος της κιβωτού, και το πλάτος πενήντα· το δε ύψος τριάντα».

Αλλά το πάθος Του, και ο τρόπος της ενανθρωπήσεως, υπήρξαν για εμάς πρόξενοι αφθαρσίας και καθαρισμού. Διότι έχουμε δικαιωθεί σε Αυτόν, αποβάλλοντας τον μολυσμό από την ψυχή και τα σπλάγχνα, εφόσον αληθινά το σωτήριο βάπτισμα δεν είναι αποβολή των ρύπων της σάρκας, αλλά επερώτημα αγαθής συνειδήσεως προς τον Θεό. Μέσω αυτού, εφόσον γίνεται η άφεση των αμαρτημάτων, η χάρη θα ακολουθήσει οπωσδήποτε τις ομολογίες της πίστεως. Και ότι ο θάνατος του Χριστού υπέρ ημών έγινε οδός προς την αφθαρσία και τη ζωή, δεν επιδέχεται καμία αμφισβήτηση. Εκείνος όμως που καίει τη δαμάλη και αναμειγνύει στη στάχτη το ξύλο του κέδρου, τον ύσσωπο και το κόκκινο νήμα, καθώς και εκείνος που συλλέγει τη στάχτη, λέει η Γραφή, θεωρούνται ακάθαρτοι μέχρι το βράδυ, καίτοι πλένουν τα ενδύματά τους και είναι καθαροί. Ο νόμος ίσως με αυτό καταδεικνύει την ασθένεια της ανθρώπινης φύσεως και ότι, αν τα έργα μας εξετάζονταν με ακρίβεια και λεπτομέρεια, κανένας από εκείνους που έχουν ταχθεί στη λειτουργία –και προφανώς εννοεί τη θεία και ιερή– δεν θα ήταν εντελώς ακατάκριτος, αλλά, ακόμη κι αν κάποιος ανήκε σε αυτούς που έχουν επιλέξει να ζουν με τον πιο άριστο τρόπο και ήταν όσο το δυνατόν πιο καθαρός, δεν θα είχε τη λειτουργία του αψεγάδιαστη. Διότι κανείς δεν είναι άξιος να εγγίσει τα μυστήρια του Σωτήρος μας. Και αυτό δεν είναι καθόλου παράξενο, διότι ο ιερός λόγος μάς πείθει λέγοντας: «Ακόμη και τα άστρα δεν είναι καθαρά ενώπιόν Του».

Διότι βαπτιζόμαστε, όχι αποκομίζοντας την αποβολή του σωματικού ρύπου, αλλά απαλλασσόμενοι από τους μολυσμούς του νου και της καρδιάς, και αποπλένοντας τις κηλίδες των αμαρτημάτων, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία Εκείνου που καλεί στη σωτηρία. Διότι δικαιωθήκαμε όχι από τα έργα του νόμου, σύμφωνα με τις Γραφές, αλλά από την πίστη στον Ιησού Χριστό. Παρατήρησε δε πώς, καίτοι ο Ααρών ήταν άγιος σύμφωνα με τον νόμο, αλλά και εκείνοι που είχαν διαταχθεί να λειτουργούν μαζί του, πρώτα πλένουν τα χέρια και τα πόδια με νερό, και έπειτα αναλαμβάνουν το ιερό έργο, και εισέρχονται στα Άγια των αγίων, απαλλαγμένοι από φόβους, πράγμα που με σαφήνεια και ενάργεια φανερώνει, νομίζω, και ο ίδιος ο νόμος, σαν να κραυγάζει το ίδιο το γεγονός, ότι είναι ανίερος ενώπιον του Θεού και εκείνος που θεωρείται ότι είναι ιερός σύμφωνα με τον νόμο, αν δεν λουστεί με το νερό, και ότι η δύναμη της λατρείας του νόμου δεν επαρκεί για την κάθαρση.

Η κάθαρση για όσους έχουν μολυνθεί είναι η στάχτη με το νερό. Διότι λυτρωτικό μέσο της αμαρτίας είναι το πάθος του Σωτήρα, που μας αγιάζει μέσω του νερού, μέσω του οποίου κερδίζουμε όχι την αποβολή των ρύπων της σάρκας, σύμφωνα με τα γραμμένα, αλλά την έκπλυση των μολυσμών των ψυχών· διότι «Λουστείτε», λέει, «και γίνετε καθαροί»· έτσι μας πρόσταζε άνωθεν ο προφητικός λόγος. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Στον μόσχο λοιπόν, σαν σε εικόνα και τύπο, σκιαγραφείται ο θάνατος του Χριστού δι' ημάς και υπέρ ημών. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Το καταλαβαίνεις πάρα πολύ καλά, και νομίζω ότι θα το θαύμαζες ακόμη περισσότερο, αν κοίταζες και εκείνο. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Ποιο; ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Εάν μεν, λέει, αμαρτήσει ο ηγέτης μαζί με τους υπηκόους του, ή έστω από μόνο του το πλήθος που βρίσκεται υπό την εξουσία του, το θύμα θα είναι μόσχος. Εάν όμως ο ηγέτης περιπέσει σε προσωπικά σφάλματα, ας προσφέρει, λέει, έναν τράγο. Αν όμως είναι κάποιος από τον λαό, ας μην είναι πλέον αρσενικό το σφάγιο, αλλά θηλυκό. Θα διαβάσω, αν θέλεις, και τους σχετικούς νόμους, διότι λέει τα εξής: «Εάν δε ο άρχοντας αμαρτήσει, και παραβεί μία από όλες τις εντολές του Κυρίου του Θεού του, η οποία δεν πρέπει να παραβαίνεται, έστω και ακούσια, και σφάλει, και του γίνει γνωστή η αμαρτία στην οποία έπεσε, τότε θα προσφέρει ως δώρο του έναν τράγο, αρσενικό και άμωμο, για την αμαρτία· και θα επιθέσει το χέρι του στο κεφάλι του τράγου, και θα τον σφάξουν στον τόπο όπου σφάζουν τα ολοκαυτώματα ενώπιον του Κυρίου, διότι είναι θυσία περί αμαρτίας».

Πρέπει δε να υπενθυμίσουμε και λίγες ακόμη μαρτυρίες παρομοίως σχετικά με το ότι ο Υιός κάθεται εκ δεξιών του Πατρός. Διότι, στο κατά Ματθαίον ευαγγέλιο έχει γραφτεί: «όμως σας λέγω, από τώρα θα δείτε τον Υιό του ανθρώπου να κάθεται εκ δεξιών της δυνάμεως», και τα εξής. Ακολούθως προς αυτά και ο απόστολος Πέτρος γράφει τα εξής: «δια της αναστάσεως του Ιησού Χριστού, ο οποίος είναι εκ δεξιών του Θεού, αφού πορεύθηκε στον ουρανό». Ο δε απόστολος Παύλος, γράφοντας προς τους Ρωμαίους λέει: «ο Χριστός που πέθανε, μάλλον δε και αναστήθηκε, ο οποίος και είναι εκ δεξιών του Θεού». Και στέλνοντας επιστολή προς τους Εφεσίους είπε τα εξής: «σύμφωνα με την ενέργεια της κραταιάς ισχύος του, την οποία ενήργησε στον Χριστό, όταν τον ανέστησε από τους νεκρούς και τον κάθισε εκ δεξιών του», και τα εξής. Στους δε χριστιανούς στις Κολοσσές δίδαξε ως εξής: «εάν λοιπόν συναναστηθήκατε με τον Χριστό, να αναζητάτε τα άνω, όπου ο Χριστός είναι καθήμενος εκ δεξιών του Πατρός». Στην δε προς Εβραίους επιστολή λέει: «αφού έκανε τον καθαρισμό των αμαρτιών, κάθισε εκ δεξιών της μεγαλωσύνης στα ύψη». Και πάλι: «σε ποιον δε από τους αγγέλους είπε ποτέ: κάθισε εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου;». Και πάλι: «αυτός δε, αφού προσέφερε μία θυσία υπέρ όλων στο διηνεκές, κάθισε εκ δεξιών του Θεού, αναμένοντας στο εξής έως ότου τεθούν οι εχθροί του υποπόδιο των ποδιών του».

Γʹ. Το να φιλοσοφήσουμε, λοιπόν, για τις δύο γεννήσεις, εννοώ την πρώτη και την τελευταία, δεν είναι του παρόντος καιρού· ας φιλοσοφήσουμε όμως για τη μεσαία, η οποία μας είναι τώρα αναγκαία, και από την οποία λαμβάνει το όνομά της η ημέρα των Φώτων· το φώτισμα είναι λαμπρότητα των ψυχών, μετάθεση του βίου, επερώτημα της προς τον Θεό συνειδήσεως· το φώτισμα είναι βοήθεια στη δική μας ασθένεια· το φώτισμα είναι απόθεση της σαρκός, ακολούθηση του Πνεύματος, κοινωνία του Λόγου, επανόρθωση του πλάσματος, κατακλυσμός της αμαρτίας, μετοχή στο φως, κατάλυση του σκότους· το φώτισμα είναι όχημα προς τον Θεό, συνεκδημία με τον Χριστό, στήριγμα της πίστεως, τελείωση του νου, κλείδα της βασιλείας των ουρανών, αλλαγή της ζωής, αναίρεση της δουλείας, λύση των δεσμών, μεταποίηση της συνθέσεως· το φώτισμα (τι ανάγκη υπάρχει να απαριθμώ περισσότερα;) είναι το κάλλιστο και το μεγαλοπρεπέστατο από τα δώρα του Θεού.

ΤΙΤΛΟΣ Δʹ. — Περί βαπτίσματος και της προφητείας για το θείο λουτρό. «Προσέλθετε σε αυτόν και φωτιστείτε, και τα πρόσωπά σας δεν πρόκειται να ντροπιαστούν.» «Οι διψασμένοι, πορευτείτε προς το νερό, και όσοι δεν έχετε χρήματα, πηγαίνετε, αγοράστε και πιείτε κρασί χωρίς χρήματα και χωρίς αντίτιμο.» «Αντλήστε νερό με χαρά από τις πηγές της σωτηρίας.» «Λουστείτε, γίνετε καθαροί.» «Ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω.» «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω: εάν κάποιος δεν γεννηθεί από νερό και Πνεύμα, δεν πρόκειται να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού.» «Στις ημέρες του Νώε, όταν κατασκευαζόταν η κιβωτός, στην οποία λίγες, δηλαδή οκτώ, ψυχές διασώθηκαν μέσα από το νερό. Το αντίτυπο αυτού, το βάπτισμα, σώζει και εμάς τώρα, το οποίο δεν είναι η αποβολή του ρύπου της σάρκας, αλλά το αίτημα μιας αγαθής συνείδησης προς τον Θεό, δια της αναστάσεως του Ιησού Χριστού.» «Είναι αδύνατον αυτούς που φωτίστηκαν μία φορά, και γεύτηκαν την επουράνια δωρεά, και έγιναν μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος, και γεύτηκαν τον καλό λόγο του Θεού και τις δυνάμεις του μελλοντικού αιώνα, και ύστερα ξέπεσαν, να τους ανακαινίσει κανείς πάλι προς μετάνοια, εφόσον σταυρώνουν ξανά μέσα τους τον Υιό του Θεού και τον διαπομπεύουν.» Καιρός βαπτίσματος είναι ολόκληρος ο βίος των ανθρώπων.

Επομένως, αυτός είναι ένας άλλος τρόπος μύησης, που δεν συμφωνεί με κανέναν από τους προαναφερθέντες. Όταν δε ο κορυφαίος απόστολος, γράφοντας τις καθολικές παραινέσεις προς τους Ιουδαίους της διασποράς, κυριαρχούσε στη ροή της γλώσσας και την ταχύτητα της γραφής, θέσπισε το βάπτισμα ως «συνειδήσεως αγαθής επερώτημα εις Θεόν», όχι χρησμοδοτώντας από μαντικό τρίποδα, αλλά ιερολογώντας από θεόληπτη ψυχή. Αλλά άραγε δεν θα αρπάξεις εσύ πάλι τη λέξη και δεν θα ανακηρύξεις την εισαγωγή μιας άλλης μυσταγωγίας, και ότι εγκαινιάζει ένα λουτρό καθαρτήριο των αμαρτημάτων, το οποίο δεν τελείται στο όνομα του Κυρίου Ιησού ούτε μυσταγωγείται σύμφωνα με κανέναν άλλον από τους προαναφερθέντες λόγους, αλλά αποτελεί επερώτημα αγαθής συνείδησης προς τον Θεό; Βλέπεις σε πόσα άτοπα παραδίδουν τους εαυτούς τους εκείνοι που έχουν προτιμήσει την αβασάνιστη προφορά των λέξεων από την αλήθεια των ίδιων των πραγμάτων;